快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 无始相应 Anamataggasaṃyuttaṃ

本经目录四、无始相应一、第一品一、草木经二、地经三、泪经四、乳经五、山经六、芥子经七、弟子经八、恒河经九、杖经十、人经第一品。二、第二品一、困顿经二、安乐经三、三十位经四、母经五、父经六、兄弟经七、姊妹经八、儿子经九、女儿经十、毘富罗山经第二品。《无始相应》完毕。

已对照

四、无始相应

4. Anamataggasaṃyuttaṃ
已对照

一、第一品

1. Paṭhamavaggo
已对照

一、草木经

1. Tiṇakaṭṭhasuttaṃ
124PTS 2.178缅 1.387已对照

一百二十四、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

124. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,譬如有人把这阎浮提中所有的草、木、枝、叶砍下,聚集在一处,作成一段段四指[长]的小棍而放置,[数着]:‘这是我的母亲,这是我那母亲的母亲。’诸比丘,那人的母亲的母亲们还未被遍取,而这阎浮提的草、木、枝、叶就会趋于遍尽、遍取了。这是什么缘故呢?诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,你们就这样长久以来经受了苦,经受了剧烈[之苦],经受了灾祸,坟场[因你们]而增长了。诸比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”第一[经]。

‘‘Anamataggoyaṃ [anamataggāyaṃ (pī. ka.)] bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso yaṃ imasmiṃ jambudīpe tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ taṃ chetvā [tacchetvā (bahūsu)] ekajjhaṃ saṃharitvā caturaṅgulaṃ caturaṅgulaṃ ghaṭikaṃ katvā nikkhipeyya – ‘ayaṃ me mātā, tassā me mātu ayaṃ mātā’ti, apariyādinnāva [apariyādiṇṇāva (sī.)] bhikkhave, tassa purisassa mātumātaro assu, atha imasmiṃ jambudīpe tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ vo, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī [kaṭasi (sī. pī. ka.) kaṭā chavā sayanti etthāti kaṭasī] vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ alaṃ vimuccitu’’nti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、地经

2. Pathavīsuttaṃ
125PTS 2.179缅 1.388已对照

一百二十五、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,譬如有人把这大地作成一个个枣核大小的泥丸而放置,[数着]:‘这是我的父亲,这是我那父亲的父亲。’诸比丘,那人的父亲的父亲们还未被遍取,而这大地就会趋于遍尽、遍取了。这是什么缘故呢?诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,你们就这样长久以来经受了苦,经受了剧烈[之苦],经受了灾祸,坟场[因你们]而增长了。诸比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”第二[经]。

125. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso imaṃ mahāpathaviṃ kolaṭṭhimattaṃ kolaṭṭhimattaṃ mattikāguḷikaṃ karitvā nikkhipeyya – ‘ayaṃ me pitā, tassa me pitu ayaṃ pitā’ti, apariyādinnāva bhikkhave, tassa purisassa pitupitaro assu, athāyaṃ mahāpathavī parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ vo, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Dutiyaṃ.
已对照

三、泪经

3. Assusuttaṃ
126PTS 2.180已对照

一百二十六、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,你们认为怎样?哪一个更多呢——你们在这漫长的时间里流转、轮回,由于与不可意者相会、与可意者别离,悲泣、哭泣时所流出、淌下的泪,还是四大海中的水?”“尊者,依我们所了知的世尊所说之法,尊者,正是这更多——我们在这漫长的时间里流转、轮回,由于与不可意者相会、与可意者别离,悲泣、哭泣时所流出、淌下的泪,而不是四大海中的水。”

126. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ [rudantānaṃ (sī.)] assu passannaṃ [passandaṃ (ka. sī.), pasandaṃ (syā. kaṃ.), pasannaṃ (pī. ka.)] paggharitaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti? ‘‘Yathā kho mayaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma, etadeva, bhante, bahutaraṃ yaṃ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti.
缅 1.389已对照

“善哉,善哉,诸比丘!诸比丘,你们这样了知我所说之法,真是善哉。诸比丘,正是这更多——你们在这漫长的时间里流转、轮回,由于与不可意者相会、与可意者别离,悲泣、哭泣时所流出、淌下的泪,而不是四大海中的水。诸比丘,你们长久以来经受了母亲之死;你们经受母亲之死时,由于与不可意者相会、与可意者别离,悲泣、哭泣时所流出、淌下的泪[更多],而不是四大海中的水。诸比丘,你们长久以来经受了父亲之死……乃至……经受了兄弟之死……经受了姐妹之死……经受了儿子之死……经受了女儿之死……经受了亲族之灾……经受了财富之灾。诸比丘,你们长久以来经受了疾病之灾;你们经受疾病之灾时,由于与不可意者相会、与可意者别离,悲泣、哭泣时所流出、淌下的泪[更多],而不是四大海中的水。这是什么缘故呢?诸比丘,这轮回是无始的……乃至……诸比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”第三[经]。

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhave, sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha. Etadeva, bhikkhave, bahutaraṃ yaṃ vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, mātumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ; tesaṃ vā mātumaraṇaṃ paccanubhontānaṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, pitumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ …pe… bhātumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… bhaginimaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… puttamaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… dhītumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… ñātibyasanaṃ paccanubhūtaṃ… bhogabyasanaṃ paccanubhūtaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, rogabyasanaṃ paccanubhūtaṃ, tesaṃ vo rogabyasanaṃ paccanubhontānaṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro …pe… yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Tatiyaṃ.
已对照

四、乳经

4. Khīrasuttaṃ
127PTS 2.181已对照

一百二十七、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,你们认为怎样?哪一个更多呢——你们在这漫长的时间里流转、轮回时所饮的母乳,还是四大海中的水?”“尊者,依我们所了知的世尊所说之法,尊者,正是这更多——我们在这漫长的时间里流转、轮回时所饮的母乳,而不是四大海中的水。”

127. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ mātuthaññaṃ pītaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti? ‘‘Yathā kho mayaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma, etadeva, bhante, bahutaraṃ yaṃ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ mātuthaññaṃ pītaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti.
已对照

“善哉,善哉,诸比丘!诸比丘,你们这样了知我所说之法,真是善哉。诸比丘,正是这更多——你们在这漫长的时间里流转、轮回时所饮的母乳,而不是四大海中的水。这是什么缘故呢?诸比丘,这轮回是无始的……乃至……足以解脱。”第四[经]。

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhave, sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha. Etadeva, bhikkhave, bahutaraṃ yaṃ vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ mātuthaññaṃ pītaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Catutthaṃ.
已对照

五、山经

5. Pabbatasuttaṃ
128已对照

一百二十八、住在舍卫城……乃至……园中。那时,某位比丘来到世尊那里;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘对世尊这样说:“尊者,劫有多长呢?”“比丘,劫是长的。它不容易计算为‘这么多年’,或‘这么多百年’,或‘这么多千年’,或‘这么多十万年’。”

128. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ārāme. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvadīgho nu kho, bhante, kappo’’ti? ‘‘Dīgho kho, bhikkhu, kappo. So na sukaro saṅkhātuṃ ettakāni vassāni iti vā, ettakāni vassasatāni iti vā, ettakāni vassasahassāni iti vā, ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti.
PTS 2.182缅 1.390已对照

“尊者,然而可以作个譬喻吗?”“比丘,可以。”世尊说。“比丘,譬如有一座大石山,长一由旬、宽一由旬、高一由旬,无裂缝、无孔穴、坚实一块。有人每过一百年,以迦尸布擦拭它一次。比丘,那座大石山以这方法会较快地趋于遍尽、遍取,而劫却不[会]。比丘,劫就是这样长。比丘,这样长的诸劫,所流转过的不止一劫,不止百劫,不止千劫,不止十万劫。这是什么缘故呢?比丘,这轮回是无始的。其前际……乃至……比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”第五[经]。

‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, mahāselo pabbato yojanaṃ āyāmena yojanaṃ vitthārena yojanaṃ ubbedhena acchinno asusiro ekagghano. Tamenaṃ puriso vassasatassa vassasatassa accayena kāsikena vatthena sakiṃ sakiṃ parimajjeyya. Khippataraṃ kho so, bhikkhu, mahāselo pabbato iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, na tveva kappo. Evaṃ dīgho, bhikkhu, kappo. Evaṃ dīghānaṃ kho, bhikkhu, kappānaṃ neko kappo saṃsito, nekaṃ kappasataṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasahassaṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasatasahassaṃ saṃsitaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhu, saṃsāro. Pubbā koṭi…pe… yāvañcidaṃ, bhikkhu, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Pañcamaṃ.
已对照

六、芥子经

6. Sāsapasuttaṃ
129已对照

一百二十九、住在舍卫城。那时,某位比丘来到世尊那里……乃至……坐在一旁的那位比丘对世尊这样说:“尊者,劫有多长呢?”“比丘,劫是长的。它不容易计算为‘这么多年’,或……乃至……或‘这么多十万年’。”

129. Sāvatthiyaṃ viharati. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvadīgho, nu kho, bhante, kappo’’ti? ‘‘Dīgho kho, bhikkhu, kappo. So na sukaro saṅkhātuṃ ettakāni vassāni iti vā…pe… ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti.
已对照

“尊者,然而可以作个譬喻吗?”“比丘,可以。”世尊说。“比丘,譬如有一座铁城,长一由旬、宽一由旬、高一由旬,装满芥子,[压实]成团。有人每过一百年从中取出一粒芥子。比丘,那一大堆芥子以这方法会较快地趋于遍尽、遍取,而劫却不[会]。比丘,劫就是这样长。比丘,这样长的诸劫,所流转过的不止一劫,不止百劫,不止千劫,不止十万劫。这是什么缘故呢?比丘,这轮回是无始的……乃至……足以解脱。”第六[经]。

‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, āyasaṃ nagaraṃ yojanaṃ āyāmena yojanaṃ vitthārena yojanaṃ ubbedhena, puṇṇaṃ sāsapānaṃ guḷikābaddhaṃ [cūḷikābaddhaṃ (sī. pī.)]. Tato puriso vassasatassa vassasatassa accayena ekamekaṃ sāsapaṃ uddhareyya. Khippataraṃ kho so, bhikkhu mahāsāsaparāsi iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, na tveva kappo. Evaṃ dīgho kho, bhikkhu, kappo. Evaṃ dīghānaṃ kho, bhikkhu, kappānaṃ neko kappo saṃsito, nekaṃ kappasataṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasahassaṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasatasahassaṃ saṃsitaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhu, saṃsāro …pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、弟子经

7. Sāvakasuttaṃ
130PTS 2.183缅 1.391已对照

一百三十、住在舍卫城。那时,众多比丘来到世尊之处……乃至……坐在一旁的那些比丘对世尊这样说:“尊者,已过去、已越过的劫究竟有多少?”“诸比丘,已过去、已越过的劫很多,它们不易计数——‘有这么多劫’,或‘有这么多百劫’,或‘有这么多千劫’,或‘有这么多十万劫’。”

130. Sāvatthiyaṃ viharati. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘kīvabahukā nu kho, bhante, kappā abbhatītā atikkantā’’ti? ‘‘Bahukā kho, bhikkhave, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’’’ti.
已对照

“尊者,那么能作一个譬喻吗?”“能,诸比丘。”世尊说。“诸比丘,假设此处有四位弟子(sāvaka),寿百岁、活满百岁,他们每天各随念十万劫。诸比丘,那些劫尚未被他们随念完,那四位寿百岁、活满百岁的弟子却会在百年终了时命终。诸比丘,已过去、已越过的劫就是这样多,它们不易计数——‘有这么多劫’,或‘有这么多百劫’,或‘有这么多千劫’,或‘有这么多十万劫’。这是什么缘故?诸比丘,这轮回是无始的……乃至……足以解脱。”第七[经]。

‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhave’’ti bhagavā avoca. ‘‘Idhassu, bhikkhave, cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino. Te divase divase kappasatasahassaṃ kappasatasahassaṃ anussareyyuṃ. Ananussaritāva bhikkhave, tehi kappā assu, atha kho te cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino vassasatassa accayena kālaṃ kareyyuṃ. Evaṃ bahukā kho, bhikkhave, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’ti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Sattamaṃ.
已对照

八、恒河经

8. Gaṅgāsuttaṃ
131已对照

一百三十一、住在王舍城竹林。那时,某位婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候;互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的那位婆罗门对世尊这样说:“乔达摩尊师,已过去、已越过的劫究竟有多少?”“婆罗门,已过去、已越过的劫很多,它们不易计数——‘有这么多劫’,或‘有这么多百劫’,或‘有这么多千劫’,或‘有这么多十万劫’。”

131. Rājagahe viharati veḷuvane. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvabahukā nu kho, bho gotama, kappā abbhatītā atikkantā’’ti? ‘‘Bahukā kho, brāhmaṇa, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’’’ti.
PTS 2.184缅 1.392已对照

“乔达摩尊师,那么能作一个譬喻吗?”“能,婆罗门。”世尊说。“婆罗门,犹如从这恒河(Gaṅgā)发源之处,到它流入大海之处,这其间的沙不易计数——‘有这么多沙’,或‘有这么多百沙’,或‘有这么多千沙’,或‘有这么多十万沙’。婆罗门,已过去、已越过的劫比那更多,它们不易计数——‘有这么多劫’,或‘有这么多百劫’,或‘有这么多千劫’,或‘有这么多十万劫’。这是什么缘故?婆罗门,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。婆罗门,就这样长夜经历了苦,经历了剧烈的[苦],经历了不幸,坟场(kaṭasī)增长了。婆罗门,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”

‘‘Sakkā pana, bho gotama, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, brāhmaṇā’’ti bhagavā avoca. ‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, yato cāyaṃ gaṅgā nadī pabhavati yattha ca mahāsamuddaṃ appeti, yā etasmiṃ antare vālikā sā na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā vālikā iti vā, ettakāni vālikasatāni iti vā, ettakāni vālikasahassāni iti vā, ettakāni vālikasatasahassāni iti vā’ti. Tato bahutarā kho, brāhmaṇa, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’ti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, brāhmaṇa, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ kho, brāhmaṇa, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, brāhmaṇa, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti.
已对照

这样说时,那位婆罗门对世尊这样说:“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第八[经]。

Evaṃ vutte, so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、杖经

9. Daṇḍasuttaṃ
132PTS 2.185已对照

一百三十二、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,犹如杖(daṇḍa)被抛向上方空中,有时以根端落下,有时以中段落下,有时以末端落下;同样地,诸比丘,被无明所盖、被渴爱所结的众生,在流转、轮回时,有时从此世去往他世,有时从他世来到此世。这是什么缘故?诸比丘,这轮回是无始的……乃至……足以解脱。”第九[经]。

132. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, daṇḍo uparivehāsaṃ khitto sakimpi mūlena nipatati, sakimpi majjhena nipatati, sakimpi antena nipatati; evameva kho, bhikkhave, avijjānīvaraṇā sattā taṇhāsaṃyojanā sandhāvantā saṃsarantā sakimpi asmā lokā paraṃ lokaṃ gacchanti, sakimpi parasmā lokā imaṃ lokaṃ āgacchanti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Navamaṃ.
已对照

十、人经

10. Puggalasuttaṃ
133已对照

一百三十三、一时,世尊住在王舍城灵鹫山。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说:

133. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,这轮回是无始的……乃至……诸比丘,一个人(puggala)在一劫之中流转、轮回,假如有收集者,且所积集的又不毁坏,[他的]骨积、骨聚、骨堆就会有这样大,犹如这毘富罗山(Vepulla)。这是什么缘故?诸比丘,这轮回是无始的……乃至……足以解脱。”

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… ekapuggalassa, bhikkhave, kappaṃ sandhāvato saṃsarato siyā evaṃ mahā aṭṭhikaṅkalo aṭṭhipuñjo aṭṭhirāsi yathāyaṃ vepullo pabbato, sace saṃhārako assa, sambhatañca na vinasseyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti.
缅 1.393已对照

世尊说了这[番话]。善逝说了这[番话]之后,导师又接着这样说:

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已对照

“一人于一劫之中,[所留]骨的积聚,

‘‘Ekassekena kappena, puggalassaṭṭhisañcayo;
已对照

会成如山一般的堆——大仙如是说。

Siyā pabbatasamo rāsi, iti vuttaṃ mahesinā.
已对照

“而所说的这[山],即是大毘富罗山,

‘‘So kho panāyaṃ akkhāto, vepullo pabbato mahā;
已对照

在灵鹫山之北,在摩揭陀人的山围[城]。

Uttaro gijjhakūṭassa, magadhānaṃ giribbaje.
已对照

“当[他]以正慧见诸圣谛——

‘‘Yato ca ariyasaccāni, sammappaññāya passati;
已对照

苦、苦的生起、苦的超越,

Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;
已对照

以及导至苦寂止的圣八支道,

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
已对照

“那人最多七次流转之后,

‘‘Sa sattakkhattuṃparamaṃ, sandhāvitvāna puggalo;
PTS 2.186已对照

由一切结的灭尽,成为作苦的终结者。”第十[经]。

Dukkhassantakaro hoti, sabbasaṃyojanakkhayā’’ti. dasamaṃ;
已对照

第一品。

Paṭhamo vaggo.
已对照

其摄颂——

草木与地,泪、乳与山;

芥子、弟子、恒河,杖以及人。

Tassuddānaṃ –
Tiṇakaṭṭhañca pathavī, assu khīrañca pabbataṃ;
Sāsapā sāvakā gaṅgā, daṇḍo ca puggalena cāti.
已对照

二、第二品

2. Dutiyavaggo
已对照

一、困顿经

1. Duggatasuttaṃ
134已对照

一百三十四、一时,世尊住在舍卫城。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说:“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,凡你们看见困顿的、形貌丑陋的人,对此应当下结论:‘在这漫长的时期中,我们也经历过这样的[处境]。’这是什么缘故……乃至……诸比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”第一[经]。

134. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Tatra kho bhagavā bhikkhu āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Yaṃ, bhikkhave, passeyyātha duggataṃ durūpetaṃ niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘amhehipi evarūpaṃ paccanubhūtaṃ iminā dīghena addhunā’ti. Taṃ kissa hetu…pe… yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ alaṃ vimuccitu’’nti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、安乐经

2. Sukhitasuttaṃ
135PTS 2.187缅 1.394已对照

一百三十五、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的……乃至……诸比丘,凡你们看见安乐的、盛装的人,对此应当下结论:‘在这漫长的时期中,我们也经历过这样的[处境]。’这是什么缘故?诸比丘,这轮回是无始的。其前际不可知……乃至……足以解脱。”第二[经]。

135. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… yaṃ, bhikkhave, passeyyātha sukhitaṃ susajjitaṃ, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘amhehipi evarūpaṃ paccanubhūtaṃ iminā dīghena addhunā’ti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Dutiyaṃ.
已对照

三、三十位经

3. Tiṃsamattasuttaṃ
136已对照

一百三十六、住在王舍城竹林。那时,约三十位波婆的(Pāveyyaka)比丘——全都是林野住者,全都是常乞食者,全都是持粪扫衣者,全都是三衣者,全都是有结者——来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。那时,世尊心中这样想:“这约三十位波婆的比丘,全都是林野住者,全都是常乞食者,全都是持粪扫衣者,全都是三衣者,全都是有结者。我何不为他们如此说法,使他们就在这座位上,心由不执取而从诸漏解脱呢?”于是世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说:

136. Rājagahe viharati veḷuvane. Atha kho tiṃsamattā pāveyyakā [pāṭheyyakā (katthaci) vinayapiṭake mahāvagge kathinakkhandhakepi] bhikkhū sabbe āraññikā sabbe piṇḍapātikā sabbe paṃsukūlikā sabbe tecīvarikā sabbe sasaṃyojanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘ime kho tiṃsamattā pāveyyakā bhikkhū sabbe āraññikā sabbe piṇḍapātikā sabbe paṃsukūlikā sabbe tecīvarikā sabbe sasaṃyojanā. Yaṃnūnāhaṃ imesaṃ tathā dhammaṃ deseyyaṃ yathā nesaṃ imasmiṃyeva āsane anupādāya āsavehi cittāni vimucceyyu’’nti. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 2.188已对照

“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,你们认为怎样,哪一个更多:是你们在这漫长的时期中流转、轮回,被斩首时所流出、淌下的血,还是四大海中的水?”“尊者,依我们所了知的世尊所说之法,尊者,这才更多:即我们在这漫长的时期中流转、轮回,被斩首时所流出、淌下的血,而非四大海中的水。”

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti? ‘‘Yathā kho mayaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma, etadeva, bhante, bahutaraṃ, yaṃ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti.
缅 1.395已对照

“善哉,善哉,诸比丘!诸比丘,你们这样了知我所说之法,善哉。诸比丘,这才更多:即你们在这漫长的时期中流转、轮回,被斩首时所流出、淌下的血,而非四大海中的水。诸比丘,你们长夜为牛、生而为牛时被斩首时所流出、淌下的血[更多],而非四大海中的水。诸比丘,你们长夜为水牛、生而为水牛时被斩首时所流出、淌下的血……乃至……诸比丘,你们长夜为绵羊、生而为绵羊时……乃至……为山羊、生而为山羊时……为鹿、生而为鹿时……为鸡、生而为鸡时……为猪、生而为猪时……诸比丘,你们长夜被当作‘劫村的盗贼’捉住,被斩首时所流出、淌下的血[更多]。诸比丘,你们长夜被当作‘拦路伏击的盗贼’捉住,被斩首时所流出、淌下的血[更多]。诸比丘,你们长夜被当作‘与他人之妻苟合的盗贼’捉住,被斩首时所流出、淌下的血[更多],而非四大海中的水。这是什么缘故?诸比丘,这轮回是无始的……乃至……足以解脱。”

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhave, sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha. Etadeva, bhikkhave, bahutaraṃ, yaṃ vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, gunnaṃ sataṃ gobhūtānaṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, mahiṃsānaṃ [mahisānaṃ (sī. pī.)] sataṃ mahiṃsabhūtānaṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ …pe… dīgharattaṃ vo, bhikkhave, urabbhānaṃ sataṃ urabbhabhūtānaṃ…pe… ajānaṃ sataṃ ajabhūtānaṃ… migānaṃ sataṃ migabhūtānaṃ… kukkuṭānaṃ sataṃ kukkuṭabhūtānaṃ… sūkarānaṃ sataṃ sūkarabhūtānaṃ… dīgharattaṃ vo, bhikkhave, corā gāmaghātāti gahetvā sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, corā pāripanthikāti gahetvā sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, corā pāradārikāti gahetvā sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti.
PTS 2.189已对照

世尊说了这[番话]。那些比丘满意、欢喜世尊之所说。而当这记说正被宣说之时,约三十位波婆的比丘的心由不执取而从诸漏解脱。第三[经]。

‘‘Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tiṃsamattānaṃ pāveyyakānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsū’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、母经

4. Mātusuttaṃ
137已对照

一百三十七、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的……乃至……诸比丘,在这漫长的时期中未曾作过母亲的众生,是不易得的。这是什么缘故?诸比丘,这轮回是无始的……乃至……足以解脱。”第四[经]。

137. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo namātābhūtapubbo iminā dīghena addhunā. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Catutthaṃ.
已对照

五、父经

5. Pitusuttaṃ
138已对照

一百三十八、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的……乃至……诸比丘,未曾作过父亲的众生,是不易得的……乃至……足以解脱。”第五[经]。

138. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo napitābhūtapubbo …pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Pañcamaṃ.
已对照

六、兄弟经

6. Bhātusuttaṃ
139已对照

一百三十九、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,未曾作过兄弟的众生,是不易得的……乃至……足以解脱。”第六[经]。

139. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo nabhātābhūtapubbo…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、姊妹经

7. Bhaginisuttaṃ
140缅 1.396已对照

一百四十、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,未曾作过姊妹的众生,是不易得的……乃至……足以解脱。”第七[经]。

140. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo nabhaginibhūtapubbo…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Sattamaṃ.
已对照

八、儿子经

8. Puttasuttaṃ
141PTS 2.190已对照

一百四十一、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,未曾作过儿子的众生,是不易得的……乃至……足以解脱。”第八[经]。

141. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo naputtabhūtapubbo…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、女儿经

9. Dhītusuttaṃ
142已对照

一百四十二、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,在这漫长的时期中未曾作过女儿的众生,是不易得的。这是什么缘故?诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,你们就这样长夜经历了苦,经历了剧烈的[苦],经历了不幸,坟场增长了。诸比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”第九[经]。

142. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo na dhītābhūtapubbo iminā dīghena addhunā. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ vo, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Navamaṃ.
已对照

十、毘富罗山经

10. Vepullapabbatasuttaṃ
143已对照

一百四十三、一时,世尊住在王舍城灵鹫山。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说:

143. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 2.191缅 1.397已对照

“诸比丘,这轮回是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。诸比丘,从前这毘富罗山(Vepulla)生起了‘东竹山(Pācīnavaṃsa)’的名称。诸比丘,那时人们生起了‘低弥罗人(Tivarā)’的名称。诸比丘,低弥罗人的寿量是四万岁。诸比丘,低弥罗人以四日登上东竹山,以四日下来。诸比丘,那时拘留孙(Kakusandha)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为维杜拉与僧耆婆(Vidhura, Sañjīva)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,你们看,这山的那名称已经消失,那些人已经命终,那位世尊已经般涅槃。诸比丘,诸行就是这样无常;诸比丘,诸行就是这样不坚固;诸比丘,诸行就是这样不可依恃。诸比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘pācīnavaṃso’tveva samaññā udapādi. Tena kho pana, bhikkhave, samayena manussānaṃ ‘tivarā’tveva samaññā udapādi. Tivarānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ cattārīsa vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Tivarā, bhikkhave, manussā pācīnavaṃsaṃ pabbataṃ catūhena ārohanti, catūhena orohanti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno hoti. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Passatha, bhikkhave, sā cevimassa pabbatassa samaññā antarahitā, te ca manussā kālaṅkatā, so ca bhagavā parinibbuto. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ addhuvā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ anassāsikā, bhikkhave, saṅkhārā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccituṃ.
PTS 2.192已对照

“诸比丘,从前这毘富罗山生起了‘朋迦山(Vaṅkaka)’的名称。诸比丘,那时人们生起了‘赤马人(Rohitassā)’的名称。诸比丘,赤马人的寿量是三万岁。诸比丘,赤马人以三日登上朋迦山,以三日下来。诸比丘,那时拘那含牟尼(Koṇāgamana)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为弼优与优多罗(Bhiyyosa, Uttara)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,你们看,这山的那名称已经消失,那些人已经命终,那位世尊已经般涅槃。诸比丘,诸行就是这样无常……乃至……足以解脱。

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘vaṅkako’tveva samaññā udapādi. Tena kho pana, bhikkhave, samayena manussānaṃ ‘rohitassā’tveva samaññā udapādi. Rohitassānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ tiṃsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Rohitassā, bhikkhave, manussā vaṅkakaṃ pabbataṃ tīhena ārohanti, tīhena orohanti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena koṇāgamano bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno hoti. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Passatha, bhikkhave, sā cevimassa pabbatassa samaññā antarahitā, te ca manussā kālaṅkatā, so ca bhagavā parinibbuto. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā…pe… alaṃ vimuccituṃ.
已对照

“诸比丘,从前这毘富罗山生起了‘宿波山(Supassa)’的名称。诸比丘,那时人们生起了‘须卑耶人(Suppiyā)’的名称。诸比丘,须卑耶人的寿量是二万岁。诸比丘,须卑耶人以二日登上宿波山,以二日下来。诸比丘,那时迦叶(Kassapa)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为帝须与婆罗堕婆阇(Tissa, Bhāradvāja)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,你们看,这山的那名称已经消失,那些人已经命终,那位世尊已经般涅槃。诸比丘,诸行就是这样无常;诸比丘,诸行就是这样不坚固……乃至……足以解脱。

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘supasso’tveva [suphassotveva (sī.)] samaññā udapādi. Tena kho pana, bhikkhave, samayena manussānaṃ ‘suppiyā’tveva [appiyātveva (sī.)] samaññā udapādi. Suppiyānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ vīsativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Suppiyā, bhikkhave, manussā supassaṃ pabbataṃ dvīhena ārohanti, dvīhena orohanti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno hoti. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Passatha, bhikkhave, sā cevimassa pabbatassa samaññā antarahitā, te ca manussā kālaṅkatā, so ca bhagavā parinibbuto. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ addhuvā, bhikkhave, saṅkhārā…pe… alaṃ vimuccituṃ.
PTS 2.193缅 1.398已对照

“诸比丘,如今这毘富罗山生起了‘毘富罗山’的名称。诸比丘,如今这些人生起了‘摩揭陀人(Māgadhakā)’的名称。诸比丘,摩揭陀人的寿量少、微、轻;长寿的人,也不过一百岁,或稍多一些。诸比丘,摩揭陀人须臾间登上毘富罗山,须臾间下来。诸比丘,如今我作为阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,我有名为舍利弗与目犍连的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,将会有这样的时候:这山的这名称将会消失,这些人将会命终,我也将会般涅槃。诸比丘,诸行就是这样无常;诸比丘,诸行就是这样不坚固;诸比丘,诸行就是这样不可依恃。诸比丘,正因如此,实足以对一切诸行厌离,足以离贪,足以解脱。”

‘‘Etarahi kho pana, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘vepullo’tveva samaññā udapādi. Etarahi kho pana, bhikkhave, imesaṃ manussānaṃ ‘māgadhakā’tveva samaññā udapādi. Māgadhakānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ [lahusaṃ (sī.)]; yo ciraṃ jīvati so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Māgadhakā, bhikkhave, manussā vepullaṃ pabbataṃ muhuttena ārohanti muhuttena orohanti. Etarahi kho panāhaṃ, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Mayhaṃ kho pana, bhikkhave, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhavissati, bhikkhave, so samayo yā ayañcevimassa pabbatassa samaññā antaradhāyissati, ime ca manussā kālaṃ karissanti, ahañca parinibbāyissāmi. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ addhuvā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ anassāsikā, bhikkhave, saṅkhārā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti.
已对照

世尊说了这[番话]。善逝说了这[番话]之后,导师又接着这样说:

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已对照

“低弥罗人的是东竹山,赤马人的是朋迦山;

‘‘Pācīnavaṃso tivarānaṃ, rohitassāna vaṅkako;
已对照

须卑耶人的是宿波山,摩揭陀人的是毘富罗山。

Suppiyānaṃ supassoti, māgadhānañca vepullo.
已对照

“诸行实是无常,是生灭之法;

‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;
已对照

生起之后便灭去,其寂止为乐。”第十[经]。

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’’ti. dasamaṃ;
已对照

第二品。

Dutiyo vaggo.
已对照

其摄颂——

困顿与安乐,三十、母与父;

兄弟、姊妹与儿子,女儿、毘富罗山。

Tassuddānaṃ –
Duggataṃ sukhitañceva, tiṃsa mātāpitena ca;
Bhātā bhaginī putto ca, dhītā vepullapabbataṃ.
已对照

《无始相应》完毕。

Anamataggasaṃyuttaṃ samattaṃ.