快乐巴利palinanda.cc

中部第83经 · 摩伽提婆经 Maghadevasuttaṃ

本经目录三、摩伽提婆经

308PTS 2.75缅 2.262已对照

三、摩伽提婆经

三〇八、如是我闻——一时,世尊住在弥萨罗(Mithilā)的摩伽提婆芒果林(Maghadevaambavana)。那时,世尊在某处现出了微笑。那时,具寿阿难这样想:“世尊现出微笑,究竟是什么因、什么缘呢?诸如来不会无缘无故现出微笑。”于是,具寿阿难偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“尊者,世尊现出微笑,究竟是什么因、什么缘呢?诸如来不会无缘无故现出微笑。”“阿难,从前,就在这弥萨罗,有一位名叫摩伽提婆(Maghadeva)的国王,是如法的法王,住立于法的大王;他在婆罗门、居士之中,在城邑[之人]与地方[之人]之中行法;并在半月的十四日、十五日与第八日守持布萨。阿难,摩伽提婆王经过许多年、许多百年、许多千年之后,召唤理发师:‘朋友理发师,你若看见我头上生出了白发,就告诉我。’阿难,理发师应诺摩伽提婆王:‘是的,陛下。’阿难,理发师经过许多年、许多百年、许多千年之后,看见摩伽提婆王头上生出了白发。看见之后,对摩伽提婆王这样说:‘陛下的天使已出现,头上可见生出了白发。’‘那么,朋友理发师,你用镊子把那些白发好好拔出来,放在我的掌中。’阿难,理发师应诺摩伽提婆王:‘是的,陛下。’用镊子把那些白发好好拔出来,放在摩伽提婆王的掌中。

308. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mithilāyaṃ viharati maghadevaambavane [makhādevaambavane (sī. pī.), magghadevaambavane (ka.)]. Atha kho bhagavā aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘ko nu kho hetu, ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya? Na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti. Atha kho āyasmā ānando ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya? Na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti. ‘‘Bhūtapubbaṃ, ānanda, imissāyeva mithilāyaṃ rājā ahosi maghadevo nāma dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā; dhammaṃ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca; uposathañca upavasati cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhamiñca pakkhassa. Atha kho, ānanda, rājā maghadevo bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena kappakaṃ āmantesi – ‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṃ palitāni jātāni, atha me āroceyyāsī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa paccassosi. Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena rañño maghadevassa sirasmiṃ palitāni jātāni. Disvāna rājānaṃ maghadevaṃ etadavoca – ‘pātubhūtā kho devassa devadūtā, dissanti sirasmiṃ palitāni jātānī’ti. ‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṃ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṃ patiṭṭhāpehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṃ saṇḍāsena uddharitvā rañño maghadevassa añjalismiṃ patiṭṭhāpesi.
309PTS 2.76缅 2.263已对照

三〇九、“阿难,于是,摩伽提婆王赐给理发师一座上好的村庄之后,召来长子王子,这样说:‘我儿王子啊,我的天使已出现,头上可见生出了白发;我已享用过人间的诸欲,[如今]是寻求天上诸欲的时候了。我儿王子啊,来吧,你来接掌这王位。而我则将剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。我儿王子啊,那么,当你也看见头上生出了白发时,你就赐给理发师一座上好的村庄,好好地把王位教嘱给长子王子之后,剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。我所立下的这善妙的传统,你要使它延续下去,你不要成为我的最后之人。我儿王子啊,在哪一代人当世之时,这样的善妙的传统断绝了,他就是他们之中的最后之人。我儿王子啊,因此我这样对你说:我所立下的这善妙的传统,你要使它延续下去,你不要成为我的最后之人。’阿难,于是,摩伽提婆王赐给理发师一座上好的村庄,好好地把王位教嘱给长子王子之后,就在这摩伽提婆芒果林中剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。他以与慈俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与慈俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。以与悲俱的心……以与喜俱的心……以与舍俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。

309. ‘‘Atha kho, ānanda, rājā maghadevo kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā; dissanti sirasmiṃ palitāni jātāni; bhuttā kho pana me mānusakā kāmā; samayo dibbe kāme pariyesituṃ. Ehi tvaṃ, tāta kumāra, imaṃ rajjaṃ paṭipajja. Ahaṃ pana kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmi. Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṃ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyāsi. Yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṃ antimapuriso ahosi. Yasmiṃ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṃ antimapuriso hoti. Taṃ tāhaṃ, tāta kumāra, evaṃ vadāmi – yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṃ antimapuriso ahosī’ti. Atha kho, ānanda, rājā maghadevo kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā imasmiṃyeva maghadevaambavane kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. So mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena [abyāpajjhena (sī. syā. kaṃ. pī.), abyāpajjena (ka.)] pharitvā vihāsi. Karuṇāsahagatena cetasā… muditāsahagatena cetasā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.
已对照

“阿难,摩伽提婆王作童子游戏八万四千年,作副王八万四千年,作国王八万四千年,就在这摩伽提婆芒果林中从家出家、成为无家者而行梵行八万四千年。他修习了四梵住之后,身坏命终,往生梵天界。

‘‘Rājā kho panānanda, maghadevo caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṃ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṃyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṃ pabbajito brahmacariyamacari. So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi.
310PTS 2.77缅 2.264已对照

三一〇、“阿难,于是,摩伽提婆王之子经过许多年、许多百年、许多千年之后,召唤理发师:‘朋友理发师,你若看见我头上生出了白发,那时就告诉我。’阿难,理发师应诺摩伽提婆王之子:‘是的,陛下。’阿难,理发师经过许多年、许多百年、许多千年之后,看见摩伽提婆王之子头上生出了白发。看见之后,对摩伽提婆王之子这样说:‘陛下的天使已出现,头上可见生出了白发。’‘那么,朋友理发师,你用镊子把那些白发好好拔出来,放在我的掌中。’阿难,理发师应诺摩伽提婆王之子:‘是的,陛下。’用镊子把那些白发好好拔出来,放在摩伽提婆王之子的掌中。

310. ‘‘Atha kho rañño, ānanda, maghadevassa putto bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena kappakaṃ āmantesi – ‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṃ palitāni jātāni, atha kho āroceyyāsī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa puttassa paccassosi. Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena rañño maghadevassa puttassa sirasmiṃ palitāni jātāni. Disvāna rañño maghadevassa puttaṃ etadavoca – ‘pātubhūtā kho devassa devadūtā; dissanti sirasmiṃ palitāni jātānī’ti. ‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṃ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṃ patiṭṭhāpehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa puttassa paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṃ saṇḍāsena uddharitvā rañño maghadevassa puttassa añjalismiṃ patiṭṭhāpesi.
PTS 2.78缅 2.265已对照

“阿难,于是,摩伽提婆王之子赐给理发师一座上好的村庄之后,召来长子王子,这样说:‘我儿王子啊,我的天使已出现,头上可见生出了白发;我已享用过人间的诸欲,[如今]是寻求天上诸欲的时候了。我儿王子啊,来吧,你来接掌这王位。而我则将剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。我儿王子啊,那么,当你也看见头上生出了白发时,你就赐给理发师一座上好的村庄,好好地把王位教嘱给长子王子之后,剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。我所立下的这善妙的传统,你要使它延续下去,你不要成为我的最后之人。我儿王子啊,在哪一代人当世之时,这样的善妙的传统断绝了,他就是他们之中的最后之人。我儿王子啊,因此我这样对你说:我所立下的这善妙的传统,你要使它延续下去,你不要成为我的最后之人。’阿难,于是,摩伽提婆王之子赐给理发师一座上好的村庄,好好地把王位教嘱给长子王子之后,就在这摩伽提婆芒果林中剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。他以与慈俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与慈俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。以与悲俱的心……以与喜俱的心……以与舍俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。阿难,摩伽提婆王之子作童子游戏八万四千年,作副王八万四千年,作国王八万四千年,就在这摩伽提婆芒果林中从家出家、成为无家者而行梵行八万四千年。他修习了四梵住之后,身坏命终,往生梵天界。

‘‘Atha kho, ānanda, rañño maghadevassa putto kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘pātubhūtā kho, me, tāta kumāra, devadūtā; dissanti sirasmiṃ palitāni jātāni; bhuttā kho pana me mānusakā kāmā; samayo dibbe kāme pariyesituṃ. Ehi tvaṃ, tāta kumāra, imaṃ rajjaṃ paṭipajja. Ahaṃ pana kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmi. Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṃ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyāsi. Yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṃ antimapuriso ahosi. Yasmiṃ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṃ antimapuriso hoti. Taṃ tāhaṃ, tāta kumāra, evaṃ vadāmi – yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṃ antimapuriso ahosī’ti. Atha kho, ānanda, rañño maghadevassa putto kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā imasmiṃyeva maghadevaambavane kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. So mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi. Karuṇāsahagatena cetasā… muditāsahagatena cetasā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi. Rañño kho panānanda, maghadevassa putto caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṃ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṃyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṃ pabbajito brahmacariyamacari. So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi.
311缅 2.266已对照

三一一、“阿难,摩伽提婆王的子与孙——他的世系——八万四千位国王,就在这摩伽提婆芒果林中剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。他们以与慈俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与慈俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。以与悲俱的心……以与喜俱的心……以与舍俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。他们作童子游戏八万四千年,作副王八万四千年,作国王八万四千年,就在这摩伽提婆芒果林中从家出家、成为无家者而行梵行八万四千年。他们修习了四梵住之后,身坏命终,往生梵天界。尼弥(Nimi)是他们之中的最后一位国王,是如法的法王,住立于法的大王;他在婆罗门、居士之中,在城邑[之人]与地方[之人]之中行法;并在半月的十四日、十五日与第八日守持布萨。

311. ‘‘Rañño kho panānanda, maghadevassa puttapaputtakā tassa paramparā caturāsītirājasahassāni [caturāsītikhattiyasahassāni (sī. pī.), caturāsītisahassāni (syā. kaṃ.)] imasmiṃyeva maghadevaambavane kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajiṃsu. Te mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihariṃsu, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṃsu. Karuṇāsahagatena cetasā… muditāsahagatena cetasā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihariṃsu, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṃsu. Caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṃ kīḷiṃsu, caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresuṃ, caturāsītivassasahassāni rajjaṃ kāresuṃ, caturāsītivassasahassāni imasmiṃyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā brahmacariyamacariṃsu. Te cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpagā ahesuṃ. Nimi tesaṃ rājā [rājānaṃ (sī. pī.)] pacchimako ahosi dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā; dhammaṃ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca; uposathañca upavasati cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhamiñca pakkhassa.
312PTS 2.79已对照

三一二、“阿难,从前,三十三天诸天集坐会合于善法堂(Sudhammā sabhā)时,生起了这样的谈论:‘诸位,毗提诃人(Videha)实有利得!诸位,毗提诃人实善得!他们的尼弥王是如法的法王,住立于法的大王;他在婆罗门、居士之中,在城邑[之人]与地方[之人]之中行法;并在半月的十四日、十五日与第八日守持布萨。’阿难,于是,诸天之主帝释召唤三十三天诸天:‘诸位尊驾,你们想见尼弥王吗?’‘尊驾,我们想见尼弥王。’阿难,那时,尼弥王正值十五日的布萨日,洗了头、持布萨,登上殊胜高楼的上层而坐着。阿难,于是,诸天之主帝释——犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样——在三十三天诸天中隐没,出现于尼弥王面前。阿难,于是,诸天之主帝释对尼弥王这样说:‘大王,你有利得!大王,你善得!大王,三十三天诸天在善法堂中称扬着[你]而集坐:“诸位,毗提诃人实有利得!诸位,毗提诃人实善得!他们的尼弥王是如法的法王,住立于法的大王;他在婆罗门、居士之中,在城邑[之人]与地方[之人]之中行法;并在半月的十四日、十五日与第八日守持布萨。”大王,三十三天诸天想要见你。大王,我将为你派遣千[马]所驾的良种车;大王,请你无所畏惧地登上天的车乘。’阿难,尼弥王以默然表示接受。

312. ‘‘Bhūtapubbaṃ, ānanda, devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sudhammāyaṃ sabhāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘lābhā vata, bho, videhānaṃ, suladdhaṃ vata, bho, videhānaṃ, yesaṃ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā; dhammaṃ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca; uposathañca upavasati cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhamiñca pakkhassā’ti. Atha kho, ānanda, sakko devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi – ‘iccheyyātha no tumhe, mārisā, nimiṃ rājānaṃ daṭṭhu’nti? ‘Icchāma mayaṃ, mārisa, nimiṃ rājānaṃ daṭṭhu’nti. Tena kho pana, ānanda, samayena nimi rājā tadahuposathe pannarase sīsaṃnhāto [sasīsaṃ nahāto (sī.), sīsanhāto (syā. kaṃ.)] uposathiko uparipāsādavaragato nisinno hoti. Atha kho, ānanda, sakko devānamindo – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva – devesu tāvatiṃsesu antarahito nimissa rañño pamukhe pāturahosi. Atha kho, ānanda, sakko devānamindo nimiṃ rājānaṃ etadavoca – ‘lābhā te, mahārāja, suladdhaṃ te, mahārāja. Devā, mahārāja, tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ kittayamānarūpā sannisinnā – ‘‘lābhā vata, bho, videhānaṃ, suladdhaṃ vata, bho, videhānaṃ, yesaṃ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā; dhammaṃ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca; uposathañca upavasati cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhamiñca pakkhassā’’ti. Devā te, mahārāja, tāvatiṃsā dassanakāmā. Tassa te ahaṃ, mahārāja, sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ pahiṇissāmi; abhiruheyyāsi, mahārāja, dibbaṃ yānaṃ avikampamāno’ti. Adhivāsesi kho, ānanda, nimi rājā tuṇhībhāvena.
313PTS 2.80缅 2.267已对照

三一三、“阿难,于是,诸天之主帝释知道尼弥王已经接受之后——犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样——在尼弥王面前隐没,出现于三十三天诸天中。阿难,于是,诸天之主帝释召唤御者摩多利(Mātali):‘来吧,朋友摩多利,你套好千[马]所驾的良种车,去到尼弥王那里,这样说:“大王,这千[马]所驾的良种车是诸天之主帝释所派遣的;大王,请你无所畏惧地登上天的车乘。”’阿难,御者摩多利应诺诸天之主帝释:‘是的,尊者。’套好千[马]所驾的良种车之后,去到尼弥王那里,这样说:‘大王,这千[马]所驾的良种车是诸天之主帝释所派遣的;大王,无所畏惧地登上天的车乘吧。不过,大王,我经由哪一[条路]引领你呢?是经由造恶业者领受诸恶业之异熟的[那条路],还是经由造善业者领受诸善业之异熟的[那条路]?’‘摩多利,就经由两[条路]引领我吧。’阿难,御者摩多利把尼弥王带进了善法堂。阿难,诸天之主帝释远远看见尼弥王走来。看见之后,对尼弥王这样说:‘大王,请来!大王,善来!大王,三十三天诸天想要见你,在善法堂中称扬着[你]而集坐:“诸位,毗提诃人实有利得!诸位,毗提诃人实善得!他们的尼弥王是如法的法王,住立于法的大王;他在婆罗门、居士之中,在城邑[之人]与地方[之人]之中行法;并在半月的十四日、十五日与第八日守持布萨。”大王,三十三天诸天想要见你。大王,以天的威力在诸天之中尽情享乐吧。’‘够了,尊驾,请就把我送回那弥萨罗。我将在那里如是在婆罗门、居士之中,在城邑[之人]与地方[之人]之中行法;并在半月的十四日、十五日与第八日守持布萨。’

313. ‘‘Atha kho, ānanda, sakko devānamindo nimissa rañño adhivāsanaṃ viditvā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva – nimissa rañño pamukhe antarahito devesu tāvatiṃsesu pāturahosi. Atha kho, ānanda, sakko devānamindo mātaliṃ saṅgāhakaṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma mātali, sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ yojetvā nimiṃ rājānaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadehi – ayaṃ te, mahārāja, sahassayutto ājaññaratho sakkena devānamindena pesito; abhiruheyyāsi, mahārāja, dibbaṃ yānaṃ avikampamāno’ti. ‘Evaṃ, bhaddantavā’ti kho, ānanda, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ yojetvā nimiṃ rājānaṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘ayaṃ te, mahārāja, sahassayutto ājaññaratho sakkena devānamindena pesito; abhiruha, mahārāja, dibbaṃ yānaṃ avikampamāno. Api ca, mahārāja, katamena taṃ nemi, yena vā pāpakammā pāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paṭisaṃvedenti, yena vā kalyāṇakammā kalyāṇakammānaṃ vipākaṃ paṭisaṃvedentī’ti? ‘Ubhayeneva maṃ, mātali, nehī’ti. Sampavesesi [sampāpesi (sī. pī.)] kho, ānanda, mātali, saṅgāhako nimiṃ rājānaṃ sudhammaṃ sabhaṃ. Addasā kho, ānanda, sakko devānamindo nimiṃ rājānaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna nimiṃ rājānaṃ etadavoca – ‘ehi kho, mahārāja. Svāgataṃ, mahārāja. Devā te dassanakāmā, mahārāja, tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ kittayamānarūpā sannisinnā – ‘‘lābhā vata, bho, videhānaṃ, suladdhaṃ vata, bho, videhānaṃ, yesaṃ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā; dhammaṃ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca; uposathañca upavasati cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhamiñca pakkhassā’’ti. Devā te, mahārāja, tāvatiṃsā dassanakāmā. Abhirama, mahārāja, devesu devānubhāvenā’ti. ‘Alaṃ, mārisa, tattheva maṃ mithilaṃ paṭinetu. Tathāhaṃ dhammaṃ carissāmi brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca; uposathañca upavasāmi cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhamiñca pakkhassā’ti.
314PTS 2.81缅 2.268已对照

三一四、“阿难,于是,诸天之主帝释召唤御者摩多利:‘来吧,朋友摩多利,你套好千[马]所驾的良种车,把尼弥王送回那弥萨罗。’阿难,御者摩多利应诺诸天之主帝释:‘是的,尊者。’套好千[马]所驾的良种车之后,把尼弥王送回了那弥萨罗。阿难,尼弥王就在那里,在婆罗门、居士之中,在城邑[之人]与地方[之人]之中行法;并在半月的十四日、十五日与第八日守持布萨。阿难,于是,尼弥王经过许多年、许多百年、许多千年之后,召唤理发师:‘朋友理发师,你若看见我头上生出了白发,就告诉我。’阿难,理发师应诺尼弥王:‘是的,陛下。’阿难,理发师经过许多年、许多百年、许多千年之后,看见尼弥王头上生出了白发。看见之后,对尼弥王这样说:‘陛下的天使已出现,头上可见生出了白发。’‘那么,朋友理发师,你用镊子把那些白发好好拔出来,放在我的掌中。’阿难,理发师应诺尼弥王:‘是的,陛下。’用镊子把那些白发好好拔出来,放在尼弥王的掌中。阿难,于是,尼弥王赐给理发师一座上好的村庄之后,召来长子王子,这样说:‘我儿王子啊,我的天使已出现,头上可见生出了白发;我已享用过人间的诸欲,[如今]是寻求天上诸欲的时候了。我儿王子啊,来吧,你来接掌这王位。而我则将剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。我儿王子啊,那么,当你也看见头上生出了白发时,你就赐给理发师一座上好的村庄,好好地把王位教嘱给长子王子之后,剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。我所立下的这善妙的传统,你要使它延续下去,你不要成为我的最后之人。我儿王子啊,在哪一代人当世之时,这样的善妙的传统断绝了,他就是他们之中的最后之人。我儿王子啊,因此我这样对你说:“我所立下的这善妙的传统,你要使它延续下去,你不要成为我的最后之人。”’

314. ‘‘Atha kho, ānanda, sakko devānamindo mātaliṃ saṅgāhakaṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma mātali, sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ yojetvā nimiṃ rājānaṃ tattheva mithilaṃ paṭinehī’ti. ‘Evaṃ, bhaddantavā’ti kho, ānanda, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ yojetvā nimiṃ rājānaṃ tattheva mithilaṃ paṭinesi. Tatra sudaṃ, ānanda, nimi rājā dhammaṃ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca, uposathañca upavasati cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhamiñca pakkhassāti. Atha kho, ānanda, nimi rājā bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena kappakaṃ āmantesi – ‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṃ palitāni jātāni, atha me āroceyyāsī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, kappako nimissa rañño paccassosi. Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena nimissa rañño sirasmiṃ palitāni jātāni. Disvāna nimiṃ rājānaṃ etadavoca – ‘pātubhūtā kho devassa devadūtā; dissanti sirasmiṃ palitāni jātānī’ti. ‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṃ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṃ patiṭṭhāpehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, kappako nimissa rañño paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṃ saṇḍāsena uddharitvā nimissa rañño añjalismiṃ patiṭṭhāpesi. Atha kho, ānanda, nimi rājā kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā; dissanti sirasmiṃ palitāni jātāni; bhuttā kho pana me mānusakā kāmā; samayo dibbe kāme pariyesituṃ. Ehi tvaṃ, tāta kumāra, imaṃ rajjaṃ paṭipajja. Ahaṃ pana kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmi. Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṃ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyāsi. Yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṃ antimapuriso ahosi. Yasmiṃ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṃ antimapuriso hoti. Taṃ tāhaṃ, tāta kumāra, evaṃ vadāmi – ‘yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṃ antimapuriso ahosī’ti.
315PTS 2.82缅 2.269已对照

三一五、“阿难,于是,尼弥王赐给理发师一座上好的村庄,好好地把王位教嘱给长子王子之后,就在这摩伽提婆芒果林中剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。他以与慈俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与慈俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。以与悲俱的心……以与喜俱的心……以与舍俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。阿难,尼弥王作童子游戏八万四千年,作副王八万四千年,作国王八万四千年,就在这摩伽提婆芒果林中从家出家、成为无家者而行梵行八万四千年。他修习了四梵住之后,身坏命终,往生梵天界。阿难,尼弥王有一个名叫迦罗罗阇那迦(Kaḷārajanaka)的儿子。他没有从家出家、成为无家者。他断绝了那善妙的传统。他是他们之中的最后之人。

315. ‘‘Atha kho, ānanda, nimi rājā kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā imasmiṃyeva maghadevaambavane kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. So mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi. Karuṇāsahagatena cetasā… muditāsahagatena cetasā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi. Nimi kho, panānanda, rājā caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṃ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṃyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṃ pabbajito brahmacariyamacari. So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi. Nimissa kho panānananda, rañño kaḷārajanako nāma putto ahosi. Na so agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. So taṃ kalyāṇaṃ vattaṃ samucchindi. So tesaṃ antimapuriso ahosi.
316PTS 2.83缅 2.270已对照

三一六、“阿难,你或许会这样想:‘那时的摩伽提婆王想必是另一个人,他立下了那善妙的传统。’阿难,[这事]不应这样看。那时我就是摩伽提婆王。[我立下了那善妙的传统,]那善妙的传统是我所立下的;后来的人们使它延续了下去。阿难,然而那善妙的传统不导向厌离、不导向离贪、不导向灭、不导向寂止、不导向证智、不导向正觉、不导向涅槃,只导向往生梵天界。阿难,而我如今所立下的这善妙的传统,则一向导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃。阿难,什么是我如今所立下的、一向导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃的善妙的传统呢?就是这八支圣道,即:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。阿难,这就是我如今所立下的、一向导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃的善妙的传统。阿难,因此我这样对你们说:‘我所立下的这善妙的传统,你们要使它延续下去,你们不要成为我的最后之人。’阿难,在哪一代人当世之时,这样的善妙的传统断绝了,他就是他们之中的最后之人。阿难,因此我这样对你们说:‘我所立下的这善妙的传统,你们要使它延续下去,你们不要成为我的最后之人。’”

世尊说了这[番话]。具寿阿难满意、欢喜世尊之所说。

316. ‘‘Siyā kho pana te, ānanda, evamassa – ‘añño nūna tena samayena rājā maghadevo ahosi, yena taṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihita’nti [yo taṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihinīti (sī.)]. Na kho panetaṃ, ānanda, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Ahaṃ tena samayena rājā maghadevo ahosiṃ. (Ahaṃ taṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihiniṃ,) [( ) natthi (ka.)] mayā taṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ; pacchimā janatā anuppavattesi. Taṃ kho panānanda, kalyāṇaṃ vattaṃ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva brahmalokūpapattiyā. Idaṃ kho panānanda, etarahi mayā kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Katamañcānanda, etarahi mayā kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Idaṃ kho, ānanda, etarahi mayā kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Taṃ vo ahaṃ, ānanda, evaṃ vadāmi – ‘yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyātha, mā kho me tumhe antimapurisā ahuvattha’. Yasmiṃ kho, ānanda, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṃ antimapuriso hoti. Taṃ vo ahaṃ, ānanda, evaṃ vadāmi – ‘yena me idaṃ kalyāṇaṃ vattaṃ nihitaṃ anuppavatteyyātha, mā kho me tumhe antimapurisā ahuvatthā’’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Maghadevasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.
已对照

《摩伽提婆经》终,[《王品》中之]第三[经]。