快乐巴利palinanda.cc

中部第66经 · 鹌鹑喻经 Laṭukikopamasuttaṃ

本经目录六、鹌鹑喻经

148PTS 1.448缅 2.111已对照

六、鹌鹑喻经

一四八、如是我闻——一时,世尊住在央瞿多罗(Aṅguttarāpa)[国],[有]一座名叫阿波那(Āpaṇa)的央瞿多罗人市镇。于是,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,入阿波那乞食。在阿波那乞食之后,饭后从乞食处回来,为日间住而来到某一林丛。深入那林丛之后,在某棵树下为日间住而坐。具寿优陀夷(Udāyī)也在上午穿好[下衣],取了钵与衣,入阿波那乞食。在阿波那乞食之后,饭后从乞食处回来,为日间住而来到那[世尊所去的]林丛。深入那林丛之后,在某棵树下为日间住而坐。那时,具寿优陀夷独处静坐时,心中生起了这样的思虑:“世尊实在是为我们除去许多苦法者,世尊实在是为我们带来许多乐法者;世尊实在是为我们除去许多不善法者,世尊实在是为我们带来许多善法者。”那时,具寿优陀夷于傍晚时分从静坐起身,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。

148. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅguttarāpānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṃ piṇḍāya pāvisi. Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yenaññataro vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya. Taṃ vanasaṇḍaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Āyasmāpi kho udāyī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṃ piṇḍāya pāvisi. Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya. Taṃ vanasaṇḍaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho āyasmato udāyissa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘bahūnaṃ [bahunnaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.) evamīdise aviññāṇakappakaraṇe] vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā; bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’’ti. Atha kho āyasmā udāyī sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
149PTS 1.449缅 2.112已对照

一四九、坐在一旁的具寿优陀夷对世尊这样说——“尊者,在此,我独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘世尊实在是为我们除去许多苦法者,世尊实在是为我们带来许多乐法者;世尊实在是为我们除去许多不善法者,世尊实在是为我们带来许多善法者。’尊者,从前我们晚上吃,早上吃,白天在非时也吃。尊者,曾有那样的时候,世尊召唤诸比丘:‘来,诸比丘,你们要舍断这白天的非时食。’尊者,我确实有了[心的]变异,确实有了忧:‘凡有信的居士们在白天的非时给我们殊胜的嚼食、啖食,对那个,世尊也对我们说要舍断,善逝也对我们说要舍离。’尊者,我们因看见[自己]对世尊的爱、尊重、惭与愧,便这样舍断了那白天的非时食。尊者,[于是]我们晚上吃,早上吃。尊者,曾有那样的时候,世尊召唤诸比丘:‘来,诸比丘,你们要舍断这夜间的非时食。’尊者,我确实有了[心的]变异,确实有了忧:‘我们这两餐之中凡被认为更殊胜的,对那个,世尊也对我们说要舍断,善逝也对我们说要舍离。’尊者,从前,有某人白天得到了作羹的[鱼肉等],便这样说:‘来,把这个放起来,傍晚我们大家一起吃。’尊者,凡种种调制的[食物],全都在夜里,白天很少。尊者,我们因看见[自己]对世尊的爱、尊重、惭与愧,便这样舍断了那夜间的非时食。尊者,从前,比丘们在夜里浓密的黑暗中乞食时,会走进秽水坑,会跌落污泥沟,会登上荆棘篱,会踩上睡着的母牛,也与作了[恶]业的和未作[恶]业的盗贼相会,女人也以非正法邀约他们。尊者,从前,我在夜里浓密的黑暗中乞食。尊者,有一女子在电光的刹那间洗涤器皿时见到了我。见了我,她惊恐地大叫:‘我要遭殃了!鬼真的来[吃]我了!’这样说时,尊者,我对那女人这样说:‘姊妹,我不是鬼,是站着乞食的比丘。’‘这比丘[想必]死了父亲,这比丘[想必]死了母亲!比丘,你的肚子被锋利的屠牛刀剖开,倒还好些;为了肚子而在夜里浓密的黑暗中乞食,那可不好!’尊者,我忆念那[事]时,便这样想:‘世尊实在是为我们除去许多苦法者,世尊实在是为我们带来许多乐法者;世尊实在是为我们除去许多不善法者,世尊实在是为我们带来许多善法者。’”

149. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā; bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti. Mayañhi, bhante, pubbe sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle. Ahu kho so, bhante, samayo yaṃ bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘iṅgha tumhe, bhikkhave, etaṃ divāvikālabhojanaṃ pajahathā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, ahudeva aññathattaṃ, ahudeva [ahu (sī. pī.)] domanassaṃ – ‘yampi no saddhā gahapatikā divā vikāle paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ denti tassapi no bhagavā pahānamāha, tassapi no sugato paṭinissaggamāhā’ti. Te mayaṃ, bhante, bhagavati pemañca gāravañca hiriñca ottappañca sampassamānā evaṃ taṃ divāvikālabhojanaṃ pajahimhā. Te mayaṃ, bhante, sāyañceva bhuñjāma pāto ca. Ahu kho so, bhante, samayo yaṃ bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘iṅgha tumhe, bhikkhave, etaṃ rattiṃvikālabhojanaṃ pajahathā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, ahudeva aññathattaṃ ahudeva domanassaṃ – ‘yampi no imesaṃ dvinnaṃ bhattānaṃ paṇītasaṅkhātataraṃ tassapi no bhagavā pahānamāha, tassapi no sugato paṭinissaggamāhā’ti. Bhūtapubbaṃ, bhante, aññataro puriso divā sūpeyyaṃ labhitvā evamāha – ‘handa ca imaṃ nikkhipatha, sāyaṃ sabbeva samaggā bhuñjissāmā’ti. Yā kāci, bhante, saṅkhatiyo sabbā tā rattiṃ, appā divā. Te mayaṃ, bhante, bhagavati pemañca gāravañca hiriñca ottappañca sampassamānā evaṃ taṃ rattiṃvikālabhojanaṃ pajahimhā. Bhūtapubbaṃ, bhante, bhikkhū rattandhakāratimisāyaṃ piṇḍāya carantā candanikampi pavisanti, oligallepi papatanti, kaṇṭakāvāṭampi [kaṇṭakavattampi (sī. pī.), kaṇṭakarājimpi (syā. kaṃ.)] ārohanti, suttampi gāviṃ ārohanti, māṇavehipi samāgacchanti katakammehipi akatakammehipi, mātugāmopi te [tena (ka.)] asaddhammena nimanteti. Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rattandhakāratimisāyaṃ piṇḍāya carāmi. Addasā kho maṃ, bhante, aññatarā itthī vijjantarikāya bhājanaṃ dhovantī. Disvā maṃ bhītā vissaramakāsi – ‘abhumme [abbhumme (sī. pī.)] pisāco vata ma’nti! Evaṃ vutte, ahaṃ, bhante, taṃ itthiṃ etadavocaṃ – ‘nāhaṃ, bhagini, pisāco; bhikkhu piṇḍāya ṭhito’ti. ‘Bhikkhussa ātumārī, bhikkhussa mātumārī [ṭhito’ti. bhikkhussa ātumātumārī (ka.)]! Varaṃ te, bhikkhu, tiṇhena govikantanena kucchi parikanto, na tveva varaṃ yaṃ [na tveva yā (sī. pī.)] rattandhakāratimisāyaṃ kucchihetu piṇḍāya carasī’ti [carasāti (sī. pī.)]. Tassa mayhaṃ, bhante, tadanussarato evaṃ hoti – ‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā; bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’’’ti.
150缅 2.113已对照

一五〇、“优陀夷,就是这样[无端地],在此有某些愚痴人,被我告知‘你们要舍断这个’时,他们这样说:‘对这微小的、些许的[事]有什么[好说]的呢?这沙门过于严削了。’他们既不舍断那个,又对我生起不悦,[对]那些乐学的比丘[也生起不悦]。优陀夷,对他们而言,那就成了有力的束缚、坚固的束缚、牢固的束缚、不腐朽的束缚,[如系颈的]粗大木头。优陀夷,犹如鹌鹑(laṭukikā)小鸟被腐藤的束缚所缚,就在那里遭受杀害、捆缚或死亡。优陀夷,若有人这样说:‘鹌鹑小鸟被那腐藤的束缚所缚,就在那里遭受杀害、捆缚或死亡——那对它来说实是无力的束缚、羸弱的束缚、腐朽的束缚、无坚实的束缚。’优陀夷,他这样说,是说得正确吗?”“不是的,尊者。尊者,鹌鹑小鸟被那腐藤的束缚所缚,就在那里遭受杀害、捆缚或死亡——那对它来说实是有力的束缚、坚固的束缚、牢固的束缚、不腐朽的束缚,[如系颈的]粗大木头。”“优陀夷,正是这样,在此有某些愚痴人,被我告知‘你们要舍断这个’时,他们这样说:‘对这微小的、些许的[事]有什么[好说]的呢?这沙门过于严削了。’他们既不舍断那个,又对我生起不悦,[对]那些乐学的比丘[也生起不悦]。优陀夷,对他们而言,那就成了有力的束缚、坚固的束缚、牢固的束缚、不腐朽的束缚,[如系颈的]粗大木头。”

150. ‘‘Evameva panudāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṃ samaṇo’ti. Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṃ taṃ, udāyi, hoti balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro – seyyathāpi, udāyi, laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṃ vā bandhaṃ vā maraṇaṃ vā āgameti. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yena sā laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṃ vā bandhaṃ vā maraṇaṃ vā āgameti, tañhi tassā abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhana’nti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yena sā, bhante, laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṃ vā bandhaṃ vā maraṇaṃ vā āgameti, tañhi tassā balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’ti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṃ samaṇo’ti? Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṃ taṃ, udāyi, hoti balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’.
151PTS 1.450缅 2.114已对照

一五一、“优陀夷,而在此有某些良家子,被我告知‘你们要舍断这个’时,他们这样说:‘对这世尊对我们说要舍断、善逝对我们说要舍离的微小的、些许的、应舍断的[事],有什么[好说]的呢?’他们既舍断那个,也不对我生起不悦。而那些乐学的比丘舍断那个之后,无所顾虑、毛发平伏、以他人所施而活,以如鹿之心而住。优陀夷,对他们而言,那就成了无力的束缚、羸弱的束缚、腐朽的束缚、无坚实的束缚。优陀夷,犹如国王的象,牙如车辕、身躯魁伟、出身优良、惯于征战,被坚固的皮带束缚所缚,只稍稍扭转身体,便将那些束缚扯断、挣碎,随意而去。优陀夷,若有人这样说:‘国王的象,牙如车辕、身躯魁伟、出身优良、惯于征战,被那些坚固的皮带束缚所缚,只稍稍扭转身体,便将那些束缚扯断、挣碎,随意而去——那对它来说实是有力的束缚、坚固的束缚、牢固的束缚、不腐朽的束缚,[如系颈的]粗大木头。’优陀夷,他这样说,是说得正确吗?”“不是的,尊者。尊者,国王的象,牙如车辕、身躯魁伟、出身优良、惯于征战,被那些坚固的皮带束缚所缚,只稍稍扭转身体,便将那些束缚扯断、挣碎,随意而去——那对它来说实是无力的束缚……乃至……无坚实的束缚。”“优陀夷,正是这样,在此有某些良家子,被我告知‘你们要舍断这个’时,他们这样说:‘对这世尊对我们说要舍断、善逝对我们说要舍离的微小的、些许的、应舍断的[事],有什么[好说]的呢?’他们既舍断那个,也不对我生起不悦。而那些乐学的比丘舍断那个之后,无所顾虑、毛发平伏、以他人所施而活,以如鹿之心而住。优陀夷,对他们而言,那就成了无力的束缚、羸弱的束缚、腐朽的束缚、无坚实的束缚。”

151. ‘‘Idha panudāyi, ekacce kulaputtā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha, yassa no sugato paṭinissaggamāhā’ti? Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṃ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā [paradavuttā (sī. syā. kaṃ. pī.)] migabhūtena cetasā viharanti. Tesaṃ taṃ, udāyi, hoti abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhanaṃ – seyyathāpi, udāyi, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṃyeva kāyaṃ sannāmetvā tāni bandhanāni saṃchinditvā saṃpadāletvā yena kāmaṃ pakkamati. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yehi so rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṃyeva kāyaṃ sannāmetvā tāni bandhanāni saṃchinditvā saṃpadāletvā yena kāmaṃ pakkamati, tañhi tassa balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’ti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yehi so, bhante, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṃyeva kāyaṃ sannāmetvā tāni bandhanāni saṃchinditvā saṃpadāletvā yena kāmaṃ pakkamati, tañhi tassa abalaṃ bandhanaṃ…pe… asārakaṃ bandhana’’nti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce kulaputtā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha, yassa no sugato paṭinissaggamāhā’ti? Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṃ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharanti. Tesaṃ taṃ, udāyi, hoti abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhanaṃ’’.
152PTS 1.451缅 2.115已对照

一五二、“优陀夷,犹如有人贫穷、无所有、匮乏,他有一间小屋,破败倾颓,为乌鸦所栖,不成样子;有一张藤床,破败倾颓,不成样子;有一瓮谷物与种子,不成样子;有一个劣妻,不成样子。他会看见在园中的比丘,手脚洗净,吃过可口的饭食,坐在清凉的树荫下,致力于增上心。他会这样想:‘啊,沙门性实在是快乐的!啊,沙门性实在是无病的!但愿我能是那样的人:剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者!’他却不能舍下那一间破败倾颓、为乌鸦所栖、不成样子的小屋,舍下那一张破败倾颓、不成样子的藤床,舍下那一瓮不成样子的谷物与种子,舍下那一个不成样子的劣妻,而剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。优陀夷,若有人这样说:‘那人被那些束缚所缚,不能舍下那一间破败倾颓、为乌鸦所栖、不成样子的小屋,舍下那一张破败倾颓、不成样子的藤床,舍下那一瓮不成样子的谷物与种子,舍下那一个不成样子的劣妻,而剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者——那对他来说实是无力的束缚、羸弱的束缚、腐朽的束缚、无坚实的束缚。’优陀夷,他这样说,是说得正确吗?”“不是的,尊者。尊者,那人被那些束缚所缚,不能舍下那一间破败倾颓、为乌鸦所栖、不成样子的小屋,舍下那一张破败倾颓、不成样子的藤床,舍下那一瓮不成样子的谷物与种子,舍下那一个不成样子的劣妻,而剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者——那对他来说实是有力的束缚、坚固的束缚、牢固的束缚、不腐朽的束缚,[如系颈的]粗大木头。”“优陀夷,正是这样,在此有某些愚痴人,被我告知‘你们要舍断这个’时,他们这样说:‘对这微小的、些许的[事]有什么[好说]的呢?这沙门过于严削了。’他们既不舍断那个,又对我生起不悦,[对]那些乐学的比丘[也生起不悦]。优陀夷,对他们而言,那就成了有力的束缚、坚固的束缚、牢固的束缚、不腐朽的束缚,[如系颈的]粗大木头。”

152. ‘‘Seyyathāpi, udāyi, puriso daliddo assako anāḷhiyo; tassa’ssa ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ [kākātiḍāyiṃ (?)] naparamarūpaṃ, ekā khaṭopikā [kaḷopikā (ka.)] oluggaviluggā naparamarūpā, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ, ekā jāyikā naparamarūpā. So ārāmagataṃ bhikkhuṃ passeyya sudhotahatthapādaṃ manuññaṃ bhojanaṃ bhuttāviṃ sītāya chāyāya nisinnaṃ adhicitte yuttaṃ. Tassa evamassa – ‘sukhaṃ vata, bho, sāmaññaṃ, ārogyaṃ vata, bho, sāmaññaṃ! So vatassaṃ [so vatassa (ka.)] yohaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So na sakkuṇeyya ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ khaṭopikaṃ oluggaviluggaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ jāyikaṃ naparamarūpaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yehi so puriso bandhanehi baddho na sakkoti ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ khaṭopikaṃ oluggaviluggaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ jāyikaṃ naparamarūpaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ; tañhi tassa abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhana’nti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yehi so, bhante, puriso bandhanehi baddho, na sakkoti ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ khaṭopikaṃ oluggaviluggaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ jāyikaṃ naparamarūpaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ; tañhi tassa balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’ti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṃ samaṇo’ti? Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṃ taṃ, udāyi, hoti balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’.
153PTS 1.453缅 2.116已对照

一五三、“优陀夷,犹如居士或居士子,富裕,有大财富、大受用,有许多成批金币的积聚,许多成批谷物的积聚,许多成批田地的积聚,许多成批宅地的积聚,许多成批妻子的积聚,许多成批男仆的积聚,许多成批女仆的积聚。他会看见在园中的比丘,手脚洗净,吃过可口的饭食,坐在清凉的树荫下,致力于增上心。他会这样想:‘啊,沙门性实在是快乐的!啊,沙门性实在是无病的!但愿我能是那样的人:剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者!’他能舍下许多成批的金币,舍下许多成批的谷物,舍下许多成批的田地,舍下许多成批的宅地,舍下许多成批的妻子,舍下许多成批的男仆,舍下许多成批的女仆,而剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。优陀夷,若有人这样说:‘那居士或居士子被那些束缚所缚,[却]能舍下许多成批的金币,舍下许多成批的谷物,舍下许多成批的田地,舍下许多成批的宅地,舍下许多成批的妻子,舍下许多成批的男仆,舍下许多成批的女仆,而剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者——那对他来说实是有力的束缚、坚固的束缚、牢固的束缚、不腐朽的束缚,[如系颈的]粗大木头。’优陀夷,他这样说,是说得正确吗?”“不是的,尊者。尊者,那居士或居士子被那些束缚所缚,[却]能舍下许多成批的金币,舍下许多成批的谷物,舍下许多成批的田地,舍下许多成批的宅地,舍下许多成批的妻子,舍下许多成批的男仆,舍下许多成批的女仆,而剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者——那对他来说实是无力的束缚、羸弱的束缚、腐朽的束缚、无坚实的束缚。”“优陀夷,正是这样,在此有某些良家子,被我告知‘你们要舍断这个’时,他们这样说:‘对这世尊对我们说要舍断、善逝对我们说要舍离的微小的、些许的、应舍断的[事],有什么[好说]的呢?’他们既舍断那个,也不对我生起不悦。而那些乐学的比丘舍断那个之后,无所顾虑、毛发平伏、以他人所施而活,以如鹿之心而住。优陀夷,对他们而言,那就成了无力的束缚、羸弱的束缚、腐朽的束缚、无坚实的束缚。”

153. ‘‘Seyyathāpi, udāyi, gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo, nekānaṃ nikkhagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ dhaññagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ khettagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ vatthugaṇānaṃ cayo, nekānaṃ bhariyagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ dāsagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ dāsigaṇānaṃ cayo; so ārāmagataṃ bhikkhuṃ passeyya sudhotahatthapādaṃ manuññaṃ bhojanaṃ bhuttāviṃ sītāya chāyāya nisinnaṃ adhicitte yuttaṃ. Tassa evamassa – ‘sukhaṃ vata, bho, sāmaññaṃ, ārogyaṃ vata, bho, sāmaññaṃ! So vatassaṃ yohaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So sakkuṇeyya nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yehi so gahapati vā gahapatiputto vā bandhanehi baddho, sakkoti nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ, tañhi tassa balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’ti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yehi so, bhante, gahapati vā gahapatiputto vā bandhanehi baddho, sakkoti nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ; tañhi tassa abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhana’’nti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce kulaputtā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha yassa, no sugato paṭinissaggamāhā’ti? Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṃ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharanti. Tesaṃ taṃ, udāyi, hoti abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhanaṃ’’.
154已对照

一五四、“优陀夷,世间有这四种人存在、可得。哪四种[人]呢?优陀夷,在此,有某个人为依(upadhi)的舍断、为依的舍离而行道。当他为依的舍断、为依的舍离而行道时,与依相应的奔驰思惟(sarasaṅkappa)侵袭他。他容忍它们,不舍断,不除遣,不令终尽,不令归于无有。优陀夷,我说这个人是‘被系缚者’,不是‘离系缚者’。这是什么缘故呢?优陀夷,因为此人诸根的差别已为我所知。

154. ‘‘Cattārome, udāyi, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Idhudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti. So te adhivāseti, nappajahati, na vinodeti, na byantīkaroti, na anabhāvaṃ gameti. Imaṃ kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘saṃyutto’ti vadāmi no ‘visaṃyutto’. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā.
缅 2.117已对照

“优陀夷,而在此,有某个人为依的舍断、为依的舍离而行道。当他为依的舍断、为依的舍离而行道时,与依相应的奔驰思惟侵袭他。他不容忍它们,舍断、除遣、令终尽、令归于无有。优陀夷,我说这个人也是‘被系缚者’,不是‘离系缚者’。这是什么缘故呢?优陀夷,因为此人诸根的差别已为我所知。

‘‘Idha panudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti. So te nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Imampi kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘saṃyutto’ti vadāmi no ‘visaṃyutto’. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā.
PTS 1.454已对照

“优陀夷,而在此,有某个人为依的舍断、为依的舍离而行道。当他为依的舍断、为依的舍离而行道时,有时由于失念,与依相应的奔驰思惟侵袭他。优陀夷,念之生起是迟缓的,然而他随即迅速地将它舍断、除遣、令终尽、令归于无有。优陀夷,犹如有人把两三滴水滴落在整日被烧热的铁锅上。优陀夷,水滴的落下是迟缓的,然而它随即迅速地归于消尽、耗竭。优陀夷,正是这样,在此,有某个人为依的舍断、为依的舍离而行道。当他为依的舍断、为依的舍离而行道时,有时由于失念,与依相应的奔驰思惟侵袭他。优陀夷,念之生起是迟缓的,然而他随即迅速地将它舍断、除遣、令终尽、令归于无有。优陀夷,我说这个人也是‘被系缚者’,不是‘离系缚者’。这是什么缘故呢?优陀夷,因为此人诸根的差别已为我所知。

‘‘Idha panudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya kadāci karahaci satisammosā upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti; dandho, udāyi, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Seyyathāpi, udāyi, puriso divasaṃsantatte [divasasantatte (sī. syā. kaṃ. pī.)] ayokaṭāhe dve vā tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya; dandho, udāyi, udakaphusitānaṃ nipāto. Atha kho naṃ khippameva parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Evameva kho, udāyi, idhekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya kadāci karahaci satisammosā upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti; dandho, udāyi, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Imampi kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘saṃyutto’ti vadāmi no ‘visaṃyutto’. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā.
已对照

“优陀夷,而在此,有某个人了知‘依是苦的根本’之后,成为无依者,于依的灭尽中解脱。优陀夷,我说这个人是‘离系缚者’,不是‘被系缚者’。这是什么缘故呢?优陀夷,因为此人诸根的差别已为我所知。优陀夷,这就是世间存在、可得的四种人。

‘‘Idha panudāyi, ekacco puggalo ‘upadhi dukkhassa mūla’nti – iti viditvā nirupadhi hoti, upadhisaṅkhaye vimutto. Imaṃ kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘visaṃyutto’ti vadāmi no ‘saṃyutto’ti. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā. Ime kho, udāyi, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
155已对照

一五五、“优陀夷,有这五欲功德。哪五种呢?眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的;耳所识的诸声……乃至……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸触,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的。优陀夷,这就是五欲功德。优陀夷,凡缘这五欲功德而生起的乐与喜悦,这称为欲乐、粪秽之乐、凡夫之乐、非圣之乐;不应亲近,不应修习,不应多作;我说:‘对此乐应当畏惧。’

155. ‘‘Pañca kho ime, udāyi, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, udāyi, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, udāyi, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati kāmasukhaṃ miḷhasukhaṃ [mīḷhasukhaṃ (sī. pī.)] puthujjanasukhaṃ anariyasukhaṃ, na sevitabbaṃ, na bhāvetabbaṃ, na bahulīkātabbaṃ; ‘bhāyitabbaṃ etassa sukhassā’ti vadāmi.
156PTS 1.455缅 2.118已对照

一五六、“优陀夷,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅;寻、伺寂止……成就并住于第二禅;离喜……成就并住于第三禅;舍断乐……成就并住于第四禅。这称为出离之乐、远离之乐、寂止之乐、正觉之乐;应串习,应修习,应多作;我说:‘对此乐不应畏惧。’

“优陀夷,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅;优陀夷,我说这是动摇(iñjita)。而那里什么是动摇呢?凡在那里寻与伺未灭,这就是那里的动摇。优陀夷,在此,比丘寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅;优陀夷,我说这也是动摇。而那里什么是动摇呢?凡在那里喜与乐未灭,这就是那里的动摇。优陀夷,在此,比丘离喜……乃至……成就并住于第三禅;优陀夷,我说这也是动摇。而那里什么是动摇呢?凡在那里舍与乐未灭,这就是那里的动摇。优陀夷,在此,比丘舍断乐……乃至……成就并住于第四禅;优陀夷,我说这是不动摇。

“优陀夷,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅;优陀夷,我说这是‘不足’(anala),我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘寻、伺寂止……成就并住于第二禅,这就是它的超越;优陀夷,我说这也是‘不足’,我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘离喜……成就并住于第三禅,这就是它的超越;优陀夷,我说这也是‘不足’,我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘舍断乐……成就并住于第四禅,这就是它的超越;优陀夷,我说这也是‘不足’,我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处,这就是它的超越;优陀夷,我说这也是‘不足’,我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处,这就是它的超越;优陀夷,我说这也是‘不足’,我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处,这就是它的超越;优陀夷,我说这也是‘不足’,我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处,这就是它的超越;优陀夷,我说这也是‘不足’,我说‘你们要舍断’,我说‘你们要超越’。而什么是它的超越呢?优陀夷,在此,比丘完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭,这就是它的超越;优陀夷,如是,我甚至说非想非非想处的舍断。优陀夷,你可见到任何或微细或粗大的结,是我不说其舍断的吗?”“不是的,尊者。”

世尊说了这[番话]。具寿优陀夷满意、欢喜世尊之所说。

156. ‘‘Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, vitakkavicārānaṃ vūpasamā… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, pītiyā ca virāgā… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, sukhassa ca pahānā… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhasukhaṃ, āsevitabbaṃ, bhāvetabbaṃ, bahulīkātabbaṃ; ‘na bhāyitabbaṃ etassa sukhassā’ti vadāmi.
‘‘Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idaṃ kho ahaṃ, udāyi, iñjitasmiṃ vadāmi. Kiñca tattha iñjitasmiṃ? Yadeva tattha vitakkavicārā aniruddhā honti idaṃ tattha iñjitasmiṃ. Idhudāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idampi kho ahaṃ, udāyi, iñjitasmiṃ vadāmi. Kiñca tattha iñjitasmiṃ? Yadeva tattha pītisukhaṃ aniruddhaṃ hoti idaṃ tattha iñjitasmiṃ. Idhudāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idampi kho ahaṃ, udāyi, iñjitasmiṃ vadāmi. Kiñca tattha iñjitasmiṃ? Yadeva tattha upekkhāsukhaṃ aniruddhaṃ hoti idaṃ tattha iñjitasmiṃ. Idhudāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idaṃ kho ahaṃ, udāyi, aniñjitasmiṃ vadāmi.
‘‘Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idaṃ kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; iti kho ahaṃ, udāyi, nevasaññānāsaññāyatanassapi pahānaṃ vadāmi. Passasi no tvaṃ, udāyi, taṃ saṃyojanaṃ aṇuṃ vā thūlaṃ vā yassāhaṃ no pahānaṃ vadāmī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā udāyī bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Laṭukikopamasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.
已对照

《鹌鹑喻经》终,[《比丘品》中之]第六[经]。