快乐巴利palinanda.cc

中部第141经 · 谛分别经 Saccavibhaṅgasuttaṃ

本经目录十一、谛分别经

371PTS 3.248缅 3.291已对照

十一、谛分别经

三七一、如是我闻——一时,世尊住在波罗奈(Bārāṇasī)仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

371. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在波罗奈仙人堕处鹿野苑转起了无上法轮,那是沙门、婆罗门、天、魔、梵天或世间任何人都不能逆转的,即:对四圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示。对哪四[圣谛]呢?对苦圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示,对苦集圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示,对苦灭圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示,对导至苦灭之道圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示。诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在波罗奈仙人堕处鹿野苑转起了无上法轮,那是沙门、婆罗门、天、魔、梵天或世间任何人都不能逆转的,即:对这四圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示。

‘‘Tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ, yadidaṃ – catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ. Katamesaṃ catunnaṃ? Dukkhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ, dukkhasamudayassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ, dukkhanirodhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ. Tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ, yadidaṃ – imesaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ.
已对照

“诸比丘,你们要亲近舍利弗、目犍连;诸比丘,你们要结交舍利弗、目犍连。[他们是]贤智的比丘,是同梵行者的摄益者。诸比丘,犹如生母,舍利弗就是这样;犹如已生者的养育者,目犍连就是这样。诸比丘,舍利弗引导[人]至须陀洹果,目犍连[引导人]至最上义。诸比丘,舍利弗堪能详细地告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了四圣谛。”世尊说了这[语]。善逝说了这[语]之后,便从座起而入住处。

‘‘Sevatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne; bhajatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne. Paṇḍitā bhikkhū anuggāhakā sabrahmacārīnaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, janetā [janetti (sī. pī.)], evaṃ sāriputto; seyyathāpi jātassa āpādetā, evaṃ moggallāno. Sāriputto, bhikkhave, sotāpattiphale vineti, moggallāno uttamatthe. Sāriputto, bhikkhave, pahoti cattāri ariyasaccāni vitthārena ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātu’’nti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
372PTS 3.249缅 3.292已对照

三七二、于是,世尊离去不久,具寿舍利弗便召唤诸比丘:“贤友们,诸比丘。”“贤友。”那些比丘应诺具寿舍利弗。具寿舍利弗这样说——

372. Tatra kho āyasmā sāriputto acirapakkantassa bhagavato bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso, bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
已对照

“贤友们,如来、阿罗汉、正等正觉者在波罗奈仙人堕处鹿野苑转起了无上法轮,那是沙门、婆罗门、天、魔、梵天或世间任何人都不能逆转的,即:对四圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示。对哪四[圣谛]呢?对苦圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示,对苦集圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示,对苦灭圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示,对导至苦灭之道圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示。

‘‘Tathāgatena, āvuso, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ, yadidaṃ – catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ. Katamesaṃ catunnaṃ? Dukkhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ, dukkhasamudayassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ, dukkhanirodhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ.
373已对照

三七三、“贤友们,什么是苦圣谛呢?生是苦,老是苦,死是苦,愁、悲、苦、忧、恼是苦,所求不得也是苦——略言之,五取蕴是苦。

373. ‘‘Katamañcāvuso, dukkhaṃ ariyasaccaṃ? Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ; saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
已对照

“贤友们,什么是生呢?凡是那些众生,于彼彼众生类中的生、出生、入胎、出现,诸蕴之显现,诸处之获得——贤友们,这称为‘生’。

‘‘Katamā cāvuso, jāti? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho, ayaṃ vuccatāvuso – ‘jāti’’’.
已对照

“贤友们,什么是老呢?凡是那些众生,于彼彼众生类中的老、衰老之状、齿落、发白、皮皱、寿命之衰减、诸根之老熟——贤友们,这称为‘老’。

‘‘Katamā cāvuso, jarā? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko, ayaṃ vuccatāvuso – ‘jarā’’’.
已对照

“贤友们,什么是死呢?凡是那些众生,从彼彼众生类中的殒殁、殁亡之状、破坏、消失、死、死亡、命终,诸蕴之破坏,身躯之舍弃,命根之断绝——贤友们,这称为‘死’。

‘‘Katamañcāvuso, maraṇaṃ? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālaṃkiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo, idaṃ vuccatāvuso – ‘maraṇaṃ’’’.
已对照

“贤友们,什么是愁呢?贤友们,凡是遭遇某种不幸、为某种苦法所触者的愁、忧愁、忧愁之状、内愁、内遍愁——贤友们,这称为‘愁’。

‘‘Katamo cāvuso, soko? Yo kho, āvuso, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko, ayaṃ vuccatāvuso – ‘soko’’’.
PTS 3.250缅 3.293已对照

“贤友们,什么是悲呢?贤友们,凡是遭遇某种不幸、为某种苦法所触者的哀号、悲号、哀叹、悲叹、哀号之状、悲号之状——贤友们,这称为‘悲’。

‘‘Katamo cāvuso, paridevo? Yo kho, āvuso, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ, ayaṃ vuccatāvuso – ‘paridevo’’’.
已对照

“贤友们,什么是苦呢?贤友们,凡是身的苦、身的不适,由身触所生的苦、不适的感受——贤友们,这称为‘苦’。

‘‘Katamañcāvuso, dukkhaṃ? Yaṃ kho, āvuso, kāyikaṃ dukkhaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ, idaṃ vuccatāvuso – ‘dukkhaṃ’’’.
已对照

“贤友们,什么是忧呢?贤友们,凡是心的苦、心的不适,由意触所生的苦、不适的感受——贤友们,这称为‘忧’。

‘‘Katamañcāvuso, domanassaṃ? Yaṃ kho, āvuso, cetasikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ asātaṃ manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ, idaṃ vuccatāvuso – ‘domanassaṃ’’’.
已对照

“贤友们,什么是恼呢?贤友们,凡是遭遇某种不幸、为某种苦法所触者的苦恼、遍苦恼、苦恼之状、遍苦恼之状——贤友们,这称为‘恼’。

‘‘Katamo cāvuso, upāyāso? Yo kho, āvuso, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ, ayaṃ vuccatāvuso – ‘upāyāso’’’.
已对照

“贤友们,什么是所求不得也是苦呢?贤友们,于有生之法的众生生起这样的愿望:‘啊,但愿我们不是有生之法者,但愿生不要到我们[身上]来!’然而这不是以愿望所能得到的——这也就是‘所求不得也是苦’。贤友们,于有老之法的众生……乃至……贤友们,于有病之法的众生……贤友们,于有死之法的众生……贤友们,于有愁、悲、苦、忧、恼之法的众生生起这样的愿望:‘啊,但愿我们不是有愁、悲、苦、忧、恼之法者,但愿愁、悲、苦、忧、恼不要到我们[身上]来!’然而这不是以愿望所能得到的——这也就是‘所求不得也是苦’。

‘‘Katamañcāvuso, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ? Jātidhammānaṃ, āvuso, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati – ‘aho vata, mayaṃ na jātidhammā assāma; na ca, vata, no jāti āgaccheyyā’ti. Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ. Idampi – ‘yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ’. Jarādhammānaṃ, āvuso, sattānaṃ…pe… byādhidhammānaṃ, āvuso, sattānaṃ… maraṇadhammānaṃ, āvuso, sattānaṃ… sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṃ, āvuso, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati – ‘aho vata, mayaṃ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāma; na ca, vata, no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā āgaccheyyu’nti. Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ. Idampi – ‘yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ’’’.
已对照

“贤友们,什么是略言之五取蕴是苦呢?就是:色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。贤友们,这些称为‘略言之五取蕴是苦’。贤友们,这称为‘苦圣谛’。

‘‘Katame cāvuso, saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā? Seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Ime vuccantāvuso – ‘saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’. Idaṃ vuccatāvuso – ‘dukkhaṃ ariyasaccaṃ’’’.
374PTS 3.251缅 3.294已对照

三七四、“贤友们,什么是苦集圣谛呢?就是那能导致再有、与喜贪俱行、处处欢喜的渴爱,即:欲爱、有爱、无有爱——贤友们,这称为‘苦集圣谛’。

374. ‘‘Katamañcāvuso, dukkhasamudayaṃ [dukkhasamudayo (syā. kaṃ.)] ariyasaccaṃ? Yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā [ponobhavikā (sī. pī.)] nandīrāgasahagatā [nandirāgasahagatā (sī. syā. kaṃ. pī.)] tatratatrābhinandinī, seyyathidaṃ – kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, idaṃ vuccatāvuso – ‘dukkhasamudayaṃ [dukkhasamudayo (syā. kaṃ.)] ariyasaccaṃ’’’.
已对照

“贤友们,什么是苦灭圣谛呢?就是那同一渴爱的无余离贪、灭,舍弃、舍离、解脱、无执藏——贤友们,这称为‘苦灭圣谛’。

‘‘Katamañcāvuso, dukkhanirodhaṃ [dukkhanirodho (syā. kaṃ.)] ariyasaccaṃ? Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo, idaṃ vuccatāvuso – ‘dukkhanirodhaṃ [dukkhanirodho (syā. kaṃ.)] ariyasaccaṃ’’’.
375PTS 3.252缅 3.295已对照

三七五、“贤友们,什么是导至苦灭之道圣谛呢?就是这八支圣道,即:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。

“贤友们,什么是正见呢?贤友们,凡是对苦的智、对苦集的智、对苦灭的智、对导至苦灭之道的智——贤友们,这称为‘正见’。

“贤友们,什么是正思惟呢?出离思惟、无瞋恚思惟、无害思惟——贤友们,这称为‘正思惟’。

“贤友们,什么是正语呢?离妄语、离离间语、离粗恶语、离杂秽语——贤友们,这称为‘正语’。

“贤友们,什么是正业呢?离杀生、离不与取、离欲邪行——贤友们,这称为‘正业’。

“贤友们,什么是正命呢?贤友们,在此,圣弟子舍断邪命,以正命营生——贤友们,这称为‘正命’。

“贤友们,什么是正精进呢?贤友们,在此,比丘为令未生的恶不善法不生,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤;为舍断已生的恶不善法,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤;为令未生的善法生起,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤;为令已生的善法住立、不忘失、增多、广大、由修习而圆满,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤——贤友们,这称为‘正精进’。

“贤友们,什么是正念呢?贤友们,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受随观受而住……乃至……于心随观心而住……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧——贤友们,这称为‘正念’。

“贤友们,什么是正定呢?贤友们,在此,比丘已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅;寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅;离喜,住于舍……乃至……第三禅……而住——贤友们,这称为‘正定’。贤友们,这称为‘导至苦灭之道圣谛’。

“贤友们,如来、阿罗汉、正等正觉者在波罗奈仙人堕处鹿野苑转起了无上法轮,那是沙门、婆罗门、天、魔、梵天或世间任何人都不能逆转的,即:对这四圣谛的告知、教示、施设、建立、开显、分别、明示。”

具寿舍利弗说了这[番话]。那些比丘满意、欢喜具寿舍利弗之所说。

《谛分别经》终,[《分别品》中之]第十一[经]。

375. ‘‘Katamañcāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.
‘‘Katamācāvuso, sammādiṭṭhi? Yaṃ kho, āvuso, dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammādiṭṭhi’’’.
‘‘Katamo cāvuso, sammāsaṅkappo? Nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṃsāsaṅkappo, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammāsaṅkappo’’’.
‘‘Katamā cāvuso, sammāvācā? Musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammāvācā’’’.
‘‘Katamo cāvuso, sammākammantī? Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammākammanto’’’.
‘‘Katamo cāvuso, sammāājīvo? Idhāvuso, ariyasāvako micchāājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvikaṃ kappeti, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammāājīvo’’’.
‘‘Katamo cāvuso, sammāvāyāmo? Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammāvāyāmo’’’.
‘‘Katamā cāvuso, sammāsati? Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammāsati’’’.
‘‘Katamo cāvuso, sammāsamādhi? Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati…pe… tatiyaṃ jhānaṃ… viharati, ayaṃ vuccatāvuso – ‘sammāsamādhi’. Idaṃ vuccatāvuso – ‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ’’’.
‘‘Tathāgatenāvuso, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ, yadidaṃ – imesaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkamma’’nti.
Idamavoca āyasmā sāriputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.
Saccavibhaṅgasuttaṃ niṭṭhitaṃ ekādasamaṃ.