快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 婆耆舍相应 Vaṅgīsasaṃyuttaṃ

本经目录八、婆耆舍相应一、出离经二、不乐经三、善良经四、阿难经五、善说经六、舍利弗经七、自恣经八、千余经九、憍陈如经十、目犍连经十一、伽伽罗经十二、婆耆舍经《婆耆舍相应》完毕。

已对照

八、婆耆舍相应

8. Vaṅgīsasaṃyuttaṃ
已对照

一、出离经

1. Nikkhantasuttaṃ
209PTS 1.185缅 1.187已对照

二百零九、如是我闻——一时,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)与戒师具寿尼拘陀劫波(Nigrodhakappa)一起,住在阿罗毗(Āḷavī)的阿伽罗婆塔庙(Aggāḷava cetiya)。那时,具寿婆耆舍是新学、出家不久的,是被留下的守精舍者。那时,众多女人盛装打扮之后,为观看精舍而来到阿伽罗婆园。那时,具寿婆耆舍看见那些女人之后,生起了不乐,贪侵夺他的心。那时,具寿婆耆舍这样想:“我实无所得,我实非有所得;我实所得恶,我实非所得善——我生起了不乐,贪侵夺我的心;在此哪里得到那[事]:别人为我除去不乐、生起欣乐?我何不自己为自己除去不乐、生起欣乐呢?”那时,具寿婆耆舍自己为自己除去不乐、生起欣乐之后,在那时说了这些偈——

209. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṃ. Tena kho pana samayena āyasmā vaṅgīso navako hoti acirapabbajito ohiyyako vihārapālo. Atha kho sambahulā itthiyo samalaṅkaritvā yena aggāḷavako ārāmo tenupasaṅkamiṃsu vihārapekkhikāyo. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa tā itthiyo disvā anabhirati uppajjati, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ; yassa me anabhirati uppannā, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti, taṃ kutettha labbhā, yaṃ me paro anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya. Yaṃnūnāhaṃ attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya’’nti. Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādetvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已对照

“对我这确已从家出离、[入于]无家者,

‘‘Nikkhantaṃ vata maṃ santaṃ, agārasmānagāriyaṃ;
已对照

这些从黑[分]而来的放肆诸寻却奔袭而来。

Vitakkā upadhāvanti, pagabbhā kaṇhato ime.
已对照

“出身高贵者之子、大射手们,受过训练、持强弓者,

‘‘Uggaputtā mahissāsā, sikkhitā daḷhadhammino;
已对照

一千个不退逃者,或会从四周射[箭]包围[我]。

Samantā parikireyyuṃ, sahassaṃ apalāyinaṃ.
已对照

“纵使比这更多的女人到来,

‘‘Sacepi etato [ettato (sī. pī. ka.), ettakā (syā. kaṃ.)] bhiyyo, āgamissanti itthiyo;
已对照

她们也绝不能动摇我——[我]已安住于自己的法中。

Neva maṃ byādhayissanti [byāthayissanti (?)], dhamme samhi patiṭṭhitaṃ.
PTS 1.186已对照

“因为这是我亲自听闻于日种佛陀的:

‘‘Sakkhī hi me sutaṃ etaṃ, buddhassādiccabandhuno;
已对照

趣向涅槃之道,于那[道]我的意喜乐。

Nibbānagamanaṃ maggaṃ, tattha me nirato mano.
已对照

“波旬,若你来接近如此而住的我,

‘‘Evañce maṃ viharantaṃ, pāpima upagacchasi;
已对照

死[王]啊,我将如此行事:你连我的路径也见不到。”

Tathā maccu karissāmi, na me maggampi dakkhasī’’ti.
已对照

二、不乐经

2. Aratisuttaṃ
210缅 1.188已对照

二百一十、一时……乃至……具寿婆耆舍与戒师具寿尼拘陀劫波一起,住在阿罗毗的阿伽罗婆塔庙。那时,具寿尼拘陀劫波食后从乞食处回来,便进入精舍,傍晚或次日之时才出来。那时,具寿婆耆舍生起了不乐,贪侵夺他的心。那时,具寿婆耆舍这样想:“我实无所得,我实非有所得;我实所得恶,我实非所得善——我生起了不乐,贪侵夺我的心;在此哪里得到那[事]:别人为我除去不乐、生起欣乐?我何不自己为自己除去不乐、生起欣乐呢?”那时,具寿婆耆舍自己为自己除去不乐、生起欣乐之后,在那时说了这些偈——

210. Ekaṃ samayaṃ…pe… āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṃ. Tena kho pana samayena āyasmā nigrodhakappo pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto vihāraṃ pavisati, sāyaṃ vā nikkhamati aparajju vā kāle. Tena kho pana samayena āyasmato vaṅgīsassa anabhirati uppannā hoti, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ; yassa me anabhirati uppannā, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti; taṃ kutettha labbhā, yaṃ me paro anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya. Yaṃnūnāhaṃ attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya’’nti. Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādetvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已对照

“舍断了不乐与乐,以及一切依家的寻,

‘‘Aratiñca ratiñca pahāya, sabbaso gehasitañca vitakkaṃ;
已对照

不应于任何处造作丛林;无丛林、无乐着者,他才是比丘。

Vanathaṃ na kareyya kuhiñci, nibbanatho arato sa hi bhikkhu [sa bhikkhu (ka.)].
已对照

“凡在此地上与空中,属色的、深入大地的,

‘‘Yamidha pathaviñca vehāsaṃ, rūpagatañca jagatogadhaṃ;
已对照

任何[物]都衰老,一切无常——如是会知之后,已觉知自身者们而行。

Kiñci parijīyati sabbamaniccaṃ, evaṃ samecca caranti mutattā.
已对照

“人们贪着于诸所依,于所见所闻、所碰撞的与所觉的;

‘‘Upadhīsu janā gadhitāse [gathitāse (sī.)], diṭṭhasute paṭighe ca mute ca;
已对照

于此当除去欲,[成为]不动者;于此不被染着者,他们称他为牟尼。

Ettha vinodaya chandamanejo, yo ettha na limpati taṃ munimāhu.
PTS 1.187已对照

“再者,依止于六[所缘]的诸寻,众多非法的,安住于众人之中;

‘‘Atha saṭṭhinissitā savitakkā, puthū janatāya adhammā niviṭṭhā;
已对照

不应于任何处归入[其]群,也不说粗恶语——他是比丘。

Na ca vaggagatassa kuhiñci, no pana duṭṭhullabhāṇī sa bhikkhu.
已对照

“有能者、长夜等持、不诡诈、审慎、无贪求,

‘‘Dabbo cirarattasamāhito, akuhako nipako apihālu;
已对照

牟尼证得了寂静之境,缘于[它]已般涅槃,等待着时候。”

Santaṃ padaṃ ajjhagamā muni paṭicca, parinibbuto kaṅkhati kāla’’nti.
已对照

三、善良经

3. Pesalasuttaṃ
211缅 1.189已对照

二百一十一、一时,具寿婆耆舍与戒师具寿尼拘陀劫波一起,住在阿罗毗的阿伽罗婆塔庙。那时,具寿婆耆舍以自己的辩才轻慢其他善良的比丘。那时,具寿婆耆舍这样想:“我实无所得,我实非有所得;我实所得恶,我实非所得善——我竟以自己的辩才轻慢其他善良的比丘。”那时,具寿婆耆舍自己为自己生起追悔之后,在那时说了这些偈——

211. Ekaṃ samayaṃ āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṃ. Tena kho pana samayena āyasmā vaṅgīso attano paṭibhānena aññe pesale bhikkhū atimaññati. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ; yvāhaṃ attano paṭibhānena aññe pesale bhikkhū atimaññāmī’’ti. Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano vippaṭisāraṃ uppādetvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已对照

“乔达摩,舍断慢吧,也舍断慢之路;

‘‘Mānaṃ pajahassu gotama, mānapathañca pajahassu;
已对照

完全迷醉于慢之路,你长夜曾是追悔者。

Asesaṃ mānapathasmiṃ, samucchito vippaṭisārīhuvā cirarattaṃ.
已对照

“为覆蔑所涂抹的众生,为慢所害,堕入地狱;

‘‘Makkhena makkhitā pajā, mānahatā nirayaṃ papatanti;
已对照

为慢所害而生于地狱的人们,长夜忧愁。

Socanti janā cirarattaṃ, mānahatā nirayaṃ upapannā.
已对照

“因为以道胜[烦恼]、正行道的比丘,从不忧愁;

‘‘Na hi socati bhikkhu kadāci, maggajino sammāpaṭipanno;
已对照

他享受名声与安乐,人们称那自策励者为‘见法者’。

Kittiñca sukhañca anubhoti, dhammadasoti tamāhu pahitattaṃ.
PTS 1.188已对照

“所以,在此无荒芜、具精勤,舍断诸盖而清净;

‘‘Tasmā akhilodha padhānavā, nīvaraṇāni pahāya visuddho;
已对照

无余地舍断慢,以明作终结者、寂止者。”

Mānañca pahāya asesaṃ, vijjāyantakaro samitāvī’’ti.
已对照

四、阿难经

4. Ānandasuttaṃ
212已对照

二百一十二、一时,具寿阿难住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,具寿阿难在上午穿好[下衣],取了钵与衣,以具寿婆耆舍为随行沙门,进入舍卫城乞食。那时,具寿婆耆舍生起了不乐,贪侵夺他的心。那时,具寿婆耆舍以偈对具寿阿难说——

212. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi āyasmatā vaṅgīsena pacchāsamaṇena. Tena kho pana samayena āyasmato vaṅgīsassa anabhirati uppannā hoti, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ ānandaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“我被欲贪所烧,我的心遍被烧燃;

‘‘Kāmarāgena ḍayhāmi, cittaṃ me pariḍayhati;
已对照

善哉,乔达摩,请出于怜悯而说熄灭[之法]。”

Sādhu nibbāpanaṃ brūhi, anukampāya gotamā’’ti.
已对照

“由于想的颠倒,你的心遍被烧燃;

‘‘Saññāya vipariyesā, cittaṃ te pariḍayhati;
已对照

当回避那伴随贪的净相。

Nimittaṃ parivajjehi, subhaṃ rāgūpasaṃhitaṃ.
已对照

“当把诸行视为他者、视为苦,而莫[视为]自我;

‘‘Saṅkhāre parato passa, dukkhato mā ca attato;
已对照

熄灭大贪,莫一再被烧。

Nibbāpehi mahārāgaṃ, mā ḍayhittho punappunaṃ.
缅 1.190已对照

“以不净修心,[使之]一境、善得等持;

‘‘Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ;
已对照

愿你有身至念,当成为多厌离者。

Sati kāyagatā tyatthu, nibbidābahulo bhava.
已对照

“也当修习无相,舍弃慢随眠;

‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha;
已对照

然后由于现观慢,你将寂止而行。”

Tato mānābhisamayā, upasanto carissasī’’ti.
已对照

五、善说经

5. Subhāsitasuttaṃ
213PTS 1.189缅 1.191已对照

二百一十三、因缘在舍卫城。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

“诸比丘,具足四支的语是善说的,不是恶说的;是无过失的,且不为诸有智者所呵责。哪四[支]呢?诸比丘,在此,比丘只说善说的,不说恶说的;只说法,不说非法;只说可爱的,不说不可爱的;只说真实的,不说虚妄的。诸比丘,具足这四支的语是善说的,不是恶说的;是无过失的,且不为诸有智者所呵责。”世尊说了这[番话]。善逝说了这[番话]之后,导师又接着这样说:

“诸善人说善说是最上的,

应说法,不[说]非法,那是第二;

应说可爱的,不[说]不可爱的,那是第三,

应说真实的,不[说]虚妄的,那是第四。”

于是,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[一些话];善逝,我心中现起[一些话]。”“婆耆舍,就让它现起吧。”世尊说。于是,具寿婆耆舍在世尊面前以合宜的诸偈赞叹——

“应只说那样的语:以它不令自己热恼;

也不伤害他人——那确实是善说的语。

“应只说可爱的语,那为人所欢迎的语;

说它时不取诸恶,对他人说可爱的[话]。

“真实确实是不死之语,这是自古之法;

[人们]说诸善人住立于真实、利益与法。

“佛陀所说安稳的语,为证得涅槃;

为作苦之边际——那确实是诸语中最上的。”

213. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā; anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu subhāsitaṃyeva bhāsati no dubbhāsitaṃ, dhammaṃyeva bhāsati no adhammaṃ, piyaṃyeva bhāsati no appiyaṃ, saccaṃyeva bhāsati no alikaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
‘‘Subhāsitaṃ uttamamāhu santo,
Dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ;
Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ,
Saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catuttha’’nti.
Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
‘‘Tameva vācaṃ bhāseyya, yāyattānaṃ na tāpaye;
Pare ca na vihiṃseyya, sā ve vācā subhāsitā.
‘‘Piyavācaṃva bhāseyya, yā vācā paṭinanditā;
Yaṃ anādāya pāpāni, paresaṃ bhāsate piyaṃ.
‘‘Saccaṃ ve amatā vācā, esa dhammo sanantano;
Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā.
‘‘Yaṃ buddho bhāsate vācaṃ, khemaṃ nibbānapattiyā;
Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā’’ti.
已对照

六、舍利弗经

6. Sāriputtasuttaṃ
214PTS 1.190已对照

二百一十四、一时,具寿舍利弗住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,具寿舍利弗以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜,以雅致的、流畅的、无过失流出的、能令义理被了知的言语。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。那时,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)这样想:“这位具寿舍利弗以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜,以雅致的、流畅的、无过失流出的、能令义理被了知的言语。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。我何不在具寿舍利弗面前以合宜的诸偈赞叹[他]呢?”

214. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya [aneḷagalāya (sī. ka.), anelagaḷāya (syā. kaṃ. pī.)] atthassa viññāpaniyā. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā sāriputto bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ āyasmantaṃ sāriputtaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.
已对照

于是,具寿婆耆舍从座而起,把上衣偏袒一肩,向具寿舍利弗合掌,对具寿舍利弗这样说——“贤友舍利弗,我心中现起[一些话];贤友舍利弗,我心中现起[一些话]。”“贤友婆耆舍,就让它现起吧。”于是,具寿婆耆舍在具寿舍利弗面前以合宜的诸偈赞叹——

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yenāyasmā sāriputto tenañjaliṃ paṇāmetvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, āvuso sāriputta, paṭibhāti maṃ, āvuso sāriputtā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, āvuso vaṅgīsā’’ti. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ sāriputtaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
已对照

“甚深慧者、有智慧者,善巧于道与非道;

‘‘Gambhīrapañño medhāvī, maggāmaggassa kovido;
已对照

大慧者舍利弗,为诸比丘说法。

Sāriputto mahāpañño, dhammaṃ deseti bhikkhunaṃ.
已对照

“也以略而教说,也以广而说;

‘‘Saṃkhittenapi deseti, vitthārenapi bhāsati;
已对照

其声如八哥,宣发了辩才。

Sāḷikāyiva nigghoso, paṭibhānaṃ udīrayi [udīriyi (syā. kaṃ.) udīriyati (sāmaññaphalasuttaṭīkānurūpaṃ)].
缅 1.192已对照

“当他这样教说时,[诸比丘]听那甜美的言语;

‘‘Tassa taṃ desayantassa, suṇanti madhuraṃ giraṃ;
已对照

以令人悦乐的、动听的、美妙的声音;

Sarena rajanīyena, savanīyena vaggunā;
已对照

心踊跃、欢喜的诸比丘倾耳[而听]。”

Udaggacittā muditā, sotaṃ odhenti bhikkhavo’’ti.
已对照

七、自恣经

7. Pavāraṇāsuttaṃ
215已对照

二百一十五、一时,世尊住在舍卫城东园(Pubbārāma)鹿子母讲堂(Migāramātupāsāda),与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起,[他们]全都是阿罗汉。那时,正值布萨日,十五日,[在]自恣之时,世尊被比丘僧团围绕,坐在露地。于是,世尊环视了静默的比丘僧团之后,召唤诸比丘:“来吧,诸比丘,现在我向你们作自恣:你们对我没有任何身上的或语上的[事]要呵责吗?”

215. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘handa dāni, bhikkhave, pavāremi vo. Na ca me kiñci garahatha kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā’’ti.
PTS 1.191已对照

这样说时,具寿舍利弗从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“尊者,我们对世尊没有任何身上的或语上的[事]要呵责。尊者,因为世尊是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣说之道的宣说者,是知道者、通道者、善巧于道者;尊者,而今诸弟子随道而行,随后具足[道]而住。而尊者,我向世尊作自恣:世尊对我没有任何身上的或语上的[事]要呵责吗?”

Evaṃ vutte, āyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘na kho mayaṃ, bhante, bhagavato kiñci garahāma kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Bhagavā hi, bhante, anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido. Maggānugā ca, bhante, etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā; ahañca kho, bhante, bhagavantaṃ pavāremi. Na ca me bhagavā kiñci garahati kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā’’ti.
已对照

“舍利弗,我对你没有任何身上的或语上的[事]要呵责。舍利弗,你是智者;舍利弗,你是大慧者;舍利弗,你是广慧者;舍利弗,你是喜慧者;舍利弗,你是速慧者;舍利弗,你是利慧者;舍利弗,你是洞察慧者。舍利弗,犹如转轮王的长子正确地随转父亲所转的轮;舍利弗,正是这样,你正确地随转了我所转的无上法轮。”

‘‘Na khvāhaṃ te, sāriputta, kiñci garahāmi kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Paṇḍito tvaṃ, sāriputta, mahāpañño tvaṃ, sāriputta, puthupañño tvaṃ, sāriputta, hāsapañño tvaṃ, sāriputta, javanapañño tvaṃ, sāriputta, tikkhapañño tvaṃ, sāriputta, nibbedhikapañño tvaṃ, sāriputta. Seyyathāpi, sāriputta, rañño cakkavattissa jeṭṭhaputto pitarā pavattitaṃ cakkaṃ sammadeva anuppavatteti; evameva kho tvaṃ, sāriputta, mayā anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ sammadeva anuppavattesī’’ti.
缅 1.193已对照

“尊者,如果世尊对我确实没有任何身上的或语上的[事]要呵责,那么,尊者,世尊对这五百位比丘也没有任何身上的或语上的[事]要呵责吗?”“舍利弗,我对这五百位比丘也没有任何身上的或语上的[事]要呵责。舍利弗,因为在这五百位比丘中,六十位比丘是三明者,六十位比丘是六神通者,六十位比丘是俱分解脱者,而其余的是慧解脱者。”

‘‘No ce kira me, bhante, bhagavā kiñci garahati kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Imesaṃ pana, bhante, bhagavā pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ na kiñci garahati kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā’’ti. ‘‘Imesampi khvāhaṃ, sāriputta, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ na kiñci garahāmi kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Imesañhi, sāriputta, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ saṭṭhi bhikkhū tevijjā, saṭṭhi bhikkhū chaḷabhiññā, saṭṭhi bhikkhū ubhatobhāgavimuttā, atha itare paññāvimuttā’’ti.
已对照

于是,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[一些话];善逝,我心中现起[一些话]。”“婆耆舍,就让它现起吧。”世尊说。于是,具寿婆耆舍在世尊面前以合宜的诸偈赞叹——

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
已对照

“今日十五日,为了清净,五百位比丘已集会;

‘‘Ajja pannarase visuddhiyā, bhikkhū pañcasatā samāgatā;
已对照

[他们是]断结与系缚者、无苦者、再有已尽的诸仙人。

Saṃyojanabandhanacchidā, anīghā khīṇapunabbhavā isī.
PTS 1.192已对照

“犹如转轮王,为大臣们所围绕;

‘‘Cakkavattī yathā rājā, amaccaparivārito;
已对照

周遍巡行这以海为边际的大地。

Samantā anupariyeti, sāgarantaṃ mahiṃ imaṃ.
已对照

“如是,对那战胜者、无上的商队之主;

‘‘Evaṃ vijitasaṅgāmaṃ, satthavāhaṃ anuttaraṃ;
已对照

诸弟子——三明者、舍离死者——承事[他]。

Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyino.
已对照

“一切都是世尊之子,此中没有秕子;

‘‘Sabbe bhagavato puttā, palāpettha na vijjati;
已对照

渴爱之箭的摧毁者、日种之亲——我礼敬[他]。”

Taṇhāsallassa hantāraṃ, vande ādiccabandhuna’’nti.
已对照

八、千余经

8. Parosahassasuttaṃ
216PTS 1.193缅 1.194已对照

二百一十六、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园,与一千二百五十位比丘组成的大比丘僧团一起。那时,世尊以与涅槃相关的法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。那时,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)这样想:“这位世尊以与涅槃相关的法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。我何不在世尊面前以合宜的诸偈赞叹[他]呢?”

于是,具寿婆耆舍从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[一些话];善逝,我心中现起[一些话]。”“婆耆舍,就让它现起吧。”世尊说。于是,具寿婆耆舍在世尊面前以合宜的诸偈赞叹——

“一千余位比丘,承事着善逝;

[听他]宣说无尘之法、无所畏惧的涅槃。

“[他们]听闻无垢之法,正等正觉者所宣说的;

被比丘僧团恭敬围绕的正觉者,确实光辉照耀。

“世尊,你名为龙象,是诸仙人中的第七仙人;

犹如成为大云,[你]向诸弟子降雨。

“从日间住处出来,由于想见导师;

大雄,你的弟子婆耆舍礼敬[你的]双足。”

“婆耆舍,你的这些偈是先前思虑过的呢,还是当场在你心中现起的?”“尊者,我的这些偈不是先前思虑过的,而是当场在我心中现起的。”“那么,婆耆舍,就让先前未思虑过的偈更进一步在你心中现起吧。”“是的,尊者。”具寿婆耆舍应诺世尊之后,更进一步以先前未思虑过的诸偈赞叹世尊——

“胜伏魔的[烦恼]涌起之路,破除诸荒秽而行;

请看他——解开系缚者、无所依着者、分部分别[法]者。

“为了度脱暴流,[他]宣说了种种道;

在那不死被宣说之时,见法者们安住而不可动摇。

“作光明者洞彻之后,见到了一切住的超越;

知道并作证之后,他向十之半[者]宣说了最上[之法]。

“法既如此被善说,

了知法者还有什么放逸?

因此,在那位世尊的教法中;

应当常常不放逸、礼敬而随学。”

216. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhatelasehi bhikkhusatehi. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.
Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
‘‘Parosahassaṃ bhikkhūnaṃ, sugataṃ payirupāsati;
Desentaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ akutobhayaṃ.
‘‘Suṇanti dhammaṃ vimalaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;
Sobhati vata sambuddho, bhikkhusaṅghapurakkhato.
‘‘Nāganāmosi bhagavā, isīnaṃ isisattamo;
Mahāmeghova hutvāna, sāvake abhivassati.
‘‘Divāvihārā nikkhamma, satthudassanakamyatā [satthudassanakāmatā (sī. syā. kaṃ.)];
Sāvako te mahāvīra, pāde vandati vaṅgīso’’ti.
‘‘Kiṃ nu te, vaṅgīsa, imā gāthāyo pubbe parivitakkitā, udāhu ṭhānasova taṃ paṭibhantī’’ti? ‘Na kho me, bhante, imā gāthāyo pubbe parivitakkitā, atha kho ṭhānasova maṃ paṭibhantī’ti. ‘Tena hi taṃ, vaṅgīsa, bhiyyosomattāya pubbe aparivitakkitā gāthāyo paṭibhantū’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho āyasmā vaṅgīso bhagavato paṭissutvā bhiyyosomattāya bhagavantaṃ pubbe aparivitakkitāhi gāthāhi abhitthavi –
‘‘Ummaggapathaṃ [ummaggasataṃ (syā. kaṃ. ka.)] mārassa abhibhuyya, carati pabhijja khilāni;
Taṃ passatha bandhapamuñcakaraṃ, asitaṃ bhāgaso pavibhajaṃ.
‘‘Oghassa nittharaṇatthaṃ, anekavihitaṃ maggaṃ akkhāsi;
Tasmiñce amate akkhāte, dhammaddasā ṭhitā asaṃhīrā.
‘‘Pajjotakaro ativijjha [ativijjha dhammaṃ (sī. syā. kaṃ.)], sabbaṭṭhitīnaṃ atikkamamaddasa;
Ñatvā ca sacchikatvā ca, aggaṃ so desayi dasaddhānaṃ.
‘‘Evaṃ sudesite dhamme,
Ko pamādo vijānataṃ dhammaṃ [ko pamādo vijānataṃ (sī. syā. kaṃ.)];
Tasmā hi tassa bhagavato sāsane;
Appamatto sadā namassamanusikkhe’’ti.
已对照

九、憍陈如经

9. Koṇḍaññasuttaṃ
217PTS 1.194已对照

二百一十七、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,具寿阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)隔了很久才来到世尊之处;到了之后,以头伏于世尊足下,以口亲吻世尊双足、以双手抚摩[之],并自报其名——“世尊,我是憍陈如;善逝,我是憍陈如。”那时,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)这样想:“这位具寿阿若憍陈如隔了很久才来到世尊之处;到了之后,以头伏于世尊足下,以口亲吻世尊双足、以双手抚摩[之],并自报其名——‘世尊,我是憍陈如;善逝,我是憍陈如。’我何不在世尊面前以合宜(sāruppa)的诸偈赞叹具寿阿若憍陈如呢?”

217. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho āyasmā aññāsikoṇḍañño [aññākoṇḍañño (sī. syā. kaṃ.)] sucirasseva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘‘koṇḍaññohaṃ, bhagavā, koṇḍaññohaṃ, sugatā’’ti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā aññāsikoṇḍañño sucirasseva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘koṇḍaññohaṃ, bhagavā, koṇḍaññohaṃ, sugatā’ti. Yaṃnūnāhaṃ āyasmantaṃ aññāsikoṇḍaññaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.
已对照

于是,具寿婆耆舍从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[偈];善逝,我心中现起[偈]。”“婆耆舍,愿它[在你心中]现起吧。”世尊[这样]说。于是,具寿婆耆舍在世尊面前以合宜的诸偈赞叹具寿阿若憍陈如——

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ aññāsikoṇḍaññaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
已对照

“那位长老是随佛而觉者(buddhānubuddha),憍陈如勇进强烈;

‘‘Buddhānubuddho so thero, koṇḍañño tibbanikkamo;
已对照

是诸乐住的获得者,屡屡[获得]诸远离。

Lābhī sukhavihārānaṃ, vivekānaṃ abhiṇhaso.
已对照

“凡奉行导师教诫的弟子所应达到的;

‘‘Yaṃ sāvakena pattabbaṃ, satthusāsanakārinā;
已对照

那一切都已被这不放逸修学者所达到。

Sabbassa taṃ anuppattaṃ, appamattassa sikkhato.
已对照

“具大威力、具三明,善巧于心之历程(cetopariyāya);

‘‘Mahānubhāvo tevijjo, cetopariyāyakovido;
已对照

憍陈如这位佛之嗣(buddhadāyāda),礼敬导师的双足。”

Koṇḍañño buddhadāyādo [buddhasāvako (pī.)], pāde vandati satthuno’’ti.
已对照

十、目犍连经

10. Moggallānasuttaṃ
218缅 1.196已对照

二百一十八、一时,世尊住在王舍城仙人山(Isigili)侧的黑石(Kāḷasilā)上,与大比丘僧五百位比丘俱,全都是阿罗汉。具寿大目犍连(Mahāmoggallāna)以心探寻他们那已解脱、无依(nirupadhi)的心。那时,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)这样想:“这位世尊住在王舍城仙人山侧的黑石上,与大比丘僧五百位比丘俱,全都是阿罗汉。具寿大目犍连以心探寻他们那已解脱、无依的心。我何不在世尊面前以合宜的诸偈赞叹具寿大目犍连呢?”

218. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati isigilipasse kāḷasilāyaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi. Tesaṃ sudaṃ āyasmā mahāmoggallāno cetasā cittaṃ samannesati [samanvesati (syā. aṭṭha.)] vippamuttaṃ nirupadhiṃ. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho bhagavā rājagahe viharati isigilipasse kāḷasilāyaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi. Tesaṃ sudaṃ āyasmā mahāmoggallāno cetasā cittaṃ samannesati vippamuttaṃ nirupadhiṃ. Yaṃnūnāhaṃ āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.
PTS 1.195已对照

于是,具寿婆耆舍从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[偈];善逝,我心中现起[偈]。”“婆耆舍,愿它[在你心中]现起吧。”世尊[这样]说。于是,具寿婆耆舍在世尊面前以合宜的诸偈赞叹具寿大目犍连——

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
已对照

“坐于山岳(naga)之侧、到达苦之彼岸的牟尼,

‘‘Nagassa passe āsīnaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;
已对照

诸弟子——三明者、舍离死者(maccuhāyin)——承事[他]。

Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyino.
已对照

“大神通的目犍连以心遍巡他们;

‘‘Te cetasā anupariyeti [anupariyesati (sī. syā. kaṃ.)], moggallāno mahiddhiko;
已对照

探寻着他们的心——已解脱、无依的[心]。

Cittaṃ nesaṃ samannesaṃ [samanvesaṃ (syā. aṭṭha.)], vippamuttaṃ nirūpadhiṃ.
已对照

“如是一切支具足、到达苦之彼岸的牟尼,

‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;
已对照

具足众多行相的乔达摩,[他们]承事[他]。”

Anekākārasampannaṃ, payirupāsanti gotama’’nti.
已对照

十一、伽伽罗经

11. Gaggarāsuttaṃ
219PTS 1.196缅 1.197已对照

二百一十九、一时,世尊住在瞻波(Campā)伽伽罗莲池(Gaggarā pokkharaṇī)岸,与大比丘僧五百位比丘、七百位优婆塞、七百位优婆夷以及数千天神俱。世尊以容色、以荣光胜过他们而照耀。那时,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)这样想:“这位世尊住在瞻波伽伽罗莲池岸,与大比丘僧五百位比丘、七百位优婆塞、七百位优婆夷以及数千天神俱。世尊以容色、以荣光胜过他们而照耀。我何不当面以合宜的偈赞叹世尊呢?”

于是,具寿婆耆舍从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[偈];善逝,我心中现起[偈]。”“婆耆舍,愿它[在你心中]现起吧。”世尊[这样]说。于是,具寿婆耆舍当面以合宜的偈赞叹世尊——

“犹如月亮在云已离去的天空中,

照耀,如离垢的具光者(bhāṇumant);

同样,鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)啊,大牟尼你,

以荣光胜过一切世间而照耀。”

219. Ekaṃ samayaṃ bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sattahi ca upāsakasatehi sattahi ca upāsikāsatehi anekehi ca devatāsahassehi. Tyāssudaṃ bhagavā atirocati [ativirocati (ka.)] vaṇṇena ceva yasasā ca. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sattahi ca upāsakasatehi sattahi ca upāsikāsatehi anekehi ca devatāsahassehi. Tyāssudaṃ bhagavā atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ sammukhā sāruppāya gāthāya abhitthaveyya’’nti.
Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāya gāthāya abhitthavi –
‘‘Cando yathā vigatavalāhake nabhe,
Virocati vigatamalova bhāṇumā;
Evampi aṅgīrasa tvaṃ mahāmuni,
Atirocasi yasasā sabbaloka’’nti.
已对照

十二、婆耆舍经

12. Vaṅgīsasuttaṃ
220已对照

二百二十、一时,具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)住在舍卫城(Sāvatthī)祇树林(Jetavana)给孤独(Anāthapiṇḍika)园。那时,具寿婆耆舍证得阿罗汉[果]不久,感受着解脱之乐,在那时说了这些偈——

220. Ekaṃ samayaṃ āyasmā vaṅgīso sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā vaṅgīso aciraarahattappatto hutvā [hoti (sī. syā. kaṃ.)] vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedī [vimuttisukhapaṭisaṃvedī (sī. pī.)] tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已对照

“从前我们醉于作诗(kāveyyamatta)而游行,从村到村、从城到城;

‘‘Kāveyyamattā vicarimha pubbe, gāmā gāmaṃ purā puraṃ;
已对照

后来我们见到了正觉者,信在我们[心中]生起。

Athaddasāma sambuddhaṃ, saddhā no upapajjatha.
已对照

“他为我开示了法——诸蕴、诸处、诸界;

‘‘So me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo [khandhe āyatanāni dhātuyo (syā. kaṃ. pī. ka.)];
已对照

我听了他的法之后,便出家成为无家者。

Tassāhaṃ dhammaṃ sutvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
已对照

“确实是为了众多[人]的利益,牟尼证得了觉悟;

‘‘Bahunnaṃ vata atthāya, bodhiṃ ajjhagamā muni;
已对照

为了诸比丘与诸比丘尼——那些已入决定、已见决定者(niyāmagataddasa)。

Bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca, ye niyāmagataddasā.
缅 1.198已对照

“我来到佛陀跟前,确实是善来;

‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike;
已对照

三明已被证得,佛陀的教诫已被奉行。

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
已对照

“我知宿住,天眼已被清净;

‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhuṃ visodhitaṃ;
已对照

我是具三明者、已得神通者,善巧于心之历程。”

Tevijjo iddhipattomhi, cetopariyāyakovido’’ti.
已对照

《婆耆舍相应》完毕。

Vaṅgīsasaṃyuttaṃ samattaṃ.
已对照

其摄颂——

出离与不乐,轻慢善良者;

与阿难、善说,舍利弗、自恣;

千余、憍陈如,与目犍连、伽伽罗;

连同婆耆舍共十二。

Tassuddānaṃ –
Nikkhantaṃ arati ceva, pesalā atimaññanā;
Ānandena subhāsitā, sāriputtapavāraṇā;
Parosahassaṃ koṇḍañño, moggallānena gaggarā;
Vaṅgīsena dvādasāti.