快乐巴利palinanda.cc

中部第36经 · 大萨遮迦经 Mahāsaccakasuttaṃ

本经目录六、《大萨遮迦经》

已对照

六、《大萨遮迦经》

6. Mahāsaccakasuttaṃ
364缅 1.300已对照

三六四、我是这样听说的——一时,世尊住在毘舍离(Vesālī)的大林(Mahāvana)重阁讲堂(Kūṭāgārasālā)。那时,世尊在上午时分已善着衣,欲持钵与衣进入毘舍离乞食。这时,尼乾陀子萨遮迦(Saccaka Nigaṇṭhaputta)正在散步(jaṅghāvihāra)、游行,来到大林重阁讲堂。具寿阿难(Ānanda)远远看见尼乾陀子萨遮迦走来。看见之后,便对世尊这样说——“大德,这位尼乾陀子萨遮迦来了,他是论说者(bhassappavādaka)、自称贤智者(paṇḍitavāda)、受众人推崇。大德,他是欲毁佛之名声者、欲毁法之名声者、欲毁僧团之名声者。大德,愿世尊出于悲悯,稍坐片刻。”世尊便坐在所设的座位上。于是尼乾陀子萨遮迦前往世尊那里;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的尼乾陀子萨遮迦对世尊这样说——

364. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā pubbaṇhasamayaṃ sunivattho hoti pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pavisitukāmo [pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya… pavisitukāmo hoti (sī.)]. Atha kho saccako nigaṇṭhaputto jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami. Addasā kho āyasmā ānando saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, saccako nigaṇṭhaputto āgacchati bhassappavādako paṇḍitavādo sādhusammato bahujanassa. Eso kho, bhante, avaṇṇakāmo buddhassa, avaṇṇakāmo dhammassa, avaṇṇakāmo saṅghassa. Sādhu, bhante, bhagavā muhuttaṃ nisīdatu anukampaṃ upādāyā’’ti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Atha kho saccako nigaṇṭhaputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca –
365PTS 1.238已对照

三六五、“乔达摩尊师,有一些沙门婆罗门住于修习身之修习(kāyabhāvanā),而不[修习]心之修习(cittabhāvanā)。乔达摩尊师,他们会触到身体的苦受。乔达摩尊师,从前曾有这样的事:被身体的苦受触到时,竟至大腿僵直,竟至心脏破裂,热血竟从口中涌出,竟至陷入疯狂、心智错乱。乔达摩尊师,那时他的心便是随身而行的,随着身而转。这是什么缘故呢?因为心未被修习。乔达摩尊师,又有一些沙门婆罗门住于修习心之修习,而不[修习]身之修习。乔达摩尊师,他们会触到心的苦受。乔达摩尊师,从前曾有这样的事:被心的苦受触到时,竟至大腿僵直,竟至心脏破裂,热血竟从口中涌出,竟至陷入疯狂、心智错乱。乔达摩尊师,那时他的身便是随心而行的,随着心而转。这是什么缘故呢?因为身未被修习。乔达摩尊师,我因此这样想——‘乔达摩尊师的弟子们必定是住于修习心之修习,而不[修习]身之修习的。’”

365. ‘‘Santi, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kāyabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no cittabhāvanaṃ. Phusanti hi te, bho gotama, sārīrikaṃ dukkhaṃ vedanaṃ. Bhūtapubbaṃ, bho gotama, sārīrikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati, hadayampi nāma phalissati, uṇhampi lohitaṃ mukhato uggamissati, ummādampi pāpuṇissati [pāpuṇissanti (syā. kaṃ.)] cittakkhepaṃ. Tassa kho etaṃ, bho gotama, kāyanvayaṃ cittaṃ hoti, kāyassa vasena vattati. Taṃ kissa hetu? Abhāvitattā cittassa. Santi pana, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā cittabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no kāyabhāvanaṃ. Phusanti hi te, bho gotama, cetasikaṃ dukkhaṃ vedanaṃ. Bhūtapubbaṃ, bho gotama, cetasikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati, hadayampi nāma phalissati, uṇhampi lohitaṃ mukhato uggamissati, ummādampi pāpuṇissati cittakkhepaṃ. Tassa kho eso, bho gotama, cittanvayo kāyo hoti, cittassa vasena vattati. Taṃ kissa hetu? Abhāvitattā kāyassa. Tassa mayhaṃ, bho gotama, evaṃ hoti – ‘addhā bhoto gotamassa sāvakā cittabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no kāyabhāvana’’’nti.
366缅 1.301已对照

三六六、“火种(Aggivessana),那么你所听闻的身之修习是怎样的呢?”“即如难陀·婆蹉(Nanda Vaccha)、基舍·删祇遮(Kisa Saṃkicca)、末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)——乔达摩尊师,这些人是裸行者(acelaka),行为无拘,舔手[而食],[被唤]‘来吧,尊者’而不来,[被唤]‘请住,尊者’而不住,不领受特地持来的[食物],不领受特为[他们]而作的[食物],不领受邀请。他们不从锅口领受,不从盆口领受,不[领受]隔着门槛的、不[领受]隔着棍杖的、不[领受]隔着杵的[食物],不[领受]二人共食时[其中一人所施]的,不[领受]孕妇的,不[领受]哺乳妇的,不[领受]正与男子相处的妇人的,不[领受]募集共煮的,不[领受]有狗守候之处的,不[领受]苍蝇成群飞集之处的;不[食]鱼,不[食]肉,不饮谷酒,不[饮]花果酒,不饮糠水。他们或是一家[乞食]者、一团[食]者,或是二家[乞食]者、二团[食]者……乃至……或是七家[乞食]者、七团[食]者;他们以一施钵[之食]维生,以二施钵[之食]维生……乃至……以七施钵[之食]维生;他们隔一日进一次食,隔二日进一次食……乃至……隔七日进一次食。他们就这样住于修习乃至半月一次的定期进食(pariyāyabhattabhojana)之行。”

366. ‘‘Kinti pana te, aggivessana, kāyabhāvanā sutā’’ti? ‘‘Seyyathidaṃ – nando vaccho, kiso saṃkicco, makkhali gosālo – etehi, bho gotama, acelakā muttācārā hatthāpalekhanā naehibhaddantikā natiṭṭhabhaddantikā [naehibhadantikā, natiṭṭhabhadantikā (sī. syā. kaṃ. pī. ka.)] na abhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyanti, te na kumbhimukhā paṭiggaṇhanti na kaḷopimukhā paṭiggaṇhanti na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivanti. Te ekāgārikā vā honti ekālopikā, dvāgārikā vā honti dvālopikā…pe… sattāgārikā vā honti sattālopikā. Ekissāpi dattiyā yāpenti, dvīhipi dattīhi yāpenti…pe… sattahipi dattīhi yāpenti. Ekāhikampi āhāraṃ āhārenti, dvīhikampi āhāraṃ āhārenti…pe… sattāhikampi āhāraṃ āhārenti. Iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyuttā viharantī’’ti.
已对照

“火种,那么他们仅以那么些便能维生吗?”“并非如此,乔达摩尊师。乔达摩尊师,他们有时也吃种种美味的硬食,吃种种美味的软食,尝种种美味的可尝之物,饮种种美味的饮料。他们借此使这身体得力,使[它]增长,使[它]肥壮。”

‘‘Kiṃ pana te, aggivessana, tāvatakeneva yāpentī’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama. Appekadā, bho gotama, uḷārāni uḷārāni khādanīyāni khādanti, uḷārāni uḷārāni bhojanāni bhuñjanti, uḷārāni uḷārāni sāyanīyāni sāyanti, uḷārāni uḷārāni pānāni pivanti. Te imaṃ kāyaṃ balaṃ gāhenti nāma, brūhenti nāma, medenti nāmā’’ti.
PTS 1.239已对照

“火种,他们先前所舍弃的,后来又重新积聚——这样,这身体便有增有减。火种,那么你所听闻的心之修习又是怎样的呢?”而尼乾陀子萨遮迦被世尊问到心之修习时,答不上来。

‘‘Yaṃ kho te, aggivessana, purimaṃ pahāya pacchā upacinanti, evaṃ imassa kāyassa ācayāpacayo hoti. Kinti pana te, aggivessana, cittabhāvanā sutā’’ti? Cittabhāvanāya kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavatā puṭṭho samāno na sampāyāsi.
367已对照

三六七、于是世尊对尼乾陀子萨遮迦这样说——“火种,连你先前所说的那身之修习,在圣者之律中也不是如法的身之修习。火种,你连身之修习都不曾了知,又怎么会知道心之修习呢?不过,火种,怎样是未修身而未修心、怎样是已修身而已修心,你且听那个,好好作意,我要说了。”“是的,尊师。”尼乾陀子萨遮迦应诺了世尊。世尊这样说——

367. Atha kho bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ etadavoca – ‘‘yāpi kho te esā, aggivessana, purimā kāyabhāvanā bhāsitā sāpi ariyassa vinaye no dhammikā kāyabhāvanā. Kāyabhāvanampi [kāyabhāvanaṃ hi (sī. pī. ka.)] kho tvaṃ, aggivessana, na aññāsi, kuto pana tvaṃ cittabhāvanaṃ jānissasi? Api ca, aggivessana, yathā abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto ca. Taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
368缅 1.302已对照

三六八、“火种,怎样是未修身而未修心呢?火种,于此,无闻凡夫生起乐受。他被乐受触到时,便贪着于乐,并落入对乐的贪着。他那乐受灭去。由于乐受之灭,苦受生起。他被苦受触到时,便愁、便疲、便悲叹,捶胸号哭,落入迷乱。火种,对他来说,已生起的乐受遍取心而住,这是因为身未被修习;已生起的苦受也遍取心而住,这是因为心未被修习。火种,凡是任何人这样两边俱然——已生起的乐受遍取心而住,因为身未被修习;已生起的苦受遍取心而住,因为心未被修习——火种,这样便是未修身而未修心。

368. ‘‘Kathañca, aggivessana, abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca? Idha, aggivessana, assutavato puthujjanassa uppajjati sukhā vedanā. So sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno sukhasārāgī ca hoti sukhasārāgitañca āpajjati. Tassa sā sukhā vedanā nirujjhati. Sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā. So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati. Tassa kho esā, aggivessana, uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā cittassa. Yassa kassaci, aggivessana, evaṃ ubhatopakkhaṃ uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā cittassa, evaṃ kho, aggivessana, abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca.
369PTS 1.240已对照

三六九、“火种,那么怎样是已修身而已修心呢?火种,于此,有闻圣弟子生起乐受。他被乐受触到时,不贪着于乐,也不落入对乐的贪着。他那乐受灭去。由于乐受之灭,苦受生起。他被苦受触到时,不愁、不疲、不悲叹,不捶胸号哭,也不落入迷乱。火种,对他来说,已生起的乐受不遍取心而住,这是因为身已被修习;已生起的苦受也不遍取心而住,这是因为心已被修习。火种,凡是任何人这样两边俱然——已生起的乐受不遍取心而住,因为身已被修习;已生起的苦受也不遍取心而住,因为心已被修习。火种,这样便是已修身而已修心。”

369. ‘‘Kathañca, aggivessana, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto ca? Idha, aggivessana, sutavato ariyasāvakassa uppajjati sukhā vedanā. So sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno na sukhasārāgī ca hoti, na sukhasārāgitañca āpajjati. Tassa sā sukhā vedanā nirujjhati. Sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā. So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati. Tassa kho esā, aggivessana, uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā cittassa. Yassa kassaci, aggivessana, evaṃ ubhatopakkhaṃ uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā cittassa. Evaṃ kho, aggivessana, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto cā’’ti.
370缅 1.303已对照

三七〇、“我对乔达摩尊师是这样净信的!因为乔达摩尊师正是已修身而已修心的。”“火种,你这话确实是触[我之德]而引近[我]才说出的;不过我还是要为你解答。火种,自从我剃除须发、披上袈裟衣、从家出家而入非家以来,[要说]已生起的乐受曾遍取我的心而住,或已生起的苦受曾遍取我的心而住——这是没有的事。”

370. ‘‘Evaṃ pasanno ahaṃ bhoto gotamassa! Bhavañhi gotamo bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto cā’’ti. ‘‘Addhā kho te ayaṃ, aggivessana, āsajja upanīya vācā bhāsitā, api ca te ahaṃ byākarissāmi. Yato kho ahaṃ, aggivessana, kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito, taṃ vata me uppannā vā sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya ṭhassati, uppannā vā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti netaṃ ṭhānaṃ [netaṃ khoṭhānaṃ (sī. pī.)] vijjatī’’ti.
已对照

“想必乔达摩尊师并不生起那样的乐受——即已生起而能遍取心而住的乐受;想必乔达摩尊师也不生起那样的苦受——即已生起而能遍取心而住的苦受吧。”

‘‘Na hi nūna [na hanūna (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā sukhā vedanā yathārūpā uppannā sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya; na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyyā’’ti.
371缅 1.304已对照

三七一、“火种,怎么会不生起呢?火种,于此,我在正觉之前、尚未现等觉、仍是菩萨之时,曾这样想——‘在家生活是狭窄的尘垢之道,出家则是空旷开阔的。住在家中,不容易行持完全圆满、完全清净、如磨光的螺贝般的梵行。我何不剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者呢?’火种,后来,我还年轻,[发]甚是黑亮,具足贤善的青春,正当第一期年岁,在父母不愿、泪流满面、哭泣[之中],剃除了须发,披上袈裟衣,从家出家而入非家。如是出家之后,我为求何者是善(kiṃ kusalagavesī)、遍求无上寂静殊胜之处(anuttaraṃ santivarapada),便前往阿罗逻·迦罗摩(Āḷāra Kālāma)之处。到了之后,我对阿罗逻·迦罗摩这样说——‘迦罗摩贤友,我愿在这法与律中行梵行。’火种,这样说时,阿罗逻·迦罗摩对我这样说——‘具寿请住下;这法是这样的:有智之人在其中不久便能以自己的证智作证、成就其自己老师的[所证]而住。’火种,我不久、很快便通晓了那法。火种,我仅以那样动动嘴唇、复说言语的程度,便说着知论(ñāṇavāda)与长老论(theravāda),并且我自己与别人都自称‘我知、我见’。火种,那时我心里这样想——‘阿罗逻·迦罗摩宣说这法“我以自己的证智作证、成就而住”,并不只是以单单的信;阿罗逻·迦罗摩必定是知着、见着这法而住的。’

371. ‘‘Kiñhi no siyā, aggivessana? Idha me, aggivessana, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, aparena samayena daharova samāno, susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā, akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ, kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajiṃ. So evaṃ pabbajito samāno kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘icchāmahaṃ, āvuso kālāma, imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’nti. Evaṃ vutte, aggivessana, āḷāro kālāmo maṃ etadavoca – ‘viharatāyasmā, tādiso ayaṃ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṃ ācariyakaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ pariyāpuṇiṃ. So kho ahaṃ, aggivessana, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho āḷāro kālāmo imaṃ dhammaṃ kevalaṃ saddhāmattakena sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti, addhā āḷāro kālāmo imaṃ dhammaṃ jānaṃ passaṃ viharatī’’’ti.
已对照

“火种,于是我便前往阿罗逻·迦罗摩之处;到了之后,我对阿罗逻·迦罗摩这样说——‘迦罗摩贤友,您是到什么程度而宣说“我以自己的证智作证、成就这法而住”的呢?’火种,这样说时,阿罗逻·迦罗摩宣说了无所有处。火种,那时我心里这样想——‘不只是阿罗逻·迦罗摩有信,我也有信;不只是阿罗逻·迦罗摩有精进,我也有精进;不只是阿罗逻·迦罗摩有念,我也有念;不只是阿罗逻·迦罗摩有定,我也有定;不只是阿罗逻·迦罗摩有慧,我也有慧。我何不为了作证阿罗逻·迦罗摩所宣说“我以自己的证智作证、成就而住”的那个法,而致力精勤呢?’火种,我不久、很快便以自己的证智作证、成就那法而住了。

‘‘Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā no, āvuso kālāma, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? Evaṃ vutte, aggivessana, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanaṃ pavedesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho āḷārasseva kālāmassa atthi saddhā, mayhaṃpatthi saddhā; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi vīriyaṃ, mayhaṃpatthi vīriyaṃ; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi sati, mayhaṃpatthi sati; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi samādhi, mayhaṃpatthi samādhi; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi paññā, mayhaṃpatthi paññā; yaṃnūnāhaṃ yaṃ dhammaṃ āḷāro kālāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ.
缅 1.305已对照

“火种,于是我便前往阿罗逻·迦罗摩之处;到了之后,我对阿罗逻·迦罗摩这样说——‘迦罗摩贤友,您是到这个程度而宣说以自己的证智作证、成就这法的吗?’‘贤友,我正是到这个程度而宣说以自己的证智作证、成就这法的。’‘贤友,我也是到这个程度而以自己的证智作证、成就这法而住的。’‘贤友,我们有所得啊!贤友,我们所得甚善啊——我们竟见到具寿这样的同梵行者(sabrahmacārī)。如是,我以自己的证智作证、成就而宣说的那个法,您也以自己的证智作证、成就而住;您以自己的证智作证、成就而住的那个法,我也以自己的证智作证、成就而宣说。如是,我所知的那个法,您也知;您所知的那个法,我也知。如是,我怎样,您也怎样;您怎样,我也怎样。贤友,来吧,如今我们两人一同统领这个众(gaṇa)。’火种,如是,阿罗逻·迦罗摩身为我的老师,却把身为弟子的我安立在与自己完全平等[的地位],并且以隆重的供养供养我。火种,那时我心里这样想——‘这法不导向厌离、不[导向]离贪、不[导向]灭、不[导向]寂止、不[导向]证智、不[导向]正觉、不[导向]涅槃,而只[导向]无所有处之生。’火种,我便不满足于那法,厌离那法而离去了。

‘‘Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘ettāvatā no, āvuso kālāma, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? ‘Ettāvatā kho ahaṃ, āvuso, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemī’ti. ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṃ no, āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma. Iti yāhaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi taṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi tamahaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi. Iti yāhaṃ dhammaṃ jānāmi taṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi tamahaṃ dhammaṃ jānāmi. Iti yādiso ahaṃ tādiso tuvaṃ, yādiso tuvaṃ tādiso ahaṃ. Ehi dāni, āvuso, ubhova santā imaṃ gaṇaṃ pariharāmā’ti. Iti kho, aggivessana, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno (attano) [( ) natthi (sī. pī.)] antevāsiṃ maṃ samānaṃ attanā samasamaṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘nāyaṃ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, taṃ dhammaṃ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṃ.
372缅 1.306已对照

三七二、“火种,我为求何者是善、遍求无上寂静殊胜之处,便前往郁陀迦·罗摩子(Udaka Rāmaputta)之处;到了之后,我对郁陀迦·罗摩子这样说——‘贤友,我愿在这法与律中行梵行。’火种,这样说时,郁陀迦·罗摩子对我这样说——‘具寿请住下;这法是这样的:有智之人在其中不久便能以自己的证智作证、成就其自己老师的[所证]而住。’火种,我不久、很快便通晓了那法。火种,我仅以那样动动嘴唇、复说言语的程度,便说着知论与长老论,并且我自己与别人都自称‘我知、我见’。火种,那时我心里这样想——‘罗摩(Rāma)宣说这法“我以自己的证智作证、成就而住”,并不只是以单单的信;罗摩必定是知着、见着这法而住过的。’火种,于是我便前往郁陀迦·罗摩子之处;到了之后,我对郁陀迦·罗摩子这样说——‘贤友,罗摩是到什么程度而宣说“我以自己的证智作证、成就这法而住”的呢?’火种,这样说时,郁陀迦·罗摩子宣说了非想非非想处。火种,那时我心里这样想——‘不只是罗摩曾有信,我也有信;不只是罗摩曾有精进,我也有精进;不只是罗摩曾有念,我也有念;不只是罗摩曾有定,我也有定;不只是罗摩曾有慧,我也有慧。我何不为了作证罗摩所宣说“我以自己的证智作证、成就而住”的那个法,而致力精勤呢?’火种,我不久、很快便以自己的证智作证、成就那法而住了。

372. ‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘icchāmahaṃ, āvuso [passa ma. ni. 1.278 pāsarāsisutte] imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’nti. Evaṃ vutte, aggivessana, udako rāmaputto maṃ etadavoca – ‘viharatāyasmā, tādiso ayaṃ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṃ ācariyakaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ pariyāpuṇiṃ. So kho ahaṃ, aggivessana, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho rāmo imaṃ dhammaṃ kevalaṃ saddhāmattakena sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi. Addhā rāmo imaṃ dhammaṃ jānaṃ passaṃ vihāsī’ti. Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā no, āvuso rāmo, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? Evaṃ vutte, aggivessana, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanaṃ pavedesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho rāmasseva ahosi saddhā, mayhaṃpatthi saddhā; na kho rāmasseva ahosi vīriyaṃ, mayhaṃpatthi vīriyaṃ; na kho rāmasseva ahosi sati, mayhaṃpatthi sati; na kho rāmasseva ahosi samādhi, mayhaṃpatthi samādhi; na kho rāmasseva ahosi paññā, mayhaṃpatthi paññā; yaṃnūnāhaṃ yaṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ.
已对照

“火种,于是我便前往郁陀迦·罗摩子之处;到了之后,我对郁陀迦·罗摩子这样说——‘贤友,罗摩是到这个程度而宣说以自己的证智作证、成就这法的吗?’‘贤友,罗摩正是到这个程度而宣说以自己的证智作证、成就这法的。’‘贤友,我也是到这个程度而以自己的证智作证、成就这法而住的。’‘贤友,我们有所得啊!贤友,我们所得甚善啊——我们竟见到具寿这样的同梵行者。如是,罗摩以自己的证智作证、成就而宣说的那个法,您也以自己的证智作证、成就而住;您以自己的证智作证、成就而住的那个法,罗摩也以自己的证智作证、成就而宣说。如是,罗摩所证知的那个法,您也知;您所知的那个法,罗摩也曾证知。如是,罗摩曾怎样,您也怎样;您怎样,罗摩也曾怎样。贤友,来吧,如今就由您来统领这个众。’火种,如是,郁陀迦·罗摩子身为我的同梵行者,却把我安立在老师之位,并且以隆重的供养供养我。火种,那时我心里这样想——‘这法不导向厌离、不[导向]离贪、不[导向]灭、不[导向]寂止、不[导向]证智、不[导向]正觉、不[导向]涅槃,而只[导向]非想非非想处之生。’火种,我便不满足于那法,厌离那法而离去了。

‘‘Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘ettāvatā no, āvuso, rāmo imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? ‘Ettāvatā kho, āvuso, rāmo imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti. ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṃ no, āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma. Iti yaṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi, taṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi, taṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi. Iti yaṃ dhammaṃ rāmo abhiññāsi taṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi taṃ dhammaṃ rāmo abhiññāsi. Iti yādiso rāmo ahosi tādiso tuvaṃ; yādiso tuvaṃ tādiso rāmo ahosi. Ehi dāni, āvuso, tuvaṃ imaṃ gaṇaṃ pariharā’ti. Iti kho, aggivessana, udako rāmaputto sabrahmacārī me samāno ācariyaṭṭhāne ca maṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘nāyaṃ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, taṃ dhammaṃ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṃ.
373缅 1.307已对照

三七三、“火种,我为求何者是善、遍求无上寂静殊胜之处,便在摩揭陀(Magadha)依次游行,来到了优楼频螺(Uruvelā)的军村(Senānigama)。在那里我见到一片可喜的地方、一座令人净信的丛林、一条流着清净而有好渡口的可喜之河,四周还有可行[乞]的村落。火种,那时我心里这样想——‘诸位,这地方实在可喜,这丛林令人净信,这河流着清净而有好渡口、可喜,四周还有可行[乞]的村落。这对于欲求精勤的良家子的精勤,实在是足够了。’火种,我便就在那里坐下——[心想]‘这[地方]足以精勤了’。

373. ‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno magadhesu anupubbena cārikaṃ caramāno yena uruvelā senānigamo tadavasariṃ. Tatthaddasaṃ ramaṇīyaṃ bhūmibhāgaṃ, pāsādikañca vanasaṇḍaṃ, nadiñca sandantiṃ setakaṃ supatitthaṃ ramaṇīyaṃ, samantā ca gocaragāmaṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘ramaṇīyo vata, bho, bhūmibhāgo, pāsādiko ca vanasaṇḍo, nadī ca sandati setakā supatitthā ramaṇīyā, samantā ca gocaragāmo. Alaṃ vatidaṃ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, tattheva nisīdiṃ ‘alamidaṃ padhānāyā’ti.
374PTS 1.241已对照

三七四、“火种,而且有三个譬喻现起于我[心中],是稀有的、前所未闻的。火种,犹如一块湿而有脂液(sasneha)的木,被置于水中。这时有人拿着上钻木(uttarāraṇī)前来——[心想]‘我要生起火,我要显现出热焰。’火种,你怎么想:那人拿着上钻木钻那块湿而有脂液、又被置于水中的木,能生起火、显现出热焰吗?”“并非如此,乔达摩尊师。”“这是什么缘故呢?”“乔达摩尊师,因为那块木是湿而有脂液的,而且还被置于水中。那人只会分得疲劳与恼害(vighāta)罢了。”“火种,正是如此:凡是那些沙门或婆罗门,身与心都还未远离诸欲而住,而他们对诸欲的欲欲(kāmacchanda)、欲爱(kāmasneha)、欲迷(kāmamucchā)、欲渴(kāmapipāsā)、欲烧热(kāmapariḷāha)在内心还未善断、还未善止息——那么,这些沙门婆罗门尊师纵然感受由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到见、得到无上正觉;这些沙门婆罗门尊师纵然不感受由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到见、得到无上正觉。火种,这就是现起于我[心中]的第一个譬喻,是稀有的、前所未闻的。

374. ‘‘Apissumaṃ, aggivessana, tisso upamā paṭibhaṃsu anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, aggivessana, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ udake nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, api nu so puriso amuṃ allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, udake nikkhittaṃ, uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Aduñhi, bho gotama, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, tañca pana udake nikkhittaṃ. Yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi avūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho, so ca ajjhattaṃ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, aggivessana, paṭhamā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.
375缅 1.308已对照

三七五、“火种,又有第二个譬喻现起于我[心中],是稀有的、前所未闻的。火种,犹如一块湿而有脂液的木,被置于远离水的陆地上。这时有人拿着上钻木前来——[心想]‘我要生起火,我要显现出热焰。’火种,你怎么想:那人拿着上钻木钻那块湿而有脂液、被置于远离水的陆地上的木,能生起火、显现出热焰吗?”“并非如此,乔达摩尊师。”“这是什么缘故呢?”“乔达摩尊师,因为那块木是湿而有脂液的,纵然被置于远离水的陆地上。那人只会分得疲劳与恼害罢了。”“火种,正是如此:凡是那些沙门或婆罗门,身与心虽已远离诸欲而住,而他们对诸欲的欲欲、欲爱、欲迷、欲渴、欲烧热在内心还未善断、还未善止息——那么,这些沙门婆罗门尊师纵然感受由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到见、得到无上正觉;这些沙门婆罗门尊师纵然不感受由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到见、得到无上正觉。火种,这就是现起于我[心中]的第二个譬喻,是稀有的、前所未闻的。”

375. ‘‘Aparāpi kho maṃ, aggivessana, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, aggivessana, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, api nu so puriso amuṃ allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ, uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Aduñhi, bho gotama, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, kiñcāpi ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assāti. Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṃ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, aggivessana, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā’’.
376PTS 1.242已对照

三七六、“火种,又有第三个譬喻现起于我[心中],是稀有的、前所未闻的。火种,犹如一块枯干(koḷāpa)的干木,被置于远离水的陆地上。这时有人拿着上钻木前来——[心想]‘我要生起火,我要显现出热焰。’火种,你怎么想:那人拿着上钻木钻那块枯干的干木、被置于远离水的陆地上的[木],能生起火、显现出热焰吗?”“是的,乔达摩尊师。”“这是什么缘故呢?”“乔达摩尊师,因为那块木是枯干的干木,而且被置于远离水的陆地上。”“火种,正是如此:凡是那些沙门或婆罗门,身与心都已远离诸欲而住,而他们对诸欲的欲欲、欲爱、欲迷、欲渴、欲烧热在内心已善断、已善止息——那么,这些沙门婆罗门尊师纵然感受由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也堪能得到智、得到见、得到无上正觉;这些沙门婆罗门尊师纵然不感受由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也堪能得到智、得到见、得到无上正觉。火种,这就是现起于我[心中]的第三个譬喻,是稀有的、前所未闻的。火种,这三个譬喻就是这样现起于我[心中]的,是稀有的、前所未闻的。”

376. ‘‘Aparāpi kho maṃ, aggivessana, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, aggivessana, sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, api nu so puriso amuṃ sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ, uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘Evaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Aduñhi, bho gotama, sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ, tañca pana ārakā udakā thale nikkhitta’’nti. ‘‘Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho, so ca ajjhattaṃ suppahīno hoti suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, aggivessana, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Imā kho maṃ, aggivessana, tisso upamā paṭibhaṃsu anacchariyā pubbe assutapubbā.’’
377PTS 1.243缅 1.309已对照

三七七、“火种,那时我心里这样想——‘我何不以齿[压]齿(dantebhi dantamādhāya)、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心呢?’火种,于是我便以齿[压]齿、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心。火种,当我以齿[压]齿、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心时,汗水从腋下渗出。火种,犹如强力之人抓住较弱之人的头、或肩而遍制伏、遍压迫、遍烧恼[他],火种,正是如此——当我以齿[压]齿、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心时,汗水从腋下渗出。火种,那时我所发起的精进是不退缩的,念已现起而不忘失;然而我的身却因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁动而不轻安。火种,即便是这样已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

377. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ dantebhi dantamādhāya [passa ma. ni. 1.221 vitakkasaṇṭhānasutte], jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇheyyaṃ abhinippīḷeyyaṃ abhisantāpeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, dantebhi dantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇhāmi abhinippīḷemi abhisantāpemi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, dantebhi dantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti. Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso dubbalataraṃ purisaṃ sīse vā gahetvā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya, evameva kho me, aggivessana, dantebhi dantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
378已对照

三七八、“火种,那时我心里这样想——‘我何不修那无息之禅(appāṇakaṃ jhānaṃ)呢?’火种,于是我从口与鼻阻断了出入息。火种,当我从口与鼻阻断出入息时,由耳孔出去的风发出极大的声响。火种,犹如鼓动铁匠的风箱时发出极大的声响,火种,正是如此——当我从口与鼻阻断出入息时,由耳孔出去的风发出极大的声响。火种,那时我所发起的精进是不退缩的,念已现起而不忘失;然而我的身却因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁动而不轻安。火种,即便是这样已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

378. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṃ nikkhamantānaṃ adhimatto saddo hoti. Seyyathāpi nāma kammāragaggariyā dhamamānāya adhimatto saddo hoti, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṃ nikkhamantānaṃ adhimatto saddo hoti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
缅 1.310已对照

“火种,那时我心里这样想——‘我何不修那无息之禅呢?’火种,于是我从口、鼻与耳阻断了出入息。火种,当我从口、鼻与耳阻断出入息时,猛烈的风搅击着头顶。火种,犹如强力之人用锐利的尖器钻搅头顶,火种,正是如此——当我从口、鼻与耳阻断出入息时,猛烈的风搅击着头顶。火种,那时我所发起的精进是不退缩的,念已现起而不忘失;然而我的身却因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁动而不轻安。火种,即便是这样已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti [ūhanti (sī.), ohananti (syā. kaṃ.), uhananti (ka.)]. Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya [muddhānaṃ abhimantheyya (sī. pī.), muddhānaṃ abhimattheyya (syā. kaṃ.)], evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
PTS 1.244已对照

“火种,那时我心里这样想——‘我何不修那无息之禅呢?’火种,于是我从口、鼻与耳阻断了出入息。火种,当我从口、鼻与耳阻断出入息时,头上有猛烈的头痛。火种,犹如强力之人用坚韧的皮带在头上给[人]缠头之刑,火种,正是如此——当我从口、鼻与耳阻断出入息时,头上有猛烈的头痛。火种,那时我所发起的精进是不退缩的,念已现起而不忘失;然而我的身却因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁动而不轻安。火种,即便是这样已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti. Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena [varattakabandhanena (sī.)] sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
缅 1.311已对照

“火种,那时我心里这样想——‘我何不修那无息之禅呢?’火种,于是我从口、鼻与耳阻断了出入息。火种,当我从口、鼻与耳阻断出入息时,猛烈的风绞割着腹部。火种,犹如熟练的屠牛者或屠牛者的弟子用锐利的屠牛刀绞割腹部,火种,正是如此——当我从口、鼻与耳阻断出入息时,猛烈的风绞割着腹部。火种,那时我所发起的精进是不退缩的,念已现起而不忘失;然而我的身却因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁动而不轻安。火种,即便是这样已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Seyyathāpi, aggivessana, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
PTS 1.245已对照

“火种,那时我心里这样想——‘我何不修那无息之禅呢?’火种,于是我从口、鼻与耳阻断了出入息。火种,当我从口、鼻与耳阻断出入息时,身中有猛烈的烧灼。火种,犹如两个强力之人抓住较弱之人的两臂,在炭火坑上炙烤、遍炙烤[他],火种,正是如此——当我从口、鼻与耳阻断出入息时,身中有猛烈的烧灼。火种,那时我所发起的精进是不退缩的,念已现起而不忘失;然而我的身却因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁动而不轻安。火种,即便是这样已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。火种,而且诸天神见了我,便这样说——‘沙门乔达摩已死了。’有些天神这样说——‘沙门乔达摩没有死,不过正在死去。’有些天神这样说——‘沙门乔达摩没有死,也不是正在死去;沙门乔达摩是阿罗汉,阿罗汉之住正是这样的。’

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṃ ḍāho hoti. Seyyathāpi, aggivessana, dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṃ ḍāho hoti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Apissu maṃ, aggivessana, devatā disvā evamāhaṃsu – ‘kālaṅkato samaṇo gotamo’ti. Ekaccā devatā evamāhaṃsu – ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, api ca kālaṅkarotī’ti. Ekaccā devatā evamāhaṃsu – ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, napi kālaṅkaroti, arahaṃ samaṇo gotamo, vihārotveva so [vihārotveveso (sī.)] arahato evarūpo hotī’ti [vihārotveveso arahato’’ti (?)].
379缅 1.312已对照

三七九、“火种,那时我心里这样想——‘我何不行道于完全断食呢?’火种,于是诸天神前来对我这样说——‘尊驾(mārisa),你不要行道于完全断食。尊驾,你若行道于完全断食,我们便从你的毛孔灌入天上的精味,你就靠那个维生。’火种,那时我心里这样想——‘如果我自称完全不食,而这些天神却从毛孔灌入天上的精味,我又靠那个维生,那对我便成了妄语。’火种,于是我谢绝了那些天神,说‘够了’。

379. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjeyya’nti. Atha kho maṃ, aggivessana, devatā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘mā kho tvaṃ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajji. Sace kho tvaṃ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjissasi, tassa te mayaṃ dibbaṃ ojaṃ lomakūpehi ajjhohāressāma [ajjhoharissāma (syā. kaṃ. pī. ka.)], tāya tvaṃ yāpessasī’ti. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘ahañceva kho pana sabbaso ajajjitaṃ [ajaddhukaṃ (sī. pī.), jaddhukaṃ (syā. kaṃ.)] paṭijāneyyaṃ, imā ca me devatā dibbaṃ ojaṃ lomakūpehi ajjhohāreyyuṃ [ajjhohareyyuṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)], tāya cāhaṃ yāpeyyaṃ, taṃ mamassa musā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, tā devatā paccācikkhāmi, ‘hala’nti vadāmi.
380PTS 1.246缅 1.313已对照

三八〇、“火种,那时我心里这样想——‘我何不一点一点地进食,一掬一掬地[进食]——或绿豆汤,或马豆汤,或豌豆汤,或野豆汤呢?’火种,于是我便一点一点地进食,一掬一掬地[进食]——或绿豆汤,或马豆汤,或豌豆汤,或野豆汤。火种,当我一点一点地进食、一掬一掬地[进食]——或绿豆汤,或马豆汤,或豌豆汤,或野豆汤时,我的身体达到了极度消瘦。犹如阿私提迦(āsītika)[藤]之节或黑[藤]之节,我的肢体支节也正是这样,全由于[饮食]极少之故。犹如骆驼的蹄,我的臀部也正是这样,全由于[饮食]极少之故。犹如一串纺锤,我的脊骨也凹凸不平,全由于[饮食]极少之故。犹如旧堂朽坏断折的椽子,我的肋骨也朽坏断折,全由于[饮食]极少之故。犹如深井中的水星深深陷落而显现,我眼窝中的眼珠也深深陷落而显现,全由于[饮食]极少之故。犹如生割的苦瓠被风吹日晒而萎缩皱缩,我的头皮也萎缩皱缩,全由于[饮食]极少之故。

380. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhāreyyaṃ, pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsa’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhāresiṃ, pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsaṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhārayato, pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsaṃ, adhimattakasimānaṃ patto kāyo hoti. Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā, evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṃ, evamevassu me ānisadaṃ hoti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī, evamevassu me piṭṭhikaṇṭako uṇṇatāvanato hoti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma jarasālāya gopāṇasiyo oluggaviluggā bhavanti, evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti, evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena saṃphuṭito hoti sammilāto, evamevassu me sīsacchavi saṃphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya.
已对照

“火种,我[想]‘我要摸一摸腹皮’,摸到的却正是脊骨;[想]‘我要摸一摸脊骨’,摸到的却正是腹皮——火种,全由于[饮食]极少之故,我的腹皮竟贴上了脊骨。火种,我[想]‘我要大便或小便’,却就在那里俯面倒下,全由于[饮食]极少之故。火种,我为抚慰这身体而以手揉摩肢体;火种,当我以手揉摩肢体时,根已腐烂的毛便从身上脱落,全由于[饮食]极少之故。火种,而且人们见了我,便这样说——‘沙门乔达摩是黑的。’有些人这样说——‘沙门乔达摩不是黑的,沙门乔达摩是黄褐的。’有些人这样说——‘沙门乔达摩不是黑的,也不是黄褐的,沙门乔达摩是目求罗鱼色之肤(maṅguracchavi)的。’火种,我原本那样遍净、洁白的肤色就这样被毁坏了,全由于[饮食]极少之故。

‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, udaracchaviṃ parimasissāmīti piṭṭhikaṇṭakaṃyeva pariggaṇhāmi, piṭṭhikaṇṭakaṃ parimasissāmīti udaracchaviṃyeva pariggaṇhāmi, yāvassu me, aggivessana, udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnā hoti tāyevappāhāratāya. So kho ahaṃ, aggivessana, vaccaṃ vā muttaṃ vā karissāmīti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya. So kho ahaṃ, aggivessana, imameva kāyaṃ assāsento pāṇinā gattāni anumajjāmi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, pāṇinā gattāni anumajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā papatanti tāyevappāhāratāya. Apissu maṃ, aggivessana, manussā disvā evamāhaṃsu – ‘kāḷo samaṇo gotamo’ti. Ekacce manussā evamāhaṃsu – ‘na kāḷo samaṇo gotamo, sāmo samaṇo gotamo’ti. Ekacce manussā evamāhaṃsu – ‘na kāḷo samaṇo gotamo, napi sāmo, maṅguracchavi samaṇo gotamo’ti. Yāvassu me, aggivessana, tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto upahato hoti tāyevappāhāratāya.
381PTS 1.247缅 1.314已对照

三八一、“火种,那时我心里这样想——‘凡是过去世的任何沙门或婆罗门所曾感受的由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其极]至此为最,再没有超过这个的了。凡是未来世的任何沙门或婆罗门将要感受的由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其极]至此为最,再没有超过这个的了。凡是现今的任何沙门或婆罗门所感受的由精勤所生的、剧烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其极]至此为最,再没有超过这个的了。然而我以这辛辣的难行,并未证得超人之法、足以为圣的殊胜智见。会不会有别的道通向正觉呢?’火种,那时我心里这样想——‘而我记得:在父亲释迦[族]的农事[之处],我曾坐在清凉的阎浮树荫下,已离诸欲,离诸不善法,有寻(vitakka)、有伺(vicāra),离生喜、乐,成就并住于初禅。会不会这个就是通向正觉的道呢?’火种,那时我生起了随念之识(satānusāri viññāṇa)——‘正是这个才是通向正觉的道。’火种,那时我心里这样想——‘我为什么要畏惧那种乐呢——那种乐是在诸欲之外、在诸不善法之外的啊。’火种,那时我心里这样想——‘我不畏惧那种乐——那种乐是在诸欲之外、在诸不善法之外的。’

381. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘ye kho keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayiṃsu, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo. Yepi hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayissanti, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo. Yepi hi keci etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo. Na kho panāhaṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ. Siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti? Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘abhijānāmi kho panāhaṃ pitu sakkassa kammante sītāya jambucchāyāya nisinno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharitā. Siyā nu kho eso maggo bodhāyā’ti? Tassa mayhaṃ, aggivessana, satānusāri viññāṇaṃ ahosi – ‘eseva maggo bodhāyā’ti. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, yaṃ taṃ sukhaṃ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti? Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, yaṃ taṃ sukhaṃ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti.
382已对照

三八二、“火种,那时我心里这样想——‘以这样达到极度消瘦的身体,要证得那种乐是不容易的;我何不进食粗食——米饭与酸粥(odanakummāsa)呢?’火种,于是我进食了粗食——米饭与酸粥。火种,那时有五比丘随侍着我——[心想]‘沙门乔达摩将证得什么法,他会告知我们的。’火种,而自从我进食了粗食——米饭与酸粥,那五比丘便厌离而离去了——[说]‘沙门乔达摩是耽于丰足者、已从精勤退失、已转向丰足。’

382. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho taṃ sukaraṃ sukhaṃ adhigantuṃ evaṃ adhimattakasimānaṃ pattakāyena, yaṃnūnāhaṃ oḷārikaṃ āhāraṃ āhāreyyaṃ odanakummāsa’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāresiṃ odanakummāsaṃ. Tena kho pana maṃ, aggivessana, samayena pañca [pañcavaggiyā (aññasuttesu)] bhikkhū paccupaṭṭhitā honti – ‘yaṃ kho samaṇo gotamo dhammaṃ adhigamissati, taṃ no ārocessatī’ti. Yato kho ahaṃ, aggivessana, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāresiṃ odanakummāsaṃ, atha me te pañca bhikkhū nibbijja pakkamiṃsu – ‘bāhulliko [bāhuliko (sī. pī.) saṃghabhedasikkhāpadaṭīkāya sameti] samaṇo gotamo, padhānavibbhanto, āvatto bāhullāyā’ti.
383已对照

三八三、“火种,我进食了粗食、恢复了体力之后,便已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。火种,即便是这样已生起的乐受,也不曾遍取我的心而住。寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅。火种,即便是这样已生起的乐受,也不曾遍取我的心而住。离喜,住于舍(upekkhā),具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:‘舍、具念、乐住。’成就并住于第三禅。火种,即便是这样已生起的乐受,也不曾遍取我的心而住。舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净(upekkhāsatipārisuddhi),成就并住于第四禅。火种,即便是这样已生起的乐受,也不曾遍取我的心而住。

383. ‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāretvā, balaṃ gahetvā, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṃ, sato ca sampajāno. Sukhañca kāyena paṭisaṃvedesiṃ yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
384PTS 1.248缅 1.315已对照

三八四、“当我的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,我引导心、使心转向于宿住随念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)。我回忆起许多种宿住,即:一生……乃至……如此,我回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。火种,这便是我在夜的初分所证得的第一明;无明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如对于不放逸、精勤、自我策励而住者[所应有的]那样。火种,即便是这样已生起的乐受,也不曾遍取我的心而住。

384. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Ayaṃ kho me, aggivessana, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
385PTS 1.249已对照

三八五、“当我的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,我引导心、使心转向于众生死生智(sattānaṃ cutūpapātañāṇa)。我以清净、超人的天眼(dibbacakkhu),看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去……乃至……火种,这便是我在夜的中分所证得的第二明;无明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如对于不放逸、精勤、自我策励而住者[所应有的]那样。火种,即便是这样已生起的乐受,也不曾遍取我的心而住。

385. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi…pe… ayaṃ kho me, aggivessana, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
386缅 1.316已对照

三八六、“当我的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,我引导心、使心转向于漏尽智(āsavānaṃ khayañāṇa)。我如实了知‘此是苦’,如实了知‘此是苦之集’,如实了知‘此是苦之灭’,如实了知‘此是导至苦灭之道’;如实了知‘此是诸漏(āsava)’,如实了知‘此是漏之集’,如实了知‘此是漏之灭’,如实了知‘此是导至漏灭之道’。当我如此知、如此见时,心从欲漏解脱,心从有漏解脱,心从无明漏解脱;于解脱时,有‘已解脱’之智。我了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’火种,这便是我在夜的后分所证得的第三明;无明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如对于不放逸、精勤、自我策励而住者[所应有的]那样。火种,即便是这样已生起的乐受,也不曾遍取我的心而住。

386. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ. ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ. Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsiṃ. Ayaṃ kho me, aggivessana, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
387已对照

三八七、“火种,而我记得曾为数百人的会众说法。而他们每一个人都这样想——‘沙门乔达摩正是就着我而说法的。’火种,然而这[事]不应这样看:如来为他人说法,唯是为了使[他们]了知。火种,就在那一番说法终了之际,我便在先前那同一定相(samādhinimitta)之中,唯于内心安置心、令[心]安定、令[心]成为专一、令[心]等持——我便常时住于那[定]。”

387. ‘‘Abhijānāmi kho panāhaṃ, aggivessana, anekasatāya parisāya dhammaṃ desetā. Apissu maṃ ekameko evaṃ maññati – ‘mamevārabbha samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’ti. ‘Na kho panetaṃ, aggivessana, evaṃ daṭṭhabbaṃ; yāvadeva viññāpanatthāya tathāgato paresaṃ dhammaṃ deseti. So kho ahaṃ, aggivessana, tassāyeva kathāya pariyosāne, tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṃ karomi samādahāmi, yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmī’’’ti.
PTS 1.250已对照

“乔达摩尊师的这[话]是可信受的,正如阿罗汉、正等正觉者[所应有的]那样。不过,乔达摩尊师可记得自己曾于日间睡眠吗?”“火种,我记得:在夏季最后一月,食后从乞食归来,把僧伽梨四叠而铺设,向右胁而卧,以正念正知入睡。”“乔达摩尊师,有些沙门婆罗门说这就是迷乱住(sammohavihāra)。”“火种,并不是仅以那么些便成为迷乱的或不迷乱的。不过,火种,怎样是迷乱的、怎样是不迷乱的,你且听那个,好好作意,我要说了。”“是的,尊师。”尼乾陀子萨遮迦应诺了世尊。世尊这样说——

‘‘Okappaniyametaṃ bhoto gotamassa yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Abhijānāti kho pana bhavaṃ gotamo divā supitā’’ti? ‘‘Abhijānāmahaṃ, aggivessana, gimhānaṃ pacchime māse pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṃ okkamitā’’ti. ‘‘Etaṃ kho, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā sammohavihārasmiṃ vadantī’’ti? ‘‘Na kho, aggivessana, ettāvatā sammūḷho vā hoti asammūḷho vā. Api ca, aggivessana, yathā sammūḷho ca hoti asammūḷho ca, taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
388已对照

三八八、“火种,凡是任何人,其杂染的、能导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的诸漏未被断除,我便说他是‘迷乱的’。火种,因为诸漏未被断除,所以成为迷乱的。火种,凡是任何人,其杂染的、能导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的诸漏已被断除,我便说他是‘不迷乱的’。火种,因为诸漏已被断除,所以成为不迷乱的。

388. ‘‘Yassa kassaci, aggivessana, ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā appahīnā, tamahaṃ ‘sammūḷho’ti vadāmi. Āsavānañhi, aggivessana, appahānā sammūḷho hoti. Yassa kassaci, aggivessana, ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā pahīnā, tamahaṃ ‘asammūḷho’ti vadāmi. Āsavānañhi, aggivessana, pahānā asammūḷho hoti.
缅 1.317已对照

“火种,如来那些杂染的、能导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的诸漏,已被断除、根已断绝、已作成如断[顶]的多罗树[桩](tālāvatthukatā)、已令成无有、未来是不生之法。火种,犹如一棵被断了顶的多罗树不堪能再生长,火种,正是如此——如来那些杂染的、能导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的诸漏,已被断除、根已断绝、已作成如断[顶]的多罗树[桩]、已令成无有、未来是不生之法。”

‘‘Tathāgatassa kho, aggivessana, ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Seyyathāpi, aggivessana, tālo matthakacchinno abhabbo puna virūḷhiyā, evameva kho, aggivessana, tathāgatassa ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā’’ti.
389PTS 1.251已对照

三八九、这样说时,尼乾陀子萨遮迦对世尊这样说——“稀有啊,乔达摩尊师!奇妙啊,乔达摩尊师!乔达摩尊师这样一再被触犯地说到、被引近的言路所加以对待,肤色却依然遍净,面色依然清朗,正如阿罗汉、正等正觉者[所应有的]那样。乔达摩尊师,我记得曾以论对论地与富兰那·迦叶(Pūraṇa Kassapa)较量。他被我以论对论地较量之后,便以别事答别事,把话头推到外边去,显露出忿、瞋与不悦。然而乔达摩尊师这样一再被触犯地说到、被引近的言路所加以对待,肤色却依然遍净,面色依然清朗,正如阿罗汉、正等正觉者[所应有的]那样。乔达摩尊师,我记得曾以论对论地与末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)……乃至……阿耆多·翅舍钦婆罗(Ajita Kesakambala)……婆浮陀·迦旃延(Pakudha Kaccāyana)……删阇耶·毘罗胝子(Sañjaya Belaṭṭhaputta)……尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)较量。他也被我以论对论地较量之后,便以别事答别事,把话头推到外边去,显露出忿、瞋与不悦。然而乔达摩尊师这样一再被触犯地说到、被引近的言路所加以对待,肤色却依然遍净,面色依然清朗,正如阿罗汉、正等正觉者[所应有的]那样。那么,乔达摩尊师,我们如今要去了。我们事务繁多,该办的事也多。”“火种,你如今认为是时候,[便请自便]。”

389. Evaṃ vutte, saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama! Yāvañcidaṃ bhoto gotamassa evaṃ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Abhijānāmahaṃ, bho gotama, pūraṇaṃ kassapaṃ vādena vādaṃ samārabhitā. Sopi mayā vādena vādaṃ samāraddho aññenaññaṃ paṭicari, bahiddhā kathaṃ apanāmesi, kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Bhoto pana [bhoto kho pana (sī.)] gotamassa evaṃ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Abhijānāmahaṃ, bho gotama, makkhaliṃ gosālaṃ…pe… ajitaṃ kesakambalaṃ… pakudhaṃ kaccāyanaṃ… sañjayaṃ belaṭṭhaputtaṃ… nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ vādena vādaṃ samārabhitā. Sopi mayā vādena vādaṃ samāraddho aññenaññaṃ paṭicari, bahiddhā kathaṃ apanāmesi, kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Bhoto pana gotamassa evaṃ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Handa ca dāni mayaṃ, bho gotama, gacchāma. Bahukiccā mayaṃ, bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, aggivessana, kālaṃ maññasī’’ti.
已对照

于是尼乾陀子萨遮迦欢喜、随喜世尊所说,便从座而起离去了。

Atha kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
已对照

《大萨遮迦经》终,[《大双品》中之]第六[经]。

Mahāsaccakasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.