快乐巴利palinanda.cc

中部第137经 · 六处分别经 Saḷāyatanavibhaṅgasuttaṃ

本经目录七、六处分别经

304已对照

七、六处分别经

三〇四、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)的祇树林(Jetavana)给孤独园(Anāthapiṇḍika)。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——“诸比丘,我要为你们说六处分别(saḷāyatanavibhaṅga)。你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

304. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘saḷāyatanavibhaṅgaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 3.216缅 3.259已对照

“‘六内处应当了知,六外处应当了知,六识身应当了知,六触身应当了知,十八意近伺(manopavicāra)应当了知,三十六众生之道(sattapada)应当了知;于此中,你们要依止此而舍断此;有三念处,圣者亲近之;圣者亲近[彼],导师才堪教诫徒众;他被称为诸调御者(yoggācariya)中的无上者、调御丈夫’——这是六处分别的纲要。

‘‘‘Cha ajjhattikāni āyatanāni veditabbāni, cha bāhirāni āyatanāni veditabbāni, cha viññāṇakāyā veditabbā, cha phassakāyā veditabbā, aṭṭhārasa manopavicārā veditabbā, chattiṃsa sattapadā veditabbā, tatra idaṃ nissāya idaṃ pajahatha, tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati, so vuccati yoggācariyānaṃ [yogācariyānaṃ (ka.)] anuttaro purisadammasārathī’ti – ayamuddeso saḷāyatanavibhaṅgassa.
305已对照

三〇五、“‘六内处应当了知’——这样说了,这是就什么而说的呢?‘眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、意处——六内处应当了知’——这样所说的,就是就这个而说的。

305. ‘‘‘Cha ajjhattikāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhāyatanaṃ sotāyatanaṃ ghānāyatanaṃ jivhāyatanaṃ kāyāyatanaṃ manāyatanaṃ – cha ajjhattikāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“‘六外处应当了知’——这样说了,这是就什么而说的呢?‘色处、声处、香处、味处、触处、法处——六外处应当了知’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Cha bāhirāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ dhammāyatanaṃ – cha bāhirāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“‘六识身应当了知’——这样说了,这是就什么而说的呢?‘眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识——六识身应当了知’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Cha viññāṇakāyā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ – cha viññāṇakāyā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“‘六触身应当了知’——这样说了,这是就什么而说的呢?‘眼触、耳触、鼻触、舌触、身触、意触——六触身应当了知’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Cha phassakāyā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso – cha phassakāyā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 3.217已对照

“‘十八意近伺应当了知’——这样说了,这是就什么而说的呢?‘以眼见色后,近伺于处在喜悦位的色,近伺于处在忧位的色,近伺于处在舍位的色。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触所触后……以意识知法后,近伺于处在喜悦位的法,近伺于处在忧位的法,近伺于处在舍位的法。如是,六喜悦近伺、六忧近伺、六舍近伺——十八意近伺应当了知’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘‘Aṭṭhārasa manopavicārā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati, domanassaṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati, upekkhāṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati, domanassaṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati, upekkhāṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati. Iti cha somanassūpavicārā, cha domanassūpavicārā, cha upekkhūpavicārā, aṭṭhārasa manopavicārā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
306缅 3.260已对照

三〇六、“‘三十六众生之道应当了知’——这样说了,这是就什么而说的呢?六依家的喜悦、六依出离的喜悦、六依家的忧、六依出离的忧、六依家的舍、六依出离的舍。此中,哪六种是依家的诸喜悦呢?当[他]把眼所识的、可喜的、可乐的、可意的、悦意的、与世间财相关的诸色之获得,作为获得而观见时,或者忆念先前曾获得的、已过去、已灭、已变易的[诸色]时,喜悦生起。凡这样的喜悦,这称为依家的喜悦。耳所识的诸声……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸所触……当[他]把意所识的、可喜的、可乐的、可意的诸法……乃至……喜悦[生起]。凡这样的喜悦,这称为依家的喜悦。这些就是六依家的喜悦。

306. ‘‘‘Chattiṃsa sattapadā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Cha gehasitāni [gehassitāni (?)] somanassāni, cha nekkhammasitāni [nekkhammassitāni (ṭīkā)] somanassāni, cha gehasitāni domanassāni, cha nekkhammasitāni domanassāni, cha gehasitā upekkhā, cha nekkhammasitā upekkhā. Tattha katamāni cha gehasitāni somanassāni? Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati gehasitaṃ somanassaṃ. Sotaviññeyyānaṃ saddānaṃ… ghānaviññeyyānaṃ gandhānaṃ… jivhāviññeyyānaṃ rasānaṃ… kāyaviññeyyānaṃ phoṭṭhabbānaṃ… manoviññeyyānaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ…pe… somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati gehasitaṃ somanassaṃ. Imāni cha gehasitāni somanassāni.
PTS 3.218已对照

“此中,哪六种是依出离的诸喜悦呢?了知诸色的无常性、变易、离贪、灭之后,[见]‘先前的诸色与如今的诸色,那一切色都是无常的、苦的、变易之法’,如是如实以正慧见此时,喜悦生起。凡这样的喜悦,这称为依出离的喜悦。诸声……诸香……诸味……诸所触……了知诸法的无常性、变易、离贪、灭之后,[见]‘先前的诸法与如今的诸法,那一切法都是无常的、苦的、变易之法’,如是如实以正慧见此时,喜悦生起。凡这样的喜悦,这称为依出离的喜悦。这些就是六依出离的喜悦。

‘‘Tattha katamāni cha nekkhammasitāni somanassāni? Rūpānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ [vipariṇāmaṃ virāgaṃ nirodhaṃ (ka.)], ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassaṃ. Saddānaṃtveva… gandhānaṃtveva… rasānaṃtveva… phoṭṭhabbānaṃtveva… dhammānaṃtve aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva dhammā etarahi ca sabbe te dhammā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassaṃ. Imāni cha nekkhammasitāni somanassāni.
307缅 3.261已对照

三〇七、“此中,哪六种是依家的诸忧呢?眼所识的诸色……乃至……耳所识的诸声……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸所触……当[他]把意所识的、可喜的、可乐的、可意的、悦意的、与世间财相关的诸法之不获得,作为不获得而观见时,或者忆念先前不曾获得的、已过去、已灭、已变易的[诸法]时,忧生起。凡这样的忧,这称为依家的忧。这些就是六依家的忧。

307. ‘‘Tattha katamāni cha gehasitāni domanassāni? Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ…pe… sotaviññeyyānaṃ saddānaṃ… ghānaviññeyyānaṃ gandhānaṃ… jivhāviññeyyānaṃ rasānaṃ… kāyaviññeyyānaṃ phoṭṭhabbānaṃ… manoviññeyyānaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā appaṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati gehasitaṃ domanassaṃ. Imāni cha gehasitāni domanassāni.
PTS 3.219已对照

“此中,哪六种是依出离的诸忧呢?了知诸色的无常性、变易、离贪、灭之后,[见]‘先前的诸色与如今的诸色,那一切色都是无常的、苦的、变易之法’,如是如实以正慧见此之后,于诸无上解脱生起渴慕:‘我什么时候才能成就并住于那个处——诸圣者如今所成就并住的那个处呢?’如是于诸无上解脱生起渴慕者,因渴慕之缘而生起忧。凡这样的忧,这称为依出离的忧。诸声……乃至……诸香……诸味……诸所触……了知诸法的无常性、变易、离贪、灭之后,[见]‘先前的诸法与如今的诸法,那一切法都是无常的、苦的、变易之法’,如是如实以正慧见此之后,于诸无上解脱生起渴慕:‘我什么时候才能成就并住于那个处——诸圣者如今所成就并住的那个处呢?’如是于诸无上解脱生起渴慕者,因渴慕之缘而生起忧。凡这样的忧,这称为依出离的忧。这些就是六依出离的忧。

‘‘Tattha katamāni cha nekkhammasitāni domanassāni? Rūpānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti – ‘kudāssu [kadāssu (syā. kaṃ. pī.)] nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī’ti iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassaṃ. Saddānaṃtveva…pe… gandhānaṃtveva… rasānaṃtveva… phoṭṭhabbānaṃtveva… dhammānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva dhammā etarahi ca sabbe te dhammā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti – ‘kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī’ti iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassaṃ. Imāni cha nekkhammasitāni domanassāni.
308已对照

三〇八、“此中,哪六种是依家的舍呢?以眼见色后,于愚人、痴者、凡夫——未胜界限者、未胜异熟者、不见过患者、无闻凡夫——生起舍。凡这样的舍,它不超越色,因此那舍称为‘依家的’。以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触所触后……以意识知法后,于愚人、痴者、凡夫——未胜界限者、未胜异熟者、不见过患者、无闻凡夫——生起舍。凡这样的舍,它不超越法,因此那舍称为‘依家的’。这些就是六依家的舍。

308. ‘‘Tattha katamā cha gehasitā upekkhā? Cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa ( ) [(mandassa) (ka.)] puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa. Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā nātivattati. Tasmā sā [sāyaṃ (ka.)] upekkhā ‘gehasitā’ti vuccati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa. Yā evarūpā upekkhā, dhammaṃ sā nātivattati. Tasmā sā upekkhā ‘gehasitā’ti vuccati. Imā cha gehasitā upekkhā.
缅 3.262已对照

“此中,哪六种是依出离的舍呢?了知诸色的无常性、变易、离贪、灭之后,[见]‘先前的诸色与如今的诸色,那一切色都是无常的、苦的、变易之法’,如是如实以正慧见此时,舍生起。凡这样的舍,它超越色,因此那舍称为‘依出离的’。诸声……诸香……诸味……诸所触……了知诸法的无常性、变易、离贪、灭之后,[见]‘先前的诸法与如今的诸法,那一切法都是无常的、苦的、变易之法’,如是如实以正慧见此时,舍生起。凡这样的舍,它超越法,因此那舍称为‘依出离的’。这些就是六依出离的舍。‘三十六众生之道应当了知’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Tattha katamā cha nekkhammasitā upekkhā? Rūpānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā. Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā ativattati. Tasmā sā upekkhā ‘nekkhammasitā’ti vuccati. Saddānaṃtveva… gandhānaṃtveva… rasānaṃtveva… phoṭṭhabbānaṃtveva… dhammānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva dhammā etarahi ca sabbe te dhammā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā. Yā evarūpā upekkhā, dhammaṃ sā ativattati. Tasmā sā upekkhā ‘nekkhammasitā’ti vuccati. Imā cha nekkhammasitā upekkhā. ‘Chattiṃsa sattapadā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
309PTS 3.220已对照

三〇九、“‘于此中,你们要依止此而舍断此’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,于此中,凡六依出离的喜悦,你们要依止它们、缘于它们;凡六依家的喜悦,你们要舍断它们、超越它们。如是便有它们的舍断,如是便有它们的超越。

309. ‘‘Tatra idaṃ nissāya idaṃ pajahathā’’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ; kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni somanassāni tāni nissāya tāni āgamma yāni cha gehasitāni somanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
已对照

“诸比丘,于此中,凡六依出离的忧,你们要依止它们、缘于它们;凡六依家的忧,你们要舍断它们、超越它们。如是便有它们的舍断,如是便有它们的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni domanassāni tāni nissāya tāni āgamma yāni cha gehasitāni domanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
已对照

“诸比丘,于此中,凡六依出离的舍,你们要依止它们、缘于它们;凡六依家的舍,你们要舍断它们、超越它们。如是便有它们的舍断,如是便有它们的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yā cha nekkhammasitā upekkhā tā nissāya tā āgamma yā cha gehasitā upekkhā tā pajahatha, tā samatikkamatha. Evametāsaṃ pahānaṃ hoti, evametāsaṃ samatikkamo hoti.
已对照

“诸比丘,于此中,凡六依出离的喜悦,你们要依止它们、缘于它们;凡六依出离的忧,你们要舍断它们、超越它们。如是便有它们的舍断,如是便有它们的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni somanassāni tāni nissāya tāni āgamma yāni cha nekkhammasitāni domanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
已对照

“诸比丘,于此中,凡六依出离的舍,你们要依止它们、缘于它们;凡六依出离的喜悦,你们要舍断它们、超越它们。如是便有它们的舍断,如是便有它们的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yā cha nekkhammasitā upekkhā tā nissāya tā āgamma yāni cha nekkhammasitāni somanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
310缅 3.263已对照

三一〇、“诸比丘,有种种的、依于种种的舍;有单一的、依于单一的舍。诸比丘,什么是种种的、依于种种的舍呢?诸比丘,有于诸色的舍,有于诸声的[舍],有于诸香的[舍],有于诸味的[舍],有于诸所触的[舍]——诸比丘,这就是种种的、依于种种的舍。诸比丘,什么是单一的、依于单一的舍呢?诸比丘,有依止空无边处的舍,有依止识无边处的[舍],有依止无所有处的[舍],有依止非想非非想处的[舍]——诸比丘,这就是单一的、依于单一的舍。

310. ‘‘Atthi, bhikkhave, upekkhā nānattā nānattasitā, atthi upekkhā ekattā ekattasitā. Katamā ca, bhikkhave, upekkhā nānattā nānattasitā? Atthi, bhikkhave, upekkhā rūpesu, atthi saddesu, atthi gandhesu, atthi rasesu, atthi phoṭṭhabbesu – ayaṃ, bhikkhave, upekkhā nānattā nānattasitā. Katamā ca, bhikkhave, upekkhā ekattā ekattasitā? Atthi, bhikkhave, upekkhā ākāsānañcāyatananissitā, atthi viññāṇañcāyatananissitā, atthi ākiñcaññāyatananissitā, atthi nevasaññānāsaññāyatananissitā – ayaṃ, bhikkhave, upekkhā ekattā ekattasitā.
已对照

“诸比丘,于此中,凡这单一的、依于单一的舍,你们要依止它、缘于它;凡这种种的、依于种种的舍,你们要舍断它、超越它。如是便有它的舍断,如是便有它的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāyaṃ upekkhā ekattā ekattasitā taṃ nissāya taṃ āgamma yāyaṃ upekkhā nānattā nānattasitā taṃ pajahatha, taṃ samatikkamatha. Evametissā pahānaṃ hoti, evametissā samatikkamo hoti.
PTS 3.221已对照

“诸比丘,你们要依止非彼所成性(atammayatā)、缘于非彼所成性;凡这单一的、依于单一的舍,你们要舍断它、超越它。如是便有它的舍断,如是便有它的超越。‘于此中,你们要依止此而舍断此’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Atammayataṃ, bhikkhave, nissāya atammayataṃ āgamma yāyaṃ upekkhā ekattā ekattasitā taṃ pajahatha, taṃ samatikkamatha. Evametissā pahānaṃ hoti, evametissā samatikkamo hoti. ‘Tatra idaṃ nissāya idaṃ pajahathā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
311已对照

三一一、“‘有三念处,圣者亲近之;圣者亲近[彼],导师才堪教诫徒众’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,导师作为悲悯者、求利益者,出于悲悯,为诸弟子说法:‘这是为了你们的利益,这是为了你们的安乐。’他的诸弟子不愿听闻,不倾耳,不安立心于了知,背离导师的教诫而行。诸比丘,于此,如来既不是不满意的,也不感受不满意,并且不被漏入而住,具念、正知。诸比丘,这是第一念处,圣者亲近之;圣者亲近[彼],导师才堪教诫徒众。

311. ‘‘‘Tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahatī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ; kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati.
缅 3.264已对照

“再者,诸比丘,导师作为悲悯者、求利益者,出于悲悯,为诸弟子说法:‘这是为了你们的利益,这是为了你们的安乐。’他的一些弟子不愿听闻,不倾耳,不安立心于了知,背离导师的教诫而行;一些弟子愿意听闻,倾耳,安立心于了知,不背离导师的教诫而行。诸比丘,于此,如来既不是不满意的,也不感受不满意;也不是满意的,也不感受满意。舍离不满意与满意这二者,成为舍者而住,具念、正知。诸比丘,这称为第二念处,圣者亲近之;圣者亲近[彼],导师才堪教诫徒众。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa ekacce sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti; ekacce sāvakā sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, na ca vokkamma satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti; na ca attamano hoti, na ca attamanataṃ paṭisaṃvedeti. Anattamanatā ca attamanatā ca – tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dutiyaṃ satipaṭṭhānaṃ yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati.
PTS 3.222已对照

“再者,诸比丘,导师作为悲悯者、求利益者,出于悲悯,为诸弟子说法:‘这是为了你们的利益,这是为了你们的安乐。’他的诸弟子愿意听闻,倾耳,安立心于了知,不背离导师的教诫而行。诸比丘,于此,如来既是满意的,也感受满意,并且不被漏入而住,具念、正知。诸比丘,这称为第三念处,圣者亲近之;圣者亲近[彼],导师才堪教诫徒众。‘有三念处,圣者亲近之;圣者亲近[彼],导师才堪教诫徒众’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññācittaṃ upaṭṭhapenti, na ca vokkamma satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato attamano ceva hoti, attamanatañca paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, tatiyaṃ satipaṭṭhānaṃ yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati. ‘Tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahatī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
312缅 3.265已对照

三一二、“‘他被称为诸调御者中的无上者、调御丈夫’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,被调象师所调御的应调之象,只向一方奔驰——东方,或西方,或北方,或南方。诸比丘,被调马师所调御的应调之马,只向一方奔驰——东方,或西方,或北方,或南方。诸比丘,被调牛师所调御的应调之牛,只向一方奔驰——东方,或西方,或北方,或南方。诸比丘,而被如来、阿罗汉、正等正觉者所调御的应调之人,向八方遍驰:有色者见诸色——这是一方;内无色想者见外诸色——这是第二方;唯胜解为‘净’——这是第三方;完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处——这是第四方;完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处——这是第五方;完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处——这是第六方;完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处——这是第七方;完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭——这是第八方。诸比丘,被如来、阿罗汉、正等正觉者所调御的应调之人,向这八方遍驰。‘他被称为诸调御者中的无上者、调御丈夫’——这样所说的,就是就这个而说的。”

世尊说了这[番话]。那些比丘满意、欢喜世尊之所说。

312. ‘‘‘So vuccati yoggācariyānaṃ anuttaro purisadammasārathī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Hatthidamakena, bhikkhave, hatthidammo sārito ekaṃyeva disaṃ dhāvati – puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Assadamakena, bhikkhave, assadammo sārito ekaññeva disaṃ dhāvati – puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Godamakena, bhikkhave, godammo sārito ekaṃyeva disaṃ dhāvati – puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Tathāgatena hi, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena purisadammo sārito aṭṭha disā vidhāvati. Rūpī rūpāni passati – ayaṃ ekā disā; ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati – ayaṃ dutiyā disā; subhantveva adhimutto hoti – ayaṃ tatiyā disā; sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ catutthī disā; sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ pañcamī disā; sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ chaṭṭhī disā; sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ sattamī disā; sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati – ayaṃ aṭṭhamī disā. Tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena purisadammo sārito imā aṭṭha disā vidhāvati. ‘So vuccati yoggācariyānaṃ anuttaro purisadammasārathī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vutta’’nti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Saḷāyatanavibhaṅgasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.
已对照

《六处分别经》终,[《分别品》中之]第七[经]。