快乐巴利palinanda.cc

人施设论·二法人施设 Dukapuggalapaññatti

本经目录二法的解说。

45已对照

二、二法人施设

四十五、哪种人是忿怒者呢?此中什么是忿?凡忿、发怒、已发怒之性,瞋、瞋着、已瞋着之性,恚害、恚害着、已恚害着之性,违逆、对抗、暴戾、粗言、心的不满意——这称为忿。凡是这忿未断的人——这种人称为“忿怒者”。

45Katamo ca puggalo kodhano? Tattha katamo kodho? Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ [dūsanā dūsitattaṃ (syā.)] byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati kodho. Yassa puggalassa ayaṃ kodho appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kodhano’’.
46已对照

四十六、哪种人是怨恨者呢?此中什么是恨?前时是忿,后时是恨。凡如是形相的恨、恨着、已恨着之性、安置、置立、正置立、随结合、随相续、忿的坚固作为——这称为恨。凡是这恨未断的人——这种人称为“怨恨者”。

46Katamo ca puggalo upanāhī? Tattha katamo upanāho? Pubbakālaṃ kodho aparakālaṃ upanāho. Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṃ aṭṭhapanā [āṭhapanā (ka.) vibha. 891] ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa – ayaṃ vuccati upanāho. Yassa puggalassa ayaṃ upanāho appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘upanāhī’’.
47已对照

四十七、哪种人是覆蔑者呢?此中什么是覆蔑?凡覆蔑、覆蔑着、已覆蔑着之性、刻薄、刻薄的作为——这称为覆蔑。凡是这覆蔑未断的人——这种人称为“覆蔑者”。

47Katamo ca puggalo makkhī? Tattha katamo makkho? Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ [makkhīyanā makkhīyitattaṃ (sī.), makkhiyanā makkhiyitattaṃ (ka.)] niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ – ayaṃ vuccati makkho. Yassa puggalassa ayaṃ makkho appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘makkhī’’.
48已对照

四十八、哪种人是攀齐者呢?此中什么是攀齐?凡攀齐、攀齐着、已攀齐着之性、攀齐之取胜、诤论之处、取轭、不舍遣——这称为攀齐。凡是这攀齐未断的人——这种人称为“攀齐者”。

48Katamo ca puggalo paḷāsī? Tattha katamo paḷāso? Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāyitattaṃ paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo – ayaṃ vuccati paḷāso. Yassa puggalassa ayaṃ paḷāso appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘paḷāsī’’.
49已对照

四十九、哪种人是嫉者呢?此中什么是嫉?凡于他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养[生起的]嫉、嫉妒、已嫉妒之性、嫉羡、嫉羡着、已嫉羡着之性——这称为嫉。凡是这嫉未断的人——这种人称为“嫉者”。

49Katamo ca puggalo issukī? Tattha katamā issā? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā [ussuyā ussuyanā (ka.) vibha. 893] usūyitattaṃ – ayaṃ vuccati issā. Yassa puggalassa ayaṃ issā appahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘issukī’’.
50已对照

五十、哪种人是悭者呢?此中什么是悭?有五种悭:住处悭、家悭、利养悭、称誉悭、法悭。凡如是形相的悭、悭着、已悭着之性、贪惜、鄙吝、吝啬、心的不施舍——这称为悭。凡是这悭未断的人——这种人称为“悭者”。

50Katamo ca puggalo maccharī? Tattha katamaṃ macchariyaṃ? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ macchariyaṃ appahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘maccharī’’.
51已对照

五十一、哪种人是谄者呢?此中什么是谄?此处有一种[人],是谄者、遍谄者。凡于此的谄诈、谄诈性、谄、粗涩性、粗涩、深固性、深固——这称为谄。凡是这谄未断的人——这种人称为“谄者”。

51Katamo ca puggalo saṭho? Tattha katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho. Yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ [kakkhaḷatā kakkhaḷiyaṃ (syā.) evaṃ khuddakavibhaṅgadukaniddesepi] parikkhattattā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati sāṭheyyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ sāṭheyyaṃ appahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘saṭho’’.
52已对照

五十二、哪种人是诳者呢?此中什么是诳?此处有一种[人],以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行之后,为了掩藏它而立下恶欲:他希求“愿人们不知道我”,思惟“愿人们不知道我”,说出“愿人们不知道我”的话,以身勇猛而行“愿人们不知道我”。凡如是形相的诳、诳性、狡避、欺诈、诈伪、推卸、回避、隐藏、遍隐藏、遮蔽、掩藏、不显明之作、不揭露之作、严密遮蔽、恶的作为——这称为诳。凡是这诳未断的人——这种人称为“诳者”。

52Katamo ca puggalo māyāvī? Tattha katamā māyā? Idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati – ‘‘mā maṃ jaññā’’ti icchati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti saṅkappati ‘‘mā maṃ jaññā’’ti vācaṃ bhāsati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati māyā. Yassa puggalassa ayaṃ māyā appahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘māyāvī’’.
53已对照

五十三、哪种人是无惭者呢?此中什么是无惭?凡不惭,对应当惭[的事]不惭,对诸恶不善法的进入不惭——这称为无惭。具足这无惭的人[称为]“无惭者”。

53Katamo ca puggalo ahiriko? Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ahirikaṃ. Iminā ahirikena samannāgato puggalo ‘‘ahiriko’’.
54已对照

五十四、哪种人是无愧者呢?此中什么是无愧?凡不愧,对应当愧[的事]不愧,对诸恶不善法的进入不愧——这称为无愧。具足这无愧的人[称为]“无愧者”。

54Katamo ca puggalo anottappī? Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati anottappaṃ. Iminā anottappena samannāgato puggalo ‘‘anottappī’’.
55已对照

五十五、哪种人是难受劝者呢?此中什么是难受劝性?于如法之[语]被说时的难受劝之行、难受劝之态、难受劝性、执持乖违性、乐于对立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不顺从性——这称为难受劝性。具足这难受劝性的人[称为]“难受劝者”。

55Katamo ca puggalo dubbaco? Tattha katamo dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādariyatā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati dovacassatā. Imāya dovacassatāya samannāgato puggalo ‘‘dubbaco’’.
56已对照

五十六、哪种人是恶友者呢?此中什么是恶友性?那些无信、破戒、少闻、悭吝、恶慧的人,凡对他们的亲近、常亲近、共亲近、依附、共依附、归附、共归附、倾向——这称为恶友性。具足这恶友性的人[称为]“恶友者”。

56Katamo ca puggalo pāpamitto? Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā – ayaṃ vuccati pāpamittatā. Imāya pāpamittatāya samannāgato puggalo ‘‘pāpamitto’’.
57已对照

五十七、哪种人是于诸根不守护门者呢?此中什么是于诸根不守护根门?此处有一种人,以眼见色后,取于相,取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护眼根,不致力于眼根的律仪。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,取于相,取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护意根,不致力于意根的律仪。凡对这六根的不守护、不保护、不守卫、不律仪——这称为于诸根不守护根门。具足这于诸根不守护根门的人[称为]“于诸根不守护门者”。

57Katamo ca puggalo indriyesu aguttadvāro? Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco puggalo cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati indriyesu aguttadvāratā. Imāya indriyesu aguttadvāratāya samannāgato puggalo ‘‘indriyesu aguttadvāro’’.
58已对照

五十八、哪种人是于食不知量者呢?此中什么是于食不知量?此处有一种人,不省思、不如理地摄取食物,为嬉游、为骄慢、为装饰、为庄严;凡于此的不知足、不知量、不省思于食——这称为于食不知量。具足这于食不知量的人[称为]“于食不知量者”。

58Katamo ca puggalo bhojane amattaññū? Tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco puggalo appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya, yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati bhojane amattaññutā. Imāya bhojane amattaññutāya samannāgato puggalo ‘‘bhojane amattaññū’’.
59已对照

五十九、哪种人是失念者呢?此中什么是失念?凡无念、不随念、不忆念、无念、不忆持性、不任持性、漂浮性、忘失性——这称为失念。具足这失念的人[称为]“失念者”。

59Katamo ca puggalo muṭṭhassati? Tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati muṭṭhassaccaṃ. Iminā muṭṭhassaccena samannāgato puggalo ‘‘muṭṭhassati’’.
60已对照

六十、哪种人是不正知者呢?此中什么是不正知?凡无智、不见、不现观、不随觉、不正觉、不通达、不摄取、不深入、不平等观察、不省察、不现前作、劣慧、愚痴、不正知、痴、极痴、迷痴、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明门闩、痴不善根——这称为不正知。具足这不正知的人[称为]“不正知者”。

60Katamo ca puggalo asampajāno? Tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhaṇā apariyogāhaṇā [asaṃgāhanā apariyogāhanā (sī. syā. ka.)] asamapekkhaṇā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati asampajaññaṃ. Iminā asampajaññena samannāgato puggalo ‘‘asampajāno’’.
61已对照

六十一、哪种人是戒失坏者呢?此中什么是戒的失坏?身的违犯、语的违犯、身语的违犯——这称为戒的失坏。一切恶戒都是戒的失坏。具足这戒的失坏的人[称为]“戒失坏者”。

61Katamo ca puggalo sīlavipanno? Tattha katamā sīlavipatti? Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati sīlavipatti. Sabbampi dussilyaṃ sīlavipatti. Imāya sīlavipattiyā samannāgato puggalo ‘‘sīlavipanno’’.
62已对照

六十二、哪种人是见失坏者呢?此中什么是见的失坏?“没有布施,没有供养,没有祭祀;没有善作、恶作之业的果与异熟;没有此世,没有他世;没有母,没有父;没有化生的众生;世间没有正行的、正行道的沙门、婆罗门,自己以证智证知此世与他世之后加以宣说。”凡如是形相的见、见执、见稠林、见旷野、见乖诤、见异动、见结、执、固执、执著、执取、邪路、邪道、邪性、外道处、颠倒执——这称为见的失坏。一切邪见都是见的失坏。具足这见的失坏的人[称为]“见失坏者”。

62Katamo ca puggalo diṭṭhivipanno? Tattha katamā diṭṭhivipatti? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ [sukaṭadukkaṭānaṃ (sī.)] kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā [samaggatā (ka.)] sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho [vipariyesaggāho (sabbattha) padasiddhi cintetabbā], ayaṃ vuccati diṭṭhivipatti. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti. Imāya diṭṭhivipattiyā samannāgato puggalo ‘‘diṭṭhivipanno’’.
63已对照

六十三、哪种人是内结的人呢?凡是五下分结未断的人——这种人称为“内结的人”。

63Katamo ca puggalo ajjhattasaṃyojano? Yassa puggalassa pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ajjhattasaṃyojano’’.
64已对照

六十四、哪种人是外结的人呢?凡是五上分结未断的人——这种人称为“外结的人”。

64Katamo ca puggalo bahiddhāsaṃyojano? Yassa puggalassa pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘bahiddhāsaṃyojano’’.
65已对照

六十五、哪种人是不忿怒者呢?此中什么是忿?凡忿、发怒、已发怒之性,瞋、瞋着、已瞋着之性,恚害、恚害着、已恚害着之性,违逆、对抗、暴戾、粗言、心的不满意——这称为忿。凡是这忿已断的人——这种人称为“不忿怒者”。

65Katamo ca puggalo akkodhano? Tattha katamo kodho? Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati kodho. Yassa puggalassa ayaṃ kodho pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘akkodhano’’.
66已对照

六十六、哪种人是不怨恨者呢?此中什么是恨?前时是忿,后时是恨。凡如是形相的恨、恨着、已恨着之性、安置、置立、正置立、随结合、随相续、忿的坚固作为——这称为恨。凡是这恨已断的人——这种人称为“不怨恨者”。

66Katamo ca puggalo anupanāhī? Tattha katamo upanāho? Pubbakālaṃ kodho aparakālaṃ upanāho yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṃ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa – ayaṃ vuccati upanāho. Yassa puggalassa ayaṃ upanāho pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anupanāhī’’.
67已对照

六十七、哪种人是不覆蔑者呢?此中什么是覆蔑?凡覆蔑、覆蔑着、已覆蔑着之性、刻薄、刻薄的作为——这称为覆蔑。凡是这覆蔑已断的人——这种人称为“不覆蔑者”。

67Katamo ca puggalo amakkhī? Tattha katamo makkho? Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ – ayaṃ vuccati makkho. Yassa puggalassa ayaṃ makkho pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘amakkhī’’.
68已对照

六十八、哪种人是不攀齐者呢?此中什么是攀齐?凡攀齐、攀齐着、已攀齐着之性、攀齐之取胜、诤论之处、取轭、不舍遣——这称为攀齐。凡是这攀齐已断的人——这种人称为“不攀齐者”。

68Katamo ca puggalo apaḷāsī? Tattha katamo paḷāso? Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāyitattaṃ paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo – ayaṃ vuccati paḷāso. Yassa puggalassa ayaṃ paḷāso pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘apaḷāsī’’.
69已对照

六十九、哪种人是不嫉者呢?此中什么是嫉?凡于他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养[生起的]嫉、嫉妒、已嫉妒之性、嫉羡、嫉羡着、已嫉羡着之性——这称为嫉。凡是这嫉已断的人——这种人称为“不嫉者”。

69Katamo ca puggalo anissukī? Tattha katamā issā? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā usūyitattaṃ – ayaṃ vuccati issā. Yassa puggalassa ayaṃ issā pahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anissukī’’.
70已对照

七十、哪种人是不悭者呢?此中什么是悭?有五种悭:住处悭、家悭、利养悭、称誉悭、法悭。凡如是形相的悭、悭着、已悭着之性、贪惜、鄙吝、吝啬、心的不施舍——这称为悭。凡是这悭已断的人——这种人称为“不悭者”。

70Katamo ca pugalo amaccharī? Tattha katamaṃ macchariyaṃ? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ macchariyaṃ pahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘amaccharī’’.
71已对照

七十一、哪种人是不谄者呢?此中什么是谄?此处有一种[人],是谄者、遍谄者。凡于此的谄诈、谄诈性、谄、粗涩性、粗涩、深固性、深固——这称为谄。凡是这谄已断的人——这种人称为“不谄者”。

71Katamo ca puggalo asaṭho? Tattha katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho. Yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati sāṭheyyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ sāṭheyyaṃ pahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘asaṭho’’.
72已对照

七十二、哪种人是不诳者呢?此中什么是诳?此处有一种人,以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行之后,为了掩藏它而立下恶欲:他希求“愿人们不知道我”,思惟“愿人们不知道我”,说出“愿人们不知道我”的话,以身勇猛而行“愿人们不知道我”。凡如是形相的诳、诳性、狡避、欺诈、诈伪、推卸、回避、隐藏、遍隐藏、遮蔽、掩藏、不显明之作、不揭露之作、严密遮蔽、恶的作为——这称为诳。凡是这诳已断的人——这种人称为“不诳者”。

72Katamo ca puggalo amāyāvī? Tattha katamā māyā? Idhekacco puggalo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati – ‘‘mā maṃ jaññā’’ti icchati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti saṅkappati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti vācaṃ bhāsati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati māyā. Yassa puggalassa ayaṃ māyā pahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘amāyāvī’’.
73已对照

七十三、哪种人是有惭者呢?此中什么是惭?凡惭,对应当惭[的事]而惭,对诸恶不善法的进入而惭——这称为惭。具足这惭的人[称为]“有惭者”。

73Katamo ca puggalo hirimā? Tattha katamā hirī? Yaṃ hirīyati hiriyitabbena hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ vuccati hirī. Imāya hiriyā samannāgato puggalo ‘‘hirimā’’.
74已对照

七十四、哪种人是有愧者呢?此中什么是愧?凡愧,对应当愧[的事]而愧,对诸恶不善法的进入而愧——这称为愧。具足这愧的人[称为]“有愧者”。

74Katamo ca puggalo ottappī? Tattha katamaṃ ottappaṃ? Yaṃ ottappati ottappitabbena ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ottappaṃ. Iminā ottappena samannāgato puggalo ‘‘ottappī’’.
75已对照

七十五、哪种人是易受劝者呢?此中什么是易受劝性?于如法之[语]被说时的易受劝之行、易受劝之态、易受劝性、执持不乖违性、不乐于对立性、尊重、尊重性、恭敬性、顺从性——这称为易受劝性。具足这易受劝性的人[称为]“易受劝者”。

75Katamo ca puggalo suvaco? Tattha katamā sovacassatā? Sahadhammike vuccamāne sovacassāyaṃ sovacassiyaṃ sovacassatā avippaṭikulaggāhitā avipaccanīkasātatā sādariyaṃ sādariyatā sagāravatā sappatissavatā – ayaṃ vuccati sovacassatā. Imāya sovacassatāya samannāgato puggalo ‘‘suvaco’’.
76已对照

七十六、哪种人是善友者呢?此中什么是善友性?那些有信、持戒、多闻、有施舍、有慧的人,凡对他们的亲近、常亲近、共亲近、依附、共依附、归附、共归附、倾向——这称为善友性。具足这善友性的人[称为]“善友者”。

76Katamo ca puggalo kalyāṇamitto? Tattha katamā kalyāṇamittatā? Ye te puggalā saddhā sīlavanto bahussutā cāgavanto paññavanto, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā – ayaṃ vuccati kalyāṇamittatā. Imāya kalyāṇamittatāya samannāgato puggalo ‘‘kalyāṇamitto’’.
77已对照

七十七、哪种人是于诸根守护门者呢?此中什么是于诸根守护根门?此处有一种人,以眼见色后,不取于相,不取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护眼根,致力于眼根的律仪。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,不取于相,不取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护意根,致力于意根的律仪。凡对这六根的守护、保护、守卫、律仪——这称为于诸根守护根门。具足这于诸根守护根门的人[称为]“于诸根守护门者”。

77Katamo ca puggalo indriyesu guttadvāro? Tattha katamā indriyesu guttadvāratā? Idhekacco puggalo cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro – ayaṃ vuccati indriyesu guttadvāratā. Imāya indriyesu guttadvāratāya samannāgato puggalo ‘‘indriyesu guttadvāro’’.
78已对照

七十八、哪种人是于食知量者呢?此中什么是于食知量?此处有一种人,如理省思后摄取食物:“不为嬉游,不为骄慢,不为装饰,不为庄严,只是为了这身体的住立、维持,为了止息伤害,为了资助梵行;我将如此消除旧受,也不令新受生起;我将得以维生、无过,并且安乐而住。”凡于此的知足、知量、省思于食——这称为于食知量。具足这于食知量的人[称为]“于食知量者”。

78Katamo ca puggalo bhojane mattaññū? Tattha katamā bhojane mattaññutā? Idhekacco puggalo paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya; yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti. Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati bhojane mattaññutā. Imāya bhojane mattaññutāya samannāgato puggalo ‘‘bhojane mattaññū’’.
79已对照

七十九、哪种人是念已现起者呢?此中什么是念?凡念、随念、忆念、念、忆持性、任持性、不漂浮性、不忘失性、念、念根、念力、正念——这称为念。具足这念的人[称为]“念已现起者”。

79Katamo ca puggalo upaṭṭhitassati? Tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammusanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati – ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā samannāgato puggalo ‘‘upaṭṭhitassati’’.
80已对照

八十、哪种人是正知者呢?此中什么是正知?凡慧、了知、简择、遍简择、择法、观察、近观察、别观察、聪敏、善巧、精细、明辨、思、详察、广慧、敏慧、引导者、观、正知、刺[棒]、慧、慧根、慧力、慧刀、慧殿、慧明、慧光、慧灯、慧宝、无痴、择法、正见——这称为正知。具足这正知的人[称为]“正知者”。

80Katamo ca puggalo sampajāno? Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati sampajaññaṃ. Iminā sampajaññena samannāgato puggalo ‘‘sampajāno’’.
81已对照

八十一、哪种人是具足戒者呢?此中什么是戒的具足?身的不违犯、语的不违犯、身语的不违犯——这称为戒的具足。一切戒律仪都是戒的具足。具足这戒的具足的人[称为]“具足戒者”。

81Katamo ca puggalo sīlasampanno? Tattha katamā sīlasampadā? Kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo kāyikavācasiko avītikkamo – ayaṃ vuccati sīlasampadā. Sabbopi sīlasaṃvaro sīlasampadā. Imāya sīlasampadāya samannāgato puggalo ‘‘sīlasampanno’’.
82已对照

八十二、哪种人是具足见者呢?此中什么是见的具足?“有布施,有供养,有祭祀;有善作、恶作之业的果与异熟;有此世,有他世;有母,有父;有化生的众生;世间有正行的、正行道的沙门、婆罗门,自己以证智证知此世与他世之后加以宣说。”凡如是形相的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为见的具足。一切正见都是见的具足。具足这见的具足的人[称为]“具足见者”。

82Katamo ca puggalo diṭṭhisampanno? Tattha katamā diṭṭhisampadā? ‘‘Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti. Yā evarūpā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati diṭṭhisampadā. Sabbāpi sammādiṭṭhi diṭṭhisampadā. Imāya diṭṭhisampadāya samannāgato puggalo ‘‘diṭṭhisampanno’’.
83已对照

八十三、哪两种人在世间难得呢?先施恩者,与知恩、感恩者——这两种人在世间难得。

83Katame dve puggalā dullabhā lokasmiṃ? Yo ca pubbakārī, yo ca kataññū katavedī – ime dve puggalā dullabhā lokasmiṃ.
84已对照

八十四、哪两种人难以令满足呢?每有所得便收藏起来者,与每有所得便施舍出去者——这两种人“难以令满足”。

84Katame dve puggalā duttappayā? Yo ca laddhaṃ laddhaṃ nikkhipati, yo ca laddhaṃ laddhaṃ vissajjeti – ime dve puggalā ‘‘duttappayā’’.
85已对照

八十五、哪两种人易于令满足呢?每有所得不收藏起来者,与每有所得不施舍出去者——这两种人“易于令满足”。

85Katame dve puggalā sutappayā? Yo ca laddhaṃ laddhaṃ na nikkhipati, yo ca laddhaṃ laddhaṃ na vissajjeti – ime dve puggalā ‘‘sutappayā’’.
86已对照

八十六、哪两种人的诸漏增长呢?对不应追悔的追悔者,与对应追悔的不追悔者——这两种人的诸漏增长。

86Katamesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā vaḍḍhanti? Yo ca na kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyati, yo ca kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyati – imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā vaḍḍhanti.
87已对照

八十七、哪两种人的诸漏不增长呢?对不应追悔的不追悔者,与对应追悔的追悔者——这两种人的诸漏不增长。

87Katamesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā na vaḍḍhanti? Yo ca na kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyati, yo ca kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyati – imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā na vaḍḍhanti.
88已对照

八十八、哪种人是意向低劣者呢?此处有一种人,是破戒者、有恶法者,他亲近、结交、侍奉另一个破戒、有恶法的[人]——这种人称为“意向低劣者”。

88Katamo ca puggalo hīnādhimutto? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, so aññaṃ dussīlaṃ pāpadhammaṃ sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘hīnādhimutto’’.
89已对照

八十九、哪种人是意向殊胜者呢?此处有一种人,是持戒者、有善法者,他亲近、结交、侍奉另一个持戒、有善法的[人]——这种人称为“意向殊胜者”。

89Katamo ca puggalo paṇītādhimutto? Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, so aññaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘paṇītādhimutto’’.
90已对照

九十、哪种人是已满足者呢?诸独觉佛,以及如来的阿罗汉弟子们,是已满足者。正等正觉者既是已满足者,也是令[他人]满足者。

90Katamo ca puggalo titto? Paccekasambuddhā [paccekabuddho (sī.)] ye ca tathāgatassa sāvakā arahanto tittā. Sammāsambuddho titto ca tappetā ca [tappetā ca, ayaṃ vuccati puggalo titto (sī.)].
已对照

二法的解说。