快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 三集·阿难品 Ānandavaggo

本经目录(八)三、阿难品一、阐那经二、活命外道经三、释迦人摩诃男经四、尼乾经五、安立经六、第一有经七、第二有经八、戒禁经九、香类经十、小千界经阿难品第三。

已对照

(八)三、阿难品

(8) 3. Ānandavaggo
已对照

一、阐那经

1. Channasuttaṃ
72PTS 1.216已对照

七十二、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,阐那(Channa)游方者来到具寿阿难之处;到了之后,与具寿阿难互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的阐那游方者对具寿阿难这样说——“阿难贤友,你们也施设贪的舍断、施设瞋的舍断、施设痴的舍断吗?”“贤友,正是我们施设贪的舍断、施设瞋的舍断、施设痴的舍断。”

72. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho channo paribbājako yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho channo paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘tumhepi, āvuso ānanda, rāgassa pahānaṃ paññāpetha, dosassa pahānaṃ paññāpetha, mohassa pahānaṃ paññāpethāti. Mayaṃ kho, āvuso, rāgassa pahānaṃ paññāpema, dosassa pahānaṃ paññāpema, mohassa pahānaṃ paññapemā’’ti.
已对照

“贤友,那么你们是见到贪中有什么过患而施设贪的舍断?见到瞋中有什么过患而施设瞋的舍断?见到痴中有什么过患而施设痴的舍断?”

‘‘Kiṃ pana tumhe, āvuso, rāge ādīnavaṃ disvā rāgassa pahānaṃ paññāpetha, kiṃ dose ādīnavaṃ disvā dosassa pahānaṃ paññāpetha, kiṃ mohe ādīnavaṃ disvā mohassa pahānaṃ paññāpethā’’ti?
缅 1.217已对照

“贤友,贪染者被贪所征服、心被遍尽,既思于自身的损害,也思于他人的损害,也思于两者的损害,也感受心的苦、忧;贪已断时,他既不思于自身的损害,也不思于他人的损害,也不思于两者的损害,也不感受心的苦、忧。贤友,贪染者被贪所征服、心被遍尽,以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行;贪已断时,他既不以身行恶行,也不以语行恶行,也不以意行恶行。贤友,贪染者被贪所征服、心被遍尽,不如实了知自己的义利,不如实了知他人的义利,不如实了知两者的义利;贪已断时,他如实了知自己的义利,如实了知他人的义利,如实了知两者的义利。贤友,贪是造成盲目的、不生眼的、不生智的、灭慧的、属恼害之分的、不趣向涅槃的。

‘‘Ratto kho, āvuso, rāgena abhibhūto pariyādinnacitto attabyābādhāyapi ceteti, parabyābādhāyapi ceteti, ubhayabyābādhāyapi ceteti, cetasikampi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti; rāge pahīne nevattabyābādhāyapi ceteti, na parabyābādhāyapi ceteti, na ubhayabyābādhāyapi ceteti, na cetasikaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Ratto kho, āvuso, rāgena abhibhūto pariyādinnacitto kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati; rāge pahīne neva kāyena duccaritaṃ carati, na vācāya duccaritaṃ carati, na manasā duccaritaṃ carati. Ratto kho, āvuso, rāgena abhibhūto pariyādinnacitto attatthampi yathābhūtaṃ nappajānāti, paratthampi yathābhūtaṃ nappajānāti, ubhayatthampi yathābhūtaṃ nappajānāti; rāge pahīne attatthampi yathābhūtaṃ pajānāti, paratthampi yathābhūtaṃ pajānāti, ubhayatthampi yathābhūtaṃ pajānāti. Rāgo kho, āvuso, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko.
PTS 1.217缅 1.218已对照

“贤友,瞋恚者被瞋……乃至……贤友,愚痴者被痴所征服、心被遍尽,既思于自身的损害,也思于他人的损害,也思于两者的损害,也感受心的苦、忧;痴已断时,他既不思于自身的损害,也不思于他人的损害,也不思于两者的损害,也不感受心的苦、忧。贤友,愚痴者被痴所征服、心被遍尽,以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行;痴已断时,他既不以身行恶行,也不以语行恶行,也不以意行恶行。贤友,愚痴者被痴所征服、心被遍尽,不如实了知自己的义利,不如实了知他人的义利,不如实了知两者的义利;痴已断时,他如实了知自己的义利,如实了知他人的义利,如实了知两者的义利。贤友,痴是造成盲目的、不生眼的、不生智的、灭慧的、属恼害之分的、不趣向涅槃的。贤友,我们是见到贪中有这样的过患而施设贪的舍断;见到瞋中有这样的过患而施设瞋的舍断;见到痴中有这样的过患而施设痴的舍断。”

‘‘Duṭṭho kho, āvuso, dosena…pe… mūḷho kho, āvuso, mohena abhibhūto pariyādinnacitto attabyābādhāyapi ceteti, parabyābādhāyapi ceteti, ubhayabyābādhāyapi ceteti, cetasikampi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti; mohe pahīne nevattabyābādhāyapi ceteti, na parabyābādhāyapi ceteti, na ubhayabyābādhāyapi ceteti, na cetasikaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Mūḷho kho, āvuso, mohena abhibhūto pariyādinnacitto kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati; mohe pahīne neva kāyena duccaritaṃ carati, na vācāya duccaritaṃ carati, na manasā duccaritaṃ carati. Mūḷho kho, āvuso, mohena abhibhūto pariyādinnacitto attatthampi yathābhūtaṃ nappajānāti, paratthampi yathābhūtaṃ nappajānāti, ubhayatthampi yathābhūtaṃ nappajānāti; mohe pahīne attatthampi yathābhūtaṃ pajānāti, paratthampi yathābhūtaṃ pajānāti, ubhayatthampi yathābhūtaṃ pajānāti. Moho kho, āvuso, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Idaṃ kho mayaṃ, āvuso, rāge ādīnavaṃ disvā rāgassa pahānaṃ paññāpema. Idaṃ dose ādīnavaṃ disvā dosassa pahānaṃ paññāpema. Idaṃ mohe ādīnavaṃ disvā mohassa pahānaṃ paññāpemā’’ti.
已对照

“贤友,那么有道、有行道可以舍断这贪、瞋、痴吗?”“贤友,有道、有行道可以舍断这贪、瞋、痴。”“贤友,那么什么是道、什么是行道,可以舍断这贪、瞋、痴呢?”“正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。贤友,这就是道,这就是可以舍断这贪、瞋、痴的行道。”“贤友,可以舍断这贪、瞋、痴的道是善妙的,行道是善妙的。阿难贤友,而这足以[令人]不放逸。”第一[经]。

‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti? ‘‘Atthāvuso, maggo atthi paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti? ‘‘Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti. ‘‘Bhaddako kho, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāya. Alañca panāvuso ānanda, appamādāyā’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、活命外道经

2. Ājīvakasuttaṃ
73已对照

七十三、一时,具寿阿难住在憍赏弥的瞿师罗园。那时,某位活命外道的弟子居士来到具寿阿难之处;到了之后,礼敬具寿阿难,坐在一旁。坐在一旁的那位活命外道的弟子居士对具寿阿难这样说——

73. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Atha kho aññataro ājīvakasāvako gahapati yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so ājīvakasāvako gahapati āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
PTS 1.218已对照

“阿难尊者,谁的法是善说的?谁是世间的善行道者?谁是世间的善成就者?”“那么,居士,我就此反问你,你认为怎样合适,就怎样回答。居士,你认为怎样?那些为舍断贪而说法、为舍断瞋而说法、为舍断痴而说法者,他们的法是善说的,还是不是?或者你于此怎么看?”“尊者,那些为舍断贪而说法、为舍断瞋而说法、为舍断痴而说法者,他们的法是善说的。我于此是这样看的。”

‘‘Kesaṃ no, bhante ānanda, dhammo svākkhāto? Ke loke suppaṭipannā? Ke loke sukatā’’ti [sugatāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]? ‘‘Tena hi, gahapati, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, ye rāgassa pahānāya dhammaṃ desenti, dosassa pahānāya dhammaṃ desenti, mohassa pahānāya dhammaṃ desenti, tesaṃ dhammo svākkhāto no vā? Kathaṃ vā te ettha hotī’’ti? ‘‘Ye, bhante, rāgassa pahānāya dhammaṃ desenti, dosassa pahānāya dhammaṃ desenti, mohassa pahānāya dhammaṃ desenti, tesaṃ dhammo svākkhāto. Evaṃ me ettha hotī’’ti.
缅 1.219已对照

“居士,你认为怎样?那些为舍断贪而行道、为舍断瞋而行道、为舍断痴而行道者,他们是世间的善行道者,还是不是?或者你于此怎么看?”“尊者,那些为舍断贪而行道、为舍断瞋而行道、为舍断痴而行道者,他们是世间的善行道者。我于此是这样看的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, ye rāgassa pahānāya paṭipannā, dosassa pahānāya paṭipannā, mohassa pahānāya paṭipannā, te loke suppaṭipannā no vā? Kathaṃ vā te ettha hotī’’ti? ‘‘Ye, bhante, rāgassa pahānāya paṭipannā, dosassa pahānāya paṭipannā, mohassa pahānāya paṭipannā, te loke suppaṭipannā. Evaṃ me ettha hotī’’ti.
已对照

“居士,你认为怎样?那些贪已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;瞋已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;痴已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法者,他们是世间的善成就者,还是不是?或者你于此怎么看?”“尊者,那些贪已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;瞋已断……乃至……痴已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法者,他们是世间的善成就者。我于此是这样看的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, yesaṃ rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo, yesaṃ doso pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo, yesaṃ moho pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo, te loke sukatā no vā? Kathaṃ vā te ettha hotī’’ti? ‘‘Yesaṃ, bhante, rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo, yesaṃ doso pahīno…pe… yesaṃ moho pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo, te loke sukatā. Evaṃ me ettha hotī’’ti.
已对照

“居士,如是,这正是你所解答的:‘尊者,那些为舍断贪而说法、为舍断瞋而说法、为舍断痴而说法者,他们的法是善说的。’这正是你所解答的:‘尊者,那些为舍断贪而行道、为舍断瞋而行道、为舍断痴而行道者,他们是世间的善行道者。’这正是你所解答的:‘尊者,那些贪已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;瞋已断……乃至……痴已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法者,他们是世间的善成就者。’”

‘‘Iti kho, gahapati, tayāvetaṃ [tayā cetaṃ (sī. pī. ka.)] byākataṃ – ‘ye, bhante, rāgassa pahānāya dhammaṃ desenti, dosassa pahānāya dhammaṃ desenti, mohassa pahānāya dhammaṃ desenti, tesaṃ dhammo svākkhāto’ti. Tayāvetaṃ byākataṃ – ‘ye, bhante, rāgassa pahānāya paṭipannā, dosassa pahānāya paṭipannā, mohassa pahānāya paṭipannā, te loke suppaṭipannā’ti. Tayāvetaṃ byākataṃ – ‘yesaṃ, bhante, rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo, yesaṃ doso pahīno…pe… yesaṃ moho pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo, te loke sukatā’’’ti.
PTS 1.219缅 1.220已对照

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!竟然没有对自己之法的抬举,也没有对他人之法的贬抑;说法正在道理上,义理已说了,而自己没有被带入。阿难尊者,你们为舍断贪而说法,为舍断瞋……乃至……为舍断痴而说法。阿难尊者,你们的法是善说的。阿难尊者,你们为舍断贪而行道,为舍断瞋……乃至……为舍断痴而行道。尊者,你们是世间的善行道者。阿难尊者,你们的贪已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;你们的瞋已断……乃至……你们的痴已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。你们是世间的善成就者。

‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Na ceva nāma sadhammukkaṃsanā bhavissati, na ca paradhammāpasādanā [na paradhammāpasādanā (sī. pī.), na paradhammavambhanā (ma. ni. 2.236)]. Āyataneva [āyatane ca (ma. ni. 2.236)] dhammadesanā, attho ca vutto, attā ca anupanīto. Tumhe, bhante ānanda, rāgassa pahānāya dhammaṃ desetha, dosassa…pe… mohassa pahanāya dhammaṃ desetha. Tumhākaṃ, bhante ānanda, dhammo svākkhāto. Tumhe, bhante ānanda, rāgassa pahānāya paṭipannā, dosassa…pe… mohassa pahānāya paṭipannā. Tumhe, bhante, loke suppaṭipannā. Tumhākaṃ, bhante ānanda, rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo, tumhākaṃ doso pahīno…pe… tumhākaṃ moho pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo. Tumhe loke sukatā.
已对照

“奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,圣者阿难以种种方式开显了法。阿难尊者,我皈依那位世尊、法与比丘僧团。愿圣者阿难忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第二[经]。

‘‘Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ ayyena ānandena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante ānanda, taṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ ayyo ānando dhāretu, ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dutiyaṃ.
已对照

三、释迦人摩诃男经

3. Mahānāmasakkasuttaṃ
74已对照

七十四、如是我闻——一时,世尊住在释迦[国]迦毘罗卫的尼拘陀园。而那时,世尊病愈起身、从病中起身未久。那时,释迦人摩诃男(Mahānāma)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的释迦人摩诃男对世尊这样说——“尊者,我长久以来这样了知世尊所开示的法:‘得定者有智,未得定者[则]无。’尊者,是定在先、智在后呢,还是智在先、定在后呢?”那时,具寿阿难这样想:“世尊病愈起身、从病中起身未久,而这位释迦人摩诃男却向世尊问极深的问题。我何不把释迦人摩诃男带到一旁,为[他]说法呢?”

74. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Tena kho pana samayena bhagavā gilānāvuṭṭhito [gilānavuṭṭhito (saddanīti)] hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Atha kho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘dīgharattāhaṃ, bhante, bhagavatā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi – ‘samāhitassa ñāṇaṃ, no asamāhitassā’ti. Samādhi nu kho, bhante, pubbe, pacchā ñāṇaṃ; udāhu ñāṇaṃ pubbe, pacchā samādhī’’ti? Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘bhagavā kho gilānavuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā. Ayañca mahānāmo sakko bhagavantaṃ atigambhīraṃ pañhaṃ pucchati. Yaṃnūnāhaṃ mahānāmaṃ sakkaṃ ekamantaṃ apanetvā dhammaṃ deseyya’’nti.
PTS 1.220缅 1.221已对照

于是,具寿阿难握住释迦人摩诃男的手臂,把[他]带到一旁,对释迦人摩诃男这样说——“摩诃男,世尊说了有学的戒,世尊也说了无学的戒;世尊说了有学的定,世尊也说了无学的定;世尊说了有学的慧,世尊也说了无学的慧。摩诃男,什么是有学的戒呢?摩诃男,在此,比丘具戒,以波罗提木叉律仪防护而住……乃至……受持学处而学习。摩诃男,这称为有学的戒。”

Atha kho āyasmā ānando mahānāmaṃ sakkaṃ bāhāyaṃ gahetvā ekamantaṃ apanetvā mahānāmaṃ sakkaṃ etadavoca – ‘‘sekhampi kho, mahānāma, sīlaṃ vuttaṃ bhagavatā, asekhampi sīlaṃ vuttaṃ bhagavatā; sekhopi samādhi vutto bhagavatā, asekhopi samādhi vutto bhagavatā; sekhāpi paññā vuttā bhagavatā, asekhāpi paññā vuttā bhagavatā. Katamañca, mahānāma, sekhaṃ sīlaṃ? Idha, mahānāma, bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati…pe… samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Idaṃ vuccati, mahānāma, sekhaṃ sīlaṃ’’.
已对照

“摩诃男,什么是有学的定呢?摩诃男,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于第四禅。摩诃男,这称为有学的定。

‘‘Katamo ca, mahānāma, sekho samādhi? Idha, mahānāma, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, mahānāma, sekho samādhi.
已对照

“摩诃男,什么是有学的慧呢?摩诃男,在此,比丘如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’。摩诃男,这称为有学的慧。

‘‘Katamā ca, mahānāma, sekhā paññā? Idha, mahānāma, bhikkhu idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti. Ayaṃ vuccati, mahānāma, sekhā paññā.
已对照

“摩诃男,那位圣弟子如是具足戒、如是具足定、如是具足慧,由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。摩诃男,世尊就是这样说了有学的戒,世尊也说了无学的戒;世尊说了有学的定,世尊也说了无学的定;世尊说了有学的慧,世尊也说了无学的慧。”第三[经]。

‘‘Sa kho so, mahānāma, ariyasāvako evaṃ sīlasampanno evaṃ samādhisampanno evaṃ paññāsampanno āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Evaṃ kho, mahānāma, sekhampi sīlaṃ vuttaṃ bhagavatā, asekhampi sīlaṃ vuttaṃ bhagavatā; sekhopi samādhi vutto bhagavatā, asekhopi samādhi vutto bhagavatā; sekhāpi paññā vuttā bhagavatā, asekhāpi paññā vuttā bhagavatā’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、尼乾经

4. Nigaṇṭhasuttaṃ
75PTS 1.221缅 1.222已对照

七十五、一时,具寿阿难住在毘舍离的大林重阁讲堂。那时,离车人无畏(Abhaya)与离车人聪明童子(Paṇḍitakumāraka)来到具寿阿难之处;到了之后,礼敬具寿阿难,坐在一旁。坐在一旁的离车人无畏对具寿阿难这样说——“尊者,尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)是一切知者、一切见者,自称有无余的知见——‘我于行时、住时、睡时、醒时,知见都恒常不断地现前。’他施设:以苦行使诸旧业终尽,以不作诸新业而断坏桥梁。如是,业尽则苦尽,苦尽则受尽,受尽则一切苦将被消尽——如是,由这现见的遣除清净而有超越。尊者,于此,世尊怎么说呢?”

“无畏,有这三种遣除清净,是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所正说的,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃。哪三种[遣除清净]呢?无畏,在此,比丘具戒……乃至……受持学处而学习。他不作新业,而对旧业一次次地触受而使之终尽。[这是]遣除,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。

“无畏,那位比丘如是具足戒,已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅。离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:‘舍、具念、乐住。’成就并住于第三禅。舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅。他不作新业,而对旧业一次次地触受而使之终尽。[这是]遣除,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。

“无畏,那位比丘如是具足定,由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。他不作新业,而对旧业一次次地触受而使之终尽。[这是]遣除,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。无畏,这就是三种遣除清净,是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所正说的,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃。”

这样说时,离车人聪明童子对离车人无畏这样说:“朋友无畏,你为什么不随喜赞叹具寿阿难的善说为善说呢?”“朋友聪明童子,我怎么会不随喜赞叹具寿阿难的善说为善说呢!谁若不随喜赞叹具寿阿难的善说为善说,他的头就会裂开。”第四[经]。

75. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho abhayo ca licchavi paṇḍitakumārako ca licchavi yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho abhayo licchavi āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto [nāthaputto (sī. pī.)] sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti – ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’nti. So purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvaṃ paññapeti navānaṃ kammānaṃ akaraṇā setughātaṃ. Iti kammakkhayā dukkhakkhayo, dukkhakkhayā vedanākkhayo, vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissati – evametissā sandiṭṭhikāya nijjarāya visuddhiyā samatikkamo hoti. Idha, bhante, bhagavā kimāhā’’ti?
‘‘Tisso kho imā, abhaya, nijjarā visuddhiyo tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya. Katamā tisso? Idha, abhaya, bhikkhu sīlavā hoti…pe… samādāya sikkhati sikkhāpadesu. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhīti.
‘‘Sa kho so, abhaya, bhikkhu evaṃ sīlasampanno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhīti.
‘‘Sa kho so, abhaya, bhikkhu evaṃ samādhisampanno [evaṃ sīlasampanno evaṃ samādhisampanno (sī. syā. kaṃ.)] āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhīti. Imā kho, abhaya, tisso nijjarā visuddhiyo tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti.
Evaṃ vutte paṇḍitakumārako licchavi abhayaṃ licchaviṃ etadavoca – ‘‘kiṃ pana tvaṃ, samma abhaya, āyasmato ānandassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodasī’’ti? ‘‘Kyāhaṃ, samma paṇḍitakumāraka, āyasmato ānandassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodissāmi! Muddhāpi tassa vipateyya yo āyasmato ānandassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodeyyā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、安立经

5. Nivesakasuttaṃ
76缅 1.223已对照

七十六、那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的具寿阿难这样说——

76. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca –
已对照

“阿难,凡是你们所悲悯的人,以及那些认为[你们的话]值得听的人——或朋友、或同僚、或亲族、或血亲——阿难,你们应在三种处上劝导他们、安立他们、令他们住立。在哪三种[处]上呢?应在对佛的不坏净信上劝导[他们]、安立[他们]、令[他们]住立——‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊’;应在对法的不坏净信上劝导[他们]、安立[他们]、令[他们]住立——‘法是世尊所善说的,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的’;应在对僧的不坏净信上劝导[他们]、安立[他们]、令[他们]住立——‘世尊的弟子僧是善行道者,世尊的弟子僧是正直行道者,世尊的弟子僧是如理行道者,世尊的弟子僧是正当行道者,也就是四双八辈之人——这就是世尊的弟子僧,应供养、应款待、应奉施、应合掌,是世间无上的福田’。”

‘‘Ye, ānanda, anukampeyyātha ye ca sotabbaṃ maññeyyuṃ mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā te vo, ānanda, tīsu ṭhānesu samādapetabbā [samādāpetabbā (?)] nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā. Katamesu tīsu? Buddhe aveccappasāde samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi; satthā devamanussānaṃ, buddho bhagavā’ti, dhamme aveccappasāde samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti, saṅghe aveccappasāde samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’’’ti.
已对照

“阿难,四大种——地界、水界、火界、风界——或许会有变异,但具足对佛不坏净信的圣弟子却绝不会有变异。此中,这就是变异——阿难,‘那具足对佛不坏净信的圣弟子竟会投生于地狱、或畜生胎、或饿鬼界’——无此可能。

‘‘Siyā, ānanda, catunnaṃ mahābhūtānaṃ aññathattaṃ – pathavīdhātuyā āpodhātuyā tejodhātuyā vāyodhātuyā, na tveva buddhe aveccappasādena samannāgatassa ariyasāvakassa siyā aññathattaṃ tatridaṃ aññathattaṃ. So vatānanda, buddhe aveccappasādena samannāgato ariyasāvako nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā pettivisayaṃ vā upapajjissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
PTS 1.223缅 1.224已对照

“阿难,四大种——地界、水界、火界、风界——或许会有变异,但对法……乃至……但具足对僧不坏净信的圣弟子却绝不会有变异。此中,这就是变异——阿难,‘那具足对僧不坏净信的圣弟子竟会投生于地狱、或畜生胎、或饿鬼界’——无此可能。

‘‘Siyā, ānanda, catunnaṃ mahābhūtānaṃ aññathattaṃ – pathavīdhātuyā āpodhātuyā tejodhātuyā vāyodhātuyā, na tveva dhamme…pe… na tveva saṅghe aveccappasādena samannāgatassa ariyasāvakassa siyā aññathattaṃ tatridaṃ aññathattaṃ. So vatānanda, saṅghe aveccappasādena samannāgato ariyasāvako nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā pettivisayaṃ vā upapajjissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已对照

“阿难,凡是你们所悲悯的人,以及那些认为[你们的话]值得听的人——或朋友、或同僚、或亲族、或血亲——阿难,你们应在这三种处上劝导他们、安立他们、令他们住立。”第五[经]。

‘‘Ye, ānanda, anukampeyyātha ye ca sotabbaṃ maññeyyuṃ mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā te vo, ānanda, imesu tīsu ṭhānesu samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、第一有经

6. Paṭhamabhavasuttaṃ
77已对照

七十七、那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——“尊者,人们说‘有、有’。尊者,到什么程度才有‘有’呢?”

77. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhavo, bhavoti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, bhavo hotī’’ti?
已对照

“阿难,若没有在欲界成熟的业,欲有还会显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,如是,业是田,识是种子,渴爱是湿润。对被无明所盖、被渴爱所结的众生,于劣界识住立,如是便有未来的再有之生起。

‘‘Kāmadhātuvepakkañca, ānanda, kammaṃ nābhavissa, api nu kho kāmabhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Iti kho, ānanda, kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sneho [sineho (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ hīnāya dhātuyā viññāṇaṃ patiṭṭhitaṃ evaṃ āyatiṃ [āyati (sī.)] punabbhavābhinibbatti hoti. ( ) [(evaṃ kho ānanda bhavo hotīti) (ka.) dutiyasutte pana idaṃ pāṭhanānattaṃ natthi]
已对照

“阿难,若没有在色界成熟的业,色有还会显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,如是,业是田,识是种子,渴爱是湿润。对被无明所盖、被渴爱所结的众生,于中界识住立,如是便有未来的再有之生起。

‘‘Rūpadhātuvepakkañca, ānanda, kammaṃ nābhavissa, api nu kho rūpabhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Iti kho ānanda, kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sneho. Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ majjhimāya dhātuyā viññāṇaṃ patiṭṭhitaṃ evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti. ( ) [(evaṃ kho ānanda bhavo hotīti) (ka.) dutiyasutte pana idaṃ pāṭhanānattaṃ natthi]
PTS 1.224已对照

“阿难,若没有在无色界成熟的业,无色有还会显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,如是,业是田,识是种子,渴爱是湿润。对被无明所盖、被渴爱所结的众生,于殊胜界识住立,如是便有未来的再有之生起。阿难,就是这样而有‘有’。”第六[经]。

‘‘Arūpadhātuvepakkañca, ānanda, kammaṃ nābhavissa, api nu kho arūpabhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Iti kho, ānanda, kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sneho. Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ paṇītāya dhātuyā viññāṇaṃ patiṭṭhitaṃ evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti. Evaṃ kho, ānanda, bhavo hotī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、第二有经

7. Dutiyabhavasuttaṃ
78缅 1.225已对照

七十八、那时,具寿阿难来到世尊之处……乃至……具寿阿难对世尊这样说——“尊者,人们说‘有、有’。尊者,到什么程度才有‘有’呢?”

78. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhavo, bhavoti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, bhavo hotī’’ti?
已对照

“阿难,若没有在欲界成熟的业,欲有还会显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,如是,业是田,识是种子,渴爱是湿润。对被无明所盖、被渴爱所结的众生,于劣界思住立、希求住立,如是便有未来的再有之生起。”

‘‘Kāmadhātuvepakkañca, ānanda, kammaṃ nābhavissa, api nu kho kāmabhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ bhante’’. ‘‘Iti kho, ānanda, kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sneho. Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ hīnāya dhātuyā cetanā patiṭṭhitā patthanā patiṭṭhitā evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti’’.
已对照

“阿难,若没有在色界成熟的业,色有还会显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,如是,业是田,识是种子,渴爱是湿润。对被无明所盖、被渴爱所结的众生,于中界思住立、希求住立,如是便有未来的再有之生起。”

‘‘Rūpadhātuvepakkañca, ānanda, kammaṃ nābhavissa, api nu kho rūpabhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Iti kho, ānanda, kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sneho. Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ majjhimāya dhātuyā cetanā patiṭṭhitā patthanā patiṭṭhitā evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti’’.
已对照

“阿难,若没有在无色界成熟的业,无色有还会显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,如是,业是田,识是种子,渴爱是湿润。对被无明所盖、被渴爱所结的众生,于殊胜界思住立、希求住立,如是便有未来的再有之生起。阿难,就是这样而有‘有’。”第七[经]。

‘‘Arūpadhātuvepakkañca, ānanda, kammaṃ nābhavissa, api nu kho arūpabhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Iti kho, ānanda, kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sneho. Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ paṇītāya dhātuyā cetanā patiṭṭhitā patthanā patiṭṭhitā evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti. Evaṃ kho, ānanda, bhavo hotī’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、戒禁经

8. Sīlabbatasuttaṃ
79PTS 1.225已对照

七十九、那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的具寿阿难这样说——“阿难,一切戒禁、[苦行]生活、梵行、奉为精要[之行],都是有果的吗?”“尊者,于此不能一向[而答]。”“那么,阿难,你分别[而答]吧。”

79. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘sabbaṃ nu kho, ānanda, sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasāraṃ saphala’’nti? ‘‘Na khvettha, bhante, ekaṃsenā’’ti. ‘‘Tena hānanda, vibhajassū’’ti.
缅 1.226已对照

“尊者,若人亲近某种戒禁、[苦行]生活、梵行、奉为精要[之行]时,不善法增长、善法衰退,这样的戒禁、[苦行]生活、梵行、奉为精要[之行]是无果的。尊者,而若人亲近某种戒禁、[苦行]生活、梵行、奉为精要[之行]时,不善法衰退、善法增长,这样的戒禁、[苦行]生活、梵行、奉为精要[之行]是有果的。”具寿阿难说了这话。导师表示赞同。

‘‘Yañhissa [yathārūpaṃ hissa (?) sevitabbāsevitabbasuttānurūpaṃ], bhante, sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasāraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyanti, evarūpaṃ sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasāraṃ aphalaṃ. Yañca khvāssa [yañhissa (ka.), yathārūpañca khvāssa (?)], bhante, sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasāraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpaṃ sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasāraṃ saphala’’nti. Idamavoca āyasmā ānando; samanuñño satthā ahosi.
已对照

于是具寿阿难想“导师对我表示赞同了”,便从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。具寿阿难离去不久,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,阿难是有学;然而在慧上与他相等的人是不易得的。”第八[经]。

Atha kho āyasmā ānando ‘‘samanuñño me satthā’’ti, uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho bhagavā acirapakkante āyasmante ānande bhikkhū āmantesi – ‘‘sekho, bhikkhave, ānando; na ca panassa sulabharūpo samasamo paññāyā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、香类经

9. Gandhajātasuttaṃ
80PTS 1.226缅 1.227已对照

八十、那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——

“尊者,有这三种香类,其香只顺风而行,不逆风[而行]。哪三种[香类]呢?根香、心材香、花香——尊者,这就是三种香类,其香只顺风而行,不逆风[而行]。尊者,是否有某种香类,其香顺风也行,逆风也行,顺风逆风都行呢?”

“阿难,有某种香类,其香顺风也行,逆风也行,顺风逆风都行。”“尊者,那么什么是其香顺风也行,逆风也行,顺风逆风都行的香类呢?”

“阿难,在此,于某村或市镇中,有女人或男人皈依佛,皈依法,皈依僧,离杀生,离不与取,离欲邪行,离虚妄语,离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类,是持戒者、有善法者,以离了悭垢的心居家,施舍无所保留、手常洁净、乐于舍弃、堪受人乞求、乐于布施与分享。

“诸方的沙门、婆罗门称赞他:‘在某某村或市镇中,有女人或男人皈依佛,皈依法,皈依僧,离杀生,离不与取,离欲邪行,离虚妄语,离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类,是持戒者、有善法者,以离了悭垢的心居家,施舍无所保留、手常洁净、乐于舍弃、堪受人乞求、乐于布施与分享。’”

“诸天神也称赞他:‘在某某村或市镇中,有女人或男人皈依佛,皈依法,皈依僧,离杀生……乃至……离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类,是持戒者、有善法者,以离了悭垢的心居家,施舍无所保留、手常洁净、乐于舍弃、堪受人乞求、乐于布施与分享。’阿难,这就是那其香顺风也行,逆风也行,顺风逆风都行的香类。”

“花香不能逆风而行,

檀香、多伽罗或茉莉也不[能];

而善人之香能逆风而行,

善士遍熏一切方。”第九[经]。

80. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Tīṇimāni, bhante, gandhajātāni, yesaṃ anuvātaṃyeva gandho gacchati, no paṭivātaṃ. Katamāni tīṇi? Mūlagandho, sāragandho, pupphagandho – imāni kho, bhante, tīṇi gandhajātāni, yesaṃ anuvātaṃyeva gandho gacchati, no paṭivātaṃ. Atthi nu kho, bhante, kiñci gandhajātaṃ yassa anuvātampi gandho gacchati, paṭivātampi gandho gacchati, anuvātapaṭivātampi gandho gacchatī’’ti?
‘‘Atthānanda, kiñci gandhajātaṃ [atthānanda gandhajātaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] yassa anuvātampi gandho gacchati, paṭivātampi gandho gacchati, anuvātapaṭivātampi gandho gacchatī’’ti. ‘‘Katamañca pana, bhante, gandhajātaṃ yassa anuvātampi gandho gacchati, paṭivātampi gandho gacchati, anuvātapaṭivātampi gandho gacchatī’’ti?
‘‘Idhānanda, yasmiṃ gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti, pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti, sīlavā hoti kalyāṇadhammo, vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato.
‘‘Tassa disāsu samaṇabrāhmaṇā vaṇṇaṃ bhāsanti – ‘amukasmiṃ [asukasmiṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti, pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti, sīlavā hoti kalyāṇadhammo, vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato’’’ti.
‘‘Devatāpissa [devatāpissa amanussā (sī. pī.), devatāpissa amanussāpi (ka.), devatāpissa…pe… manussāpissa (?)] vaṇṇaṃ bhāsanti – ‘amukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti, pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti, sīlavā hoti kalyāṇadhammo, vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato’ti. Idaṃ kho taṃ, ānanda, gandhajātaṃ yassa anuvātampi gandho gacchati, paṭivātampi gandho gacchati, anuvātapaṭivātampi gandho gacchatī’’ti.
‘‘Na pupphagandho paṭivātameti,
Na candanaṃ tagaramallikā [taggaramallikā (pī.)] vā;
Satañca gandho paṭivātameti,
Sabbā disā sappuriso pavāyatī’’ti. navamaṃ;
已对照

十、小千界经

10. Cūḷanikāsuttaṃ
81PTS 1.227缅 1.228已对照

八十一、那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——“尊者,这是我在世尊面前听到、在[世尊]面前领受的:‘阿难,尸弃世尊有名叫阿毗浮的弟子,他站在梵天界,以声音令千世界了知。’尊者,那么世尊、阿罗汉、正等正觉者能以声音令多大[的范围]了知呢?”“阿难,他是弟子;诸如来是不可量的。”

81. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sammukhāmetaṃ, bhante, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘bhagavato, ānanda, sikhissa abhibhū nāma sāvako brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ [sahassīlokadhātuṃ (pī.) saṃ. ni. 1.185 vitthāro] sarena viññāpesī’ti. Bhagavā pana, bhante, arahaṃ sammāsambuddho kīvatakaṃ pahoti sarena viññāpetu’’nti? ‘‘Sāvako so, ānanda, appameyyā tathāgatā’’ti.
已对照

具寿阿难第二次对世尊这样说——“尊者,这是我在世尊面前听到、在[世尊]面前领受的:‘阿难,尸弃世尊有名叫阿毗浮的弟子,他站在梵天界,以声音令千世界了知。’尊者,那么世尊、阿罗汉、正等正觉者能以声音令多大[的范围]了知呢?”“阿难,他是弟子;诸如来是不可量的。”

Dutiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sammukhā metaṃ, bhante, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘bhagavato, ānanda, sikhissa abhibhū nāma sāvako brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ sarena viññāpesī’ti. Bhagavā pana, bhante, arahaṃ sammāsambuddho kīvatakaṃ pahoti sarena viññāpetu’’nti? ‘‘Sāvako so, ānanda, appameyyā tathāgatā’’ti.
已对照

具寿阿难第三次对世尊这样说——“尊者,这是我在世尊面前听到、在[世尊]面前领受的:‘阿难,尸弃世尊有名叫阿毗浮的弟子,他站在梵天界,以声音令千世界了知。’尊者,那么世尊、阿罗汉、正等正觉者能以声音令多大[的范围]了知呢?”“阿难,你听说过千[界]小千世界吗?”“世尊,这正是时候;善逝,这正是时候!愿世尊宣说。听了世尊[所说],比丘们将会受持。”“那么,阿难,你听着,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺了世尊。世尊这样说——

Tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sammukhāmetaṃ, bhante, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘bhagavato, ānanda, sikhissa abhibhū nāma sāvako brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ sarena viññāpesī’ti. Bhagavā pana, bhante, arahaṃ sammāsambuddho kīvatakaṃ pahoti sarena viññāpetu’’nti? ‘‘Sutā te, ānanda, sahassī cūḷanikā lokadhātū’’ti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo! Yaṃ bhagavā bhāseyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tenahānanda, suṇāhi sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
PTS 1.228已对照

“阿难,日月运行所及之处,诸方因[其]光耀而照明,以那样大[的范围]计,世界有千倍。在那千倍的世界中,有一千月、一千日、一千须弥山王、一千阎浮提、一千西瞿耶尼、一千北俱卢、一千东毗提诃、四千大海、四千大王、一千四大王天、一千三十三天、一千夜摩天、一千兜率天、一千化乐天、一千他化自在天、一千梵天界——阿难,这称为千[界]小千世界。

‘‘Yāvatā, ānanda, candimasūriyā [candimasuriyā (sī. syā. kaṃ. pī.)] pariharanti, disā bhanti virocanā, tāva sahassadhā loko. Tasmiṃ sahassadhā loke sahassaṃ [tasmiṃ sahassaṃ (syā. kaṃ. pī.)] candānaṃ, sahassaṃ sūriyānaṃ, sahassaṃ sinerupabbatarājānaṃ, sahassaṃ jambudīpānaṃ, sahassaṃ aparagoyānānaṃ, sahassaṃ uttarakurūnaṃ, sahassaṃ pubbavidehānaṃ, cattāri mahāsamuddasahassāni, cattāri mahārājasahassāni, sahassaṃ cātumahārājikānaṃ, sahassaṃ tāvatiṃsānaṃ, sahassaṃ yāmānaṃ, sahassaṃ tusitānaṃ, sahassaṃ nimmānaratīnaṃ, sahassaṃ paranimmitavasavattīnaṃ, sahassaṃ brahmalokānaṃ – ayaṃ vuccatānanda, sahassī cūḷanikā lokadhātu.
缅 1.229已对照

“阿难,千[界]小千世界有多大,以那样大[的范围]计,世界有千倍。阿难,这称为二千[界]中千世界。

‘‘Yāvatānanda, sahassī cūḷanikā lokadhātu tāva sahassadhā loko. Ayaṃ vuccatānanda, dvisahassī majjhimikā lokadhātu.
已对照

“阿难,二千[界]中千世界有多大,以那样大[的范围]计,世界有千倍。阿难,这称为三千[界]大千世界。

‘‘Yāvatānanda, dvisahassī majjhimikā lokadhātu tāva sahassadhā loko. Ayaṃ vuccatānanda, tisahassī mahāsahassī lokadhātu.
已对照

“阿难,如来若愿意,能以声音令三千[界]大千世界了知,或者,凡[他]所欲求的[范围]。”

‘‘Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato tisahassimahāsahassilokadhātuṃ [tisahassi mahāsahassiṃ lokadhātuṃ (syā. kaṃ.), tisahassīmahāsahassīlokadhātuṃ (pī.)] sarena viññāpeyya, yāvatā pana ākaṅkheyyā’’ti.
已对照

“尊者,那么世尊如何以声音令三千[界]大千世界了知,或者,凡[他]所欲求的[范围]呢?”“阿难,在此,如来以光明遍满三千[界]大千世界。当那些众生觉知那光明时,如来便发出音声,令[他们]听闻声音。阿难,如来就是这样以声音令三千[界]大千世界了知,或者,凡[他]所欲求的[范围]。”

‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, bhagavā tisahassimahāsahassilokadhātuṃ sarena viññāpeyya, yāvatā pana ākaṅkheyyā’’ti? ‘‘Idhānanda, tathāgato tisahassimahāsahassilokadhātuṃ obhāsena phareyya. Yadā te sattā taṃ ālokaṃ sañjāneyyuṃ, atha tathāgato ghosaṃ kareyya saddamanussāveyya. Evaṃ kho, ānanda, tathāgato tisahassimahāsahassilokadhātuṃ sarena viññāpeyya, yāvatā pana ākaṅkheyyā’’ti.
已对照

这样说时,具寿阿难(对具寿优陀夷)这样说——“我实有利得!我实善得!我的导师有这样大的神通、这样大的威力。”这样说时,具寿优陀夷对具寿阿难这样说——“阿难贤友,若你的导师有这样大的神通、这样大的威力,这于你有什么[相干]呢?”这样说时,世尊对具寿优陀夷这样说——“优陀夷,不要这样[说]!优陀夷,不要这样[说]!优陀夷,若阿难未离贪而命终,以那心的净信,他会七次在诸天中掌天王之位,七次就在这阎浮提掌大王之位。然而,优陀夷,阿难将就在现法中般涅槃。”第十[经]。

Evaṃ vutte āyasmā ānando (āyasmantaṃ udāyiṃ) [(bhagavantaṃ) (sī.), ( ) natthi syā. kaṃ. potthakesu. aṭṭhakathāya sameti] etadavoca – ‘‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me satthā evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’ti. Evaṃ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ tuyhettha, āvuso ānanda, yadi te satthā evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’ti? Evaṃ vutte bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘mā hevaṃ, udāyi, mā hevaṃ, udāyi. Sace, udāyi, ānando avītarāgo kālaṃ kareyya, tena cittappasādena sattakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kāreyya, sattakkhattuṃ imasmiṃyeva jambudīpe mahārajjaṃ kāreyya. Api ca, udāyi, ānando diṭṭheva dhamme parinibbāyissatī’’ti. Dasamaṃ.
已对照

阿难品第三。

Ānandavaggo tatiyo.
已对照

其摄颂——

阐那、活命外道、释迦人,尼乾以及安立;

两有、戒禁,香类以及小千。

Tassuddānaṃ –
Channo ājīvako sakko, nigaṇṭho ca nivesako;
Duve bhavā sīlabbataṃ, gandhajātañca cūḷanīti.