快乐巴利palinanda.cc

中部第99经 · 须婆经 Subhasuttaṃ

本经目录九、须婆经

462PTS 2.197已对照

九、须婆经

四六二、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)的祇树林(Jetavana)给孤独园(Anāthapiṇḍika 之园)。那时,都提耶之子(Todeyyaputta)须婆青年(Subha māṇava)因某件应作之事住在舍卫城某位居士的住处。于是,都提耶之子须婆青年对他寄住其住处的那位居士这样说——“居士,我听说过——‘舍卫城不乏阿罗汉。’今天我们应当亲近哪一位沙门或婆罗门呢?”“尊者,这位世尊就住在舍卫城的祇树林给孤独园。尊者,请你亲近那位世尊吧。”于是,都提耶之子须婆青年应诺了那位居士之后,来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的都提耶之子须婆青年对世尊这样说——“乔达摩尊师,婆罗门们这样说:‘在家者能成就正理之法、善[法],出家者不能成就正理之法、善[法]。’对此,乔达摩尊师怎么说呢?”

462. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena subho māṇavo todeyyaputto sāvatthiyaṃ paṭivasati aññatarassa gahapatissa nivesane kenacideva karaṇīyena. Atha kho subho māṇavo todeyyaputto yassa gahapatissa nivesane paṭivasati taṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, gahapati – ‘avivittā sāvatthī arahantehī’ti. Kaṃ nu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā payirupāseyyāmā’’ti? ‘‘Ayaṃ, bhante, bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Taṃ, bhante, bhagavantaṃ payirupāsassū’’ti. Atha kho subho māṇavo todeyyaputto tassa gahapatissa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho subho māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘brāhmaṇā, bho gotama, evamāhaṃsu – ‘gahaṭṭho ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, na pabbajito ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusala’nti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti?
463缅 2.414已对照

四六三、“青年,在这件事上我是分别说者;在这件事上我不是一向说者。青年,无论在家者或出家者的邪行道,我都不称赞。因为,青年,在家者或出家者,若是邪行道者,以邪行道为因,便不能成就正理之法、善[法]。青年,无论在家者或出家者的正行道,我都称赞。因为,青年,在家者或出家者,若是正行道者,以正行道为因,便能成就正理之法、善[法]。”

463. ‘‘Vibhajjavādo kho ahamettha, māṇava; nāhamettha ekaṃsavādo. Gihissa vāhaṃ, māṇava, pabbajitassa vā micchāpaṭipattiṃ na vaṇṇemi. Gihī vā hi, māṇava, pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ. Gihissa vāhaṃ, māṇava, pabbajitassa vā sammāpaṭipattiṃ vaṇṇemi. Gihī vā hi, māṇava, pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti.
已对照

“乔达摩尊师,婆罗门们这样说:‘在家生活这种职业是多繁难、多事务、多职责、多劳扰的,有大果;出家这种职业是少繁难、少事务、少职责、少劳扰的,有小果。’对此,乔达摩尊师怎么说呢?”

‘‘Brāhmaṇā, bho gotama, evamāhaṃsu – ‘mahaṭṭhamidaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahapphalaṃ hoti; appaṭṭhamidaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaphalaṃ hotī’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti.
PTS 2.198已对照

“青年,在这件事上我也是分别说者;在这件事上我不是一向说者。青年,有一种职业,多繁难、多事务、多职责、多劳扰,失败时有小果;青年,有一种职业,多繁难、多事务、多职责、多劳扰,成功时有大果;青年,有一种职业,少繁难、少事务、少职责、少劳扰,失败时有小果;青年,有一种职业,少繁难、少事务、少职责、少劳扰,成功时有大果。青年,什么是多繁难、多事务、多职责、多劳扰,失败时有小果的职业呢?青年,农耕这种职业多繁难、多事务、多职责、多劳扰,失败时有小果。青年,什么是多繁难、多事务、多职责、多劳扰,成功时有大果的职业呢?青年,正是农耕这种职业多繁难、多事务、多职责、多劳扰,成功时有大果。青年,什么是少繁难、少事务、少职责、少劳扰,失败时有小果的职业呢?青年,经商这种职业少繁难、少事务、少职责、少劳扰,失败时有小果。青年,什么是少繁难、少事务、少职责、少劳扰,成功时有大果的职业呢?青年,正是经商这种职业少繁难、少事务、少职责、少劳扰,成功时有大果。

‘‘Etthāpi kho ahaṃ, māṇava, vibhajjavādo; nāhamettha ekaṃsavādo. Atthi, māṇava, kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti; atthi, māṇava, kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti; atthi, māṇava, kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti; atthi, māṇava, kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti. Katamañca, māṇava, kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti? Kasi kho, māṇava, kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti. Katamañca, māṇava, kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti? Kasiyeva kho, māṇava, kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti. Katamañca, māṇava, kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti? Vaṇijjā kho, māṇava, kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti. Katamañca māṇava, kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti? Vaṇijjāyeva kho, māṇava, kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti.
464PTS 2.199缅 2.415已对照

四六四、“青年,犹如农耕这种职业多繁难、多事务、多职责、多劳扰,失败时有小果;青年,正是这样,在家生活这种职业多繁难、多事务、多职责、多劳扰,失败时有小果。青年,犹如正是农耕这种职业多繁难、多事务、多职责、多劳扰,成功时有大果;青年,正是这样,在家生活这种职业多繁难、多事务、多职责、多劳扰,成功时有大果。青年,犹如经商这种职业少繁难、少事务、少职责、少劳扰,失败时有小果;青年,正是这样,出家这种职业少繁难、少事务、少职责、少劳扰,失败时有小果。青年,犹如正是经商这种职业少繁难、少事务、少职责、少劳扰,成功时有大果;青年,正是这样,出家这种职业少繁难、少事务、少职责、少劳扰,成功时有大果。”

464. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, kasi kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti; evameva kho, māṇava, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti. Seyyathāpi, māṇava, kasiyeva kammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti; evameva kho, māṇava, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahaṭṭhaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti. Seyyathāpi, māṇava, vaṇijjā kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti; evameva kho, māṇava, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti. Seyyathāpi, māṇava, vaṇijjāyeva kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hoti; evameva kho, māṇava, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaṭṭhaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ sampajjamānaṃ mahapphalaṃ hotī’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,婆罗门们为了作福、为了成就善而施设五法。”“青年,那些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法——如果对你不为难,就请你在这众会中说说那五法吧。”“乔达摩尊师,凡有尊师或像尊师那样的人所坐之处,我都不为难。”“既然如此,青年,请说吧。”“乔达摩尊师,婆罗门们施设真实为第一法,为了作福、为了成就善。乔达摩尊师,婆罗门们施设苦行为第二法,为了作福、为了成就善。乔达摩尊师,婆罗门们施设梵行为第三法,为了作福、为了成就善。乔达摩尊师,婆罗门们施设读诵为第四法,为了作福、为了成就善。乔达摩尊师,婆罗门们施设施舍为第五法,为了作福、为了成就善。乔达摩尊师,婆罗门们为了作福、为了成就善而施设这五法。对此,乔达摩尊师怎么说呢?”

‘‘Brāhmaṇā, bho gotama, pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāyā’’ti. ‘‘Ye te, māṇava, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāya – sace te agaru – sādhu te pañca dhamme imasmiṃ parisati bhāsassū’’ti. ‘‘Na kho me, bho gotama, garu yatthassu bhavanto vā nisinno bhavantarūpo vā’’ti [nisinnā bhavantarūpā vāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. ‘‘Tena hi, māṇava, bhāsassū’’ti. ‘‘Saccaṃ kho, bho gotama, brāhmaṇā paṭhamaṃ dhammaṃ paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāya. Tapaṃ kho, bho gotama, brāhmaṇā dutiyaṃ dhammaṃ paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāya. Brahmacariyaṃ kho, bho gotama, brāhmaṇā tatiyaṃ dhammaṃ paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāya. Ajjhenaṃ kho, bho gotama, brāhmaṇā catutthaṃ dhammaṃ paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāya. Cāgaṃ kho, bho gotama, brāhmaṇā pañcamaṃ dhammaṃ paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāya. Brāhmaṇā, bho gotama, ime pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya, kusalassa ārādhanāyāti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti?
465PTS 2.200缅 2.416已对照

四六五、“那么,青年,婆罗门中,是否有哪怕一位婆罗门这样说过:‘我自己以证智证知这五法的异熟之后,予以宣说’呢?”“并非如此,乔达摩尊师。”“那么,青年,婆罗门中,是否有哪怕一位老师、哪怕一位老师的老师,直到上溯第七代的师承,这样说过:‘我自己以证智证知这五法的异熟之后,予以宣说’呢?”“并非如此,乔达摩尊师。”“那么,青年,婆罗门中那些古时的仙人,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、毗舍蜜多(Vessāmitta)、耶摩得祗(Yamataggi)、鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)、婆罗堕婆阇(Bhāradvāja)、婆私吒(Vāseṭṭha)、迦叶(Kassapa)、婆求(Bhagu)——他们是否也曾这样说过:‘我们自己以证智证知这五法的异熟之后,予以宣说’呢?”“并非如此,乔达摩尊师。”

465. ‘‘Kiṃ pana, māṇava, atthi koci brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi yo evamāha – ‘ahaṃ imesaṃ pañcannaṃ dhammānaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā vipākaṃ pavedemī’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana, māṇava, atthi koci brāhmaṇānaṃ ekācariyopi ekācariyapācariyopi yāva sattamā ācariyamahayugāpi yo evamāha – ‘ahaṃ imesaṃ pañcannaṃ dhammānaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā vipākaṃ pavedemī’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana, māṇava, yepi te brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi evamāhaṃsu – ‘mayaṃ imesaṃ pañcannaṃ dhammānaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā vipākaṃ pavedemā’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照

“青年,相传如此:婆罗门中,没有哪怕一位婆罗门这样说过:‘我自己以证智证知这五法的异熟之后,予以宣说’;婆罗门中,没有哪怕一位老师、哪怕一位老师的老师,直到上溯第七代的师承,这样说过:‘我自己以证智证知这五法的异熟之后,予以宣说’;婆罗门中那些古时的仙人,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鸯耆罗娑、婆罗堕婆阇、婆私吒、迦叶、婆求。他们也不曾这样说过:‘我们自己以证智证知这五法的异熟之后,予以宣说。’

‘‘Iti kira, māṇava, natthi koci brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi yo evamāha – ‘ahaṃ imesaṃ pañcannaṃ dhammānaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā vipākaṃ pavedemī’ti; natthi koci brāhmaṇānaṃ ekācariyopi ekācariyapācariyopi yāva sattamā ācariyamahayugāpi yo evamāha – ‘ahaṃ imesaṃ pañcannaṃ dhammānaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā vipākaṃ pavedemī’ti; yepi te brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu. Tepi na evamāhaṃsu – ‘mayaṃ imesaṃ pañcannaṃ dhammānaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā vipākaṃ pavedemā’ti.
已对照

“青年,犹如一列盲人(andhaveṇi)辗转相连:最前的看不见,中间的看不见,最后的也看不见;青年,正是这样,我以为婆罗门们所说的话成了盲人行列之喻:最前的看不见,中间的看不见,最后的也看不见。”

‘‘Seyyathāpi, māṇava, andhaveṇi paramparāsaṃsattā purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati; evameva kho, māṇava, andhaveṇūpamaṃ maññe brāhmaṇānaṃ bhāsitaṃ sampajjati – purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passatī’’ti.
466PTS 2.201缅 2.417已对照

四六六、这样说时,都提耶之子须婆青年被世尊以盲人行列之喻说及,忿怒、不悦,就辱骂世尊、贬斥世尊、指责世尊,[心想]‘沙门乔达摩将被陷于[无知的]窘境’,对世尊这样说——“乔达摩尊师,乌波曼若族的(Opamañña)、吉祥林之主(Subhagavanika)沸伽罗娑罗(Pokkharasāti)婆罗门这样说:‘正是这样,此中有些沙门、婆罗门自称[有]上人法、足以为圣的殊胜智见。他们所说的这些话,只成了可笑的,只成了低劣的,只成了空虚的,只成了虚妄的。身为人者,怎能知道、看见或作证上人法、足以为圣的殊胜智见呢?——这[种]处是不存在的。’”

466. Evaṃ vutte, subho māṇavo todeyyaputto bhagavatā andhaveṇūpamena vuccamāno kupito anattamano bhagavantaṃyeva khuṃsento bhagavantaṃyeva vambhento bhagavantaṃyeva vadamāno – ‘samaṇo gotamo pāpito bhavissatī’ti bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘brāhmaṇo, bho gotama, pokkharasāti opamañño subhagavaniko evamāha – ‘evameva panidhekacce [panimeke (sabbattha)] samaṇabrāhmaṇā uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ paṭijānanti. Tesamidaṃ bhāsitaṃ hassakaṃyeva sampajjati, nāmakaṃyeva sampajjati, rittakaṃyeva sampajjati, tucchakaṃyeva sampajjati. Kathañhi nāma manussabhūto uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’’ti?
已对照

“那么,青年,乌波曼若族的、吉祥林之主沸伽罗娑罗婆罗门能以心遍知一切沙门、婆罗门的心吗?”“乔达摩尊师,乌波曼若族的、吉祥林之主沸伽罗娑罗婆罗门连自己的婢女富尼迦(Puṇṇikā)的心都不能以心遍知,何况能以心遍知一切沙门、婆罗门的心呢?”

‘‘Kiṃ pana, māṇava, brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko sabbesaṃyeva samaṇabrāhmaṇānaṃ cetasā ceto paricca pajānātī’’ti? ‘‘Sakāyapi hi, bho gotama, puṇṇikāya dāsiyā brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko cetasā ceto paricca na pajānāti, kuto pana sabbesaṃyeva samaṇabrāhmaṇānaṃ cetasā ceto paricca pajānissatī’’ti?
已对照

“青年,譬如有个生来即盲的人,看不见黑白之色,看不见青色,看不见黄色,看不见赤色,看不见茜色,看不见平与不平,看不见星辰,看不见月与日。他这样说——‘没有黑白之色,也没有见黑白之色者;没有青色,也没有见青色者;没有黄色,也没有见黄色者;没有赤色,也没有见赤色者;没有茜色,也没有见茜色者;没有平与不平,也没有见平与不平者;没有星辰,也没有见星辰者;没有月与日,也没有见月与日者。我不知这些,我不见这些;所以那是没有的。’青年,那样说的人,说得对吗?”

‘‘Seyyathāpi, māṇava, jaccandho puriso na passeyya kaṇhasukkāni rūpāni, na passeyya nīlakāni rūpāni, na passeyya pītakāni rūpāni, na passeyya lohitakāni rūpāni, na passeyya mañjiṭṭhakāni rūpāni, na passeyya samavisamaṃ, na passeyya tārakarūpāni, na passeyya candimasūriye. So evaṃ vadeyya – ‘natthi kaṇhasukkāni rūpāni, natthi kaṇhasukkānaṃ rūpānaṃ dassāvī; natthi nīlakāni rūpāni, natthi nīlakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; natthi pītakāni rūpāni, natthi pītakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; natthi lohitakāni rūpāni, natthi lohitakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; natthi mañjiṭṭhakāni rūpāni, natthi mañjiṭṭhakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; natthi samavisamaṃ, natthi samavisamassa dassāvī; natthi tārakarūpāni, natthi tārakarūpānaṃ dassāvī; natthi candimasūriyā, natthi candimasūriyānaṃ dassāvī. Ahametaṃ na jānāmi, ahametaṃ na passāmi; tasmā taṃ natthī’ti. Sammā nu kho so, māṇava, vadamāno vadeyyā’’ti?
PTS 2.202缅 2.418已对照

“并非如此,乔达摩尊师。有黑白之色,也有见黑白之色者;有青色,也有见青色者;有黄色,也有见黄色者;有赤色,也有见赤色者;有茜色,也有见茜色者;有平与不平,也有见平与不平者;有星辰,也有见星辰者;有月与日,也有见月与日者。‘我不知这些,我不见这些;所以那是没有的’——乔达摩尊师,那样说的人,说得并不对。”

‘‘No hidaṃ, bho gotama. Atthi kaṇhasukkāni rūpāni, atthi kaṇhasukkānaṃ rūpānaṃ dassāvī; atthi nīlakāni rūpāni, atthi nīlakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; atthi pītakāni rūpāni, atthi pītakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; atthi lohitakāni rūpāni, atthi lohitakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; atthi mañjiṭṭhakāni rūpāni, atthi mañjiṭṭhakānaṃ rūpānaṃ dassāvī; atthi samavisamaṃ, atthi samavisamassa dassāvī; atthi tārakarūpāni, atthi tārakarūpānaṃ dassāvī; atthi candimasūriyā, atthi candimasūriyānaṃ dassāvī. ‘Ahametaṃ na jānāmi, ahametaṃ na passāmi; tasmā taṃ natthī’ti; na hi so, bho gotama, sammā vadamāno vadeyyā’’ti.
已对照

“青年,正是这样,乌波曼若族的、吉祥林之主沸伽罗娑罗婆罗门是盲者、无眼者。他竟能知道、看见或作证上人法、足以为圣的殊胜智见——这[种]处是不存在的。

‘‘Evameva kho, māṇava, brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko andho acakkhuko. So vata uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’’.
467已对照

四六七、“青年,你认为怎样,那些憍萨罗的大富婆罗门,即:旃吉(Caṅkī)婆罗门、多梨车(Tārukkha)婆罗门、沸伽罗娑罗婆罗门、生闻(Jāṇussoṇi)婆罗门,以及你的父亲都提耶(Todeyya),他们[所说的]哪一种[话]更好:他们依世俗[言说]而说的话,还是不依世俗[言说][而说]的?”“依世俗[言说]的,乔达摩尊师。”

467. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, māṇava, ye te kosalakā brāhmaṇamahāsālā, seyyathidaṃ – caṅkī brāhmaṇo tārukkho brāhmaṇo pokkharasāti brāhmaṇo jāṇussoṇi brāhmaṇo pitā ca [vā (sī. syā. kaṃ. pī.)] te todeyyo, katamā nesaṃ seyyo [seyyā (syā. kaṃ.)], yaṃ vā te sammuccā [sammusā (sī. pī.)] vācaṃ bhāseyyuṃ yaṃ vā asammuccā’’ti? ‘‘Sammuccā, bho gotama’’.
已对照

“他们[所说的]哪一种[话]更好:他们以慧衡量之后而说的话,还是不以慧衡量[而说]的?”“以慧衡量之后[而说]的,乔达摩尊师。”

‘‘Katamā nesaṃ seyyo, yaṃ vā te mantā vācaṃ bhāseyyuṃ yaṃ vā amantā’’ti? ‘‘Mantā, bho gotama’’.
已对照

“他们[所说的]哪一种[话]更好:他们省思之后而说的话,还是不省思[而说]的?”“省思之后[而说]的,乔达摩尊师。”

‘‘Katamā nesaṃ seyyo, yaṃ vā te paṭisaṅkhāya vācaṃ bhāseyyuṃ yaṃ vā appaṭisaṅkhāyā’’ti? ‘‘Paṭisaṅkhāya, bho gotama’’.
已对照

“他们[所说的]哪一种[话]更好:他们所说的有义利的话,还是无义利的?”“有义利的,乔达摩尊师。”

‘‘Katamā nesaṃ seyyo, yaṃ vā te atthasaṃhitaṃ vācaṃ bhāseyyuṃ yaṃ vā anatthasaṃhita’’nti? ‘‘Atthasaṃhitaṃ, bho gotama’’.
已对照

“青年,你认为怎样,若是这样,乌波曼若族的、吉祥林之主沸伽罗娑罗婆罗门所说的话,是依世俗[言说]的,还是不依世俗[言说]的?”“不依世俗[言说]的,乔达摩尊师。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, māṇava, yadi evaṃ sante, brāhmaṇena pokkharasātinā opamaññena subhagavanikena sammuccā vācā bhāsitā asammuccā’’ti [asammusā vāti (pī.) evamitarapañhattayepi vāsaddena saha dissati]? ‘‘Asammuccā, bho gotama’’.
已对照

“所说的话,是以慧衡量之后[而说]的,还是不以慧衡量[而说]的?”“不以慧衡量[而说]的,乔达摩尊师。”

‘‘Mantā vācā bhāsitā amantā vā’’ti? ‘‘Amantā, bho gotama’’.
已对照

“所说的话,是省思之后[而说]的,还是不省思[而说]的?”“不省思[而说]的,乔达摩尊师。”

‘‘Paṭisaṅkhāya vācā bhāsitā appaṭisaṅkhāyā’’ti? ‘‘Appaṭisaṅkhāya, bho gotama’’.
已对照

“所说的话,是有义利的,还是无义利的?”“无义利的,乔达摩尊师。”

‘‘Atthasaṃhitā vācā bhāsitā anatthasaṃhitā’’ti? ‘‘Anatthasaṃhitā, bho gotama’’.
PTS 2.203缅 2.419已对照

“青年,有这五盖。哪五种呢?欲欲盖、瞋恚盖、昏沉睡眠盖、掉举追悔盖、疑盖——青年,这就是五盖。青年,乌波曼若族的、吉祥林之主沸伽罗娑罗婆罗门为这五盖所障蔽、所遮盖、所覆蔽、所遍覆。他竟能知道、看见或作证上人法、足以为圣的殊胜智见——这[种]处是不存在的。

‘‘Pañca kho ime, māṇava, nīvaraṇā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thīnamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ – ime kho, māṇava, pañca nīvaraṇā. Imehi kho māṇava, pañcahi nīvaraṇehi brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko āvuto nivuto ophuṭo [ovuto (sī.), ophuto (syā. kaṃ. pī.)] pariyonaddho. So vata uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
468已对照

四六八、“青年,有这五欲功德。哪五种呢?眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的;耳所识的诸声……乃至……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸触,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的——青年,这就是五欲功德。青年,乌波曼若族的、吉祥林之主沸伽罗娑罗婆罗门于这五欲功德贪着、迷醉、沉溺,不见过患,无出离之慧而受用[它们]。他竟能知道、看见或作证上人法、足以为圣的殊胜智见——这[种]处是不存在的。

468. ‘‘Pañca kho ime, māṇava, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhā viññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ime kho, māṇava, pañca kāmaguṇā. Imehi kho, māṇava, pañcahi kāmaguṇehi brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko gathito mucchito ajjhopanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati. So vata uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
PTS 2.204已对照

“青年,你认为怎样,[人]或缘草木燃料而燃起火,或舍离草木燃料而燃起火,哪一种火会是有焰、有色、明亮的?”“乔达摩尊师,假若有这样的情形:舍离草木燃料而燃起火,那火就会是有焰、有色、明亮的。”“青年,这是无处、无机会的:[人]能舍离草木燃料而燃起火——除了有神通者。青年,犹如缘草木燃料而燃烧的火,青年,我说这种喜与之相似,即:缘五欲功德的这种喜。青年,犹如舍离草木燃料而燃烧的火,青年,我说这种喜与之相似,即:离诸欲、离诸不善法[而有]的这种喜。

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, māṇava, yaṃ vā tiṇakaṭṭhupādānaṃ paṭicca aggiṃ jāleyya yaṃ vā nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādānaṃ aggiṃ jāleyya, katamo nu khvāssa aggi accimā ceva vaṇṇavā ca pabhassaro cā’’ti? ‘‘Sace taṃ, bho gotama, ṭhānaṃ nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādānaṃ aggiṃ jāletuṃ, svāssa aggi accimā ceva vaṇṇavā ca pabhassaro cā’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, māṇava, anavakāso yaṃ nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādānaṃ aggiṃ jāleyya aññatra iddhimatā. Seyyathāpi, māṇava, tiṇakaṭṭhupādānaṃ paṭicca aggi jalati tathūpamāhaṃ, māṇava, imaṃ pītiṃ vadāmi yāyaṃ pīti pañca kāmaguṇe paṭicca. Seyyathāpi, māṇava, nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādāno [nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādānaṃ paṭicca (sī. pī. ka.)] aggi jalati tathūpamāhaṃ, māṇava, imaṃ pītiṃ vadāmi yāyaṃ pīti aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi.
缅 2.420已对照

“青年,什么是离诸欲、离诸不善法[而有]的喜呢?青年,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅。青年,这也是离诸欲、离诸不善法[而有]的喜。再者,青年,比丘寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅。青年,这也是离诸欲、离诸不善法[而有]的喜。

‘‘Katamā ca, māṇava, pīti aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi? Idha, māṇava, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayampi kho, māṇava, pīti aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi. Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayampi kho, māṇava, pīti aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi.
469已对照

四六九、“青年,那些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,其中,婆罗门们施设哪一法为果报更大的[法],为了作福、为了成就善呢?”“乔达摩尊师,这些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,其中,婆罗门们施设施舍为果报更大的法,为了作福、为了成就善。”

469. ‘‘Ye te, māṇava, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya, katamettha [kamettha (ka. sī. syā. kaṃ. pī.)] brāhmaṇā dhammaṃ mahapphalataraṃ paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāyā’’ti? ‘‘Yeme, bho gotama, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya, cāgamettha brāhmaṇā dhammaṃ mahapphalataraṃ paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāyā’’ti.
PTS 2.205已对照

“青年,你认为怎样,假设在此,某位婆罗门的大祭祀已备好。于是有两位婆罗门前来[,心想]:‘我们要享受某某婆罗门的大祭祀。’此中,某一位婆罗门会这样想:‘啊,但愿唯我于食堂得上座、上水、上食,别的婆罗门不于食堂得上座、上水、上食。’青年,然而这是有处、有机会的:别的婆罗门于食堂得上座、上水、上食,那位婆罗门不于食堂得上座、上水、上食。‘别的婆罗门于食堂得上座、上水、上食,我不于食堂得上座、上水、上食’——他因此而忿怒、不悦。青年,对这个[人],婆罗门们施设什么异熟呢?”“乔达摩尊师,在这里,婆罗门们并不是这样布施的:‘愿他人因此而忿怒、不悦。’而是在这里,婆罗门们唯以悲悯之性而布施。”“青年,若是这样,这便是婆罗门们的第六种福业事,即:悲悯之性。”“乔达摩尊师,若是这样,这便是婆罗门们的第六种福业事,即:悲悯之性。”

‘‘Taṃ ki maññasi, māṇava, idha aññatarassa brāhmaṇassa mahāyañño paccupaṭṭhito assa. Atha dve brāhmaṇā āgaccheyyuṃ – ‘itthannāmassa brāhmaṇassa mahāyaññaṃ anubhavissāmā’ti. Tatrekassa [tatthekassa (pī.)] brāhmaṇassa evamassa – ‘aho vata! Ahameva labheyyaṃ bhattagge aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ, na añño brāhmaṇo labheyya bhattagge aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍa’nti. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, māṇava, vijjati yaṃ añño brāhmaṇo labheyya bhattagge aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ, na so brāhmaṇo labheyya bhattagge aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ. ‘Añño brāhmaṇo labhati bhattagge aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ, nāhaṃ labhāmi bhattagge aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍa’nti – iti so kupito hoti anattamano. Imassa pana, māṇava, brāhmaṇā kiṃ vipākaṃ paññapentī’’ti? ‘‘Na khvettha, bho gotama, brāhmaṇā evaṃ dānaṃ denti – ‘iminā paro kupito hotu anattamano’ti. Atha khvettha brāhmaṇā anukampājātikaṃyeva [anukampajātikaṃyeva (syā. kaṃ. ka.)] dānaṃ dentī’’ti. ‘‘Evaṃ sante, kho, māṇava, brāhmaṇānaṃ idaṃ chaṭṭhaṃ puññakiriyavatthu hoti – yadidaṃ anukampājātika’’nti. ‘‘Evaṃ sante, bho gotama, brāhmaṇānaṃ idaṃ chaṭṭhaṃ puññakiriyavatthu hoti – yadidaṃ anukampājātika’’nti.
缅 2.421已对照

“青年,那些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,你在何处多见到这五法——在在家者中,还是在出家者中?”“乔达摩尊师,这些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,我在出家者中多见到这五法,在在家者中少[见]。因为,乔达摩尊师,在家者多繁难、多事务、多职责、多劳扰,并不恒常不断地是说真实者;而出家者,乔达摩尊师,少繁难、少事务、少职责、少劳扰,恒常不断地是说真实者。因为,乔达摩尊师,在家者多繁难、多事务、多职责、多劳扰,并不恒常不断地是苦行者……是梵行者……是多于诵习者……是多于施舍者;而出家者,乔达摩尊师,少繁难、少事务、少职责、少劳扰,恒常不断地是苦行者……是梵行者……是多于诵习者……是多于施舍者。乔达摩尊师,这些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,我在出家者中多见到这五法,在在家者中少[见]。”

‘‘Ye te, māṇava, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya, ime tvaṃ pañca dhamme kattha bahulaṃ samanupassasi – gahaṭṭhesu vā pabbajitesu vā’’ti? ‘‘Yeme, bho gotama, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya, imāhaṃ pañca dhamme pabbajitesu bahulaṃ samanupassāmi appaṃ gahaṭṭhesu. Gahaṭṭho hi, bho gotama, mahaṭṭho mahākicco mahādhikaraṇo mahāsamārambho, na satataṃ samitaṃ saccavādī hoti; pabbajito kho pana, bho gotama, appaṭṭho appakicco appādhikaraṇo appasamārambho, satataṃ samitaṃ saccavādī hoti. Gahaṭṭho hi, bho gotama, mahaṭṭho mahākicco mahādhikaraṇo mahāsamārambho na satataṃ samitaṃ tapassī hoti… brahmacārī hoti… sajjhāyabahulo hoti… cāgabahulo hoti; pabbajito kho pana, bho gotama, appaṭṭho appakicco appādhikaraṇo appasamārambho satataṃ samitaṃ tapassī hoti… brahmacārī hoti… sajjhāyabahulo hoti… cāgabahulo hoti. Yeme, bho gotama, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya, imāhaṃ pañca dhamme pabbajitesu bahulaṃ samanupassāmi appaṃ gahaṭṭhesū’’ti.
PTS 2.206已对照

“青年,那些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,我说它们是心的助伴——即为了修习那无怨、无恼害的心。青年,在此,比丘是说真实者。他[想]‘我是说真实者’,便获得义喜,获得法喜,获得与法相应的愉悦。凡是那与善相应的愉悦,我说它是心的助伴——即为了修习那无怨、无恼害的心。青年,在此,比丘是苦行者……乃至……是梵行者……乃至……是多于诵习者……乃至……是多于施舍者。他[想]‘我是多于施舍者’,便获得义喜,获得法喜,获得与法相应的愉悦。凡是那与善相应的愉悦,我说它是心的助伴——即为了修习那无怨、无恼害的心。青年,那些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,我说它们是心的助伴——即为了修习那无怨、无恼害的心。”

‘‘Ye te, māṇava, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya cittassāhaṃ ete parikkhāre vadāmi – yadidaṃ cittaṃ averaṃ abyābajjhaṃ tassa bhāvanāya. Idha, māṇava, bhikkhu saccavādī hoti. So ‘saccavādīmhī’ti labhati atthavedaṃ, labhati dhammavedaṃ, labhati dhammūpasaṃhitaṃ pāmojjaṃ. Yaṃ taṃ kusalūpasaṃhitaṃ pāmojjaṃ, cittassāhaṃ etaṃ parikkhāraṃ vadāmi – yadidaṃ cittaṃ averaṃ abyābajjhaṃ tassa bhāvanāya. Idha, māṇava, bhikkhu tapassī hoti…pe… brahmacārī hoti…pe… sajjhāyabahulo hoti…pe… cāgabahulo hoti. So ‘cāgabahulomhī’ti labhati atthavedaṃ, labhati dhammavedaṃ, labhati dhammūpasaṃhitaṃ pāmojjaṃ. Yaṃ taṃ kusalūpasaṃhitaṃ pāmojjaṃ, cittassāhaṃ etaṃ parikkhāraṃ vadāmi – yadidaṃ cittaṃ averaṃ abyābajjhaṃ tassa bhāvanāya. Ye te māṇava, brāhmaṇā, pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya, cittassāhaṃ ete parikkhāre vadāmi – yadidaṃ cittaṃ averaṃ abyābajjhaṃ tassa bhāvanāyā’’ti.
470PTS 2.207缅 2.422已对照

四七〇、这样说时,都提耶之子须婆青年对世尊这样说——“乔达摩尊师,我听说过——‘沙门乔达摩知道通往与梵天共住之道。’”

“青年,你认为怎样,编苇匠村(Naḷakāragāma)离这里近,编苇匠村离这里不远吧?”

“是的,尊师,编苇匠村离这里近,编苇匠村离这里不远。”

“青年,你认为怎样,假使有个人生于编苇匠村、长于编苇匠村,人们就在他刚离开编苇匠村时问他通往编苇匠村的道路。青年,那个生于编苇匠村、长于编苇匠村的人,被问到通往编苇匠村的道路时,会有迟疑或惶惑吗?”

“并非如此,乔达摩尊师。”

“这是什么缘故呢?”

“乔达摩尊师,因为那个人生于编苇匠村、长于编苇匠村,通往编苇匠村的一切道路他都熟知。”“青年,那个生于编苇匠村、长于编苇匠村的人,被问到通往编苇匠村的道路时,或许还会有迟疑或惶惑;但如来被问到梵天界或通往梵天界之行道时,绝不会有迟疑或惶惑。青年,我了知梵天,也了知梵天界与通往梵天界之行道,并且了知[人]如何行道而往生梵天界。”

“乔达摩尊师,我听说过——‘沙门乔达摩教示通往与梵天共住之道。’愿乔达摩尊师善为我教示通往与梵天共住之道。”

“那么,青年,你要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊师。”都提耶之子须婆青年应诺了世尊。世尊这样说——

470. Evaṃ vutte, subho māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘samaṇo gotamo brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ jānātī’’’ti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, māṇava, āsanne ito naḷakāragāmo, na yito dūre naḷakāragāmo’’ti?
‘‘Evaṃ, bho, āsanne ito naḷakāragāmo, na yito dūre naḷakāragāmo’’ti.
‘‘Taṃ, kiṃ maññasi māṇava, idhassa puriso naḷakāragāme jātavaddho [jātavaḍḍho (syā. kaṃ. ka.)]; tamenaṃ naḷakāragāmato tāvadeva avasaṭaṃ [apasakkaṃ (syā. kaṃ. ka.)] naḷakāragāmassa maggaṃ puccheyyuṃ; siyā nu kho, māṇava, tassa purisassa naḷakāragāme jātavaddhassa naḷakāragāmassa maggaṃ puṭṭhassa dandhāyitattaṃ vā vitthāyitattaṃ vā’’ti?
‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
‘‘Taṃ kissa hetu’’?
‘‘Amu hi, bho gotama, puriso naḷakāragāme jātavaddho. Tassa sabbāneva naḷakāragāmassa maggāni suviditānī’’ti. ‘‘Siyā nu kho, māṇava, tassa purisassa naḷakāragāme jātavaddhassa naḷakāragāmassa maggaṃ puṭṭhassa dandhāyitattaṃ vā vitthāyitattaṃ vāti, na tveva tathāgatassa brahmalokaṃ vā brahmalokagāminiṃ vā paṭipadaṃ puṭṭhassa dandhāyitattaṃ vā vitthāyitattaṃ vā. Brahmānañcāhaṃ, māṇava, pajānāmi brahmalokañca brahmalokagāminiñca paṭipadaṃ; yathāpaṭipanno ca brahmalokaṃ upapanno tañca pajānāmī’’ti.
‘‘Sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘samaṇo gotamo brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetī’ti. Sādhu me bhavaṃ gotamo brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetū’’ti.
‘‘Tena hi, māṇava, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ bho’’ti kho subho māṇavo todeyyaputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
471PTS 2.208缅 2.423已对照

四七一、“青年,什么是通往与梵天共住之道呢?青年,在此,比丘以与慈俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与慈俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。青年,如是修习的慈心解脱,凡有限量所作之业,都不会残留于其中,都不会停留于其中。青年,犹如有力的吹螺者毫不费力便能令四方[听闻]知晓;青年,正是这样……乃至……青年,如是修习的慈心解脱,凡有限量所作之业,都不会残留于其中,都不会停留于其中。青年,这也是通往与梵天共住之道。再者,青年,比丘以与悲俱的心……乃至……以与喜俱的心……乃至……以与舍俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。青年,如是修习的舍心解脱,凡有限量所作之业,都不会残留于其中,都不会停留于其中。青年,犹如有力的吹螺者毫不费力便能令四方[听闻]知晓;青年,正是这样……乃至……青年,如是修习的舍心解脱,凡有限量所作之业,都不会残留于其中,都不会停留于其中。青年,这也是通往与梵天共住之道。”

471. ‘‘Katamo ca, māṇava, brahmānaṃ sahabyatāya maggo? Idha, māṇava, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Evaṃ bhāvitāya kho, māṇava, mettāya cetovimuttiyā yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati. Seyyathāpi, māṇava, balavā saṅkhadhamo appakasireneva cātuddisā viññāpeyya [evameva kho māṇava evaṃ bhāvitāya mettāya (sī. syā. kaṃ. pī. dī. ni. 1.556) tathāpi idha pāṭhoyeva upamāya saṃsandiyamāno paripuṇṇo viya dissati]; evameva kho, māṇava…pe… evaṃ bhāvitāya kho, māṇava, mettāya [evameva kho māṇava evaṃ bhāvitāya mettāya (sī. syā. kaṃ. pī. dī. ni. 1.556) tathāpi idha pāṭhoyeva upamāya saṃsandiyamāno paripuṇṇo viya dissati] cetovimuttiyā yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati. Ayampi kho, māṇava, brahmānaṃ sahabyatāya maggo. ‘‘Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Evaṃ bhāvitāya kho, māṇava, upekkhāya cetovimuttiyā yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati. Seyyathāpi, māṇava, balavā saṅkhadhamo appakasireneva cātuddisā viññāpeyya; evameva kho, māṇava…pe… evaṃ bhāvitāya kho, māṇava, upekkhāya cetovimuttiyā yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati. Ayampi kho, māṇava, brahmānaṃ sahabyatāya maggo’’ti.
472PTS 2.209缅 2.424已对照

四七二、这样说时,都提耶之子须婆青年对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。我皈依那位乔达摩尊师、法与比丘僧团。愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。乔达摩尊师,现在我们要告辞了,我们事务繁忙,有许多应做的事。”“青年,你如今认为是时候,[便请自便]。”于是,都提耶之子须婆青年欢喜、随喜世尊之所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去。

那时,生闻婆罗门乘着通体纯白的母马车(vaḷavābhiratha),在日中时分从舍卫城出发。生闻婆罗门远远看见都提耶之子须婆青年走来。看见都提耶之子须婆青年之后,[对他]这样说——“喂,婆罗堕婆阇尊师这是从哪里来,在这日中时分?”“尊师,我正是从沙门乔达摩那里来的。”“婆罗堕婆阇尊师,你认为怎样,沙门乔达摩的慧之明辨(paññāveyyatti)——想来[他]是智者吧?”“尊师,我算什么,我又凭什么能了知沙门乔达摩的慧之明辨呢?能了知沙门乔达摩的慧之明辨的人,想必也得是像他那样的[人]才行。”“婆罗堕婆阇尊师对沙门乔达摩的称赞,实在是隆盛的称赞啊。”“尊师,我算什么,我又凭什么能称赞沙门乔达摩呢?那位乔达摩尊师是受称赞者中最受称赞的,是天与人中最上的。尊师,凡是这些婆罗门为了作福、为了成就善而施设的五法,沙门乔达摩说它们是心的助伴——即为了修习那无怨、无恼害的心。”

这样说时,生闻婆罗门从通体纯白的母马车上下来,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,发出感叹——“[这是]憍萨罗王波斯匿(Pasenadi)的所得,[这是]憍萨罗王波斯匿的善所得——如来、阿罗汉、正等正觉者住在他的国土中。”

472. Evaṃ vutte, subho māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti – evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Handa, ca dāni mayaṃ, bho gotama, gacchāma; bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, māṇava, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho subho māṇavo todeyyaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
Tena kho pana samayena jāṇussoṇi brāhmaṇo sabbasetena vaḷavābhirathena [vaḷabhīrathena (sī.)] sāvatthiyā niyyāti divā divassa. Addasā kho jāṇussoṇi brāhmaṇo subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ etadavoca – ‘‘handa, kuto nu bhavaṃ bhāradvājo āgacchati divā divassā’’ti? ‘‘Ito hi kho ahaṃ, bho, āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhavaṃ bhāradvājo, samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ paṇḍito maññeti’’? ‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmi? Sopi nūnassa tādisova yo samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jāneyyā’’ti. ‘‘Uḷārāya khalu, bhavaṃ bhāradvājo, samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsāya pasaṃsatī’’ti. ‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsissāmi? Pasatthapasatthova so bhavaṃ gotamo seṭṭho devamanussānaṃ. Ye cime, bho, brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya; cittassete samaṇo gotamo parikkhāre vadeti – yadidaṃ cittaṃ averaṃ abyābajjhaṃ tassa bhāvanāyā’’ti.
Evaṃ vutte, jāṇussoṇi brāhmaṇo sabbasetā vaḷavābhirathā orohitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā udānaṃ udānesi – ‘‘lābhā rañño pasenadissa kosalassa, suladdhalābhā rañño pasenadissa kosalassa yassa vijite tathāgato viharati arahaṃ sammāsambuddho’’ti.
Subhasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.
已对照

《须婆经》终,[《婆罗门品》中之]第九[经]。