快乐巴利palinanda.cc

中部第125经 · 调御地经 Dantabhūmisuttaṃ

本经目录五、调御地经

213缅 3.169已对照

五、调御地经

二一三、如是我闻——一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,阿夷那和提沙弥(Aciravata samaṇuddesa)住在林野小屋中。于是阇耶先那王子(Jayasena rājakumāra)正在散步、游行,来到阿夷那和提沙弥之处;到了之后,与阿夷那和提沙弥互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的阇耶先那王子对阿夷那和提沙弥这样说——

213. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aciravato samaṇuddeso araññakuṭikāyaṃ viharati. Atha kho jayaseno rājakumāro jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena aciravato samaṇuddeso tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā aciravatena samaṇuddesena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jayaseno rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ etadavoca –
PTS 3.129已对照

“火种(Aggivessana)尊师,我听说过这[话]——‘在此,比丘不放逸、热勤、自策励而住,能触证心一境性(cittassa ekaggatā)。’‘王子,正是这样;王子,正是这样。在此,比丘不放逸、热勤、自策励而住,能触证心一境性。’‘愿火种尊师依所闻、依所受持为我说法。’‘王子,我不能依所闻、依所受持为你说法。王子,因为假如我依所闻、依所受持为你说法,而你不了知我所说之义,那对我是疲劳,那对我是疲恼。’‘愿火种尊师依所闻、依所受持为我说法。或许我能了知火种尊师所说之义。’‘王子,我可以依所闻、依所受持为你说法。假如你了知我所说之义,那就好;假如你不了知我所说之义,你就停留在你自己[不了知]的那一分上,不要在那里再进一步追问我。’‘愿火种尊师依所闻、依所受持为我说法。假如我了知火种尊师所说之义,那就好;假如我不了知火种尊师所说之义,我就停留在我自己[不了知]的那一分上,不会在那里再进一步追问火种尊师。’”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bho aggivessana – ‘idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’nti. ‘Evametaṃ, rājakumāra, evametaṃ, rājakumāra. Idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’nti. ‘Sādhu me bhavaṃ aggivessano yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ desetū’ti. ‘Na kho te ahaṃ, rājakumāra, sakkomi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ desetuṃ. Ahañca hi te, rājakumāra, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, tvañca me bhāsitassa atthaṃ na ājāneyyāsi; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti. ‘Desetu me bhavaṃ aggivessano yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ. Appevanāmāhaṃ bhoto aggivessanassa bhāsitassa atthaṃ ājāneyya’nti. ‘Deseyyaṃ kho te ahaṃ, rājakumāra, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ. Sace me tvaṃ bhāsitassa atthaṃ ājāneyyāsi, iccetaṃ kusalaṃ; no ce me tvaṃ bhāsitassa atthaṃ ājāneyyāsi, yathāsake tiṭṭheyyāsi, na maṃ tattha uttariṃ paṭipuccheyyāsī’ti. ‘Desetu me bhavaṃ aggivessano yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ. Sace ahaṃ bhoto aggivessanassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmi [ājāneyyāmi (ka.)], iccetaṃ kusalaṃ; no ce ahaṃ bhoto aggivessanassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmi, yathāsake tiṭṭhissāmi [tiṭṭheyyāmi (ka.)], nāhaṃ tattha bhavantaṃ aggivessanaṃ uttariṃ paṭipucchissāmī’’’ti.
214缅 3.170已对照

二一四、于是阿夷那和提沙弥依所闻、依所受持为阇耶先那王子说法。这样说时,阇耶先那王子对阿夷那和提沙弥这样说——“火种尊师,这是无处、无机会的:比丘不放逸、热勤、自策励而住,能触证心一境性。”于是阇耶先那王子向阿夷那和提沙弥表明了[此事是]无处、无机会之后,从座而起,离去了。

214. Atha kho aciravato samaṇuddeso jayasenassa rājakumārassa yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ desesi. Evaṃ vutte, jayaseno rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ etadavoca – ‘‘aṭṭhānametaṃ, bho aggivessana, anavakāso yaṃ bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’’nti. Atha kho jayaseno rājakumāro aciravatassa samaṇuddesassa aṭṭhānatañca anavakāsatañca pavedetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
已对照

阇耶先那王子离去不久,阿夷那和提沙弥来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的阿夷那和提沙弥,把与阇耶先那王子之间所有的交谈,全部禀告了世尊。

Atha kho aciravato samaṇuddeso acirapakkante jayasene rājakumāre yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho aciravato samaṇuddeso yāvatako ahosi jayasenena rājakumārena saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi.
PTS 3.130已对照

这样说时,世尊对阿夷那和提沙弥这样说——“火种,那在此哪里求得到呢?凡是应以出离而知、应以出离而见、应以出离而得、应以出离而作证的,阇耶先那王子住在诸欲之中,受用诸欲,被诸欲寻所啃噬,被欲热恼所焚烧,热衷于寻求诸欲,他竟会知道它、见到它或作证它”——这[种]处是不存在的。

Evaṃ vutte, bhagavā aciravataṃ samaṇuddesaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kutettha, aggivessana, labbhā. Yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya ussuko [ussukko (sabbattha)] ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatī’’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
215缅 3.171已对照

二一五、“火种,犹如有两头应调之象,或应调之马,或应调之牛,已善调伏、已善调教;[又有]两头应调之象,或应调之马,或应调之牛,未调伏、未调教。火种,你认为怎样:那两头已善调伏、已善调教的应调之象,或应调之马,或应调之牛,它们是否正因已调伏而行已调伏者的动作,正因已调伏而到达调御地(dantabhūmi)呢?”“是的,尊者。”“而那两头未调伏、未调教的应调之象,或应调之马,或应调之牛,它们是否会正以未调伏[之身]而行已调伏者的动作,正以未调伏[之身]而到达调御地,犹如那两头已善调伏、已善调教的应调之象,或应调之马,或应调之牛呢?”“不会的,尊者。”“火种,正是这样,凡是应以出离而知、应以出离而见、应以出离而得、应以出离而作证的,阇耶先那王子住在诸欲之中,受用诸欲,被诸欲寻所啃噬,被欲热恼所焚烧,热衷于寻求诸欲,他竟会知道它、见到它或作证它”——这[种]处是不存在的。

215. ‘‘Seyyathāpissu, aggivessana, dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā, dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā adantā avinītā. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, ye te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā, api nu te dantāva dantakāraṇaṃ gaccheyyuṃ, dantāva dantabhūmiṃ sampāpuṇeyyu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ye pana te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā adantā avinītā, api nu te adantāva dantakāraṇaṃ gaccheyyuṃ, adantāva dantabhūmiṃ sampāpuṇeyyuṃ, seyyathāpi te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Evameva kho, aggivessana, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya ussuko ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatī’’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
216已对照

二一六、“火种,犹如在村庄或市镇不远处有一座大山。两个朋友从那村庄或市镇出来,手牵着手,来到那座山;到了之后,一个朋友站在下面的山脚,一个朋友登上山顶。站在下面山脚的朋友对站在山顶的朋友这样说:‘朋友,你站在山顶上看见什么?’他会这样说:‘朋友,我站在山顶上看见园林之可爱、树林之可爱、地之可爱、莲池之可爱。’”

216. ‘‘Seyyathāpi, aggivessana, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahāpabbato. Tamenaṃ dve sahāyakā tamhā gāmā vā nigamā vā nikkhamitvā hatthavilaṅghakena yena so pabbato tenupasaṅkameyyuṃ; upasaṅkamitvā eko sahāyako heṭṭhā pabbatapāde tiṭṭheyya, eko sahāyako uparipabbataṃ āroheyya. Tamenaṃ heṭṭhā pabbatapāde ṭhito sahāyako uparipabbate ṭhitaṃ sahāyakaṃ evaṃ vedayya – ‘yaṃ, samma, kiṃ tvaṃ passasi uparipabbate ṭhito’ti? So evaṃ vadeyya – ‘passāmi kho ahaṃ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’’’nti.
PTS 3.131已对照

“他会这样说:‘朋友,这是无处、无机会的:你站在山顶上会看见园林之可爱、树林之可爱、地之可爱、莲池之可爱。’于是站在山顶上的那个朋友下到下面的山脚,抓住那个朋友的手臂,带他登上山顶,让他稍稍喘息之后,会这样说:‘朋友,你站在山顶上看见什么?’他会这样说:‘朋友,我站在山顶上看见园林之可爱、树林之可爱、地之可爱、莲池之可爱。’”

‘‘So evaṃ vadeyya – ‘aṭṭhānaṃ kho etaṃ, samma, anavakāso yaṃ tvaṃ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’nti. Tamenaṃ uparipabbate ṭhito sahāyako heṭṭhimapabbatapādaṃ orohitvā taṃ sahāyakaṃ bāhāyaṃ gahetvā uparipabbataṃ āropetvā muhuttaṃ assāsetvā evaṃ vadeyya – ‘yaṃ, samma, kiṃ tvaṃ passasi uparipabbate ṭhito’ti? So evaṃ vadeyya – ‘passāmi kho ahaṃ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’’’nti.
已对照

“他会这样说:‘朋友,刚才你说——我们是这样了解的——朋友,这是无处、无机会的:你站在山顶上会看见园林之可爱、树林之可爱、地之可爱、莲池之可爱。’而刚才你又说——我们是这样了解的——‘朋友,我站在山顶上看见园林之可爱、树林之可爱、地之可爱、莲池之可爱。’他会这样说:‘朋友,正因为我被这座大山所遮,所以没有看见应看见的。’”

‘‘So evaṃ vadeyya – ‘idāneva kho te, samma, bhāsitaṃ – mayaṃ evaṃ ājānāma – aṭṭhānaṃ kho etaṃ samma, anavakāso yaṃ tvaṃ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’nti. Idāneva ca pana te bhāsitaṃ mayaṃ evaṃ ājānāma – ‘passāmi kho ahaṃ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’nti. So evaṃ vadeyya – ‘tathā hi panāhaṃ, samma, iminā mahatā pabbatena āvuto [āvaṭo (sī. aṭṭha. pī.), āvuṭo (syā. kaṃ. ka.)] daṭṭheyyaṃ nāddasa’’’nti.
缅 3.172已对照

“火种,阇耶先那王子被比这更大的无明蕴所遮、所盖、所蔽、所包覆。凡是应以出离而知、应以出离而见、应以出离而得、应以出离而作证的,他——阇耶先那王子——住在诸欲之中,受用诸欲,被诸欲寻所啃噬,被欲热恼所焚烧,热衷于寻求诸欲,竟会知道它、见到它或作证它——这[种]处是不存在的。火种,假如这两个譬喻在[你]对阇耶先那王子[说法时]现起于你,阇耶先那王子对你生起净信就不足为奇,净信了也会对你作净信的表示。”“尊者,这两个稀有的、前所未闻的譬喻,怎么会像现起于世尊那样,在[我]对阇耶先那王子[说法时]现起于我呢?”

‘‘Ato mahantatarena, aggivessana, avijjākhandhena jayaseno rājakumāro āvuto nivuto [nivuṭo (syā. kaṃ. pī. ka.)] ophuṭo [ovuto (sī.), ovuṭo (syā. kaṃ. pī.)] pariyonaddho. So vata yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya ussuko ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Sace kho taṃ, aggivessana, jayasenassa rājakumārassa imā dve upamā paṭibhāyeyyuṃ [paṭibhāseyyuṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)], anacchariyaṃ te jayaseno rājakumāro pasīdeyya, pasanno ca te pasannākāraṃ kareyyā’’ti. ‘‘Kuto pana maṃ, bhante, jayasenassa rājakumārassa imā dve upamā paṭibhāyissanti [paṭibhāsissanti (sī. syā. kaṃ. pī.)] anacchariyā pubbe assutapubbā, seyyathāpi bhagavanta’’nti?
217PTS 3.132已对照

二一七、“火种,犹如已灌顶的刹帝利王召唤象林猎人(nāgavanika):‘来,朋友象林猎人,你骑上国王的象,进入象林,看见林野的象之后,把它系在国王之象的颈上。’‘是的,陛下。’火种,象林猎人应诺已灌顶的刹帝利王之后,便骑上国王的象,进入象林,看见林野的象之后,把它系在国王之象的颈上。国王的象把它带到露地。火种,到这个程度,林野的象就已到了露地。火种,因为林野的象贪着于此,即:象林。象林猎人禀告已灌顶的刹帝利王:‘陛下,林野的象已到了露地。’火种,于是已灌顶的刹帝利王召唤调象师(hatthidamaka):‘来,朋友调象师,你去调伏那林野的象,为了压伏其林野的习性(sīla),为了压伏其林野的奔驰思惟,为了压伏其林野的焦虑、疲劳、热恼,为了使它乐于村边,为了使它受持人们所喜爱的习性。’”

217. ‘‘Seyyathāpi, aggivessana, rājā khattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmanteti – ‘ehi tvaṃ, samma nāgavanika, rañño nāgaṃ abhiruhitvā nāgavanaṃ pavisitvā āraññakaṃ nāgaṃ atipassitvā rañño nāgassa gīvāyaṃ upanibandhāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, aggivessana, nāgavaniko rañño khattiyassa muddhāvasittassa paṭissutvā rañño nāgaṃ abhiruhitvā nāgavanaṃ pavisitvā āraññakaṃ nāgaṃ atipassitvā rañño nāgassa gīvāyaṃ upanibandhati. Tamenaṃ rañño nāgo abbhokāsaṃ nīharati. Ettāvatā kho, aggivessana, āraññako nāgo abbhokāsaṃ gato hoti. Etthagedhā [etagedhā (sī. pī.)] hi, aggivessana, āraññakā nāgā yadidaṃ – nāgavanaṃ. Tamenaṃ nāgavaniko rañño khattiyassa muddhāvasittassa ārocesi – ‘abbhokāsagato kho [kho te (syā. kaṃ. ka.)], deva, āraññako nāgo’ti. Atha kho aggivessana, tamenaṃ rājā khattiyo muddhāvasitto hatthidamakaṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma hatthidamaka, āraññakaṃ nāgaṃ damayāhi āraññakānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu samādapanāyā’’’ti [samādāpanāyāti (?)].
PTS 3.133缅 3.173已对照

“‘是的,陛下。’火种,调象师应诺已灌顶的刹帝利王之后,把一根大柱埋入地中,把林野之象的颈系[在柱上],为了压伏其林野的习性,为了压伏其林野的奔驰思惟,为了压伏其林野的焦虑、疲劳、热恼,为了使它乐于村边,为了使它受持人们所喜爱的习性。调象师以那些无瑕、悦耳、可爱、沁入人心、文雅、为众人所喜、为众人所意的语言对它说话。火种,当林野的象被调象师以那些无瑕、悦耳、可爱、沁入人心、文雅、为众人所喜、为众人所意的语言说话时,它愿意听闻,倾耳,安立心于了知;调象师便进一步给它草料与水。

‘‘‘Evaṃ, devā’ti kho, aggivessana, hatthidamako rañño khattiyassa muddhāvasittassa paṭissutvā mahantaṃ thambhaṃ pathaviyaṃ nikhaṇitvā āraññakassa nāgassa gīvāyaṃ upanibandhati āraññakānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu samādapanāya. Tamenaṃ hatthidamako yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpāhi vācāhi samudācarati. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpāhi vācāhi samudācariyamāno sussūsati, sotaṃ odahati, aññā cittaṃ upaṭṭhāpeti; tamenaṃ hatthidamako uttari tiṇaghāsodakaṃ anuppavecchati.
缅 3.174已对照

“火种,当林野的象接受了调象师的草料与水时,调象师便这样想:‘这头林野的象现在会活下去了。’调象师便进一步让它做动作:‘喂,拿起!喂,放下!’火种,当林野的象对调象师的拿起、放下[之令]听从其言、顺受教诫时,调象师便进一步让它做动作:‘喂,前进!喂,后退!’火种,当林野的象对调象师的前进、后退[之令]听从其言、顺受教诫时,调象师便进一步让它做动作:‘喂,起立!喂,坐下!’火种,当林野的象对调象师的起立、坐下[之令]听从其言、顺受教诫时,调象师便进一步让它做名为‘不动’的动作:把一块木板系在那大[象]的鼻上,一个手持标枪的人坐在它的颈上,四周有手持标枪的人们围绕而立,调象师手持长标枪杆站在前面。当它被令做不动的动作时,既不动前足,也不动后足;既不动前身,也不动后身;不动头,不动耳,不动牙,不动尾,不动鼻。那林野的象能忍受矛的击打、剑的击打、箭的击打、箭叶(sarapatta)的击打,以及大鼓、铙鼓、笛、螺贝、小鼓的轰鸣之声;它已放下一切弯曲之过、已除去涩秽,是堪为国王所有的、供国王受用的,正被算作国王的肢分。

‘‘Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa tiṇaghāsodakaṃ paṭiggaṇhāti, tatra hatthidamakassa evaṃ hoti – ‘jīvissati kho [nu kho (sī. ka.)] dāni āraññako [rañño (sī. pī.)] nāgo’ti. Tamenaṃ hatthidamako uttari kāraṇaṃ kāreti – ‘ādiya, bho, nikkhipa, bho’ti. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa ādānanikkhepe vacanakaro hoti ovādappaṭikaro, tamenaṃ hatthidamako uttari kāraṇaṃ kāreti – ‘abhikkama, bho, paṭikkama, bho’ti. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa abhikkamapaṭikkamavacanakaro hoti ovādappaṭikaro, tamenaṃ hatthidamako uttari kāraṇaṃ kāreti – ‘uṭṭhaha, bho, nisīda, bho’ti. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa uṭṭhānanisajjāya vacanakaro hoti ovādappaṭikaro, tamenaṃ hatthidamako uttari āneñjaṃ nāma kāraṇaṃ kāreti, mahantassa phalakaṃ soṇḍāya upanibandhati, tomarahattho ca puriso uparigīvāya nisinno hoti, samantato ca tomarahatthā purisā parivāretvā ṭhitā honti, hatthidamako ca dīghatomarayaṭṭhiṃ gahetvā purato ṭhito hoti. So āneñjaṃ kāraṇaṃ kāriyamāno neva purime pāde copeti na pacchime pāde copeti, na purimakāyaṃ copeti na pacchimakāyaṃ copeti, na sīsaṃ copeti, na kaṇṇe copeti, na dante copeti, na naṅguṭṭhaṃ copeti, na soṇḍaṃ copeti. So hoti āraññako nāgo khamo sattippahārānaṃ asippahārānaṃ usuppahārānaṃ sarapattappahārānaṃ [parasatthappahārānaṃ (sī.), parasattuppahārānaṃ (syā. kaṃ. pī.)] bheripaṇavavaṃsasaṅkhaḍiṇḍimaninnādasaddānaṃ [bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddānaṃ (pī.)] sabbavaṅkadosanihitaninnītakasāvo rājāraho rājabhoggo rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati.
218PTS 3.134已对照

二一八、“火种,正是这样,于此,如来出现于世间,是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。居士、居士之子,或出生于其他某个家族者听闻那法。他听闻那法之后,获得对如来的信心。他具足如此获得的信心,这样思察——‘在家生活是狭窄的尘垢之道,出家则是空旷开阔的。住在家中,不容易行持完全圆满、完全清净、如磨光的螺贝般的梵行。我何不剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者呢?’

218. ‘‘Evameva kho, aggivessana, idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti.
已对照

“后来某个时候,他舍弃少量财产或舍弃大量财产,舍弃少数亲眷或舍弃众多亲眷,剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者。火种,到这个程度,圣弟子就已到了露地。火种,因为诸天与人贪着于此,即:五欲功德。如来便进一步调教他:‘来,比丘,你要具戒;要以波罗提木叉律仪防护而住,具足正行与行处,于微细的罪过也见怖畏;要受持学处而学习。’”

‘‘So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Ettāvatā kho, aggivessana, ariyasāvako abbhokāsagato hoti. Etthagedhā hi, aggivessana, devamanussā yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Tamenaṃ tathāgato uttariṃ vineti – ‘ehi tvaṃ, bhikkhu, sīlavā hohi, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharāhi ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhassu sikkhāpadesū’’’ti.
PTS 3.135缅 3.175已对照

“火种,当圣弟子具戒,以波罗提木叉律仪防护而住,具足正行与行处,于微细的罪过也见怖畏,受持学处而学习时,如来便进一步调教他:‘来,比丘,你要守护诸根之门;以眼见色后,不要取于相……乃至……(应如《算数目犍连经》中那样详说。)

‘‘Yato kho, aggivessana, ariyasāvako sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, tamenaṃ tathāgato uttariṃ vineti – ‘ehi tvaṃ, bhikkhu, indriyesu guttadvāro hohi, cakkhunā rūpaṃ disvā mā nimittaggāhī…pe… (yathā gaṇakamoggallānasuttante, evaṃ vitthāretabbāni.)
219PTS 3.136已对照

二一九、“他舍断这五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——之后,于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。火种,犹如调象师把一根大柱埋入地中,把林野之象的颈系[在柱上],为了压伏其林野的习性,为了压伏其林野的奔驰思惟,为了压伏其林野的焦虑、疲劳、热恼,为了使它乐于村边,为了使它受持人们所喜爱的习性;火种,正是这样,这四念处是圣弟子之心的系缚,为了压伏依家的习性,为了压伏依家的奔驰思惟,为了压伏依家的焦虑、疲劳、热恼,为证得正理,为现证涅槃。

219. ‘‘So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Seyyathāpi, aggivessana, hatthidamako mahantaṃ thambhaṃ pathaviyaṃ nikhaṇitvā āraññakassa nāgassa gīvāyaṃ upanibandhati āraññakānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu samādapanāya; evameva kho, aggivessana, ariyasāvakassa ime cattāro satipaṭṭhānā cetaso upanibandhanā honti gehasitānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya gehasitānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya gehasitānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya.
220已对照

二二〇、“如来便进一步调教他:‘来,比丘,你要于身随观身而住,但不要寻思与欲相应的寻。于诸受……于心……于诸法随观法而住,但不要寻思与欲相应的寻。’”

220. ‘‘Tamenaṃ tathāgato uttariṃ vineti – ‘ehi tvaṃ, bhikkhu, kāye kāyānupassī viharāhi, mā ca kāmūpasaṃhitaṃ vitakkaṃ vitakkesi. Vedanāsu… citte… dhammesu dhammānupassī viharāhi, mā ca kāmūpasaṃhitaṃ vitakkaṃ vitakkesī’’’ti.
已对照

“他寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅……乃至……第三禅……成就并住于第四禅。当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,他引导心、使心转向于宿住随念智。他回忆起许多种宿住,即:一生、二生……乃至……如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。

‘‘So vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
221缅 3.176已对照

二二一、“当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,他引导心、使心转向于众生死生智。他以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣……乃至……了知众生随业而去。

221. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate…pe… yathākammūpage satte pajānāti.
已对照

“当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,他引导心、使心转向于漏尽智。他如实了知‘此是苦’,如实了知‘此是苦之集’,如实了知‘此是苦之灭’,如实了知‘此是导至苦灭之道’;如实了知‘此是诸漏’,如实了知‘此是漏之集’,如实了知‘此是漏之灭’,如实了知‘此是导至漏灭之道’。当他如此知、如此见时,心从欲漏解脱,心从有漏解脱,心从无明漏解脱;于解脱时,有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘ime āsavā’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.
PTS 3.137已对照

“那比丘能忍受寒、热、饥、渴、虻、蚊、风吹、日晒、爬虫类的接触,[能忍受]恶说、恶来的言语之道;对已生起的身体上的苦的、剧的、粗的、辛辣的、不悦的、不合意的、夺命的诸受,是能忍受者;他已放下、已除去一切贪、瞋、痴的涩秽,是应供养者、应款待者、应奉施者、应合掌者,是世间无上的福田。

‘‘So hoti bhikkhu khamo sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ, uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ adhivāsakajātiko hoti sabbarāgadosamohanihitaninnītakasāvo āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa.
222缅 3.177已对照

二二二、“火种,国王年老的象若未调伏、未调教而命终,便正被算作‘国王年老的象以未调伏之死而命终了’;火种,国王中年的象[也是这样]。火种,国王年幼的象若未调伏、未调教而命终,便正被算作‘国王年幼的象以未调伏之死而命终了’;火种,正是这样,长老比丘若漏未尽而命终,便正被算作‘长老比丘以未调伏之死而命终了’;火种,中年比丘[也是这样]。火种,新比丘若漏未尽而命终,便正被算作‘新比丘以未调伏之死而命终了’。

“火种,国王年老的象若已善调伏、已善调教而命终,便正被算作‘国王年老的象以已调伏之死而命终了’;火种,国王中年的象……火种,国王年幼的象若已善调伏、已善调教而命终,便正被算作‘国王年幼的象以已调伏之死而命终了’;火种,正是这样,长老比丘若漏已尽而命终,便正被算作‘长老比丘以已调伏之死而命终了’;火种,中年比丘[也是这样]。火种,新比丘若漏已尽而命终,便正被算作‘新比丘以已调伏之死而命终了’。”

世尊说了这[番话]。阿夷那和提沙弥满意、欢喜世尊之所说。

222. ‘‘Mahallako cepi, aggivessana, rañño nāgo adanto avinīto kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ [adantaṃ maraṇaṃ (ka.)] mahallako rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, rañño nāgo. Daharo cepi, aggivessana, rañño nāgo adanto avinīto kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ daharo rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; evameva kho, aggivessana, thero cepi bhikkhu akhīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ thero bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, bhikkhu. Navo cepi, aggivessana, bhikkhu akhīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ navo bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati.
‘‘Mahallako cepi, aggivessana, rañño nāgo sudanto suvinīto kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ mahallako rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, rañño nāgo… daharo cepi, aggivessana, rañño nāgo sudanto suvinīto kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ daharo rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; evameva kho, aggivessana, thero cepi bhikkhu khīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ thero bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, bhikkhu. Navo cepi, aggivessana, bhikkhu khīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ navo bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano aciravato samaṇuddeso bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Dantabhūmisuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.
已对照

《调御地经》终,[《空品》中之]第五[经]。