快乐巴利palinanda.cc

中部第43经 · 大毗陀罗经 Mahāvedallasuttaṃ

本经目录三、大智解经

已对照

三、大智解经

3. Mahāvedallasuttaṃ
449PTS 1.292缅 1.366已对照

四四九、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)的祇树林(Jetavana)给孤独园(Anāthapiṇḍika 之园)。那时,具寿大拘絺罗(Mahākoṭṭhika)于傍晚时分从静坐起身,往具寿舍利弗(Sāriputta)[之处]去;到了之后,与具寿舍利弗互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的具寿大拘絺罗对具寿舍利弗这样说——

449. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
已对照

“贤友,人们说‘恶慧者、恶慧者’(duppañño)。贤友,到什么程度才称为恶慧者呢?”

‘‘‘Duppañño duppañño’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, duppaññoti vuccatī’’ti?
已对照

“贤友,正因为‘不了知、不了知’,所以称为恶慧者。

‘‘‘Nappajānāti nappajānātī’ti kho, āvuso, tasmā duppaññoti vuccati.
已对照

“而不了知什么呢?不了知‘此是苦’,不了知‘此是苦集’,不了知‘此是苦灭’,不了知‘此是导至苦灭之道’。贤友,正因为‘不了知、不了知’,所以称为恶慧者。”

‘‘Kiñca nappajānāti? ‘Idaṃ dukkha’nti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti nappajānāti. ‘Nappajānāti nappajānātī’ti kho, āvuso, tasmā duppaññoti vuccatī’’ti.
已对照

具寿大拘絺罗对具寿舍利弗所说欢喜、随喜,说了“善哉,贤友”之后,又向具寿舍利弗问了更进一步的问题——

‘‘‘Sādhāvuso’ti kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
已对照

“贤友,人们说‘有慧者、有慧者’(paññavā)。贤友,到什么程度才称为有慧者呢?”

‘‘‘Paññavā paññavā’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, paññavāti vuccatī’’ti?
已对照

“贤友,正因为‘了知、了知’,所以称为有慧者。

‘‘‘Pajānāti pajānātī’ti kho, āvuso, tasmā paññavāti vuccati.
已对照

“而了知什么呢?了知‘此是苦’,了知‘此是苦集’,了知‘此是苦灭’,了知‘此是导至苦灭之道’。贤友,正因为‘了知、了知’,所以称为有慧者。”

‘‘Kiñca pajānāti? ‘Idaṃ dukkha’nti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti pajānāti. ‘Pajānāti pajānātī’ti kho, āvuso, tasmā paññavāti vuccatī’’ti.
已对照

“贤友,人们说‘识、识’(viññāṇa)。贤友,到什么程度才称为识呢?”

‘‘‘Viññāṇaṃ viññāṇa’nti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, viññāṇanti vuccatī’’ti?
已对照

“贤友,正因为‘识知、识知’,所以称为识。

‘‘‘Vijānāti vijānātī’ti kho, āvuso, tasmā viññāṇanti vuccati.
已对照

“而识知什么呢?也识知‘乐’,也识知‘苦’,也识知‘不苦不乐’。贤友,正因为‘识知、识知’,所以称为识。”

‘‘Kiñca vijānāti? Sukhantipi vijānāti, dukkhantipi vijānāti, adukkhamasukhantipi vijānāti. ‘Vijānāti vijānātī’ti kho, āvuso, tasmā viññāṇanti vuccatī’’ti.
PTS 1.293已对照

“贤友,慧与识——此等法是相杂(saṃsaṭṭha)的,还是不相杂(visaṃsaṭṭha)的呢?又,能把此等法一一分开(vinibbhujitvā vinibbhujitvā)而安立其差别吗?”“贤友,慧与识——此等法是相杂的,不是不相杂的;也不能把此等法一一分开而安立其差别。贤友,因为凡所了知的即是所识知的,凡所识知的即是所了知的。所以此等法是相杂的,不是不相杂的;也不能把此等法一一分开而安立其差别。”

‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā? Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā [vinibbhujjitvā vinibbhujjitvā (ka.)] vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti? ‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ. Yaṃ hāvuso [yañcāvuso (syā. kaṃ. ka.)], pajānāti taṃ vijānāti, yaṃ vijānāti taṃ pajānāti. Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti.
缅 1.367已对照

“贤友,慧与识——此等法既是相杂的、不是不相杂的,那么它们的差别是什么呢?”“贤友,慧与识——此等法既是相杂的、不是不相杂的,[其别在于]慧应当修习,识应当遍知。这就是它们的差别。”

‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti? ‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ paññā bhāvetabbā, viññāṇaṃ pariññeyyaṃ. Idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.
450已对照

四五〇、“贤友,人们说‘受、受’(vedanā)。贤友,到什么程度才称为受呢?”

450. ‘‘‘Vedanā vedanā’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, vedanāti vuccatī’’ti?
已对照

“贤友,正因为‘感受、感受’,所以称为受。

‘‘‘Vedeti vedetī’ti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccati.
已对照

“而感受什么呢?也感受乐,也感受苦,也感受不苦不乐。贤友,正因为‘感受、感受’,所以称为受。”

‘‘Kiñca vedeti? Sukhampi vedeti, dukkhampi vedeti, adukkhamasukhampi vedeti. ‘Vedeti vedetī’ti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccatī’’ti.
已对照

“贤友,人们说‘想、想’(saññā)。贤友,到什么程度才称为想呢?”

‘‘‘Saññā saññā’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, saññāti vuccatī’’ti?
已对照

“贤友,正因为‘想知、想知’,所以称为想。

‘‘‘Sañjānāti sañjānātī’ti kho, āvuso, tasmā saññāti vuccati.
已对照

“而想知什么呢?也想知青,也想知黄,也想知赤,也想知白。贤友,正因为‘想知、想知’,所以称为想。”

‘‘Kiñca sañjānāti? Nīlakampi sañjānāti, pītakampi sañjānāti, lohitakampi sañjānāti, odātampi sañjānāti. ‘Sañjānāti sañjānātī’ti kho, āvuso, tasmā saññāti vuccatī’’ti.
已对照

“贤友,受、想与识——此等法是相杂的,还是不相杂的呢?又,能把此等法一一分开而安立其差别吗?”“贤友,受、想与识——此等法是相杂的,不是不相杂的;也不能把此等法一一分开而安立其差别。贤友,因为凡所感受的即是所想知的,凡所想知的即是所识知的。所以此等法是相杂的,不是不相杂的;也不能把此等法一一分开而安立其差别。”

‘‘Yā cāvuso, vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā? Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti? ‘‘Yā cāvuso, vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ. Yaṃ hāvuso [yañcāvuso (syā. kaṃ. ka.)], vedeti taṃ sañjānāti, yaṃ sañjānāti taṃ vijānāti. Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti.
451已对照

四五一、“贤友,以那已出离(nissaṭṭha)五根、已清净(parisuddha)的意识(manoviññāṇa),[能]知什么呢?”

451. ‘‘Nissaṭṭhena hāvuso [nissaṭṭhena panāvuso (?)], pañcahi indriyehi parisuddhena manoviññāṇena kiṃ neyya’’nti?
已对照

“贤友,以那已出离五根、已清净的意识,[知]‘虚空是无边的’——空无边处是所应知的;[知]‘识是无边的’——识无边处是所应知的;[知]‘什么都没有’——无所有处是所应知的。”

‘‘Nissaṭṭhena āvuso, pañcahi indriyehi parisuddhena manoviññāṇena ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ neyyaṃ, ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ neyyaṃ, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ neyya’’nti.
已对照

“贤友,那所应知之法,是以什么而了知的呢?”

‘‘Neyyaṃ panāvuso, dhammaṃ kena pajānātī’’ti?
已对照

“贤友,那所应知之法,是以慧眼(paññācakkhu)而了知的。”

‘‘Neyyaṃ kho, āvuso, dhammaṃ paññācakkhunā pajānātī’’ti.
已对照

“贤友,那么慧是为何义(kimatthiyā)呢?”

‘‘Paññā panāvuso, kimatthiyā’’ti?
已对照

“贤友,慧是为证智义、为遍知义、为断义。”

‘‘Paññā kho, āvuso, abhiññatthā pariññatthā pahānatthā’’ti.
452PTS 1.294缅 1.368已对照

四五二、“贤友,正见的生起有几缘(paccaya)呢?”

452. ‘‘Kati panāvuso, paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyā’’ti?
已对照

“贤友,正见的生起有二缘——他人之声(parato ghoso)与如理作意(yoniso manasikāro)。贤友,这二者便是正见生起之缘。”

‘‘Dve kho, āvuso, paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāya – parato ca ghoso, yoniso ca manasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyā’’ti.
已对照

“贤友,正见被几支所摄持,才以心解脱为果、以心解脱之果为功德,[并]以慧解脱为果、以慧解脱之果为功德呢?”

‘‘Katihi panāvuso, aṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṃsā cā’’ti?
已对照

“贤友,正见被五支所摄持,才以心解脱为果、以心解脱之果为功德,[并]以慧解脱为果、以慧解脱之果为功德。贤友,于此,正见被戒所摄持,被闻所摄持,被论议(sākacchā)所摄持,被止所摄持,被观所摄持。贤友,正见被这五支所摄持,才以心解脱为果、以心解脱之果为功德,[并]以慧解脱为果、以慧解脱之果为功德。”

‘‘Pañcahi kho, āvuso, aṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṃsā ca. Idhāvuso, sammādiṭṭhi sīlānuggahitā ca hoti, sutānuggahitā ca hoti, sākacchānuggahitā ca hoti, samathānuggahitā ca hoti, vipassanānuggahitā ca hoti. Imehi kho, āvuso, pañcahaṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṃsā cā’’ti.
453已对照

四五三、“贤友,那么有几有(bhava)呢?”

453. ‘‘Kati panāvuso, bhavā’’ti?
已对照

“贤友,有这三有——欲有、色有、无色有。”

‘‘Tayome, āvuso, bhavā – kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo’’ti.
已对照

“贤友,那么未来的再有之生起(punabbhavābhinibbatti)是如何有的呢?”

‘‘Kathaṃ panāvuso, āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hotī’’ti?
已对照

“贤友,为无明所盖、为渴爱所结的诸有情,于处处欢喜——未来的再有之生起便如是而有。”

‘‘Avijjānīvaraṇānaṃ kho, āvuso, sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ tatratatrābhinandanā – evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hotī’’ti.
已对照

“贤友,那么未来的再有之生起是如何不有的呢?”

‘‘Kathaṃ panāvuso, āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hotī’’ti?
已对照

“贤友,由无明之离贪(avijjāvirāga)、明之生起(vijjuppāda)、渴爱之灭(taṇhānirodha)——未来的再有之生起便如是不有。”

‘‘Avijjāvirāgā kho, āvuso, vijjuppādā taṇhānirodhā – evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hotī’’ti.
454已对照

四五四、“贤友,那么什么是初禅呢?”

454. ‘‘Katamaṃ panāvuso, paṭhamaṃ jhāna’’nti?
已对照

“贤友,于此,比丘离诸欲,离诸不善法,有寻(vitakka)、有伺(vicāra),离生喜、乐,成就并住于初禅——贤友,这便称为初禅。”

‘‘Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – idaṃ vuccati, āvuso, paṭhamaṃ jhāna’’nti.
已对照

“贤友,那么初禅有几支呢?”

‘‘Paṭhamaṃ panāvuso, jhānaṃ katiaṅgika’’nti?
已对照

“贤友,初禅有五支。贤友,于此,已成就初禅的比丘有寻转起,有伺、喜、乐与心一境性[转起]。贤友,初禅如是有五支。”

‘‘Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ pañcaṅgikaṃ. Idhāvuso, paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa bhikkhuno vitakko ca vattati, vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca. Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ evaṃ pañcaṅgika’’nti.
已对照

“贤友,那么初禅舍离几支、具足几支呢?”

‘‘Paṭhamaṃ panāvuso, jhānaṃ kataṅgavippahīnaṃ kataṅgasamannāgata’’nti?
PTS 1.295缅 1.369已对照

“贤友,初禅舍离五支、具足五支。贤友,于此,已成就初禅的比丘,欲欲已断,瞋恚已断,昏沉睡眠已断,掉举追悔已断,疑已断;而有寻转起,有伺、喜、乐与心一境性[转起]。贤友,初禅如是舍离五支、具足五支。”

‘‘Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ pañcaṅgavippahīnaṃ, pañcaṅgasamannāgataṃ. Idhāvuso, paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thīnamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti; vitakko ca vattati, vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca. Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ evaṃ pañcaṅgavippahīnaṃ pañcaṅgasamannāgata’’nti.
455已对照

四五五、“贤友,这五根有各别的境(visaya)、各别的行处(gocara),彼此不领受对方的行处与境,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。贤友,这五根有各别的境、各别的行处,彼此不领受对方的行处与境——那么它们以什么为归趣(paṭisaraṇa)?又是谁领受它们的行处与境呢?”

455. ‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ, kiṃ paṭisaraṇaṃ, ko ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti?
已对照

“贤友,这五根有各别的境、各别的行处,彼此不领受对方的行处与境,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。贤友,这五根有各别的境、各别的行处,彼此不领受对方的行处与境——它们以意为归趣,也正是意领受它们的行处与境。”

‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ, mano paṭisaraṇaṃ, mano ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti.
456已对照

四五六、“贤友,这五根,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。贤友,这五根依什么而住立呢?”

456. ‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imāni kho, āvuso, pañcindriyāni kiṃ paṭicca tiṭṭhantī’’ti?
已对照

“贤友,这五根,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。贤友,这五根依寿(āyu)而住立。”

‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imāni kho, āvuso, pañcindriyāni āyuṃ paṭicca tiṭṭhantī’’ti.
已对照

“贤友,那么寿依什么而住立呢?”

‘‘Āyu panāvuso, kiṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti?
已对照

“寿依热(usmā)而住立。”

‘‘Āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.
已对照

“贤友,那么热依什么而住立呢?”

‘‘Usmā panāvuso, kiṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti?
已对照

“热依寿而住立。”

‘‘Usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.
已对照

“贤友,我们刚才是这样领会具寿舍利弗所说的——‘寿依热而住立’;可是贤友,我们现在[又]这样领会具寿舍利弗所说的——‘热依寿而住立’。

‘‘Idāneva kho mayaṃ, āvuso, āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhatī’ti. Idāneva pana mayaṃ, āvuso, āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatī’ti.
已对照

“贤友,那么这话的意思应当如何看呢?”

‘‘Yathā kathaṃ panāvuso, imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo’’ti?
已对照

“那么贤友,我为你作一譬喻;有些有智之人也正是依譬喻而领会所说之义的。贤友,犹如油灯燃烧时,依焰(acci)而显现光(ābhā),依光而显现焰;贤友,正是这样——寿依热而住立,热依寿而住立。”

‘‘Tena hāvuso, upamaṃ te karissāmi; upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, āvuso, telappadīpassa jhāyato acciṃ paṭicca ābhā paññāyati, ābhaṃ paṭicca acci paññāyati; evameva kho, āvuso, āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhati, usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.
457PTS 1.296缅 1.370已对照

四五七、“贤友,那诸寿行(āyusaṅkhāra)就是那些能受之法(vedaniyā dhammā)呢,还是诸寿行是一,能受之法是另一呢?”“贤友,那诸寿行并不就是那些能受之法。贤友,因为倘若诸寿行就是那些能受之法,那么已成就想受灭(saññāvedayitanirodha)的比丘,其出[定]便不能显现了。贤友,正因为诸寿行是一、能受之法是另一,所以已成就想受灭的比丘,其出[定]显现。”

457. ‘‘Teva nu kho, āvuso, āyusaṅkhārā, te vedaniyā dhammā udāhu aññe āyusaṅkhārā aññe vedaniyā dhammā’’ti? ‘‘Na kho, āvuso, teva āyusaṅkhārā te vedaniyā dhammā. Te ca hāvuso, āyusaṅkhārā abhaviṃsu te vedaniyā dhammā, na yidaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa bhikkhuno vuṭṭhānaṃ paññāyetha. Yasmā ca kho, āvuso, aññe āyusaṅkhārā aññe vedaniyā dhammā, tasmā saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa bhikkhuno vuṭṭhānaṃ paññāyatī’’ti.
已对照

“贤友,当有几法舍离此身时,此身便被弃、被抛而卧,如无心识的木头一般呢?”

‘‘Yadā nu kho, āvuso, imaṃ kāyaṃ kati dhammā jahanti; athāyaṃ kāyo ujjhito avakkhitto seti, yathā kaṭṭhaṃ acetana’’nti?
已对照

“贤友,当有三法——寿、热与识——舍离此身时,此身便被弃、被抛而卧,如无心识的木头一般。”

‘‘Yadā kho, āvuso, imaṃ kāyaṃ tayo dhammā jahanti – āyu usmā ca viññāṇaṃ; athāyaṃ kāyo ujjhito avakkhitto seti, yathā kaṭṭhaṃ acetana’’nti.
已对照

“贤友,这已死、已命终者,与这已成就想受灭的比丘——此二者的差别是什么呢?”

‘‘Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno – imesaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti?
已对照

“贤友,这已死、已命终者,他的身行已灭、已止息,语行已灭、已止息,心行已灭、已止息,寿已尽,热已寂灭,诸根已坏。而这已成就想受灭的比丘,他的身行也已灭、已止息,语行也已灭、已止息,心行也已灭、已止息,[然而]寿未尽,热未寂灭,诸根极清净。贤友,这已死、已命终者,与这已成就想受灭的比丘——这便是此二者的差别。”

‘‘Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato tassa kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni paribhinnāni. Yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno tassapi kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu na parikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni vippasannāni. Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno – idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.
458已对照

四五八、“贤友,那么不苦不乐心解脱之成就有几缘呢?”

458. ‘‘Kati panāvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti?
已对照

“贤友,不苦不乐心解脱之成就有四缘。贤友,于此,比丘舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净(upekkhāsatipārisuddhi),成就并住于第四禅。贤友,这四者便是不苦不乐心解脱之成就[之缘]。”

‘‘Cattāro kho, āvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā. Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ime kho, āvuso, cattāro paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti.
已对照

“贤友,那么无相心解脱之成就有几缘呢?”

‘‘Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti?
缅 1.371已对照

“贤友,无相心解脱之成就有二缘——不作意一切相,与作意无相界。贤友,这二者便是无相心解脱之成就[之缘]。”

‘‘Dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā – sabbanimittānañca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti.
已对照

“贤友,那么无相心解脱之住立有几缘呢?”

‘‘Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā’’ti?
PTS 1.297已对照

“贤友,无相心解脱之住立有三缘——不作意一切相,作意无相界,与先前之行(pubbe abhisaṅkhāro)。贤友,这三者便是无相心解脱之住立[之缘]。”

‘‘Tayo kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā – sabbanimittānañca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro, pubbe ca abhisaṅkhāro. Ime kho, āvuso, tayo paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā’’ti.
已对照

“贤友,那么无相心解脱之出[定]有几缘呢?”

‘‘Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāyā’’ti?
已对照

“贤友,无相心解脱之出[定]有二缘——作意一切相,与不作意无相界。贤友,这二者便是无相心解脱之出[定][之缘]。”

‘‘Dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāya – sabbanimittānañca manasikāro, animittāya ca dhātuyā amanasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāyā’’ti.
459已对照

四五九、“贤友,这无量心解脱(appamāṇā cetovimutti)、无所有心解脱(ākiñcaññā cetovimutti)、空心解脱(suññatā cetovimutti)与无相心解脱(animittā cetovimutti)——此等法是义异而文亦异呢,还是义一而唯文异呢?”

459. ‘‘Yā cāyaṃ, āvuso, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākiñcaññā cetovimutti, yā ca suññatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti – ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti?
已对照

“贤友,这无量心解脱、无所有心解脱、空心解脱与无相心解脱——贤友,确有一种理趣(pariyāya),依那理趣,此等法是义异而文亦异;贤友,也确有一种理趣,依那理趣,此等法是义一而唯文异。”

‘‘Yā cāyaṃ, āvuso, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākiñcaññā cetovimutti, yā ca suññatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti – atthi kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca; atthi ca kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ’’.
已对照

“贤友,那么是依什么理趣,此等法是义异而文亦异呢?”

‘‘Katamo cāvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca’’?
缅 1.372已对照

“贤友,于此,比丘以与慈(mettā)俱的心遍满一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是于上、下、四方、一切处、于一切[有情]如自己,以与慈俱的心——广(vipula)、大(mahaggata)、无量(appamāṇa)、无怨、无恼害(abyābajjha)——遍满一切世间而住。以与悲(karuṇā)俱的心……乃至……以与喜(muditā)俱的心……以与舍(upekkhā)俱的心遍满一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是于上、下、四方、一切处、于一切[有情]如自己,以与舍俱的心——广、大、无量、无怨、无恼害——遍满一切世间而住。贤友,这便称为无量心解脱。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, appamāṇā cetovimutti’’.
已对照

“贤友,那么什么是无所有心解脱呢?”

‘‘Katamā cāvuso, ākiñcaññā cetovimutti’’?
已对照

“贤友,于此,比丘完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。贤友,这便称为无所有心解脱。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, ākiñcaññā cetovimutti’’.
已对照

“贤友,那么什么是空心解脱呢?”

‘‘Katamā cāvuso, suññatā cetovimutti’’?
PTS 1.298已对照

“贤友,于此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,如是审察——‘此[是]空的,以我或以我所[而言]。’贤友,这便称为空心解脱。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’ti. Ayaṃ vuccatāvuso, suññatā cetovimutti’’.
已对照

“贤友,那么什么是无相心解脱呢?”

‘‘Katamā cāvuso, animittā cetovimutti’’?
已对照

“贤友,于此,比丘由于不作意一切相,成就并住于无相心定。贤友,这便称为无相心解脱。贤友,这便是那依之而使此等法成为义异而文亦异的理趣。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, animittā cetovimutti. Ayaṃ kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca’’.
已对照

“贤友,那么是依什么理趣,此等法是义一而唯文异呢?”

‘‘Katamo cāvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nānaṃ’’?
缅 1.373已对照

“贤友,贪是作量者(pamāṇakaraṇa),瞋是作量者,痴是作量者。对漏尽的比丘而言,这些已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。贤友,凡有诸无量心解脱,不动的心解脱(akuppā cetovimutti)被称为它们之中最上的。而那不动的心解脱是空于贪、空于瞋、空于痴的。贤友,贪是障(kiñcana),瞋是障,痴是障。对漏尽的比丘而言,这些已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。贤友,凡有诸无所有心解脱,不动的心解脱被称为它们之中最上的。而那不动的心解脱是空于贪、空于瞋、空于痴的。贤友,贪是作相者(nimittakaraṇa),瞋是作相者,痴是作相者。对漏尽的比丘而言,这些已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。贤友,凡有诸无相心解脱,不动的心解脱被称为它们之中最上的。而那不动的心解脱是空于贪、空于瞋、空于痴的。贤友,这便是那依之而使此等法成为义一而唯文异的理趣。”

‘‘Rāgo kho, āvuso, pamāṇakaraṇo, doso pamāṇakaraṇo, moho pamāṇakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, appamāṇā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, āvuso, kiñcano, doso kiñcano, moho kiñcano. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, ākiñcaññā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, āvuso, nimittakaraṇo, doso nimittakaraṇo, moho nimittakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, animittā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Ayaṃ kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.
已对照

具寿舍利弗说了这些。具寿大拘絺罗心悦,对具寿舍利弗所说欢喜。

Idamavocāyasmā sāriputto. Attamano āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandīti.
已对照

《大智解经》终,[《小双品》中之]第三[经]。

Mahāvedallasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.