快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 四集·大品 Mahāvaggo

本经目录(二十)五、大品一、随耳闻经二、处经三、跋提耶经四、沙牟伽经五、婆颇经六、萨勒哈经七、末利王后经八、自苦者经九、渴爱经十、爱经大品第五。第四大五十[经]完毕。

已对照

(二十)五、大品

(20) 5. Mahāvaggo
已对照

一、随耳闻经

1. Sotānugatasuttaṃ
191缅 1.505已对照

一百九十一、“诸比丘,对于已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达的诸法,可期待四种功德。哪四种[功德]呢?诸比丘,在此,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他的那些法已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达。他失念而命终,投生于某一天众。在那里,对于安乐的他,诸法句浮现出来。诸比丘,念的生起是迟缓的;然而那众生很快就成为趋向殊胜者。诸比丘,对于已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达的诸法,这是可期待的第一种功德。

191. ‘‘Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati [muṭṭhassatī (sī.)] kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha sukhino dhammapadā plavanti [pilapanti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ paṭhamo ānisaṃso pāṭikaṅkho.
PTS 2.186缅 1.506已对照

“再者,诸比丘,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他的那些法已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达。他失念而命终,投生于某一天众。在那里,对于安乐的他,诸法句并不浮现;然而有一位有神通、得心自在的比丘在天众会中说法。他这样想:‘这就是那法与律,我从前曾在其中行梵行。’诸比丘,念的生起是迟缓的;然而那众生很快就成为趋向殊胜者。诸比丘,犹如有人善于[辨识]鼓声。他走在大道上时,会听到鼓声。他不会有疑惑或犹豫:‘是鼓声呢,还是不是鼓声呢?’而会断定:‘正是鼓声。’同样,诸比丘,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他的那些法已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达。他失念而命终,投生于某一天众。在那里,对于安乐的他,诸法句并不浮现;然而有一位有神通、得心自在的比丘在天众会中说法。他这样想:‘这就是那法与律,我从前曾在其中行梵行。’诸比丘,念的生起是迟缓的;然而那众生很快就成为趋向殊胜者。诸比丘,对于已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达的诸法,这是可期待的第二种功德。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti; api ca kho bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippameva visesagāmī hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso kusalo bherisaddassa. So addhānamaggappaṭipanno bherisaddaṃ suṇeyya. Tassa na heva kho assa kaṅkhā vā vimati vā – ‘bherisaddo nu kho, na nu kho bherisaddo’ti! Atha kho bherisaddotveva niṭṭhaṃ gaccheyya. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti; api ca kho bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ dutiyo ānisaṃso pāṭikaṅkho.
已对照

“再者,诸比丘,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他的那些法已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达。他失念而命终,投生于某一天众。在那里,对于安乐的他,诸法句并不浮现,也没有有神通、得心自在的比丘在天众会中说法;然而有一位天子在天众会中说法。他这样想:‘这就是那法与律,我从前曾在其中行梵行。’诸比丘,念的生起是迟缓的;然而那众生很快就成为趋向殊胜者。诸比丘,犹如有人善于[辨识]螺声。他走在大道上时,会听到螺声。他不会有疑惑或犹豫:‘是螺声呢,还是不是螺声呢?’而会断定:‘正是螺声。’同样,诸比丘,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他的那些法已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达。他失念而命终,投生于某一天众。在那里,对于安乐的他,诸法句并不浮现,也没有有神通、得心自在的比丘在天众会中说法;然而有一位天子在天众会中说法。他这样想:‘这就是那法与律,我从前曾在其中行梵行。’诸比丘,念的生起是迟缓的;然而那众生很快就成为趋向殊胜者。诸比丘,对于已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达的诸法,这是可期待的第三种功德。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso kusalo saṅkhasaddassa. So addhānamaggappaṭipanno saṅkhasaddaṃ suṇeyya. Tassa na heva kho assa kaṅkhā vā vimati vā – ‘saṅkhasaddo nu kho, na nu kho saṅkhasaddo’ti! Atha kho saṅkhasaddotveva niṭṭhaṃ gaccheyya. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ tatiyo ānisaṃso pāṭikaṅkho.
PTS 2.187缅 1.507已对照

“再者,诸比丘,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他的那些法已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达。他失念而命终,投生于某一天众。在那里,对于安乐的他,诸法句并不浮现,也没有有神通、得心自在的比丘在天众会中说法,也没有天子在天众会中说法;然而化生者提醒化生者:‘尊驾,你记得吗?尊驾,你记得我们从前在那里行梵行之处吗?’他这样说:‘尊驾,我记得;尊驾,我记得。’诸比丘,念的生起是迟缓的;然而那众生很快就成为趋向殊胜者。诸比丘,犹如两位一起玩泥沙的朋友。他们有时偶尔彼此相遇。其中一位朋友对另一位朋友这样说:‘朋友,这个你也记得吗?朋友,这个你也记得吗?’他会这样说:‘朋友,我记得;朋友,我记得。’同样,诸比丘,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他的那些法已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达。他失念而命终,投生于某一天众。在那里,对于安乐的他,诸法句并不浮现,也没有有神通、得心自在的比丘在天众会中说法,也没有天子在天众会中说法;然而化生者提醒化生者:‘尊驾,你记得吗?尊驾,你记得我们从前在那里行梵行之处吗?’他这样说:‘尊驾,我记得;尊驾,我记得。’诸比丘,念的生起是迟缓的;然而那众生很快就成为趋向殊胜者。诸比丘,对于已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达的诸法,这是可期待的第四种功德。诸比丘,对于已随耳闻、以语熟习、以意随观察、以见善通达的诸法,可期待这四种功德。”第一[经]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti, napi devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho opapātiko opapātikaṃ sāreti – ‘sarasi tvaṃ, mārisa, sarasi tvaṃ, mārisa, yattha mayaṃ pubbe brahmacariyaṃ acarimhā’ti. So evamāha – ‘sarāmi, mārisa, sarāmi, mārisā’ti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, dve sahāyakā sahapaṃsukīḷikā [sahapaṃsukīḷakā (syā. kaṃ.)]. Te kadāci karahaci aññamaññaṃ samāgaccheyyuṃ. Añño pana [samāgaccheyyuṃ, tamenaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] sahāyako sahāyakaṃ evaṃ vadeyya – ‘idampi, samma, sarasi, idampi, samma, sarasī’ti. So evaṃ vadeyya – ‘sarāmi, samma, sarāmi, sammā’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti, napi devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho opapātiko opapātikaṃ sāreti – ‘sarasi tvaṃ, mārisa, sarasi tvaṃ, mārisa, yattha mayaṃ pubbe brahmacariyaṃ acarimhā’ti. So evamāha – ‘sarāmi, mārisa, sarāmi, mārisā’ti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha kho so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ catuttho ānisaṃso pāṭikaṅkho. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ime cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、处经

2. Ṭhānasuttaṃ
192缅 1.508已对照

一百九十二、“诸比丘,有这四种处,应以四种处来了知。哪四种[处]呢?诸比丘,以共住而应知戒,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。诸比丘,以言说而应知清净,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。诸比丘,于灾难中而应知力量,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。诸比丘,以论议而应知慧,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。

192. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, ṭhānāni catūhi ṭhānehi veditabbāni. Katamāni cattāri? Saṃvāsena, bhikkhave, sīlaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena, bhikkhave, soceyyaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu, bhikkhave, thāmo veditabbo, so ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya, bhikkhave, paññā veditabbā, sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenāti.
已对照

“‘诸比丘,以共住而应知戒,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,人与人共住时,这样了知:‘这位具寿长久以来是作毁者、作穿者、作斑者、作杂者,不是恒常作者,不是于诸戒恒常行者;这位具寿是破戒者,这位具寿不是具戒者。’

[saṃ. ni. 1.122] ‘‘‘Saṃvāsena, bhikkhave, sīlaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvasamāno evaṃ jānāti – ‘dīgharattaṃ kho ayamāyasmā khaṇḍakārī chiddakārī sabalakārī kammāsakārī, na santatakārī na santatavutti [satatavutti (syā. kaṃ.)]; sīlesu dussīlo ayamāyasmā, nāyamāyasmā sīlavā’’’ti.
PTS 2.188已对照

“诸比丘,又在此,人与人共住时,这样了知:‘这位具寿长久以来是不作毁者、不作穿者、不作斑者、不作杂者,是恒常作者,是于诸戒恒常行者;这位具寿是具戒者,这位具寿不是破戒者。’‘诸比丘,以共住而应知戒,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Idha pana, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvasamāno evaṃ jānāti – ‘dīgharattaṃ kho ayamāyasmā akhaṇḍakārī acchiddakārī asabalakārī akammāsakārī santatakārī santatavutti; sīlesu sīlavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā dussīlo’ti. ‘Saṃvāsena, bhikkhave, sīlaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“‘诸比丘,以言说而应知清净,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,人与人言说时,这样了知:‘这位具寿独自与一人言说时是一个样子,与两人时是另一个样子,与三人时是另一个样子,与众多人时又是另一个样子;这位具寿由先前的言说背离到后来的言说;这位具寿是言说不清净者,这位具寿不是言说清净者。’

‘‘‘Saṃvohārena, bhikkhave, soceyyaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvoharamāno evaṃ jānāti – ‘aññathā kho ayamāyasmā ekena eko voharati, aññathā dvīhi, aññathā tīhi, aññathā sambahulehi; vokkamati ayamāyasmā purimavohārā pacchimavohāraṃ; aparisuddhavohāro ayamāyasmā, nāyamāyasmā parisuddhavohāro’’’ti.
缅 1.509已对照

“诸比丘,又在此,人与人言说时,这样了知:‘这位具寿独自与一人言说时是怎样,与两人时也是这样,与三人时也是这样,与众多人时也是这样。这位具寿不由先前的言说背离到后来的言说;这位具寿是言说清净者,这位具寿不是言说不清净者。’‘诸比丘,以言说而应知清净,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Idha pana, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvoharamāno evaṃ jānāti – ‘yatheva kho ayamāyasmā ekena eko voharati, tathā dvīhi, tathā tīhi, tathā sambahulehi. Nāyamāyasmā vokkamati purimavohārā pacchimavohāraṃ; parisuddhavohāro ayamāyasmā, nāyamāyasmā aparisuddhavohāro’ti. ‘Saṃvohārena, bhikkhave, soceyyaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“‘诸比丘,于灾难中而应知力量,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,有一类人被亲属衰患所触,或被财物衰患所触,或被疾病衰患所触时,不这样思察:‘这世间的聚居就是这样的,这自体的获得就是这样的:在这样的世间聚居中,在这样的自体获得中,八种世间法随转于世间,世间也随转于八种世间法——得、不得、名声、无名声、毁、赞、乐、苦。’他被亲属衰患所触,或被财物衰患所触,或被疾病衰患所触时,忧愁、疲惫、悲泣,捶胸哭泣,陷于迷乱。

‘‘‘Āpadāsu, bhikkhave, thāmo veditabbo, so ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno, bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno, rogabyasanena vā phuṭṭho samāno na iti paṭisañcikkhati – ‘tathābhūto kho ayaṃ lokasannivāso tathābhūto ayaṃ attabhāvapaṭilābho yathābhūte lokasannivāse yathābhūte attabhāvapaṭilābhe aṭṭha lokadhammā lokaṃ anuparivattanti loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañcā’ti. So ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati, urattāḷiṃ kandati, sammohaṃ āpajjati.
PTS 2.189已对照

“诸比丘,又在此,有一类人被亲属衰患所触,或被财物衰患所触,或被疾病衰患所触时,这样思察:‘这世间的聚居就是这样的,这自体的获得就是这样的:在这样的世间聚居中,在这样的自体获得中,八种世间法随转于世间,世间也随转于八种世间法——得、不得、名声、无名声、毁、赞、乐、苦。’他被亲属衰患所触,或被财物衰患所触,或被疾病衰患所触时,不忧愁、不疲惫、不悲泣,不捶胸哭泣,不陷于迷乱。‘诸比丘,于灾难中而应知力量,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Idha pana, bhikkhave, ekacco ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno iti paṭisañcikkhati – ‘tathābhūto kho ayaṃ lokasannivāso tathābhūto ayaṃ attabhāvapaṭilābho yathābhūte lokasannivāse yathābhūte attabhāvapaṭilābhe aṭṭha lokadhammā lokaṃ anuparivattanti loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañcā’ti. So ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno na socati na kilamati na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. ‘Āpadāsu, bhikkhave, thāmo veditabbo, so ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
缅 1.510已对照

“‘诸比丘,以论议而应知慧,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,人与人论议时,这样了知:‘从这位具寿[问题的]浮现、[心的]导向与问题的提出来看,这位具寿是劣慧者,这位具寿不是有慧者。这是什么缘故呢?因为这位具寿既不说出甚深的、寂静的、殊胜的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能体验的义句;对这位具寿所说的法,他也不能简略地或详细地告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了它的义。这位具寿是劣慧者,这位具寿不是有慧者。’

‘‘‘Sākacchāya, bhikkhave, paññā veditabbā, sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā na ceva gambhīraṃ atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati tassa ca nappaṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā’’’ti.
已对照

“诸比丘,犹如一个有眼的人站在水池岸边,看见一条小鱼浮出水面。他会这样想:‘从这条鱼的浮现、激起的水波与[游动的]速度来看,这条鱼是小的,这条鱼不是大的。’同样,诸比丘,人与人论议时,这样了知:‘从这位具寿[问题的]浮现、[心的]导向与问题的提出来看,这位具寿是劣慧者,这位具寿不是有慧者。这是什么缘故呢?因为这位具寿既不说出甚深的、寂静的、殊胜的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能体验的义句;对这位具寿所说的法,他也不能简略地或详细地告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了它的义。这位具寿是劣慧者,这位具寿不是有慧者。’

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso udakarahadassa tīre ṭhito passeyya parittaṃ macchaṃ ummujjamānaṃ. Tassa evamassa – ‘yathā kho imassa macchassa ummaggo yathā ca ūmighāto yathā ca vegāyitattaṃ, paritto ayaṃ maccho, nāyaṃ maccho mahanto’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā na ceva gambhīraṃ atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati, tassa ca na paṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā’’’ti.
已对照

“诸比丘,又在此,人与人论议时,这样了知:‘从这位具寿[问题的]浮现、[心的]导向与问题的提出来看,这位具寿是有慧者,这位具寿不是劣慧者。这是什么缘故呢?因为这位具寿既说出甚深的、寂静的、殊胜的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能体验的义句;对这位具寿所说的法,他也能简略地或详细地告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了它的义。这位具寿是有慧者,这位具寿不是劣慧者。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā gambhīrañceva atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati, tassa ca paṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño’’’ti.
PTS 2.190缅 1.511已对照

“诸比丘,犹如一个有眼的人站在水池岸边,看见一条大鱼浮出水面。他会这样想:‘从这条鱼的浮现、激起的水波与[游动的]速度来看,这条鱼是大的,这条鱼不是小的。’同样,诸比丘,人与人论议时,这样了知:‘从这位具寿[问题的]浮现、[心的]导向与问题的提出来看,这位具寿是有慧者,这位具寿不是劣慧者。这是什么缘故呢?因为这位具寿既说出甚深的、寂静的、殊胜的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能体验的义句;对这位具寿所说的法,他也能简略地或详细地告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了它的义。这位具寿是有慧者,这位具寿不是劣慧者。’

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso udakarahadassa tīre ṭhito passeyya mahantaṃ macchaṃ ummujjamānaṃ. Tassa evamassa – ‘yathā kho imassa macchassa ummaggo yathā ca ūmighāto yathā ca vegāyitattaṃ, mahanto ayaṃ maccho, nāyaṃ maccho paritto’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā gambhīrañceva atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati, tassa ca paṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño’ti.
已对照

“‘诸比丘,以论议而应知慧,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——这样所说的,就是就这个而说的。诸比丘,这就是四种处,应以这四种处来了知。”第二[经]。

‘‘‘Sākacchāya, bhikkhave, paññā veditabbā, sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cattāri ṭhānāni imehi catūhi ṭhānehi veditabbānī’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、跋提耶经

3. Bhaddiyasuttaṃ
193已对照

一百九十三、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,离车人跋提耶(Bhaddiya)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的离车人跋提耶对世尊这样说——

193. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhaddiyo licchavi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhaddiyo licchavi bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,我听说过这[话]:‘沙门乔达摩是施幻术者,他懂得诱转的幻术,以它诱转外道的弟子。’尊者,那些这样说的人——‘沙门乔达摩是施幻术者,他懂得诱转的幻术,以它诱转外道的弟子。’——他们是否是在转述世尊所说的话?他们是否不曾以不实之事诽谤世尊?是否是随法而解说法?是否没有任何如法的随论会落入应受呵责之处?尊者,因为我们并不想诽谤世尊。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘māyāvī samaṇo gotamo āvaṭṭaniṃ māyaṃ [āvaṭṭanīmāyaṃ (sī.), āvaṭṭanimāyaṃ (syā. kaṃ. ka.) ma. ni. 2.60 passitabbaṃ] jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’ti. Ye te, bhante, evamāhaṃsu – ‘māyāvī samaṇo gotamo āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’ti, kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa ca anudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati, anabbhakkhātukāmā hi mayaṃ, bhante, bhagavanta’’nti?
PTS 2.191缅 1.512已对照

“来吧,跋提耶,你们不要[依]传闻,不要[依]师承相传,不要[依]道听途说,不要[依]藏经传授,不要[依]推论之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思择,不要[依]对见思量后的接受,不要[依][说者]看似堪信,不要[依]‘这沙门是我们的老师’。跋提耶,当你们自己了知:‘这些法是不善的,这些法是有罪的,这些法是智者所呵责的,这些法受持、践行之后导向不利与苦’,那时,跋提耶,你们就应当舍断[它们]。

‘‘Etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā akusalā, ime dhammā sāvajjā, ime dhammā viññugarahitā, ime dhammā samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattantī’ti, atha tumhe, bhaddiya, pajaheyyātha.
已对照

“跋提耶,你们认为怎样?贪在人的内心生起时,是为利益而生起,还是为不利而生起?”“为不利,尊者。”“跋提耶,而这贪婪的人被贪所征服、心被遍尽,他也杀生,也取不与,也侵犯他人之妻,也说妄语,也劝导他人趣于那样的状态——那长夜导致他的不利与苦。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, lobho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Ahitāya, bhante’’. ‘‘Luddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo lobhena abhibhūto pariyādinnacitto pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati, parampi tathattāya [tadatthāya (ka.) a. ni. 3.66] samādapeti yaṃsa hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已对照

“跋提耶,你们认为怎样?瞋在人的……乃至……痴在人的……乃至……激愤在人的内心生起时,是为利益而生起,还是为不利而生起?”“为不利,尊者。”“跋提耶,而这激愤的人被激愤所征服、心被遍尽,他也杀生,也取不与,也侵犯他人之妻,也说妄语,也劝导他人趣于那样的状态——那长夜导致他的不利与苦。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, doso purisassa…pe… moho purisassa…pe… sārambho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Ahitāya, bhante’’. ‘‘Sāraddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo sārambhena abhibhūto pariyādinnacitto pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati, parampi tathattāya samādapeti yaṃsa hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已对照

“跋提耶,你们认为怎样?这些法是善还是不善?”“不善,尊者。”“是有罪还是无罪?”“有罪,尊者。”“是智者所呵责还是智者所称赞?”“智者所呵责,尊者。”“受持、践行之后是导向不利与苦,还是不然?或者,你们对此怎么看?”“受持、践行之后是导向不利与苦,尊者;我们对此正是这样看的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, ime dhammā kusalā vā akusalā vā’’ti? ‘‘Akusalā, bhante’’. ‘‘Sāvajjā vā anavajjā vā’’ti? ‘‘Sāvajjā, bhante’’. ‘‘Viññugarahitā vā viññuppasatthā vā’’ti? ‘‘Viññugarahitā, bhante’’. ‘‘Samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti, no vā? Kathaṃ vā ettha hotī’’ti? ‘‘Samattā, bhante, samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti. Evaṃ no ettha hotī’’ti.
PTS 2.192缅 1.513已对照

“跋提耶,如是,我们曾对你说:‘来吧,跋提耶!你们不要[依]传闻,不要[依]师承相传,不要[依]道听途说,不要[依]藏经传授,不要[依]推论之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思择,不要[依]对见思量后的接受,不要[依][说者]看似堪信,不要[依]“这沙门是我们的老师”。跋提耶,当你们自己了知“这些法是不善的,这些法是有罪的,这些法是智者所呵责的,这些法受持、践行之后导向不利与苦”,那时,跋提耶,你们就应当舍断[它们]’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Iti kho, bhaddiya, yaṃ taṃ te avocumhā – etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā akusalā, ime dhammā sāvajjā, ime dhammā viññugarahitā, ime dhammā samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattantīti, atha tumhe, bhaddiya, pajaheyyāthā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“来吧,跋提耶,你们不要[依]传闻,不要[依]师承相传,不要[依]道听途说,不要[依]藏经传授,不要[依]推论之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思择,不要[依]对见思量后的接受,不要[依][说者]看似堪信,不要[依]‘这沙门是我们的老师’。跋提耶,当你们自己了知:‘这些法是善的,这些法是无罪的,这些法是智者所称赞的,这些法受持、践行之后导向利益与安乐’,那时,跋提耶,你们就应当成就并住于[它们]。”

‘‘Etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā kusalā, ime dhammā anavajjā, ime dhammā viññuppasatthā, ime dhammā samattā samādinnā hitāya sukhāya saṃvattantī’ti, atha tumhe, bhaddiya, upasampajja vihareyyāthā’’ti.
已对照

“跋提耶,你们认为怎样?无贪在人的内心生起时,是为利益而生起,还是为不利而生起?”“为利益,尊者。”“跋提耶,而这不贪婪的人不被贪所征服、心不被遍尽,他既不杀生,也不取不与,也不侵犯他人之妻,也不说妄语,也不劝导他人趣于那样的状态——那长夜导致他的利益与安乐。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, alobho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Hitāya, bhante’’. ‘‘Aluddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo lobhena anabhibhūto apariyādinnacitto neva pāṇaṃ hanati, na adinnaṃ ādiyati, na paradāraṃ gacchati, na musā bhaṇati, parampi tathattāya na samādapeti yaṃ’sa hoti dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已对照

“跋提耶,你们认为怎样?无瞋在人的……乃至……无痴在人的……乃至……无激愤在人的内心生起时,是为利益而生起,还是为不利而生起?”“为利益,尊者。”“跋提耶,而这不激愤的人不被激愤所征服、心不被遍尽,他既不杀生,也不取不与,也不侵犯他人之妻,也不说妄语,也不劝导他人趣于那样的状态——那长夜导致他的利益与安乐。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, adoso purisassa…pe… amoho purisassa…pe… asārambho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Hitāya, bhante’’. ‘‘Asāraddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo sārambhena anabhibhūto apariyādinnacitto neva pāṇaṃ hanati, na adinnaṃ ādiyati, na paradāraṃ gacchati, na musā bhaṇati, parampi tathattāya na samādapeti yaṃ’sa hoti dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
PTS 2.193已对照

“跋提耶,你们认为怎样?这些法是善还是不善?”“善,尊者。”“是有罪还是无罪?”“无罪,尊者。”“是智者所呵责还是智者所称赞?”“智者所称赞,尊者。”“受持、践行之后是导向利益与安乐,还是不然?或者,你们对此怎么看?”“受持、践行之后是导向利益与安乐,尊者;我们对此正是这样看的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, ime dhammā kusalā vā akusalā vā’’ti? ‘‘Kusalā, bhante’’. ‘‘Sāvajjā vā anavajjā vā’’ti? ‘‘Anavajjā, bhante’’. ‘‘Viññugarahitā vā viññuppasatthā vā’’ti? ‘‘Viññuppasatthā, bhante’’. ‘‘Samattā samādinnā hitāya sukhāya saṃvattanti no vā? Kathaṃ vā ettha hotī’’ti? ‘‘Samattā, bhante, samādinnā hitāya sukhāya saṃvattanti. Evaṃ no ettha hotī’’ti.
缅 1.514已对照

“跋提耶,如是,我们曾对你说:‘来吧,跋提耶!你们不要[依]传闻,不要[依]师承相传,不要[依]道听途说,不要[依]藏经传授,不要[依]推论之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思择,不要[依]对见思量后的接受,不要[依][说者]看似堪信,不要[依]“这沙门是我们的老师”。跋提耶,当你们自己了知“这些法是善的,这些法是无罪的,这些法是智者所称赞的,这些法受持、践行之后导向利益与安乐”,那时,跋提耶,你们就应当成就并住于[它们]’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Iti kho, bhaddiya, yaṃ taṃ te avocumhā – etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā kusalā, ime dhammā anavajjā, ime dhammā viññuppasatthā, ime dhammā samattā samādinnā hitāya sukhāya saṃvattantīti, atha tumhe, bhaddiya, upasampajja vihareyyāthā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“跋提耶,世间那些寂静者、善士,他们这样劝导弟子:‘来吧,喂,你这人,你要调伏贪而住。调伏贪而住,你就不会以身、语、意作由贪所生的业。你要调伏瞋而住。调伏瞋而住,你就不会以身、语、意作由瞋所生的业。你要调伏痴而住。调伏痴而住,你就不会以身、语、意作由痴所生的业。你要调伏激愤而住。调伏激愤而住,你就不会以身、语、意作由激愤所生的业。’”

‘‘Ye kho te, bhaddiya, loke santo sappurisā te sāvakaṃ evaṃ samādapenti – ‘ehi tvaṃ, ambho purisa, lobhaṃ vineyya [vineyya vineyya (sī. syā. kaṃ.)] viharāhi. Lobhaṃ vineyya viharanto na lobhajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā. Dosaṃ vineyya viharāhi. Dosaṃ vineyya viharanto na dosajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā. Mohaṃ vineyya viharāhi. Mohaṃ vineyya viharanto na mohajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā. Sārambhaṃ vineyya viharāhi. Sārambhaṃ vineyya viharanto na sārambhajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā’’’ti.
已对照

这样说时,离车人跋提耶对世尊这样说——“奇哉!尊者……乃至……尊者,愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte bhaddiyo licchavi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
PTS 2.194缅 1.515已对照

“跋提耶,我可曾对你这样说过:‘来吧,跋提耶,你做我的弟子吧,我将做[你的]导师’?”“不是的,尊者。”“跋提耶,有些沙门、婆罗门以不实、虚妄、虚诳、非有诽谤这样说、这样宣示的我:‘沙门乔达摩是施幻术者,他懂得诱转的幻术,以它诱转外道的弟子。’”“尊者,诱转的幻术是贤善的;尊者,诱转的幻术是美好的。尊者,我所爱的亲族血亲若被这诱转[之术]所诱转,那对我所爱的亲族血亲也将长久带来利益与安乐。尊者,一切刹帝利若被这诱转[之术]所诱转,那对一切刹帝利也将长久带来利益与安乐。尊者,一切婆罗门……吠舍……首陀罗若被这诱转[之术]所诱转,那对一切首陀罗也将长久带来利益与安乐。”

‘‘Api nu tāhaṃ, bhaddiya, evaṃ avacaṃ – ‘ehi me tvaṃ, bhaddiya, sāvako hohi; ahaṃ satthā bhavissāmī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Evaṃvādiṃ kho maṃ, bhaddiya, evamakkhāyiṃ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti – ‘māyāvī samaṇo gotamo āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’’’ti. ‘‘Bhaddikā, bhante, āvaṭṭanī māyā. Kalyāṇī, bhante, āvaṭṭanī māyā. Piyā me, bhante, ñātisālohitā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ, piyānampi me assa ñātisālohitānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhante, khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ, sabbesampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhante, brāhmaṇā… vessā … suddā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ, sabbesampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.
已对照

“跋提耶,正是这样;跋提耶,正是这样!跋提耶,一切刹帝利若为了舍断不善法、为了成就善法而被这诱转[之术]所诱转,那对一切刹帝利也将长久带来利益与安乐。跋提耶,一切婆罗门……吠舍……首陀罗若为了舍断不善法、为了成就善法而被诱转,那对一切首陀罗也将长久带来利益与安乐。跋提耶,有天、有魔、有梵天的世间,有沙门婆罗门、有天与人的人众,若为了舍断不善法、为了成就善法而被这诱转[之术]所诱转,那对有天、有魔、有梵天的世间,有沙门婆罗门、有天与人的人众,也将长久带来利益与安乐。跋提耶,这些大娑罗树若为了舍断不善法、为了成就善法而被这诱转[之术]所诱转,那对这些大娑罗树也将长久带来利益与安乐。何况身为人者呢!”第三[经]。

‘‘Evametaṃ, bhaddiya, evametaṃ, bhaddiya! Sabbe cepi, bhaddiya, khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, sabbesampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhaddiya, brāhmaṇā… vessā… suddā āvaṭṭeyyuṃ akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, sabbesampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sadevako cepi, bhaddiya, loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ [āvaṭṭeyya (?)] akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, sadevakassapissa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Ime cepi, bhaddiya, mahāsālā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, imesampissa mahāsālānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya ( ) [(sace ceteyyuṃ) (sī. syā. kaṃ. pī.), (āvaṭṭeyyuṃ) (ka.) a. ni. 8.44]. Ko pana vādo manussabhūtassā’’ti! Tatiyaṃ.
已对照

四、沙牟伽经

4. Sāmugiyasuttaṃ
194已对照

一百九十四、一时,具寿阿难住在拘利[国],[有]一座名叫沙牟伽(Sāmuga)的拘利人市镇。那时,住在沙牟伽的众多拘利子(koliyaputta)来到具寿阿难之处;到了之后,礼敬具寿阿难,坐在一旁。具寿阿难对坐在一旁的那些住在沙牟伽的拘利子这样说——

194. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando koliyesu viharati sāmugaṃ nāma [sāpūgaṃ nāma (sī. syā. kaṃ. pī.)] koliyānaṃ nigamo. Atha kho sambahulā sāmugiyā koliyaputtā yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te sāmugiye koliyaputte āyasmā ānando etadavoca –
PTS 2.195已对照

“虎路们(byagghapajjā),有这四种清净勤支(pārisuddhipadhāniyaṅga),是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所正说的,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃。哪四种[清净勤支]呢?戒清净勤支、心清净勤支、见清净勤支、解脱清净勤支。

‘‘Cattārimāni, byagghapajjā, pārisuddhipadhāniyaṅgāni tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ [sokapariddavānaṃ (sī.)] samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya. Katamāni cattāri? Sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
缅 1.516已对照

“虎路们,什么是戒清净勤支呢?虎路们,在此,比丘具戒……乃至……受持学处而学习。虎路们,这称为戒清净。‘如是,这样的戒清净,未圆满的,我将令它圆满;已圆满的,我将以慧于各处护持’——凡于此的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知,虎路们,这称为戒清净勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Idha, byagghapajjā, bhikkhu sīlavā hoti…pe… samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, sīlapārisuddhi. Iti evarūpiṃ sīlapārisuddhiṃ aparipūraṃ vā paripūressāmi paripūraṃ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
已对照

“虎路们,什么是心清净勤支呢?虎路们,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于第四禅。虎路们,这称为心清净。‘如是,这样的心清净,未圆满的,我将令它圆满;已圆满的,我将以慧于各处护持’——凡于此的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知,虎路们,这称为心清净勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Idha, byagghapajjā, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, cittapārisuddhi. Iti evarūpiṃ cittapārisuddhiṃ aparipūraṃ vā paripūressāmi paripūraṃ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
已对照

“虎路们,什么是见清净勤支呢?虎路们,在此,比丘如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’。虎路们,这称为见清净。‘如是,这样的见清净,未圆满的……乃至……我将以慧于各处护持’——凡于此的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知,虎路们,这称为见清净勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Idha, byagghapajjā, bhikkhu ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, diṭṭhipārisuddhi. Iti evarūpiṃ diṭṭhipārisuddhiṃ aparipūraṃ vā…pe… tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
PTS 2.196已对照

“虎路们,什么是解脱清净勤支呢?虎路们,那位圣弟子具足这戒清净勤支,具足这心清净勤支,具足这见清净勤支,于能引生贪染的诸法使心离贪,于应解脱的诸法使心解脱。他于能引生贪染的诸法使心离贪、于应解脱的诸法使心解脱之后,触证正解脱。虎路们,这称为解脱清净。‘如是,这样的解脱清净,未圆满的,我将令它圆满;已圆满的,我将以慧于各处护持’——凡于此的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知,虎路们,这称为解脱清净勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Sa kho so, byagghapajjā, ariyasāvako iminā ca sīlapārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato iminā ca cittapārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato iminā ca diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato rajanīyesu dhammesu cittaṃ virājeti, vimocanīyesu dhammesu cittaṃ vimoceti. So rajanīyesu dhammesu cittaṃ virājetvā, vimocanīyesu dhammesu cittaṃ vimocetvā sammāvimuttiṃ phusati. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, vimuttipārisuddhi. Iti evarūpiṃ vimuttipārisuddhiṃ aparipūraṃ vā paripūressāmi paripūraṃ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
缅 1.517已对照

“虎路们,这就是四种清净勤支,是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所正说的,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃。”第四[经]。

‘‘Imāni kho, byagghapajjā, cattāri pārisuddhipadhāniyaṅgāni tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、婆颇经

5. Vappasuttaṃ
195已对照

一百九十五、一时,世尊住在释迦[国]迦毘罗卫的尼拘陀园。那时,尼乾弟子释迦人婆颇(Vappa)来到具寿大目犍连之处;到了之后,礼敬具寿大目犍连,坐在一旁。具寿大目犍连对坐在一旁的尼乾弟子释迦人婆颇这样说——

195. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho vappo sakko nigaṇṭhasāvako yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho vappaṃ sakkaṃ nigaṇṭhasāvakaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –
已对照

“婆颇,在此,若有人身已防护、语已防护、意已防护,由于无明的离贪、明的生起;婆颇,你见到那个处吗——以之为因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人?”“尊者,我见到那个处。尊者,在此,若有人先前作了恶业,其异熟尚未成熟,由此因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人。”而具寿大目犍连与尼乾弟子释迦人婆颇的这番谈论,就[在这时]中断了。

‘‘Idhassa, vappa, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto avijjāvirāgā vijjuppādā. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ [anvāssaveyyuṃ (ka.)] abhisamparāya’’nti? ‘‘Passāmahaṃ, bhante, taṃ ṭhānaṃ. Idhassa, bhante, pubbe pāpakammaṃ kataṃ avipakkavipākaṃ. Tatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti. Ayañceva kho pana āyasmato mahāmoggallānassa vappena sakkena nigaṇṭhasāvakena saddhiṃ antarākathā vippakatā hoti.
PTS 2.197已对照

那时,世尊于傍晚时分从静坐起身,来到集会堂;到了之后,坐在所敷设的座位上。坐下之后,世尊对具寿大目犍连这样说——

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca –
缅 1.518已对照

“目犍连,你们现在共坐而作的是什么谈话?你们中断了的是什么谈论呢?”“尊者,在此,我对尼乾弟子释迦人婆颇这样说:‘婆颇,在此,若有人身已防护、语已防护、意已防护,由于无明的离贪、明的生起;婆颇,你见到那个处吗——以之为因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人?’尊者,这样说时,尼乾弟子释迦人婆颇对我这样说:‘尊者,我见到那个处。尊者,在此,若有人先前作了恶业,其异熟尚未成熟,由此因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人。’尊者,这就是我们与尼乾弟子释迦人婆颇中断了的谈论,这时世尊便到了。”

‘‘Kāya nuttha, moggallāna, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, bhante, vappaṃ sakkaṃ nigaṇṭhasāvakaṃ etadavocaṃ – ‘idhassa, vappa, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto avijjāvirāgā vijjuppādā. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’nti? Evaṃ vutte, bhante, vappo sakko nigaṇṭhasāvako maṃ etadavoca – ‘passāmahaṃ, bhante, taṃ ṭhānaṃ. Idhassa, bhante, pubbe pāpakammaṃ kataṃ avipakkavipākaṃ. Tatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’nti. Ayaṃ kho no, bhante, vappena sakkena nigaṇṭhasāvakena saddhiṃ antarākathā vippakatā; atha bhagavā anuppatto’’ti.
已对照

那时,世尊对尼乾弟子释迦人婆颇这样说——“婆颇,如果你对我应认可的就认可,应拒斥的就拒斥,对我所说而你不懂其义的,就在此进一步反问我:‘尊者,这是怎样的?这有什么义?’那么我们在此便可以有一番交谈。”“尊者,对世尊应认可的我就认可,应拒斥的我就拒斥,对世尊所说而我不懂其义的,我就在此进一步反问世尊:‘尊者,这是怎样的?这有什么义?’愿我们在此有一番交谈。”

Atha kho bhagavā vappaṃ sakkaṃ nigaṇṭhasāvakaṃ etadavoca – ‘‘sace me tvaṃ, vappa, anuññeyyañceva anujāneyyāsi, paṭikkositabbañca paṭikkoseyyāsi, yassa ca me bhāsitassa atthaṃ na jāneyyāsi mamevettha uttari paṭipuccheyyāsi – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ, imassa ko attho’ti, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti. ‘‘Anuññeyyañcevāhaṃ, bhante, bhagavato anujānissāmi, paṭikkositabbañca paṭikkosissāmi, yassa cāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ na jānissāmi bhagavantaṃyevettha uttari paṭipucchissāmi – ‘idaṃ bhante, kathaṃ, imassa ko attho’ti? Hotu no ettha kathāsallāpo’’ti.
PTS 2.198已对照

“婆颇,你认为怎样?凡缘身的作为而生起的诸漏、苦恼与热恼,对于离身的作为者,如是他便没有那些诸漏、苦恼与热恼。他不作新业,而对旧业一次次地触受而使之终尽。[这是]遣除,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。婆颇,你见到那个处吗——以之为因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye kāyasamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, kāyasamārambhā paṭiviratassa evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti, sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi [viññūhīti (sī. pī. ka.) saṃ. ni. 4.364 passitabbaṃ]. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“婆颇,你认为怎样?凡缘语的作为而生起的诸漏、苦恼与热恼,对于离语的作为者,如是他便没有那些诸漏、苦恼与热恼。他不作新业,而对旧业一次次地触受而使之终尽。[这是]遣除,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。婆颇,你见到那个处吗——以之为因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye vacīsamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, vacīsamārambhā paṭiviratassa evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
缅 1.519已对照

“婆颇,你认为怎样?凡缘意的作为而生起的诸漏、苦恼与热恼,对于离意的作为者,如是他便没有那些诸漏、苦恼与热恼。他不作新业,而对旧业一次次地触受而使之终尽。[这是]遣除,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。婆颇,你见到那个处吗——以之为因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye manosamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, manosamārambhā paṭiviratassa evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“婆颇,你认为怎样?凡缘无明而生起的诸漏、苦恼与热恼,由于无明的离贪、明的生起,如是他便没有那些诸漏、苦恼与热恼。他不作新业,而对旧业一次次地触受而使之终尽。[这是]遣除,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。婆颇,你见到那个处吗——以之为因缘,导致苦受的诸漏会在来世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye avijjāpaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, avijjāvirāgā vijjuppādā evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“婆颇,对心已如是正解脱的比丘而言,六恒住已被证得。他以眼见色后,既不喜悦也不忧,住于舍,具念、正知;以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,既不喜悦也不忧,住于舍,具念、正知。他感受以身为边际的受时,了知‘我感受以身为边际的受’;感受以命为边际的受时,了知‘我感受以命为边际的受’;了知‘身坏之后,命尽之后,一切所感受的,未被欢喜,将就在此处变得清凉’。”

‘‘Evaṃ sammā vimuttacittassa kho, vappa, bhikkhuno cha satatavihārā adhigatā honti. So cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe... jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññā neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītī bhavissantī’ti pajānāti’’.
PTS 2.199缅 1.520已对照

“婆颇,犹如依于一根[树]桩,影子显现。于是,有人取了锄与筐而来。他在根部砍断那[树]桩;在根部砍断之后,[四周]挖掘;挖掘之后,拔出诸根,甚至连[细]如香根草茎的[根]也[拔出]。他把那[树]桩砍成一块一块;砍成一块一块之后,劈开;劈开之后,弄成一片一片的碎片;弄成一片一片的碎片之后,在风与日光中晒干;在风与日光中晒干之后,用火烧;用火烧了之后,弄成灰;弄成灰之后,或在大风中扬掉,或放入水流迅急的河中冲走。婆颇,这样,那依于[树]桩的影子便是根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。

‘‘Seyyathāpi, vappa, thūṇaṃ paṭicca chāyā paññāyati. Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya. So taṃ thūṇaṃ mūle chindeyya; mūle chinditvā palikhaṇeyya; palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya, antamaso usīranāḷimattānipi [usīranāḷamattānipi (sī.)]. So taṃ thūṇaṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya. Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chetvā phāleyya. Phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya. Sakalikaṃ sakalikaṃ katvā vātātape visoseyya. Vātātape visosetvā agginā ḍaheyya. Agginā ḍahetvā masiṃ kareyya. Masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya. Evaṃ hissa, vappa, yā thūṇaṃ paṭicca chāyā sā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā.
已对照

“同样,婆颇,对心已如是正解脱的比丘而言,六恒住已被证得。他以眼见色后,既不喜悦也不忧,住于舍,具念、正知;以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,既不喜悦也不忧,住于舍,具念、正知。他感受以身为边际的受时,了知‘我感受以身为边际的受’;感受以命为边际的受时,了知‘我感受以命为边际的受’;了知‘身坏之后,命尽之后,一切所感受的,未被欢喜,将就在此处变得清凉’。”

‘‘Evamevaṃ kho, vappa, evaṃ sammā vimuttacittassa bhikkhuno cha satatavihārā adhigatā honti. So cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītī bhavissantī’ti pajānāti’’.
PTS 2.200已对照

这样说时,尼乾弟子释迦人婆颇对世尊这样说——“尊者,犹如一个求增益的人饲养待售的马。他既得不到增益,还更分得疲劳与恼害。同样,尊者,我求增益而侍奉那些愚人尼乾。我既未得到增益,还更分得了疲劳与恼害。尊者,从今日起,我把对那些愚人尼乾所有的那份净信,在大风中扬掉,或放入水流迅急的河中冲走。奇哉!尊者……乃至……尊者,愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第五[经]。

Evaṃ vutte vappo sakko nigaṇṭhasāvako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘seyyathāpi, bhante, puriso udayatthiko assapaṇiyaṃ poseyya. So udayañceva nādhigaccheyya, uttariñca kilamathassa vighātassa bhāgī assa. Evamevaṃ kho ahaṃ, bhante, udayatthiko bāle nigaṇṭhe payirupāsiṃ. Svāhaṃ udayañceva nādhigacchiṃ, uttariñca kilamathassa vighātassa bhāgī ahosiṃ. Esāhaṃ, bhante, ajjatagge yo me bālesu nigaṇṭhesu pasādo taṃ mahāvāte vā ophuṇāmi nadiyā vā sīghasotāya pavāhemi. Abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Pañcamaṃ.
已对照

六、萨勒哈经

6. Sāḷhasuttaṃ
196PTS 2.201缅 1.521已对照

一百九十六、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,离车人萨勒哈(Sāḷha)与离车人无畏(Abhaya)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的离车人萨勒哈对世尊这样说——

“尊者,有一些沙门婆罗门以两种[方式]施设暴流的渡越:以戒清净为因,以苦行厌离为因。尊者,于此,世尊怎么说呢?”

“萨勒哈,我说戒清净是沙门性的某一支。萨勒哈,那些说苦行厌离、以苦行厌离为核心、依着苦行厌离而住的沙门婆罗门,他们不堪能渡越暴流。萨勒哈,那些身行不清净、语行不清净、意行不清净、活命不清净的沙门婆罗门,他们也不堪能得到智见、得到无上正觉。

“萨勒哈,犹如一个想渡河的人,拿着锋利的斧头进入林中。他在那里看见一棵大娑罗树(sālalaṭṭhi),笔直、幼嫩、生得不令人生疑。他在根部砍断它;在根部砍断之后,在梢部砍断;在梢部砍断之后,把枝叶善加清除;把枝叶善加清除之后,用斧头削;用斧头削之后,用扁斧削;用扁斧削之后,用刮刀刮;用刮刀刮之后,用石球磨;用石球磨之后,推它入河[而渡]。

“萨勒哈,你认为怎样?那人堪能渡河吗?”“不能,尊者。”“这是什么缘故呢?”“尊者,因为那棵娑罗树外面善加整治,里面却未清净。这是可预期的:娑罗树会沉没,那人会陷入不幸与灾祸。”

“同样,萨勒哈,那些说苦行厌离、以苦行厌离为核心、依着苦行厌离而住的沙门婆罗门,他们不堪能渡越暴流。萨勒哈,那些身行不清净、语行不清净、意行不清净、活命不清净的沙门婆罗门,他们也不堪能得到智见、得到无上正觉。

“萨勒哈,而那些不说苦行厌离、不以苦行厌离为核心、不依着苦行厌离而住的沙门婆罗门,他们堪能渡越暴流。萨勒哈,那些身行清净、语行清净、意行清净、活命清净的沙门婆罗门,他们也堪能得到智见、得到无上正觉。

“萨勒哈,犹如一个想渡河的人,拿着锋利的斧头进入林中。他在那里看见一棵大娑罗树(sālalaṭṭhi),笔直、幼嫩、生得不令人生疑。他在根部砍断它;在根部砍断之后,在梢部砍断;在梢部砍断之后,把枝叶善加清除;把枝叶善加清除之后,用斧头削;用斧头削之后,用扁斧削;用扁斧削之后,拿起凿把内部善加清除;把内部善加清除之后,用刮刀刮;用刮刀刮之后,用石球磨;用石球磨之后,造成船;造成船之后,装上桨与篙;装上桨与篙之后,推它入河[而渡]。

“萨勒哈,你认为怎样?那人堪能渡河吗?”“是的,尊者。”“这是什么缘故呢?”“尊者,因为那棵娑罗树外面善加整治,里面善加清净,已造成船,已装上桨与篙。这是可预期的:‘船不会沉没,那人会平安到达彼岸。’”

“同样,萨勒哈,那些不说苦行厌离、不以苦行厌离为核心、不依着苦行厌离而住的沙门婆罗门,他们堪能渡越暴流。萨勒哈,那些身行清净、语行清净、意行清净、活命清净的沙门婆罗门,他们也堪能得到智见、得到无上正觉。萨勒哈,犹如战士纵然懂得许多箭的花样,然而他是以三种处而是堪为国王所有的、供国王受用的,正被算作国王的肢分。以哪三种[处]呢?[他是]远射者、射中瞬息者、大物体的击破者。

“萨勒哈,犹如战士是远射者;同样,萨勒哈,圣弟子是具正定者。萨勒哈,具正定的圣弟子,对凡任何色,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切色都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——他以正慧如实这样见它。凡任何受……乃至……凡任何想……凡任何诸行……凡任何识,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切识都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——他以正慧如实这样见它。

“萨勒哈,犹如战士是射中瞬息者;同样,萨勒哈,圣弟子是具正见者。萨勒哈,具正见的圣弟子如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’。

“萨勒哈,犹如战士是大物体的击破者;同样,萨勒哈,圣弟子是具正解脱者。萨勒哈,具正解脱的圣弟子击破大无明聚。”第六[经]。

196. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho sāḷho ca licchavi abhayo ca licchavi yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho sāḷho licchavi bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Santi, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā dvayena oghassa nittharaṇaṃ paññapenti – sīlavisuddhihetu ca tapojigucchāhetu ca. Idha, bhante, bhagavā kimāhā’’ti?
‘‘Sīlavisuddhiṃ kho ahaṃ, sāḷha, aññataraṃ sāmaññaṅganti vadāmi. Ye te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṃ taritukāmo tiṇhaṃ kuṭhāriṃ [kudhāriṃ (ka.)] ādāya vanaṃ paviseyya. So tattha passeyya mahatiṃ sālalaṭṭhiṃ ujuṃ navaṃ akukkuccakajātaṃ. Tamenaṃ mūle chindeyya; mūle chetvā agge chindeyya; agge chetvā sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodheyya; sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya; kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya; vāsīhi tacchetvā lekhaṇiyā likheyya; lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya [dhopeyya (sī. syā. kaṃ. pī.)]; pāsāṇaguḷena dhovetvā nadiṃ patāreyya.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, sāḷha, bhabbo nu kho so puriso nadiṃ taritu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā anto avisuddhā. Tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – sālalaṭṭhi saṃsīdissati, puriso anayabyasanaṃ āpajjissatī’’ti.
‘‘Evamevaṃ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
‘‘Ye ca kho te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṃ taritukāmo tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ādāya vanaṃ paviseyya. So tattha passeyya mahatiṃ sālalaṭṭhiṃ ujuṃ navaṃ akukkuccakajātaṃ. Tamenaṃ mūle chindeyya; mūle chinditvā agge chindeyya; agge chinditvā sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodheyya; sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya; kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya; vāsīhi tacchetvā nikhādanaṃ ādāya anto suvisodhitaṃ visodheyya; anto suvisodhitaṃ visodhetvā lekhaṇiyā likheyya; lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya; pāsāṇaguḷena dhovetvā nāvaṃ kareyya; nāvaṃ katvā phiyārittaṃ [piyārittaṃ (sī. pī.)] bandheyya; phiyārittaṃ bandhitvā nadiṃ patāreyya.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, sāḷha, bhabbo nu kho so puriso nadiṃ taritu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā, anto suvisuddhā nāvākatā [suvisuddhakatā (ka.)] phiyārittabaddhā. Tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘nāvā na saṃsīdissati, puriso sotthinā pāraṃ gamissatī’’’ti.
‘‘Evamevaṃ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya. Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo bahūni cepi kaṇḍacitrakāni jānāti; atha kho so tīhi ṭhānehi rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati. Katamehi tīhi? Dūrepātī ca, akkhaṇavedhī ca, mahato ca kāyassa padāletā.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo dūrepātī; evamevaṃ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāsamādhi hoti. Sammāsamādhi, sāḷha, ariyasāvako yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo akkhaṇavedhī; evamevaṃ kho, sāḷha, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti. Sammādiṭṭhi, sāḷha, ariyasāvako ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo mahato kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāvimutti hoti. Sammāvimutti, sāḷha, ariyasāvako mahantaṃ avijjākkhandhaṃ padāletī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、末利王后经

7. Mallikādevīsuttaṃ
197已对照

一百九十七、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,末利王后(Mallikā devī)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的末利王后对世尊这样说——

197. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho mallikā devī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho mallikā devī bhagavantaṃ etadavoca –
PTS 2.203已对照

“尊者,是什么因、什么缘,使此处有些女人既容色丑陋、形貌丑陋、看来极为鄙恶,又贫穷、少财、少资财、威势微小呢?

‘‘Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā [syā. pī. potthakesu ‘‘dubbaṇo ca hoti durūpo supāpako’’ti evamādinā pulliṅgikavasena dissati] dassanāya; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca?
已对照

“尊者,又是什么因、什么缘,使此处有些女人既容色丑陋、形貌丑陋、看来极为鄙恶,又富裕、有大财富、有大受用、有大威势呢?

‘‘Ko pana, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca?
已对照

“尊者,是什么因、什么缘,使此处有些女人既相貌俊美、令人喜见、令人净信,具足最上的容色之美,又贫穷、少财、少资财、威势微小呢?

‘‘Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca?
缅 1.524已对照

“尊者,又是什么因、什么缘,使此处有些女人既相貌俊美、令人喜见、令人净信,具足最上的容色之美,又富裕、有大财富、有大受用、有大威势呢?”

‘‘Ko pana, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā, aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā cā’’ti?
已对照

“末利,在此,有一类女人是忿怒者、多恼者,即使被说了少许,也会黏着、动怒、起瞋恚、僵执,显露出怒、瞋与不悦。她不向沙门或婆罗门布施食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。她又是有嫉心者,对他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养生嫉、怀恨、结嫉。她若从那里死后来到此世,无论在哪里再生,都既容色丑陋、形貌丑陋、看来极为鄙恶,又贫穷、少财、少资财、威势微小。

‘‘Idha, mallike, ekacco mātugāmo kodhanā hoti upāyāsabahulā. Appampi vuttā samānā abhisajjati kuppati byāpajjati patitthīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā [so (syā.)] na dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Issāmanikā [issāmanako (syā.)] kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issati upadussati issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā [so (syā.)] yattha yattha paccājāyati dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca.
PTS 2.204已对照

“末利,又在此,有一类女人是忿怒者、多恼者,即使被说了少许,也会黏着、动怒、起瞋恚、僵执,显露出怒、瞋与不悦。她向沙门或婆罗门布施食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。她又是无嫉心者,对他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养不生嫉、不怀恨、不结嫉。她若从那里死后来到此世,无论在哪里再生,都既容色丑陋、形貌丑陋、看来极为鄙恶,又富裕、有大财富、有大受用、有大威势。

‘‘Idha pana, mallike, ekacco mātugāmo kodhanā hoti upāyāsabahulā. Appampi vuttā samānā abhisajjati kuppati byāpajjati patitthīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Anissāmanikā kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issati na upadussati na issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā yattha yattha paccājāyati dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca.
缅 1.525已对照

“末利,又在此,有一类女人是不忿怒者、不多恼者,即使被说了很多,也不黏着、不动怒、不起瞋恚、不僵执,不显露出怒、瞋与不悦。她不向沙门或婆罗门布施食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。她又是有嫉心者,对他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养生嫉、怀恨、结嫉。她若从那里死后来到此世,无论在哪里再生,都既相貌俊美、令人喜见、令人净信,具足最上的容色之美,又贫穷、少财、少资财、威势微小。

‘‘Idha pana, mallike, ekacco mātugāmo akkodhanā hoti anupāyāsabahulā. Bahumpi vuttā samānā nābhisajjati na kuppati na byāpajjati na patitthīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā na dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Issāmanikā kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issati upadussati issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā yattha yattha paccājāyati abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca.
已对照

“末利,又在此,有一类女人是不忿怒者、不多恼者,即使被说了很多,也不黏着、不动怒、不起瞋恚、不僵执,不显露出怒、瞋与不悦。她向沙门或婆罗门布施食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。她又是无嫉心者,对他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养不生嫉、不怀恨、不结嫉。她若从那里死后来到此世,无论在哪里再生,都既相貌俊美、令人喜见、令人净信,具足最上的容色之美,又富裕、有大财富、有大受用、有大威势。

‘‘Idha pana, mallike, ekacco mātugāmo akkodhanā hoti anupāyāsabahulā. Bahumpi vuttā samānā nābhisajjati na kuppati na byāpajjati na patitthīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Anissāmanikā kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issati na upadussati na issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā yattha yattha paccājāyati abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca.
已对照

“末利,这就是因,这就是缘,使此处有些女人既容色丑陋、形貌丑陋、看来极为鄙恶,又贫穷、少财、少资财、威势微小。末利,而这就是因,这就是缘,使此处有些女人既容色丑陋、形貌丑陋、看来极为鄙恶,又富裕、有大财富、有大受用、有大威势。末利,这就是因,这就是缘,使此处有些女人既相貌俊美、令人喜见、令人净信,具足最上的容色之美,又贫穷、少财、少资财、威势微小。末利,而这就是因,这就是缘,使此处有些女人既相貌俊美、令人喜见、令人净信,具足最上的容色之美,又富裕、有大财富、有大受用、有大威势。”

‘‘Ayaṃ kho, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca. Ayaṃ pana, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca. Ayaṃ kho, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca. Ayaṃ pana, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā cā’’ti.
PTS 2.205缅 1.526已对照

这样说时,末利王后对世尊这样说——“尊者,想必我在另一生曾是忿怒者、多恼者,即使被说了少许,也曾黏着、动怒、起瞋恚、僵执,显露出怒、瞋与不悦,尊者,所以我如今容色丑陋、形貌丑陋、看来极为鄙恶。

Evaṃ vutte mallikā devī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yā nūnāhaṃ [sā nūnāhaṃ (syā.), yaṃ nūnāhaṃ (ka.)] bhante, aññaṃ jātiṃ [aññāya jātiyā (syā.)] kodhanā ahosiṃ upāyāsabahulā, appampi vuttā samānā abhisajjiṃ kuppiṃ byāpajjiṃ patitthīyiṃ kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsiṃ, sāhaṃ, bhante, etarahi dubbaṇṇā durūpā supāpikā dassanāya.
已对照

“尊者,想必我在另一生曾向沙门或婆罗门布施食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明,尊者,所以我如今富裕、有大财富、有大受用。

‘‘Yā nūnāhaṃ, bhante, aññaṃ jātiṃ dātā ahosiṃ samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ, sāhaṃ, bhante, etarahi aḍḍhā [aḍḍhā ca (sī. pī. ka.)] mahaddhanā mahābhogā.
已对照

“尊者,想必我在另一生曾是无嫉心者,对他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养不曾生嫉、不曾怀恨、不曾结嫉,尊者,所以我如今有大威势。尊者,在这王家里有刹帝利童女、婆罗门童女、居士童女,我对她们行使统治权与主权。尊者,我从今日起将是不忿怒者、不多恼者,即使被说了很多,也将不黏着、不动怒、不起瞋恚、不僵执,不显露出怒、瞋与不悦;我将向沙门或婆罗门布施食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。我将是无嫉心者,对他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养将不生嫉、不怀恨、不结嫉。奇哉!尊者……乃至……尊者,愿世尊忆持我为优婆夷,从今日起,终生皈依。”第七[经]。

‘‘Yā nūnāhaṃ, bhante, aññaṃ jātiṃ anissāmanikā ahosiṃ, paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issiṃ na upadussiṃ na issaṃ bandhiṃ, sāhaṃ, bhante, etarahi mahesakkhā. Santi kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule khattiyakaññāpi brāhmaṇakaññāpi gahapatikaññāpi, tāsāhaṃ issarādhipaccaṃ kāremi. Esāhaṃ, bhante, ajjatagge akkodhanā bhavissāmi anupāyāsabahulā, bahumpi vuttā samānā nābhisajjissāmi na kuppissāmi na byāpajjissāmi na patitthīyissāmi, kopañca dosañca appaccayañca na pātukarissāmi; dassāmi samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Anissāmanikā bhavissāmi, paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na ississāmi na upadussissāmi na issaṃ bandhissāmi. Abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsikaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Sattamaṃ.
已对照

八、自苦者经

8. Attantapasuttaṃ
198PTS 2.206缅 1.527已对照

一百九十八、“诸比丘,世间有这四种人存在、可得。哪四种[人]呢?诸比丘,在此,有一类人是自苦者(attantapa),从事自我折磨之行。诸比丘,又在此,有一类人是苦他者(parantapa),从事折磨他人之行。诸比丘,又在此,有一类人既是自苦者、从事自我折磨之行,又是苦他者、从事折磨他人之行。诸比丘,又在此,有一类人既不是自苦者、不从事自我折磨之行,也不是苦他者、不从事折磨他人之行。他既不自苦也不苦他,就在现法中无饥渴、已寂灭、已清凉,领受乐,以已成梵的自身而住。

198. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, ekacco [pu. pa. 174; ma. ni. 2.7; dī. ni. 3.314; a. ni. 3.157-163] puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So neva attantapo na parantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.
已对照

“诸比丘,人怎样是自苦者、从事自我折磨之行呢?诸比丘,在此,有人是裸行者(acelaka),行为无拘,舔手[而食],[被唤]‘来吧,尊者’而不来,[被唤]‘请住,尊者’而不住,不领受特地持来的[食物],不领受特为[他]而作的[食物],不领受邀请。他不从锅口领受,不从盆口领受,不[领受]隔着门槛的、不[领受]隔着棍杖的、不[领受]隔着杵的[食物],不[领受]二人共食时[其中一人所施]的,不[领受]孕妇的,不[领受]哺乳妇的,不[领受]正与男子相处的妇人的,不[领受]募集共煮的,不[领受]有狗守候之处的,不[领受]苍蝇成群飞集之处的;不[食]鱼,不[食]肉,不饮谷酒,不[饮]花果酒,不饮糠水。他或是一家[乞食]者、一团[食]者,或是二家[乞食]者、二团[食]者……乃至……或是七家[乞食]者、七团[食]者;他以一施钵[之食]维生,以二施钵[之食]维生……乃至……以七施钵[之食]维生;他隔一日进一次食,隔二日进一次食……乃至……隔七日进一次食。他就这样住于修习甚至半月一次的定期进食(pariyāyabhattabhojana)之行。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto? Idha, bhikkhave, ekacco acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyati. So na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivati. So ekāgāriko vā hoti ekālopiko dvāgāriko vā hoti dvālopiko…pe… sattāgāriko vā hoti sattālopiko; ekissāpi dattiyā yāpeti dvīhipi dattīhi yāpeti…pe… sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti dvāhikampi āhāraṃ āhāreti…pe… sattāhikampi āhāraṃ āhāreti. Iti evarūpaṃ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
已对照

“他也以菜蔬为食,也以稷米为食,也以野生稻为食,也以皮屑为食,也以水藻为食,也以米糠为食,也以锅巴为食,也以胡麻渣为食,也以草为食,也以牛粪为食;也以林中的根果为食而维生,食自落之果。

‘‘So sākabhakkhopi hoti sāmākabhakkhopi hoti nīvārabhakkhopi hoti daddulabhakkhopi hoti haṭabhakkhopi hoti kaṇabhakkhopi hoti ācāmabhakkhopi hoti piññākabhakkhopi hoti tiṇabhakkhopi hoti gomayabhakkhopi hoti; vanamūlaphalāhāropi yāpeti pavattaphalabhojī.
PTS 2.207缅 1.528已对照

“他也穿麻衣,也穿麻混织衣,也穿裹尸布衣,也穿粪扫衣,也穿树皮衣,也穿羚羊皮,也穿羚羊皮条衣,也穿吉祥草衣,也穿树皮纤维衣,也穿木片衣,也穿人发毯,也穿马尾毛毯,也穿枭羽衣;他是拔除须发者,住于拔除须发之行;他是常立者,拒绝座位;他是蹲踞者,住于蹲踞精勤之行;他是卧刺者,在刺床上安置卧处;他住于以傍晚为第三次的入水之行。他就这样住于修习种种炙烤、逼迫身体之行。诸比丘,人就是这样是自苦者、从事自我折磨之行。

‘‘So sāṇānipi dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṃsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi dhāreti ajinampi dhāreti ajinakkhipampi dhāreti kusacīrampi dhāreti vākacīrampi dhāreti phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti vāḷakambalampi dhāreti ulūkapakkhampi dhāreti; kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto; ubbhaṭṭhakopi hoti āsanappaṭikkhitto; ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto; kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti; sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Iti evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto.
已对照

“诸比丘,人怎样是苦他者、从事折磨他人之行呢?诸比丘,在此,有一类人是屠羊者、屠猪者、捕鸟者、猎兽者、残暴者、渔夫、盗贼、刽子手、屠牛者、狱吏,以及其他凡作残酷行业者。诸比丘,人就是这样是苦他者、从事折磨他人之行。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro coraghātako goghātako bandhanāgāriko, ye vā panaññepi keci kurūrakammantā. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto.
PTS 2.208已对照

“诸比丘,人怎样既是自苦者、从事自我折磨之行,又是苦他者、从事折磨他人之行呢?诸比丘,在此,有一类人是已灌顶的刹帝利王,或是大富婆罗门。他在城的东方造了一座新的祭堂(santhāgāra)之后,剃除须发,穿上带蹄的羚羊皮,以熟酥与油涂身,以鹿角搔背,与王后及国师婆罗门一同进入新的祭堂。他在那里于未铺[垫]、以青[草]涂覆的地上安置卧处。一头有同色小牛的母牛,其第一个乳房中所有的乳,国王以之维生;第二个乳房中所有的乳,王后以之维生;第三个乳房中所有的乳,国师婆罗门以之维生;第四个乳房中所有的乳,以之供火;其余的[乳],小牛以之维生。他这样说——‘要杀这么多公牛以供祭祀,要杀这么多小公牛以供祭祀,要杀这么多小母牛以供祭祀,要杀这么多山羊以供祭祀,要杀这么多公绵羊以供祭祀,(要杀这么多马以供祭祀,)要为祭柱而砍伐这么多树木,要为铺祭草而割刈这么多吉祥草。’凡他那些称为奴仆、仆役或佣工的人们,他们也受刑杖胁迫、受怖畏胁迫,泪流满面地哭泣着做准备工作。诸比丘,人就是这样既是自苦者、从事自我折磨之行,又是苦他者、从事折磨他人之行。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto, brāhmaṇo vā hoti mahāsālo. So puratthimena nagarassa navaṃ santhāgāraṃ kārāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kharājinaṃ nivāsetvā sappitelena kāyaṃ abbhañjitvā magavisāṇena piṭṭhiṃ kaṇḍuvamāno navaṃ santhāgāraṃ pavisati, saddhiṃ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena. So tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṃ kappeti. Ekissāya gāviyā sarūpavacchāya yaṃ ekasmiṃ thane khīraṃ hoti tena rājā yāpeti; yaṃ dutiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena mahesī yāpeti; yaṃ tatiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpeti; yaṃ catutthasmiṃ thane khīraṃ hoti tena aggiṃ juhati [juhanti (sī. pī.)]; avasesena vacchako yāpeti. So evamāha – ‘ettakā usabhā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya, ettakā ajā haññantu yaññatthāya, ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya, (ettakā assā haññantu yaññatthāya,) [( ) natthi sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu] ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya, ettakā dabbhā lūyantu barihisatthāyā’ti [parikammatthāyāti (ka.)]. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.
缅 1.529已对照

“诸比丘,人怎样既不是自苦者、不从事自我折磨之行,也不是苦他者、不从事折磨他人之行呢?他不自苦、不苦他,就在现法中无饥渴、已寂灭、已清凉,领受乐,以已成梵的自身而住。诸比丘,在此,如来出现于世间,是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。居士、居士之子,或出生于其他某个家族者听闻那法。他听闻那法之后,获得对如来的信心。他具足如此获得的信心,这样思察——‘在家生活是狭窄的尘垢之道,出家则是空旷开阔的。住在家中,不容易行持完全圆满、完全清净、如磨光的螺贝般的梵行。我何不剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者呢?’后来某个时候,他舍弃少量财产或舍弃大量财产,舍弃少数亲眷或舍弃众多亲眷,剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto? So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. Idha, bhikkhave, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā; nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ; yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya, mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya, appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya, mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya, kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati.
PTS 2.209缅 1.530已对照

“他如此出家之后,具足比丘们的学处与共住,舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住。舍断不与取,远离不与取,只取所与,只期待所与;他以非盗贼、清净的自身而住。舍断非梵行,是梵行者,远行[于非梵行之外],远离在俗之法——非正法。舍断虚妄语,远离虚妄语,是说真实语者、以真实连结真实者、坚定者、可信赖者、不欺世间者。舍断离间语,远离离间语;从这里听到的不去那里说以离间这些人,或从那里听到的不来这里说以离间那些人。他就这样使分裂者和合、使和合者[更]相应,乐于和合,喜于和合,欣于和合,是说能成就和合之语者。舍断粗恶语,远离粗恶语;凡是无瑕、悦耳、可爱、沁入人心、文雅、为众人所喜、为众人所意的语言,他便是说这样语言者。舍断杂秽语,远离杂秽语,是应时而说者、说真实者、说义利者、说法者、说律者;他是说值得藏于心中之语者,[所说]应时、有依据、有分限、具足义利。

‘‘So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati. Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharati. Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato asaddhammā gāmadhammā. Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, na ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, na amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya; iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti; yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī attavādī dhammavādī vinayavādī; nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ.
已对照

“他远离损害种子类与草木类,是一食者、止于[非]夜食者、远离非时食者。远离观看歌舞奏乐等违逆之事,远离佩戴、装饰、涂饰花鬘香料脂粉之处,远离高床大床,远离接受金银,远离接受生谷,远离接受生肉,远离接受妇女童女,远离接受婢奴,远离接受山羊与绵羊,远离接受鸡与猪,远离接受象、牛、马与母马,远离接受田地与地产,远离受使传信与跑腿,远离买卖,远离假秤、假称、假量,远离贿赂、欺诈、诈伪、行骗,远离砍杀、杀害、绑缚、拦路抢劫、掠夺、暴力行为。

‘‘So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti. Ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā. Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti. Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti. Uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti. Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti. Kayavikkayā paṭivirato hoti. Tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti. Ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti. Chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
PTS 2.210已对照

“他满足于护身之衣、护腹之施食。无论他去往何处,都只随身携带[这些]而行。犹如有翼之鸟,无论飞往何处,都只以自己的双翼为负担而飞;正是如此,比丘满足于护身之衣、护腹之施食,无论他去往何处,都只随身携带[这些]而行。他具足这圣洁的戒蕴,内心感受无过失之乐。

‘‘So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti, sapattabhārova ḍeti; evamevaṃ bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
缅 1.531已对照

“他以眼见色后,不取于相,不取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护眼根,致力于眼根的律仪。以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触所触后……以意识知法后,不取于相,不取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护意根,致力于意根的律仪。他具足这圣洁的根律仪,内心感受无染污之乐。

‘‘So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati cakkhundriyaṃ; cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjati. So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
已对照

“他在前进、返回时保持正知,向前看、向旁看时保持正知,屈、伸[肢体]时保持正知,持僧伽梨、钵与衣时保持正知,食、饮、嚼、尝时保持正知,大便、小便时保持正知,行走、站立、坐着、睡眠、觉醒、说话、沉默时保持正知。

‘‘So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
PTS 2.211已对照

“他具足这圣洁的戒蕴,(具足这圣洁的知足,)具足这圣洁的根律仪,具足这圣洁的念与正知之后,前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆。他于食后从托钵处返回,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他舍断对世间的贪欲,以离贪欲之心而住,使心从贪欲中净化。舍断瞋恚与恼恨,以无瞋之心而住,怀着利益、悲悯一切众生生命之心,使心从瞋恚与恼恨中净化。舍断昏沉睡眠,离昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心从昏沉睡眠中净化。舍断掉举追悔,不掉举而住,内心寂静,使心从掉举追悔中净化。舍断疑,度脱疑惑而住,对诸善法不再犹豫,使心从疑中净化。他舍断这五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——之后,已离诸欲……乃至……成就并住于第四禅。

‘‘So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato, (imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato,) [( ) natthi sī. syā. potthakesu. ma. ni. 1.296; ma. ni. 2.13 passitabbaṃ] iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato, iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato [samannāgato. so (ka.)] vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanappatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.
缅 1.532已对照

“当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,[他使心转向]于宿住随念智……乃至……于众生死生智……乃至……(当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,)他引导心、使心转向于漏尽智。他如实了知‘此是苦’,如实了知‘此是苦之集’,如实了知‘此是苦之灭’,如实了知‘此是导至苦灭之道’;如实了知‘此是诸漏’,如实了知‘此是漏之集’,如实了知‘此是漏之灭’,如实了知‘此是导至漏灭之道’。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya…pe… sattānaṃ cutūpapātañāṇāya…pe… (so evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte) āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti.
已对照

“当他如此知、如此见时,心从欲漏解脱,心从有漏解脱,心从无明漏解脱;于解脱时,有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’诸比丘,人就是这样既不是自苦者、不从事自我折磨之行,也不是苦他者、不从事折磨他人之行。他不自苦也不苦他,就在现法中无饥渴、已寂灭、已清凉,领受乐,以已成梵的自身而住。诸比丘,这就是世间存在、可得的四种人。”第八[经]。

‘‘Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So na attantapo na parantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、渴爱经

9. Taṇhāsuttaṃ
199PTS 2.212已对照

一百九十九、世尊这样说——“诸比丘,我要为你们说那罗网般的、流动的、散布的、贪着的渴爱——这世间被它从上覆压、四周缠裹,如线团般纠结、如织线团般缠结、如文阇草与波罗婆草一般,不能超越苦界、恶趣、堕处、轮回。你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

199. Bhagavā etadavoca – ‘‘taṇhaṃ vo, bhikkhave, desessāmi jāliniṃ saritaṃ visaṭaṃ visattikaṃ, yāya ayaṃ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto [kulāguṇṭhikajāto (sī. syā. kaṃ. pī.) a. ni. aṭṭha. 2.4.199] muñjapabbajabhūto apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
缅 1.533已对照

“诸比丘,那罗网般的、流动的、散布的、贪着的渴爱——这世间被它从上覆压、四周缠裹,如线团般纠结、如织线团般缠结、如文阇草与波罗婆草一般,不能超越苦界、恶趣、堕处、轮回——是什么呢?诸比丘,有这十八种取内[者]的渴爱行(taṇhāvicarita),十八种取外[者]的渴爱行。

‘‘Katamā ca sā, bhikkhave, taṇhā jālinī saritā visaṭā visattikā, yāya ayaṃ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati? Aṭṭhārasa kho panimāni, bhikkhave, taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.
已对照

“哪十八种是取内[者]的渴爱行呢?诸比丘,当有‘我是’时,便有‘我如此是’,有‘我如是是’,有‘我异样是’,有‘我是常’,有‘我是无常’,有‘我或是’,有‘我或如此是’,有‘我或如是是’,有‘我或异样是’,有‘但愿我是’,有‘但愿我如此是’,有‘但愿我如是是’,有‘但愿我异样是’,有‘我将有’,有‘我将如此有’,有‘我将如是有’,有‘我将异样有’。这就是取内[者]的十八种渴爱行。

‘‘Katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya? Asmīti, bhikkhave, sati itthasmīti hoti, evaṃsmīti [evamasmi (sī.), evasmi (syā. kaṃ. pī.) vibha. 973 passitabbaṃ] hoti, aññathāsmīti hoti, asasmīti hoti, satasmīti hoti, santi hoti, itthaṃ santi hoti, evaṃ santi hoti, aññathā santi hoti, apihaṃ [apiha (sī. pī.), api (syā. kaṃ.)] santi hoti, apihaṃ [api (sī. syā. kaṃ. pī.)] itthaṃ santi hoti, apihaṃ [api (sī. syā. kaṃ. pī.)] evaṃ santi hoti, apihaṃ [api (sī. syā. kaṃ. pī.)] aññathā santi hoti, bhavissanti hoti, itthaṃ bhavissanti hoti, evaṃ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti. Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya.
已对照

“哪十八种是取外[者]的渴爱行呢?诸比丘,当有‘以此我是’时,便有‘以此我如此是’,有‘以此我如是是’,有‘以此我异样是’,有‘以此我是常’,有‘以此我是无常’,有‘以此我或是’,有‘以此我或如此是’,有‘以此我或如是是’,有‘以此我或异样是’,有‘以此但愿我是’,有‘以此但愿我如此是’,有‘以此但愿我如是是’,有‘以此但愿我异样是’,有‘以此我将有’,有‘以此我将如此有’,有‘以此我将如是有’,有‘以此我将异样有’。这就是取外[者]的十八种渴爱行。

‘‘Katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya? Imināsmīti, bhikkhave, sati iminā itthasmīti hoti, iminā evaṃsmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā satasmīti hoti, iminā santi hoti, iminā itthaṃ santi hoti, iminā evaṃ santi hoti, iminā aññathā santi hoti, iminā apihaṃ santi hoti, iminā apihaṃ itthaṃ santi hoti, iminā apihaṃ evaṃ santi hoti, iminā apihaṃ aññathā santi hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṃ bhavissanti hoti, iminā evaṃ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti. Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.
PTS 2.213已对照

“如是,取内[者]的十八种渴爱行,取外[者]的十八种渴爱行,诸比丘,这些称为三十六种渴爱行。如是,这样的过去的三十六种渴爱行,未来的三十六种渴爱行,现在的三十六种渴爱行,这样便有一百零八种渴爱行。

‘‘Iti aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya. Imāni vuccanti, bhikkhave, chattiṃsa taṇhāvicaritāni. Iti evarūpāni atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni. Evaṃ aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritaṃ honti.
缅 1.534已对照

“诸比丘,这就是那罗网般的、流动的、散布的、贪着的渴爱——这世间被它从上覆压、四周缠裹,如线团般纠结、如织线团般缠结、如文阇草与波罗婆草一般,不能超越苦界、恶趣、堕处、轮回。”第九[经]。

‘‘Ayaṃ kho sā, bhikkhave, taṇhā jālinī saritā visaṭā visattikā, yāya ayaṃ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、爱经

10. Pemasuttaṃ
200已对照

二百、“诸比丘,有这四种(爱)生起。哪四种[爱]呢?从爱生爱,从爱生瞋,从瞋生爱,从瞋生瞋。

200. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, (pemāni) [( ) natthi sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu] jāyanti. Katamāni cattāri? Pemā pemaṃ jāyati, pemā doso jāyati, dosā pemaṃ jāyati, dosā doso jāyati.
已对照

“诸比丘,怎样从爱生爱呢?诸比丘,在此,某人对某人是可喜的、可乐的、可意的。他人以可喜、可乐、可意[的态度]对待他。他这样想:‘凡是对我可喜、可乐、可意的这个人,他人以可喜、可乐、可意[的态度]对待他。’他便对他们生起爱。诸比丘,就是这样从爱生爱。

‘‘Kathañca, bhikkhave, pemā pemaṃ jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa iṭṭho hoti kanto manāpo. Taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo iṭṭho kanto manāpo, taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācarantī’ti. So tesu pemaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, pemā pemaṃ jāyati.
已对照

“诸比丘,怎样从爱生瞋呢?诸比丘,在此,某人对某人是可喜的、可乐的、可意的。他人以不可喜、不可乐、不可意[的态度]对待他。他这样想:‘凡是对我可喜、可乐、可意的这个人,他人以不可喜、不可乐、不可意[的态度]对待他。’他便对他们生起瞋。诸比丘,就是这样从爱生瞋。

‘‘Kathañca, bhikkhave, pemā doso jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa iṭṭho hoti kanto manāpo. Taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo iṭṭho kanto manāpo, taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācarantī’ti. So tesu dosaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, pemā doso jāyati.
已对照

“诸比丘,怎样从瞋生爱呢?诸比丘,在此,某人对某人是不可喜的、不可乐的、不可意的。他人以不可喜、不可乐、不可意[的态度]对待他。他这样想:‘凡是对我不可喜、不可乐、不可意的这个人,他人以不可喜、不可乐、不可意[的态度]对待他。’他便对他们生起爱。诸比丘,就是这样从瞋生爱。

‘‘Kathañca, bhikkhave, dosā pemaṃ jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa aniṭṭho hoti akanto amanāpo. Taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo aniṭṭho akanto amanāpo, taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācarantī’ti. So tesu pemaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, dosā pemaṃ jāyati.
PTS 2.214缅 1.535已对照

“诸比丘,怎样从瞋生瞋呢?诸比丘,在此,某人对某人是不可喜的、不可乐的、不可意的。他人以可喜、可乐、可意[的态度]对待他。他这样想:‘凡是对我不可喜、不可乐、不可意的这个人,他人以可喜、可乐、可意[的态度]对待他。’他便对他们生起瞋。诸比丘,就是这样从瞋生瞋。诸比丘,这就是生起的四种爱。

‘‘Kathañca, bhikkhave, dosā doso jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa aniṭṭho hoti akanto amanāpo. Taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo aniṭṭho akanto amanāpo, taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācarantī’ti. So tesu dosaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, dosā doso jāyati. Imāni kho, bhikkhave, cattāri pemāni jāyanti.
已对照

“诸比丘,当比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅的时候,凡是他从爱所生的爱,那在那时也不存在;凡是他从爱所生的瞋,那在那时也不存在;凡是他从瞋所生的爱,那在那时也不存在;凡是他从瞋所生的瞋,那在那时也不存在。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, yampissa pemā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa pemā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti, yampissa dosā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa dosā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti.
已对照

“诸比丘,当比丘寻、伺寂止……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……成就并住于第四禅的时候,凡是他从爱所生的爱,那在那时也不存在;凡是他从爱所生的瞋,那在那时也不存在;凡是他从瞋所生的爱,那在那时也不存在;凡是他从瞋所生的瞋,那在那时也不存在。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, yampissa pemā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa pemā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti, yampissa dosā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa dosā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti.
已对照

“诸比丘,当比丘由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住的时候,凡是他从爱所生的爱,那也已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;凡是他从爱所生的瞋,那也已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;凡是他从瞋所生的爱,那也已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;凡是他从瞋所生的瞋,那也已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。诸比丘,这称为比丘既不高举(usseneti),也不抗举(paṭiseneti),不冒烟(dhūpāyati),不燃烧(pajjalati),不烧尽(sampajjhāyati)。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, yampissa pemā pemaṃ jāyati tampissa pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ, yopissa pemā doso jāyati sopissa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo, yampissa dosā pemaṃ jāyati tampissa pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ, yopissa dosā doso jāyati sopissa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu neva usseneti na paṭiseneti [na paṭisseneti (sī. pī.)] na dhūpāyati na pajjalati na sampajjhāyati [na apajjhāyati (sī.), na pajjhāyati (syā. kaṃ. pī.)].
PTS 2.215缅 1.536已对照

“诸比丘,比丘怎样高举呢?诸比丘,在此,比丘随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中;随观受为自我,或[随观]自我为有受,或[随观]受在自我中,或[随观]自我在受中;随观想为自我,或[随观]自我为有想,或[随观]想在自我中,或[随观]自我在想中;随观诸行为自我,或[随观]自我为有诸行,或[随观]诸行在自我中,或[随观]自我在诸行中;随观识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。诸比丘,比丘就是这样高举。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu usseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ; saññaṃ attato samanupassati, saññāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā saññaṃ, saññāya vā attānaṃ; saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ, attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ; viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu usseneti.
已对照

“诸比丘,比丘怎样不高举呢?诸比丘,在此,比丘不随观色为自我,不[随观]自我为有色,不[随观]色在自我中,不[随观]自我在色中;不随观受为自我,不[随观]自我为有受,不[随观]受在自我中,不[随观]自我在受中;不随观想为自我,不[随观]自我为有想,不[随观]想在自我中,不[随观]自我在想中;不随观诸行为自我,不[随观]自我为有诸行,不[随观]诸行在自我中,不[随观]自我在诸行中;不随观识为自我,不[随观]自我为有识,不[随观]识在自我中,不[随观]自我在识中。诸比丘,比丘就是这样不高举。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na usseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ attato samanupassati, na vedanāvantaṃ vā attānaṃ, na attani vā vedanaṃ, na vedanāya vā attānaṃ; na saññaṃ attato samanupassati, na saññāvantaṃ vā attānaṃ, na attani vā saññaṃ, na saññāya vā attānaṃ; na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ, na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṃ; na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na usseneti.
已对照

“诸比丘,比丘怎样抗举呢?诸比丘,在此,比丘对辱骂者回骂,对触恼者反过来触恼,对争骂者回争。诸比丘,比丘就是这样抗举。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu paṭiseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu akkosantaṃ paccakkosati, rosantaṃ paṭirosati, bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu paṭiseneti.
已对照

“诸比丘,比丘怎样不抗举呢?诸比丘,在此,比丘对辱骂者不回骂,对触恼者不反过来触恼,对争骂者不回争。诸比丘,比丘就是这样不抗举。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na paṭiseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu akkosantaṃ na paccakkosati, rosantaṃ na paṭirosati, bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na paṭiseneti.
已对照

“诸比丘,比丘怎样冒烟呢?诸比丘,当有‘我是’时,便有‘我如此是’,有‘我如是是’,有‘我异样是’,有‘我是常’,有‘我是无常’,有‘我或是’,有‘我或如此是’,有‘我或如是是’,有‘我或异样是’,有‘但愿我是’,有‘但愿我如此是’,有‘但愿我如是是’,有‘但愿我异样是’,有‘我将有’,有‘我将如此有’,有‘我将如是有’,有‘我将异样有’。诸比丘,比丘就是这样冒烟。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu dhūpāyati? Asmīti, bhikkhave, sati itthasmīti hoti, evaṃsmīti hoti, aññathāsmīti hoti, asasmīti hoti, satasmīti hoti, santi hoti, itthaṃ santi hoti, evaṃ santi hoti, aññathā santi hoti, apihaṃ santi hoti, apihaṃ itthaṃ santi hoti, apihaṃ evaṃ santi hoti, apihaṃ aññathā santi hoti, bhavissanti hoti, itthaṃ bhavissanti hoti, evaṃ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhūpāyati.
PTS 2.216缅 1.537已对照

“诸比丘,比丘怎样不冒烟呢?诸比丘,当没有‘我是’时,便没有‘我如此是’,没有‘我如是是’,没有‘我异样是’,没有‘我是常’,没有‘我是无常’,没有‘我或是’,没有‘我或如此是’,没有‘我或如是是’,没有‘我或异样是’,没有‘但愿我是’,没有‘但愿我如此是’,没有‘但愿我如是是’,没有‘但愿我异样是’,没有‘我将有’,没有‘我将如此有’,没有‘我将如是有’,没有‘我将异样有’。诸比丘,比丘就是这样不冒烟。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na dhūpāyati? Asmīti, bhikkhave, asati itthasmīti na hoti, evaṃsmīti na hoti, aññathāsmīti na hoti, asasmīti na hoti, satasmīti na hoti, santi na hoti, itthaṃ santi na hoti, evaṃ santi na hoti, aññathā santi na hoti, apihaṃ santi na hoti, apihaṃ itthaṃ santi na hoti, apihaṃ evaṃ santi na hoti, apihaṃ aññathā santi na hoti, bhavissanti na hoti, itthaṃ bhavissanti na hoti, evaṃ bhavissanti na hoti, aññathā bhavissanti na hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na dhūpāyati.
已对照

“诸比丘,比丘怎样燃烧呢?诸比丘,当有‘以此我是’时,便有‘以此我如此是’,有‘以此我如是是’,有‘以此我异样是’,有‘以此我是常’,有‘以此我是无常’,有‘以此我或是’,有‘以此我或如此是’,有‘以此我或如是是’,有‘以此我或异样是’,有‘以此但愿我是’,有‘以此但愿我如此是’,有‘以此但愿我如是是’,有‘以此但愿我异样是’,有‘以此我将有’,有‘以此我将如此有’,有‘以此我将如是有’,有‘以此我将异样有’。诸比丘,比丘就是这样燃烧。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pajjalati? Iminā asmīti, bhikkhave, sati iminā itthasmīti hoti, iminā evaṃsmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā satasmīti hoti, iminā santi hoti, iminā itthaṃ santi hoti, iminā evaṃ santi hoti, iminā aññathā santi hoti, iminā apihaṃ santi hoti, iminā apihaṃ itthaṃ santi hoti, iminā apihaṃ evaṃ santi hoti, iminā apihaṃ aññathā santi hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṃ bhavissanti hoti, iminā evaṃ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu pajjalati.
已对照

“诸比丘,比丘怎样不燃烧呢?诸比丘,当没有‘以此我是’时,便没有‘以此我如此是’,没有‘以此我如是是’,没有‘以此我异样是’,没有‘以此我是常’,没有‘以此我是无常’,没有‘以此我或是’,没有‘以此我或如此是’,没有‘以此我或如是是’,没有‘以此我或异样是’,没有‘以此但愿我是’,没有‘以此但愿我如此是’,没有‘以此但愿我如是是’,没有‘以此但愿我异样是’,没有‘以此我将有’,没有‘以此我将如此有’,没有‘以此我将如是有’,没有‘以此我将异样有’。诸比丘,比丘就是这样不燃烧。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na pajjalati? Iminā asmīti, bhikkhave, asati iminā itthasmīti na hoti, iminā evaṃsmīti na hoti, iminā aññathāsmīti na hoti, iminā asasmīti na hoti, iminā satasmīti na hoti, iminā santi na hoti, iminā itthaṃ santi na hoti, iminā evaṃ santi na hoti, iminā aññathā santi na hoti, iminā apihaṃ santi na hoti, iminā apihaṃ itthaṃ santi na hoti, iminā apihaṃ evaṃ santi na hoti, iminā apihaṃ aññathā santi na hoti, iminā bhavissanti na hoti, iminā itthaṃ bhavissanti na hoti, iminā evaṃ bhavissanti na hoti, iminā aññathā bhavissanti na hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na pajjalati.
缅 1.538已对照

“诸比丘,比丘怎样烧尽呢?诸比丘,在此,比丘的我慢(asmimāna)不是已断、根已断、已作成如断[顶]的多罗树[桩]、已令归于不存在、未来不再生起之法。诸比丘,比丘就是这样烧尽。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajjhāyati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno na hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajjhāyati.
已对照

“诸比丘,比丘怎样不烧尽呢?诸比丘,在此,比丘的我慢已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。诸比丘,比丘就是这样不烧尽。”第十[经]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na sampajjhāyati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na sampajjhāyatī’’ti. Dasamaṃ.
已对照

大品第五。

Mahāvaggo pañcamo.
已对照

其摄颂——

随耳闻、处,跋提耶、沙牟伽、婆颇与萨勒哈;

末利、自苦者,渴爱以及爱,此为十。

Tassuddānaṃ –
Sotānugataṃ ṭhānaṃ, bhaddiya sāmugiya vappa sāḷhā ca;
Mallika attantāpo, taṇhā pemena ca dasā teti.
已对照

第四大五十[经]完毕。

Catutthamahāpaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
5. Pañcamapaṇṇāsakaṃ