快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 十集·自心品 Sacittavaggo

本经目录二、第二五十[经](六)一、自心品一、自心经二、舍利弗经三、住立经四、止经五、退失经六、第一想经七、第二想经八、根本经九、出家经十、吉利摩难陀经自心品第一。

已对照

二、第二五十[经]

已对照

(六)一、自心品

(6) 1. Sacittavaggo
已对照

一、自心经

1. Sacittasuttaṃ
51缅 3.329已对照

五十一、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

51. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,比丘若不是善知他心之理趣者,那么[应当这样修学]:‘我要成为善知自心之理趣者。’诸比丘,你们应当这样修学。

‘‘No ce, bhikkhave, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti [bhavissāmāti (syā.)] – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.93已对照

“诸比丘,比丘怎样是善知自心之理趣者呢?诸比丘,犹如女人或男子,年少、青春、爱好装饰,在清净洁白的镜中、或在澄清的水钵中省察自己的面影,若在那里见到尘或秽,便为舍断那尘或秽而精进;若在那里不见尘或秽,便因此而满意、意愿圆满——‘我实在有所得,我实在是清净的!’同样,诸比丘,比丘的省察对诸善法是多所助益的——‘我是否多是贪欲者而住?我是否多是无贪欲者而住?我是否多是瞋心者而住?我是否多是无瞋心者而住?我是否多是为昏沉睡眠所缠者而住?我是否多是昏沉睡眠已离者而住?我是否多是掉举者而住?我是否多是不掉举者而住?我是否多是有疑惑者而住?我是否多是已度疑惑者而住?我是否多是忿者而住?我是否多是不忿者而住?我是否多是心杂染者而住?我是否多是心无杂染者而住?我是否多是身躁动者而住?我是否多是身不躁动者而住?我是否多是懈怠者而住?我是否多是发起精进者而住?我是否多是不得定者而住?我是否多是得定者而住?’

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā [bhikkhu paccavekkhamāno bahukāro (ka.)] hoti kusalesu dhammesu – ‘abhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṃ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṃ viharāmī’ti.
缅 3.330已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我多是贪欲者而住,多是瞋心者而住,多是为昏沉睡眠所缠者而住,多是掉举者而住,多是有疑惑者而住,多是忿者而住,多是心杂染者而住,多是身躁动者而住,多是懈怠者而住,多是不得定者而住’,那么诸比丘,那比丘为了舍断那些恶不善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。诸比丘,犹如衣服着了火或头着了火的人。他为了扑灭那衣服或那头[的火],会作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。同样,诸比丘,那比丘为了舍断那些恶不善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。

‘‘Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘abhijjhālu bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito bahulaṃ viharāmi, uddhato bahulaṃ viharāmi, vicikiccho bahulaṃ viharāmi, kodhano bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, kusīto bahulaṃ viharāmi, asamāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
PTS 5.94已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我多是无贪欲者而住,多是无瞋心者而住,多是昏沉睡眠已离者而住,多是不掉举者而住,多是已度疑惑者而住,多是不忿者而住,多是心无杂染者而住,多是身不躁动者而住,多是发起精进者而住,多是得定者而住’,那么诸比丘,那比丘应立足于那些善法,进而应当致力于诸漏的灭尽。”第一[经]。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘anabhijjhālu bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho bahulaṃ viharāmi, anuddhato bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho bahulaṃ viharāmi, akkodhano bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo bahulaṃ viharāmi, samāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、舍利弗经

2. Sāriputtasuttaṃ
52已对照

五十二、在那里,具寿舍利弗召唤诸比丘:“贤友们,诸比丘。”“贤友。”那些比丘应诺具寿舍利弗。具寿舍利弗这样说——

52. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
已对照

“贤友们,比丘若不是善知他心之理趣者,那么[应当这样修学]:‘我要成为善知自心之理趣者。’贤友们,你们应当这样修学。

‘‘No ce, āvuso, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ.
缅 3.331已对照

“贤友们,比丘怎样是善知自心之理趣者呢?贤友们,犹如女人或男子,年少、青春、爱好装饰,在清净洁白的镜中、或在澄清的水钵中省察自己的面影,若在那里见到尘或秽,便为舍断那尘或秽而精进;若在那里不见尘或秽,便因此而满意、意愿圆满——‘我实在有所得,我实在是清净的!’

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, āvuso, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti.
PTS 5.95已对照

同样,贤友们,比丘的省察对诸善法是多所助益的——‘我是否多是贪欲者而住?我是否多是无贪欲者而住?我是否多是瞋心者而住?我是否多是无瞋心者而住?我是否多是为昏沉睡眠所缠者而住?我是否多是昏沉睡眠已离者而住?我是否多是掉举者而住?我是否多是不掉举者而住?我是否多是有疑惑者而住?我是否多是已度疑惑者而住?我是否多是忿者而住?我是否多是不忿者而住?我是否多是心杂染者而住?我是否多是心无杂染者而住?我是否多是身躁动者而住?我是否多是身不躁动者而住?我是否多是懈怠者而住?我是否多是发起精进者而住?我是否多是得定者而住?我是否多是不得定者而住?’

Evamevaṃ kho, āvuso, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘abhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṃ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṃ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṃ viharāmī’ti.
已对照

“贤友们,若比丘省察时这样了知——‘我多是贪欲者而住……乃至……多是不得定者而住’,那么贤友们,那比丘为了舍断那些恶不善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。贤友们,犹如衣服着了火或头着了火的人。他为了扑灭那衣服或那头[的火],会作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。同样,贤友们,那比丘为了舍断那些恶不善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。

‘‘Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘abhijjhālu bahulaṃ viharāmi…pe… asamāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, āvuso, tena bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
缅 3.332已对照

“贤友们,若比丘省察时这样了知——‘我多是无贪欲者而住……乃至……多是得定者而住’,那么贤友们,那比丘应立足于那些善法,进而应当致力于诸漏的灭尽。”第二[经]。

‘‘Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘anabhijjhālu bahulaṃ viharāmi…pe… samāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、住立经

3. Ṭhitisuttaṃ
53PTS 5.96已对照

五十三、“诸比丘,我连于诸善法的住立都不称赞,何况退失。诸比丘,我称赞的是于诸善法的增长,不是住立,不是衰损。

53. ‘‘Ṭhitimpāhaṃ, bhikkhave, na vaṇṇayāmi kusalesu dhammesu, pageva parihāniṃ. Vuḍḍhiñca kho ahaṃ, bhikkhave, vaṇṇayāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṃ no hāniṃ.
已对照

“诸比丘,怎样是于诸善法有衰损,没有住立,没有增长呢?诸比丘,在此,比丘于信、戒、闻、舍、慧、辩才有多少,他的那些法既不住立,也不增长。诸比丘,我说这是于诸善法的衰损,不是住立,不是增长。诸比丘,这样就是于诸善法有衰损,没有住立,没有增长。

‘‘Kathañca, bhikkhave, hāni hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no vuḍḍhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva tiṭṭhanti no vaḍḍhanti. Hānimetaṃ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṃ no vuḍḍhiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, hāni hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no vuḍḍhi.
已对照

“诸比丘,怎样是于诸善法有住立,没有衰损,没有增长呢?诸比丘,在此,比丘于信、戒、闻、舍、慧、辩才有多少,他的那些法既不衰损,也不增长。诸比丘,我说这是于诸善法的住立,不是衰损,不是增长。诸比丘,这样就是于诸善法有住立,没有增长,没有衰损。

‘‘Kathañca, bhikkhave ṭhiti hoti kusalesu dhammesu, no hāni no vuḍḍhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva hāyanti no vaḍḍhanti. Ṭhitimetaṃ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no hāniṃ no vuḍḍhiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, ṭhiti hoti kusalesu dhammesu, no vuḍḍhi no hāni.
已对照

“诸比丘,怎样是于诸善法有增长,没有住立,没有衰损呢?诸比丘,在此,比丘于信、戒、闻、舍、慧、辩才有多少,他的那些法既不住立,也不衰损。诸比丘,我说这是于诸善法的增长,不是住立,不是衰损。诸比丘,这样就是于诸善法有增长,没有住立,没有衰损。

‘‘Kathañca, bhikkhave, vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no hāni? Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva tiṭṭhanti no hāyanti. Vuḍḍhimetaṃ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṃ no hāniṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no hāni.
已对照

“诸比丘,比丘若不是善知他心之理趣者,那么[应当这样修学]:‘我要成为善知自心之理趣者。’诸比丘,你们应当这样修学。

‘‘No ce, bhikkhave, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.97缅 3.333已对照

“诸比丘,比丘怎样是善知自心之理趣者呢?诸比丘,犹如女人或男子,年少、青春、爱好装饰,在清净洁白的镜中、或在澄清的水钵中省察自己的面影,若在那里见到尘或秽,便为舍断那尘或秽而精进;若在那里不见尘或秽,便因此而满意、意愿圆满——‘我实在有所得,我实在是清净的!’同样,诸比丘,比丘的省察对诸善法是多所助益的——‘我是否多是贪欲者而住?我是否多是无贪欲者而住?我是否多是瞋心者而住?我是否多是无瞋心者而住?我是否多是为昏沉睡眠所缠者而住?我是否多是昏沉睡眠已离者而住?我是否多是掉举者而住?我是否多是不掉举者而住?我是否多是有疑惑者而住?我是否多是已度疑惑者而住?我是否多是忿者而住?我是否多是不忿者而住?我是否多是心杂染者而住?我是否多是心无杂染者而住?我是否多是身躁动者而住?我是否多是身不躁动者而住?我是否多是懈怠者而住?我是否多是发起精进者而住?我是否多是得定者而住?我是否多是不得定者而住?’

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘abhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṃ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṃ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṃ viharāmī’ti.
PTS 5.98已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我多是贪欲者而住,多是瞋心者而住,多是为昏沉睡眠所缠者而住,多是掉举者而住,多是有疑惑者而住,多是忿者而住,多是心杂染者而住,多是身躁动者而住,多是懈怠者而住,多是不得定者而住’,那么诸比丘,那比丘为了舍断那些恶不善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。诸比丘,犹如衣服着了火或头着了火的人。他为了扑灭那衣服或那头[的火],会作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知;同样,诸比丘,那比丘为了舍断那些恶不善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。

‘‘Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘abhijjhālu bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito bahulaṃ viharāmi, uddhato bahulaṃ viharāmi, vicikiccho bahulaṃ viharāmi, kodhano bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, kusīto bahulaṃ viharāmi, asamāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya; evamevaṃ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
缅 3.334已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我多是无贪欲者而住,多是无瞋心者而住,多是昏沉睡眠已离者而住,多是不掉举者而住,多是已度疑惑者而住,多是不忿者而住,多是心无杂染者而住,多是身不躁动者而住,多是发起精进者而住,多是得定者而住’,那么诸比丘,那比丘应立足于那些善法,进而应当致力于诸漏的灭尽。”第三[经]。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘anabhijjhālu bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho bahulaṃ viharāmi, anuddhato bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho bahulaṃ viharāmi, akkodhano bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo bahulaṃ viharāmi, samāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、止经

4. Samathasuttaṃ
54已对照

五十四、“诸比丘,比丘若不是善知他心之理趣者,那么[应当这样修学]:‘我要成为善知自心之理趣者。’诸比丘,你们应当这样修学。

54. ‘‘No ce, bhikkhave, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.99已对照

“诸比丘,比丘怎样是善知自心之理趣者呢?诸比丘,犹如女人或男子,年少、青春、爱好装饰,在清净洁白的镜中、或在澄清的水钵中省察自己的面影,若在那里见到尘或秽,便为舍断那尘或秽而精进;若在那里不见尘或秽,便因此而满意、意愿圆满——‘我实在有所得,我实在是清净的!’同样,诸比丘,比丘的省察对诸善法是多所助益的——‘我是否是内心之止的获得者?我是否不是内心之止的获得者?我是否是增上慧法观的获得者?我是否不是增上慧法观的获得者?’

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘lābhī nu khomhi ajjhattaṃ cetosamathassa, na nu khomhi lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī nu khomhi adhipaññādhammavipassanāya, na nu khomhi lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti.
已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我是内心之止的获得者,不是增上慧法观的获得者’,那么诸比丘,那比丘应立足于内心之止,应当致力于增上慧法观。他后来既是内心之止的获得者,也是增上慧法观的获得者。

‘‘Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘lābhīmhi ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā ajjhattaṃ cetosamathe patiṭṭhāya adhipaññādhammavipassanāya yogo karaṇīyo. So aparena samayena lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya.
缅 3.335已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我是增上慧法观的获得者,不是内心之止的获得者’,那么诸比丘,那比丘应立足于增上慧法观,应当致力于内心之止。他后来既是增上慧法观的获得者,也是内心之止的获得者。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘lābhīmhi adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā adhipaññādhammavipassanāya patiṭṭhāya ajjhattaṃ cetosamathe yogo karaṇīyo. So aparena samayena lābhī ceva hoti adhipaññādhammavipassanāya lābhī ca ajjhattaṃ cetosamathassa.
PTS 5.100已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我不是内心之止的获得者,不是增上慧法观的获得者’,那么诸比丘,那比丘为了获得那些善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。诸比丘,犹如衣服着了火或头着了火的人。他为了扑灭那衣服或那头[的火],会作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。同样,诸比丘,那比丘为了获得那些善法,应作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。他后来既是内心之止的获得者,也是增上慧法观的获得者。

‘‘Sace, pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṃyeva kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. So aparena samayena lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya.
已对照

“诸比丘,若比丘省察时这样了知——‘我是内心之止的获得者,是增上慧法观的获得者’,那么诸比丘,那比丘应立足于那些善法,进而应当致力于诸漏的灭尽。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘lābhīmhi ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo.
已对照

“诸比丘,我说衣有两种:应亲近的与不应亲近的。诸比丘,我说钵食有两种:应亲近的与不应亲近的。诸比丘,我说坐卧处有两种:应亲近的与不应亲近的。诸比丘,我说村镇有两种:应亲近的与不应亲近的。诸比丘,我说地方区域有两种:应亲近的与不应亲近的。诸比丘,我说人有两种:应亲近的与不应亲近的。

‘‘Cīvarampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Piṇḍapātampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Senāsanampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Gāmanigamampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Janapadapadesampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Puggalampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi.
缅 3.336已对照

“说‘诸比丘,我说衣有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样说了,这是就什么而说的呢?其中,若知道某种衣是‘我亲近这种衣时,不善法增长、善法衰退’,这样的衣就不应亲近。其中,若知道某种衣是‘我亲近这种衣时,不善法衰退、善法增长’,这样的衣就应亲近。‘诸比丘,我说衣有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Cīvarampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā cīvaraṃ – ‘idaṃ kho me cīvaraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṃ cīvaraṃ na sevitabbaṃ. Tattha yaṃ jaññā cīvaraṃ – ‘idaṃ kho me cīvaraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṃ cīvaraṃ sevitabbaṃ. ‘Cīvarampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 5.101已对照

“说‘诸比丘,我说钵食有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样说了,这是就什么而说的呢?其中,若知道某种钵食是‘我亲近这种钵食时,不善法增长、善法衰退’,这样的钵食就不应亲近。其中,若知道某种钵食是‘我亲近这种钵食时,不善法衰退、善法增长’,这样的钵食就应亲近。‘诸比丘,我说钵食有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Piṇḍapātampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā piṇḍapātaṃ – ‘imaṃ kho me piṇḍapātaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo piṇḍapāto na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā piṇḍapātaṃ – ‘imaṃ kho me piṇḍapātaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo piṇḍapāto sevitabbo. ‘Piṇḍapātampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“说‘诸比丘,我说坐卧处有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样说了,这是就什么而说的呢?其中,若知道某种坐卧处是‘我亲近这种坐卧处时,不善法增长、善法衰退’,这样的坐卧处就不应亲近。其中,若知道某种坐卧处是‘我亲近这种坐卧处时,不善法衰退、善法增长’,这样的坐卧处就应亲近。‘诸比丘,我说坐卧处有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Senāsanampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā senāsanaṃ – ‘idaṃ kho me senāsanaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṃ senāsanaṃ na sevitabbaṃ. Tattha yaṃ jaññā senāsanaṃ – ‘idaṃ kho me senāsanaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṃ senāsanaṃ sevitabbaṃ. ‘Senāsanampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“说‘诸比丘,我说村镇有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样说了,这是就什么而说的呢?其中,若知道某个村镇是‘我亲近这个村镇时,不善法增长、善法衰退’,这样的村镇就不应亲近。其中,若知道某个村镇是‘我亲近这个村镇时,不善法衰退、善法增长’,这样的村镇就应亲近。‘诸比丘,我说村镇有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Gāmanigamampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā gāmanigamaṃ – ‘imaṃ kho me gāmanigamaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo gāmanigamo na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā gāmanigamaṃ – ‘imaṃ kho me gāmanigamaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo gāmanigamo sevitabbo. ‘Gāmanigamampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 5.102缅 3.337已对照

“说‘诸比丘,我说地方区域有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样说了,这是就什么而说的呢?其中,若知道某个地方区域是‘我亲近这个地方区域时,不善法增长、善法衰退’,这样的地方区域就不应亲近。其中,若知道某个地方区域是‘我亲近这个地方区域时,不善法衰退、善法增长’,这样的地方区域就应亲近。‘诸比丘,我说地方区域有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Janapadapadesampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā janapadapadesaṃ – ‘imaṃ kho me janapadapadesaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo janapadapadeso na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā janapadapadesaṃ – ‘imaṃ kho me janapadapadesaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo janapadapadeso sevitabbo. ‘Janapadapadesampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“说‘诸比丘,我说人有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样说了,这是就什么而说的呢?其中,若知道某个人是‘我亲近这个人时,不善法增长、善法衰退’,这样的人就不应亲近。其中,若知道某个人是‘我亲近这个人时,不善法衰退、善法增长’,这样的人就应亲近。‘诸比丘,我说人有两种:应亲近的与不应亲近的’——这样所说的,就是就这个而说的。”第四[经]。

‘‘‘Puggalampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā puggalaṃ – ‘imaṃ kho me puggalaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo puggalo na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā puggalaṃ – ‘imaṃ kho me puggalaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo puggalo sevitabbo. ‘Puggalampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti. Catutthaṃ.
已对照

五、退失经

5. Parihānasuttaṃ
55已对照

五十五、在那里,具寿舍利弗召唤诸比丘:“贤友们,诸比丘。”“贤友。”那些比丘应诺具寿舍利弗。具寿舍利弗这样说——

55. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti [bhikkhavoti (sī. syā.)]. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
PTS 5.103已对照

“贤友们,‘有退失之法(parihānadhamma)的人,有退失之法的人’——[人们]这样说。贤友们,‘有不退失之法的人,有不退失之法的人’——[人们]这样说。贤友们,世尊所说的有退失之法的人,是到什么程度呢?世尊所说的有不退失之法的人,又是到什么程度呢?”“贤友,我们纵从远处而来,也正是为了到具寿舍利弗跟前领解这话的义。善哉!愿这话的义正归于具寿舍利弗[来显明];听了具寿舍利弗[所说],比丘们将会受持。”

‘‘‘Parihānadhammo puggalo, parihānadhammo puggalo’ti, āvuso, vuccati. ‘Aparihānadhammo puggalo, aparihānadhammo puggalo’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā, kittāvatā ca pana aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā’’ti? ‘‘Dūratopi kho mayaṃ, āvuso, āgacchāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṃ. Sādhu vatāyasmantaṃyeva sāriputtaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Āyasmato sāriputtassa sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
缅 3.338已对照

“那么,贤友们,你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,贤友。”那些比丘应诺具寿舍利弗。具寿舍利弗这样说——

‘‘Tenahāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
已对照

“贤友们,世尊所说的有退失之法的人,是到什么程度呢?贤友们,在此,比丘既不听闻未曾听闻的法,他已听闻的诸法又归于忘失,凡他心中先前未曾触及的诸法,那些也不在他[心中]现起,又不了知未曾了知的。贤友们,世尊所说的有退失之法的人,就是到这个程度。

‘‘Kittāvatā nu kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā? Idhāvuso, bhikkhu assutañceva dhammaṃ na suṇāti, sutā cassa dhammā sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetaso asamphuṭṭhapubbā te cassa na samudācaranti, aviññātañceva na vijānāti. Ettāvatā kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā.
已对照

“贤友们,世尊所说的有不退失之法的人,又是到什么程度呢?贤友们,在此,比丘听闻未曾听闻的法,他已听闻的诸法不归于忘失,凡他心中先前未曾触及的诸法,那些在他[心中]现起,又了知未曾了知的。贤友们,世尊所说的有不退失之法的人,就是到这个程度。

‘‘Kittāvatā ca panāvuso, aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā? Idhāvuso, bhikkhu assutañceva dhammaṃ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetaso asamphuṭṭhapubbā te cassa samudācaranti, aviññātañceva vijānāti. Ettāvatā kho, āvuso, aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā.
已对照

“贤友们,比丘若不是善知他心之理趣者,那么[应当这样修学]:‘我要成为善知自心之理趣者(sacittapariyāyakusala)。’贤友们,你们应当这样修学。

‘‘No ce, āvuso, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.104缅 3.339已对照

“贤友们,比丘怎样是善知自心之理趣者呢?贤友们,犹如女人或男子,年少、青春、爱好装饰,在清净洁白的镜中、或在澄清的水钵中省察自己的面影,若在那里见到尘或秽,便为舍断那尘或秽而精进;若在那里不见尘或秽,便因此而心满意足、意愿圆满——‘我实在有所得,我实在是清净的!’正是这样,贤友们,比丘的省察对诸善法多所助益——‘我是否多以无贪欲而住?这法在我是否存在,还是不存在?我是否多以无瞋之心而住?这法在我是否存在,还是不存在?我是否多离昏沉睡眠而住?这法在我是否存在,还是不存在?我是否多不掉举而住?这法在我是否存在,还是不存在?我是否多度脱疑惑而住?这法在我是否存在,还是不存在?我是否多以无忿而住?这法在我是否存在,还是不存在?我是否多以无杂染之心而住?这法在我是否存在,还是不存在?我是否得到内在的法之愉悦?这法在我是否存在,还是不存在?我是否得到内心之止?这法在我是否存在,还是不存在?我是否得到增上慧法观(adhipaññādhammavipassanā)?这法在我是否存在,还是不存在?’

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, āvuso, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evameva kho, āvuso, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi ajjhattaṃ dhammapāmojjassa, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi ajjhattaṃ cetosamathassa, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi adhipaññādhammavipassanāya, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti.
已对照

“贤友们,若比丘省察时,于自身不见这一切善法,那么贤友们,那比丘为了获得这一切善法,应当作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。贤友们,犹如衣服着火者或头上着火者,为了扑灭那衣服或那头[的火],会作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知;同样,贤友们,那比丘为了获得这一切善法,应当作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。

‘‘Sace pana, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime kusale dhamme attani na samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesaṃyeva imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, āvuso, tena bhikkhunā sabbesaṃyeva kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
PTS 5.105已对照

“贤友们,若比丘省察时,于自身见到某些善法,于自身不见某些善法,那么贤友们,那比丘应当立足于他于自身所见到的那些善法,为了获得他于自身所不见的那些善法,而作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。贤友们,犹如衣服着火者或头上着火者,为了扑灭那衣服或那头[的火],会作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知;同样,贤友们,那比丘应当立足于他于自身所见到的那些善法,为了获得他于自身所不见的那些善法,而作强烈的欲、努力、热忱、奋发、不退缩、念与正知。

‘‘Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno ekacce kusale dhamme attani samanupassati, ekacce kusale dhamme attani na samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati tesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya, ye kusale dhamme attani na samanupassati tesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, āvuso, tena bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati tesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya, ye kusale dhamme attani na samanupassati tesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
缅 3.340已对照

“贤友们,若比丘省察时,于自身见到这一切善法,那么贤友们,那比丘应当立足于这一切善法,进而为诸漏的灭尽而致力。”第五[经]。

‘‘Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime kusale dhamme attani samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesveva imesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、第一想经

6. Paṭhamasaññāsuttaṃ
56已对照

五十六、“诸比丘,有这十种想,若修习、多作,有大果、大功德,入于不死、以不死为终点。哪十种[想]呢?不净想、死想、于食厌逆想、于一切世间不乐想、无常想、于无常的苦想、于苦的无我想、舍断想、离贪想、灭想——诸比丘,这十种想若修习、多作,有大果、大功德,入于不死、以不死为终点。”第六[经]。

56. ‘‘Dasayimā, bhikkhave, saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā. Katamā dasa? Asubhasaññā, maraṇasaññā, āhāre paṭikūlasaññā, sabbaloke anabhiratasaññā, aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā – imā kho, bhikkhave, dasa saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、第二想经

7. Dutiyasaññāsuttaṃ
57PTS 5.106已对照

五十七、“诸比丘,有这十种想,若修习、多作,有大果、大功德,入于不死、以不死为终点。哪十种[想]呢?无常想、无我想、死想、于食厌逆想、于一切世间不乐想、骨想、虫聚想、青瘀想、断坏想、膨胀想——诸比丘,这十种想若修习、多作,有大果、大功德,入于不死、以不死为终点。”第七[经]。

57. ‘‘Dasayimā, bhikkhave, saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā. Katamā dasa? Aniccasaññā, anattasaññā, maraṇasaññā, āhāre paṭikūlasaññā, sabbaloke anabhiratasaññā, aṭṭhikasaññā, puḷavakasaññā [pulavakasaññā (sī. pī.), puḷuvakasaññā (ka.), a. ni. 1.463-472], vinīlakasaññā, vicchiddakasaññā, uddhumātakasaññā – imā kho, bhikkhave, dasa saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、根本经

8. Mūlakasuttaṃ
58已对照

五十八、“诸比丘,如果外道游方者这样问:‘贤友,一切法以什么为根本?一切法以什么为等起?一切法以什么为集合?一切法以什么为汇集?一切法以什么为上首?一切法以什么为增上?一切法以什么为上?一切法以什么为坚实?一切法入于什么?一切法以什么为究竟?’诸比丘,被这样问时,你们会怎样回答那些外道游方者呢?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本、以世尊为引导、以世尊为依止。尊者,若世尊亲自解说这所说之义,那就好了;听了世尊[所说],比丘们将会受持。”

58. [a. ni. 8.83] ‘‘Sace, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘kiṃmūlakā, āvuso, sabbe dhammā, kiṃsambhavā sabbe dhammā, kiṃsamudayā sabbe dhammā, kiṃsamosaraṇā sabbe dhammā, kiṃpamukhā sabbe dhammā, kiṃadhipateyyā sabbe dhammā, kiṃuttarā sabbe dhammā, kiṃsārā sabbe dhammā, kiṃogadhā sabbe dhammā, kiṃpariyosānā sabbe dhammā’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ kinti byākareyyāthā’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
缅 3.341已对照

“那么,诸比丘,你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 5.107已对照

“诸比丘,如果外道游方者这样问:‘贤友,一切法以什么为根本?一切法以什么为等起?一切法以什么为集合?一切法以什么为汇集?一切法以什么为上首?一切法以什么为增上?一切法以什么为上?一切法以什么为坚实?一切法入于什么?一切法以什么为究竟?’诸比丘,被这样问时,你们应当这样回答那些外道游方者:‘贤友,一切法以欲为根本,一切法以作意为等起,一切法以触为集合,一切法以受为汇集,一切法以定为上首,一切法以念为增上,一切法以慧为上,一切法以解脱为坚实,一切法入于不死,一切法以涅槃为究竟。’诸比丘,被这样问时,你们应当这样回答那些外道游方者。”第八[经]。

‘‘Sace, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘kiṃmūlakā, āvuso, sabbe dhammā, kiṃsambhavā sabbe dhammā, kiṃsamudayā sabbe dhammā, kiṃsamosaraṇā sabbe dhammā kiṃpamukhā sabbe dhammā, kiṃ adhipateyyā sabbe dhammā, kiṃuttarā sabbe dhammā, kiṃsārā sabbe dhammā, kiṃogadhā sabbe dhammā, kiṃpariyosānā sabbe dhammā’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘chandamūlakā, āvuso, sabbe dhammā, manasikārasambhavā sabbe dhammā, phassasamudayā sabbe dhammā, vedanāsamosaraṇā sabbe dhammā, samādhippamukhā sabbe dhammā, satādhipateyyā sabbe dhammā, paññuttarā sabbe dhammā, vimuttisārā sabbe dhammā, amatogadhā sabbe dhammā, nibbānapariyosānā sabbe dhammā’ti. Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyāthā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、出家经

9. Pabbajjāsuttaṃ
59PTS 5.108已对照

五十九、“因此,诸比丘,你们应当这样修学:‘我们的心将是随顺出家而积习的(yathāpabbajjāparicita),已生起的恶不善法将不会遍取[我们的]心而住;我们的心将是以无常想积习的,我们的心将是以无我想积习的,我们的心将是以不净想积习的,我们的心将是以过患想积习的;了知世间的平正与不平正之后,我们的心将是以那想积习的;了知世间的有与无有之后,我们的心将是以那想积习的;了知世间的集起与灭没之后,我们的心将是以那想积习的;我们的心将是以舍断想积习的,我们的心将是以离贪想积习的,我们的心将是以灭想积习的。’诸比丘,你们应当这样修学。

59. ‘‘Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘yathāpabbajjāparicitañca no cittaṃ bhavissati, na cuppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya ṭhassanti; aniccasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, anattasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, asubhasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, ādīnavasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, lokassa samañca visamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, lokassa bhavañca [sambhavañca (sī. syā.)] vibhavañca ñatvā taṃsaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, lokassa samudayañca atthaṅgamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, pahānasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, virāgasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, nirodhasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissatī’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
缅 3.342已对照

“诸比丘,当比丘的心是随顺出家而积习的,已生起的恶不善法不遍取[他的]心而住,心是以无常想积习的,心是以无我想积习的,心是以不净想积习的,心是以过患想积习的,了知世间的平正与不平正之后,心是以那想积习的,了知世间的有与无有之后,心是以那想积习的,了知世间的集起与灭没之后,心是以那想积习的,心是以舍断想积习的,心是以离贪想积习的,心是以灭想积习的——他可期待两种果之一:于现法中[得]究竟智,或若有余依,[得]阿那含性。”第九[经]。

‘‘Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno yathāpabbajjāparicitañca cittaṃ hoti na cuppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, aniccasaññāparicitañca cittaṃ hoti, anattasaññāparicitañca cittaṃ hoti, asubhasaññāparicitañca cittaṃ hoti, ādīnavasaññāparicitañca cittaṃ hoti, lokassa samañca visamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca cittaṃ hoti, lokassa bhavañca vibhavañca ñatvā taṃsaññāparicitañca cittaṃ hoti, lokassa samudayañca atthaṅgamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca cittaṃ hoti, pahānasaññāparicitañca cittaṃ hoti, virāgasaññāparicitañca cittaṃ hoti, nirodhasaññāparicitañca cittaṃ hoti, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、吉利摩难陀经

10. Girimānandasuttaṃ
60已对照

六十、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,具寿吉利摩难陀(Girimānanda)患病、痛苦、重病缠身。于是,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——

60. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā girimānando ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,具寿吉利摩难陀患病、痛苦、重病缠身。尊者,善哉,请世尊出于悲悯,前往具寿吉利摩难陀之处。”“阿难,若你为吉利摩难陀比丘说十种想,那么这是有可能的:吉利摩难陀比丘听了十种想之后,那病恼会即时止息。

‘‘Āyasmā, bhante, girimānando ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Sādhu, bhante, bhagavā yenāyasmā girimānando tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti. ‘‘Sace kho tvaṃ, ānanda, girimānandassa bhikkhuno dasa saññā bhāseyyāsi, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ girimānandassa bhikkhuno dasa saññā sutvā so ābādho ṭhānaso paṭippassambheyya.
PTS 5.109已对照

“哪十种[想]呢?无常想、无我想、不净想、过患想、舍断想、离贪想、灭想、于一切世间不乐想、于一切行的不欲想(anicchāsaññā)、入出息念。

‘‘Katamā dasa? Aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā, sabbaloke anabhiratasaññā [anabhiratisaññā (ka.)], sabbasaṅkhāresu anicchāsaññā, ānāpānassati.
缅 3.343已对照

“阿难,什么是无常想呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,这样思察:‘色是无常的,受是无常的,想是无常的,诸行是无常的,识是无常的。’如是,他于这五取蕴住于随观无常。阿难,这称为无常想。

‘‘Katamā cānanda, aniccasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘rūpaṃ aniccaṃ, vedanā aniccā, saññā aniccā, saṅkhārā aniccā, viññāṇaṃ anicca’nti. Iti imesu pañcasu upādānakkhandhesu aniccānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, aniccasaññā.
已对照

“阿难,什么是无我想呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,这样思察:‘眼是无我,色是无我,耳是无我,声是无我,鼻是无我,香是无我,舌是无我,味是无我,身是无我,所触是无我,意是无我,法是无我。’如是,他于这六内外处住于随观无我。阿难,这称为无我想。

‘‘Katamā cānanda, anattasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘cakkhu anattā, rūpā anattā, sotaṃ anattā, saddā anattā, ghānaṃ anattā, gandhā anattā, jivhā anattā, rasā anattā, kāyā anattā, phoṭṭhabbā anattā, mano anattā, dhammā anattā’ti. Iti imesu chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu anattānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, anattasaññā.
已对照

“阿难,什么是不净想呢?阿难,在此,比丘就这个身体,从脚底以上、从发端以下、以皮为边际,省察它充满种种不净:‘在这身中有:头发、体毛、指甲、牙齿、皮肤,肉、腱、骨、骨髓、肾,心、肝、肋膜、脾、肺,肠、肠间膜、胃中物、粪,胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪,泪、膏、唾、涕、关节滑液、尿。’如是,他于这身住于随观不净。阿难,这称为不净想。

‘‘Katamā cānanda, asubhasaññā? Idhānanda, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānāppakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti. Iti imasmiṃ kāye asubhānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, asubhasaññā.
PTS 5.110缅 3.344已对照

“阿难,什么是过患想呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,这样思察:‘这身确实多苦、多过患。如是,在这身中生起种种病恼,即:眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、头病、外耳病、口病、齿病、唇病、咳嗽、气喘、外鼻病、灼热、热病、腹病、昏厥、痢疾、绞痛、霍乱、癞病、疮、白癞、痨病、癫痫、癣、痒病、疥癣、指甲伤病、疹、血[病]、胆汁[病]、糖尿病、痔、疱、瘘,由胆汁所起的病恼、由痰所起的病恼、由风所起的病恼、由聚合所生的病恼、由季候变化所生的病恼、由不当照护所生的病恼、由加害所生的病恼、由业异熟所生的病恼,寒、热、饥、渴、大便、小便。’如是,他于这身住于随观过患。阿难,这称为过患想。

‘‘Katamā cānanda, ādīnavasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘bahudukkho kho ayaṃ kāyo bahuādīnavo? Iti imasmiṃ kāye vividhā ābādhā uppajjanti, seyyathidaṃ – cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo oṭṭharogo kāso sāso pināso ḍāho [ḍaho (sī. syā.)] jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu nakhasā vitacchikā lohitaṃ pittaṃ [lohitapittaṃ (sī.)] madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo’ti. Iti imasmiṃ kāye ādīnavānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, ādīnavasaññā.
已对照

“阿难,什么是舍断想呢?阿难,在此,比丘不容忍已生的欲寻,舍断它、除遣它、令它灭尽、令它归于不存在;不容忍已生的瞋恚寻,舍断它、除遣它、令它灭尽、令它归于不存在;不容忍已生的害寻,舍断它、除遣它、令它灭尽、令它归于不存在;对一再生起的恶不善法,不容忍,舍断它们、除遣它们、令它们灭尽、令它们归于不存在。阿难,这称为舍断想。

‘‘Katamā cānanda, pahānasaññā? Idhānanda, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Ayaṃ vuccatānanda, pahānasaññā.
已对照

“阿难,什么是离贪想呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,这样思察:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、涅槃。’阿难,这称为离贪想。

‘‘Katamā cānanda, virāgasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhippaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nibbāna’nti. Ayaṃ vuccatānanda, virāgasaññā.
PTS 5.111已对照

“阿难,什么是灭想呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,这样思察:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、灭、涅槃。’阿难,这称为灭想。

‘‘Katamā cānanda, nirodhasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhippaṭinissaggo taṇhākkhayo nirodho nibbāna’nti. Ayaṃ vuccatānanda, nirodhasaññā.
已对照

“阿难,什么是于一切世间不乐想呢?阿难,在此,比丘于世间凡是诸取、心的立足处、执著与随眠,他舍断它们而住,不执取。阿难,这称为于一切世间不乐想。

‘‘Katamā cānanda, sabbaloke anabhiratasaññā? Idhānanda, bhikkhu ye loke upādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, te pajahanto viharati anupādiyanto. Ayaṃ vuccatānanda, sabbaloke anabhiratasaññā.
已对照

“阿难,什么是于一切行的不欲想呢?阿难,在此,比丘于一切行苦恼、羞惭、厌恶。阿难,这称为于一切行的不欲想。

‘‘Katamā cānanda, sabbasaṅkhāresu anicchāsaññā? Idhānanda, bhikkhu sabbasaṅkhāresu aṭṭīyati harāyati jigucchati. Ayaṃ vuccatānanda, sabbasaṅkhāresu anicchāsaññā.
PTS 5.112缅 3.345已对照

“阿难,什么是入出息念呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’。入息短时,了知‘我入息短’;出息短时,了知‘我出息短’。他学:‘我将觉知全身而入息’;他学:‘我将觉知全身而出息’。他学:‘我将令身行止息而入息’;他学:‘我将令身行止息而出息’。他学:‘我将觉知喜而入息’;他学:‘我将觉知喜而出息’。他学:‘我将觉知乐而入息’;他学:‘我将觉知乐而出息’。他学:‘我将觉知心行而入息’;他学:‘我将觉知心行而出息’。他学:‘我将令心行止息而入息’;他学:‘我将令心行止息而出息’。他学:‘我将觉知心而入息’;他学:‘我将觉知心而出息’。令心喜悦……乃至……令心得定……乃至……令心解脱……乃至……随观无常……乃至……随观离贪……乃至……随观灭……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。阿难,这称为入出息念。

‘‘Katamā cānanda, ānāpānassati? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti. Dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti. Rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti. Rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti. ‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati. ‘Pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. Abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… samādahaṃ cittaṃ…pe… vimocayaṃ cittaṃ…pe… aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Ayaṃ vuccatānanda, ānāpānassati.
已对照

“阿难,若你为吉利摩难陀比丘说这十种想,那么这是有可能的:吉利摩难陀比丘听了这十种想之后,那病恼会即时止息。”

‘‘Sace kho tvaṃ, ānanda, girimānandassa bhikkhuno imā dasa saññā bhāseyyāsi, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ girimānandassa bhikkhuno imā dasa saññā sutvā so ābādho ṭhānaso paṭippassambheyyā’’ti.
已对照

于是,具寿阿难在世尊跟前学得这十种想之后,来到具寿吉利摩难陀之处;到了之后,为具寿吉利摩难陀说了这十种想。于是,具寿吉利摩难陀听了十种想之后,那病恼即时止息了。具寿吉利摩难陀从那病恼中康复了。具寿吉利摩难陀的那病恼就这样断了。第十[经]。

Atha kho āyasmā ānando bhagavato santike imā dasa saññā uggahetvā yenāyasmā girimānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato girimānandassa imā dasa saññā abhāsi. Atha kho āyasmato girimānandassa dasa saññā sutvā so ābādho ṭhānaso paṭippassambhi. Vuṭṭhahi cāyasmā girimānando tamhā ābādhā. Tathā pahīno ca panāyasmato girimānandassa so ābādho ahosī’’ti. Dasamaṃ.
已对照

自心品第一。

Sacittavaggo paṭhamo.
已对照

其摄颂——

自心与舍利弗,住立以及止;

退失与两想,根本、出家、吉利。

Tassuddānaṃ –
Sacittañca sāriputta, ṭhiti ca samathena ca;
Parihāno ca dve saññā, mūlā pabbajitaṃ girīti.