快乐巴利palinanda.cc

长部第28经 · 自欢喜经 Sampasādanīyasuttaṃ

本经目录五、自欢喜经(Sampasādanīyasutta)善法的教说处施设的教说入胎的教说记说方式的教说见等至的教说人施设的教说精勤的教说行道的教说言谈行仪等的教说教诫方式的教说他人解脱智的教说常见论的教说宿住随念智的教说众生死生智的教说神变的教说以另一方式显示导师的功德答问的方式稀有未曾有

141PTS 3.99缅 3.82已对照

五、自欢喜经(Sampasādanīyasutta)

舍利弗的狮子吼

如是我闻:一时,世尊住在那烂陀(Nāḷandā)的波婆离迦芒果林(Pāvārikambavana)。那时,具寿舍利弗来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿舍利弗对世尊说:“尊者,我对世尊有这样的净信:无论过去、未来或现在,都不曾有、不会有、也不存在另一位在正觉方面比世尊有更高证智的沙门或婆罗门。”

141. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’nti.
142PTS 3.100缅 3.83已对照

“舍利弗,你说了这句宏大的牛王之语(āsabhī vācā),作了一向的断定,吼出了狮子吼——‘尊者,我对世尊有这样的净信:无论过去、未来或现在,都不曾有、不会有、也不存在另一位在正觉方面比世尊有更高证智的沙门或婆罗门。’舍利弗,过去世那些成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,你是否都以心遍知其心而了知:‘那些世尊有这样的戒,亦有这样的法、这样的慧、这样的住、这样的解脱’呢?”“尊者,并非如此。”“那么,舍利弗,未来世那些将成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,你是否都以心遍知其心而了知:‘那些世尊将有这样的戒,亦将有这样的法……乃至……这样的慧……这样的住……这样的解脱’呢?”“尊者,并非如此。”“那么,舍利弗,现在是阿罗汉、正等正觉者的我,你是否以心遍知其心而了知:‘世尊有这样的戒,亦有这样的法……乃至……这样的慧……这样的住……这样的解脱’呢?”“尊者,并非如此。”“舍利弗,既然在此你对过去、未来、现在的诸阿罗汉、正等正觉者并没有他心智(cetopariyañāṇa),那么,舍利弗,你为什么说了这句宏大的牛王之语,作了一向的断定,吼出了这样的狮子吼——‘尊者,我对世尊有这样的净信:无论过去、未来或现在,都不曾有、不会有、也不存在另一位在正觉方面比世尊有更高证智的沙门或婆罗门。’呢?”

142. ‘‘Uḷārā kho te ayaṃ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’nti. Kiṃ te [kiṃ nu (sī. pī.), kiṃ nu kho te (syā.)], sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Kiṃ pana te [kiṃ pana (sī. pī.)], sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā, `evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṃdhammā…pe… evaṃpaññā… evaṃvihārī… evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Kiṃ pana te [kiṃ pana (sī. pī.)], sāriputta, ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito – ‘evaṃsīlo bhagavā itipi, evaṃdhammo…pe… evaṃpañño … evaṃvihārī… evaṃvimutto bhagavā itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ natthi. Atha kiṃ carahi te ayaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’’nti?
143PTS 3.101缅 3.84已对照

“尊者,我对过去、未来、现在的诸阿罗汉、正等正觉者虽没有他心智,但我了知法的类推(dhammanvaya)。尊者,譬如国王的边境城市,有坚固的城基、坚固的城墙与城门楼,只有一道门;那里有一位贤明、干练、有智慧的守门人,阻拦不认识的人,放入认识的人。他沿着这座城市四周的巡行道次第巡视,看不见城墙的接缝或裂口,乃至连一只猫能钻出去的[缺口]都没有。他会这样想:‘凡是任何粗大的生物出入这座城市,它们全都是从这一道门出入的。’尊者,我所了知的法的类推正是如此:尊者,过去世那些成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,那些世尊全都是舍断了五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——,于四念处心善安住,如实修习七觉支之后,现正觉了无上正等正觉。尊者,未来世那些将成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,那些世尊也全都将是舍断了五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——,于四念处心善安住,如实修习七觉支之后,现正觉无上正等正觉。尊者,现在是阿罗汉、正等正觉者的世尊,也是舍断了五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——,于四念处心善安住,如实修习七觉支之后,现正觉了无上正等正觉。

143. ‘‘Na kho me [na kho panetaṃ (syā. ka.)], bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ atthi. Api ca, me [me bhante (sī. pī. ka.)] dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ [daḷhuddāpaṃ (sī. pī. ka.)] daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṃ nivāretā, ñātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa – ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito. Ye te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho.
144PTS 3.102已对照

“尊者,我在此为听法而来到世尊之处。尊者,世尊便为我说法,越来越上、越来越殊胜,含摄黑白相对[之法]。尊者,世尊怎样为我说那越来越上、越来越殊胜、含摄黑白相对之法,我便怎样在那法中以证智对诸法中的这一分法得出了究竟;我对导师生起了净信——‘世尊是正等正觉者,法是世尊所善说的,弟子僧团是善行道的。’”

144. ‘‘Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ dhammassavanāya. Tassa me, bhante, bhagavā dhammaṃ deseti uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ. Yathā yathā me, bhante, bhagavā dhammaṃ desesi uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ, tathā tathāhaṃ tasmiṃ dhamme abhiññā idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamaṃ; satthari pasīdiṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṅgho’ti.
Kusaladhammadesanā
145已对照

善法的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸善法中如是说法。此中诸善法即是:四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八支圣道。尊者,在此,比丘由诸漏灭尽,于现法中自以证智作证、具足而住于无漏的心解脱、慧解脱。尊者,这就是诸善法中的无上之处。世尊无余地证知那[教说];对于无余地证知它的世尊,更无有应证知的上位[之法]——若证知它,别的沙门或婆罗门便会比世尊有更高的证智——即在诸善法方面。”

145. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti kusalesu dhammesu. Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, yadidaṃ kusalesu dhammesu.
Āyatanapaṇṇattidesanā
146PTS 3.103已对照

处施设的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸处的施设中如是说法。尊者,有这六种内外处:眼与色,耳与声,鼻与香,舌与味,身与触,意与法。尊者,这就是诸处的施设中的无上之处。世尊无余地证知那[教说];对于无余地证知它的世尊,更无有应证知的上位[之法]——若证知它,别的沙门或婆罗门便会比世尊有更高的证智——即在诸处的施设方面。”

146. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti āyatanapaṇṇattīsu. Chayimāni, bhante, ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Cakkhuñceva rūpā [rūpāni (ka.)] ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, āyatanapaṇṇattīsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ āyatanapaṇṇattīsu.
Gabbhāvakkantidesanā
147缅 3.85已对照

入胎的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸入胎中如是说法。尊者,有这四种入胎。尊者,这里有人不正知地入于母胎,不正知地住于母胎,不正知地从母胎出。这是第一入胎。“再者,尊者,这里有人正知地入于母胎,不正知地住于母胎,不正知地从母胎出。这是第二入胎。“再者,尊者,这里有人正知地入于母胎,正知地住于母胎,不正知地从母胎出。这是第三入胎。“再者,尊者,这里有人正知地入于母胎,正知地住于母胎,正知地从母胎出。这是第四入胎。尊者,这就是诸入胎中的无上之处。

147. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti gabbhāvakkantīsu. Catasso imā, bhante, gabbhāvakkantiyo. Idha, bhante, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti. Etadānuttariyaṃ, bhante, gabbhāvakkantīsu.
Ādesanavidhādesanā
148PTS 3.104缅 3.86已对照

记说方式的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸记说的方式中如是说法。尊者,有这四种记说的方式。尊者,这里有人依相(nimitta)而记说——‘你的意是这样的,你的意是那样的,你的心也是如此的。’他即使记说很多,也正是那样,不会有别样。这是第一种记说的方式。“再者,尊者,这里有人并不依相而记说,而是听闻人、非人或诸天的声音之后而记说——‘你的意是这样的,你的意是那样的,你的心也是如此的。’他即使记说很多,也正是那样,不会有别样。这是第二种记说的方式。“再者,尊者,这里有人既不依相而记说,也不是听闻人、非人或诸天的声音之后而记说,而是听闻正在寻、正在伺者的寻之扩散声(vitakkavipphārasadda)之后而记说——‘你的意是这样的,你的意是那样的,你的心也是如此的。’他即使记说很多,也正是那样,不会有别样。这是第三种记说的方式。“再者,尊者,这里有人既不依相而记说,也不是听闻人、非人或诸天的声音之后而记说,也不是听闻正在寻、正在伺者的寻之扩散声之后而记说,而是入了无寻无伺之定,以心遍知[他人的]心而了知——‘依这位尊者的诸意行(manosaṅkhāra)如此安立[的样子看],此心之无间将寻思名为这样的寻。’他即使记说很多,也正是那样,不会有别样。这是第四种记说的方式。尊者,这就是诸记说的方式中的无上之处。

148. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti ādesanavidhāsu. Catasso imā, bhante, ādesanavidhā. Idha, bhante, ekacco nimittena ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ paṭhamā ādesanavidhā.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ dutiyā ādesanavidhā.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ tatiyā ādesanavidhā.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho avitakkaṃ avicāraṃ samādhiṃ samāpannassa [vitakkavicārasamādhisamāpannassa (syā. ka.) a. ni. 3.61 passitabbaṃ] cetasā ceto paricca pajānāti – ‘yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessatī’ti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ catutthā ādesanavidhā. Etadānuttariyaṃ, bhante, ādesanavidhāsu.
Dassanasamāpattidesanā
149PTS 3.105缅 3.87已对照

见等至的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸见等至中如是说法。尊者,有这四种见等至。尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱、精勤、实践、不放逸、正确作意,触及如此的心定:当心得定时,就这个身体,从脚底以上、从发端以下、以皮为边际,观察它充满种种不净:‘在这身中有:头发、体毛、指甲、牙齿、皮肤,肉、腱、骨、骨髓、肾,心、肝、肋膜、脾、肺,肠、肠间膜、胃中物、粪,胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪,泪、膏、唾、涕、关节滑液、尿。’这是第一见等至。“再者,尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,就这个身体,从脚底以上、从发端以下、以皮为边际,观察它充满种种不净:‘在这身中有:头发、体毛……乃至……关节滑液、尿。’并且超越了那人的外皮、肉、血而观察其骨。这是第二见等至。“再者,尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,就这个身体,从脚底以上、从发端以下、以皮为边际,观察它充满种种不净:‘在这身中有:头发、体毛……乃至……关节滑液、尿。’并且超越了那人的外皮、肉、血而观察其骨;并且了知那人的识流(viññāṇasota)——两端俱不断绝,既住立于此世,也住立于他世。这是第三见等至。“再者,尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,就这个身体,从脚底以上、从发端以下、以皮为边际,观察它充满种种不净:‘在这身中有:头发、体毛……乃至……关节滑液、尿。’并且超越了那人的外皮、肉、血而观察其骨;并且了知那人的识流——两端俱不断绝,既不住立于此世,也不住立于他世。这是第四见等至。尊者,这就是诸见等至中的无上之处。

149. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti dassanasamāpattīsu. Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā mutta’nti. Ayaṃ paṭhamā dassanasamāpatti.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Ayaṃ dutiyā dassanasamāpatti.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca. Ayaṃ tatiyā dassanasamāpatti.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca. Ayaṃ catutthā dassanasamāpatti. Etadānuttariyaṃ, bhante, dassanasamāpattīsu.
Puggalapaṇṇattidesanā
150已对照

人施设的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸人的施设中如是说法。尊者,有这七种人:俱分解脱者、慧解脱者、身证者、见至者、信解脱者、随法行者、随信行者。尊者,这就是诸人的施设中的无上之处。

150. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti puggalapaṇṇattīsu. Sattime, bhante, puggalā. Ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhī diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī. Etadānuttariyaṃ, bhante, puggalapaṇṇattīsu.
Padhānadesanā
151PTS 3.106缅 3.88已对照

精勤的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸精勤中如是说法。尊者,有这七觉支:念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。尊者,这就是诸精勤中的无上之处。

151. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti padhānesu. Sattime, bhante sambojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Etadānuttariyaṃ, bhante, padhānesu.
Paṭipadādesanā
152已对照

行道的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸行道中如是说法。尊者,有这四种行道:苦的行道而迟证智、苦的行道而速证智、乐的行道而迟证智、乐的行道而速证智。尊者,其中那苦而迟证智的行道,尊者,此行道由苦与迟两方面而被说为下劣。尊者,其中那苦而速证智的行道,尊者,此行道则由苦[一方面]而被说为下劣。尊者,其中那乐而迟证智的行道,尊者,此行道则由迟[一方面]而被说为下劣。尊者,其中那乐而速证智的行道,尊者,此行道由乐与速两方面而被说为殊胜。尊者,这就是诸行道中的无上之处。

152. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti paṭipadāsu. Catasso imā, bhante, paṭipadā dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññāti. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṃ, bhante, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, paṭipadāsu.
Bhassasamācārādidesanā
153已对照

言谈行仪等的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于言谈的行仪中如是说法。尊者,这里有人既不说与妄语相应的话,也不说离间语,也不说两舌语,也不因求胜而说由激愤所生的话;而是有所思量地说话,[所说]有含蕴而合时。尊者,这就是言谈的行仪中的无上之处。“尊者,还有另一无上之处,即世尊于人的戒行仪中如是说法。尊者,这里有人是真实的、有信的,不诡诈、不虚谈、不现相、不激磨、不以利求利,于诸根守护根门,于食知量,行为平正,勤修警寤,不懈怠,发勤精进,是修禅者,具念,有善辩才,有[能趣入之]慧,有[能任持之]慧,有慧,不贪着于诸欲,具念而明智。尊者,这就是人的戒行仪中的无上之处。

153. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti bhassasamācāre. Idha, bhante, ekacco na ceva musāvādupasañhitaṃ vācaṃ bhāsati na ca vebhūtiyaṃ na ca pesuṇiyaṃ na ca sārambhajaṃ jayāpekkho; mantā mantā ca vācaṃ bhāsati nidhānavatiṃ kālena. Etadānuttariyaṃ, bhante, bhassasamācāre.
PTS 3.107已对照

教诫方式的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸教诫的方式中如是说法。尊者,有这四种教诫的方式——尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人若照所教诫的那样行道,将由三结的灭尽而成为须陀洹,不堕恶趣,决定趣向正觉。’尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人若照所教诫的那样行道,将由三结的灭尽、贪瞋痴的薄弱而成为斯陀含,只再来此世间一次便将作苦的边际。’尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人若照所教诫的那样行道,将由五下分结的灭尽而成为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。’尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人若照所教诫的那样行道,将由诸漏灭尽,于现法中自以证智作证、具足而住于无漏的心解脱、慧解脱。’尊者,这就是诸教诫的方式中的无上之处。

‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti purisasīlasamācāre. Idha, bhante, ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṃ nijigīsanako [jijigiṃsanako (syā.), nijigiṃsitā (sī. pī.)], indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, purisasīlasamācāre.
Anusāsanavidhādesanā
154缅 3.89已对照

他人解脱智的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于他人解脱智中如是说法。尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人将由三结的灭尽而成为须陀洹,不堕恶趣,决定趣向正觉。’尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人将由三结的灭尽、贪瞋痴的薄弱而成为斯陀含,只再来此世间一次便将作苦的边际。’尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人将由五下分结的灭尽而成为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。’尊者,世尊以自己的如理作意了知他人——‘这人将由诸漏灭尽,于现法中自以证智作证、具足而住于无漏的心解脱、慧解脱。’尊者,这就是他人解脱智中的无上之处。

154. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti anusāsanavidhāsu. Catasso imā bhante anusāsanavidhā – jānāti, bhante, bhagavā aparaṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, anusāsanavidhāsu.
Parapuggalavimuttiñāṇadesanā
155PTS 3.108缅 3.90已对照

常见论的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸常见论中如是说法。尊者,有这三种常见论。尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,他回忆起许多种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十万生、许多百生、许多千生、许多十万生——‘我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到那里;在那里又有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到这里。’如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。他这样说——‘我也了知过去世:世间曾坏,或曾成。我也了知未来世:世间将坏,或将成。自我与世间是常恒的、不生育的(vañjha)、如山峰般稳立的(kūṭaṭṭha)、如石柱般坚立的(esikaṭṭhāyiṭṭhita);而那些众生流转、轮回、死没、再生,但它确实如永恒一般存在。’这是第一种常见论。“再者,尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,他回忆起许多种宿住,即:一个坏成劫、两个坏成劫、三个坏成劫、四个坏成劫、五个坏成劫、十个坏成劫——‘我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到那里;在那里又有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到这里。’如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。他这样说——‘我也了知过去世:世间曾坏,或曾成。我也了知未来世:世间将坏,或将成。自我与世间是常恒的、不生育的(vañjha)、如山峰般稳立的(kūṭaṭṭha)、如石柱般坚立的(esikaṭṭhāyiṭṭhita);而那些众生流转、轮回、死没、再生,但它确实如永恒一般存在。’这是第二种常见论。“再者,尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,他回忆起许多种宿住,即:十个坏成劫、二十个坏成劫、三十个坏成劫、四十个坏成劫——‘我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到那里;在那里又有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到这里。’如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。他这样说——‘我也了知过去世:世间既曾坏,也曾成;我也了知未来世:世间既将坏,也将成。自我与世间是常恒的、不生育的(vañjha)、如山峰般稳立的(kūṭaṭṭha)、如石柱般坚立的(esikaṭṭhāyiṭṭhita);而那些众生流转、轮回、死没、再生,但它确实如永恒一般存在。’这是第三种常见论。尊者,这就是诸常见论中的无上之处。

155. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti parapuggalavimuttiñāṇe. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, parapuggalavimuttiñāṇe.
Sassatavādadesanā
156PTS 3.109缅 3.91已对照

宿住随念智的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于宿住随念智中如是说法。尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,他回忆起许多种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十万生、许多坏劫(saṃvaṭṭakappa)、许多成劫(vivaṭṭakappa)、许多坏成劫(saṃvaṭṭavivaṭṭakappa)——‘我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到那里;在那里又有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到这里。’如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。尊者,有些天神,其寿量无法以计数或算数来计算。而且,无论他先前曾住于哪一种自体——或于有色者中,或于无色者中,或于有想者中,或于无想者中,或于非想非非想者中——如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。尊者,这就是宿住随念智中的无上之处。

156. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sassatavādesu. Tayome, bhante, sassatavādā. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ paṭhamo sassatavādo.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi saṃvaṭṭavivaṭṭaṃ dvepi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṃvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ dutiyo sassatavādo.
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tiṃsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭipi loko vivaṭṭipīti; anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipīti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ tatiyo sassatavādo, etadānuttariyaṃ, bhante, sassatavādesu.
Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā
157PTS 3.111缅 3.92已对照

众生死生智的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于众生的死生智中如是说法。尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,以清净、超人的天眼(dibbacakkhu),看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去——‘这些众生确实具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤圣者,持邪见,受持邪见之业;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。而这些众生具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤圣者,持正见,受持正见之业;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。’如此,他以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去。尊者,这就是众生的死生智中的无上之处。

157. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti pubbenivāsānussatiñāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Santi, bhante, devā [sattā (syā.)], yesaṃ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṃ. Api ca, yasmiṃ yasmiṃ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo [abhinivutthapubbo (sī. syā. pī.)] hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu yadi vā nevasaññīnāsaññīsu. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Etadānuttariyaṃ, bhante, pubbenivāsānussatiñāṇe.
Cutūpapātañāṇadesanā
158–159PTS 3.112缅 3.93已对照

神变的教说

“尊者,还有另一无上之处,即世尊于诸神变中如是说法。尊者,有这两种神变:尊者,有有漏、有依(saupadhika)的神变,被称为『非圣的』;尊者,有无漏、无依的神变,被称为『圣的』。“尊者,什么是有漏、有依、被称为『非圣的』神变呢?尊者,这里有沙门或婆罗门通过热忱……乃至……触及如此的心定:当心得定时,他体验多种神变:一身能变成多身,多身能合成一身;或显现,或隐没;穿越墙壁、垣墙、山岳,无所障碍,犹如在虚空中;出没于大地之中,犹如在水中;在水上行走而不沉没,犹如在地上;在虚空中结跏趺坐而行,犹如有翼之鸟;甚至以手触摸、抚摸有如此大神力、大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界(brahmaloka)。尊者,这就是有漏、有依、被称为『非圣的』神变。“尊者,什么是无漏、无依、被称为『圣的』神变呢?尊者,这里,比丘若希望:‘愿我于可厌恶者住于不厌恶想’,他便于其中住于不厌恶想。若希望:‘愿我于不可厌恶者住于厌恶想’,他便于其中住于厌恶想。若希望:‘愿我于可厌恶者与不可厌恶者[二者]皆住于不厌恶想’,他便于其中住于不厌恶想。若希望:‘愿我于可厌恶者与不可厌恶者[二者]皆住于厌恶想’,他便于其中住于厌恶想。若希望:‘愿我回避可厌恶与不可厌恶这二者,住于舍,具念、正知’,他便于其中住于舍,具念、正知。尊者,这就是无漏、无依、被称为『圣的』神变。尊者,这就是诸神变中的无上之处。世尊无余地证知那[教说];对于无余地证知它的世尊,更无有应证知的上位[之法]——若证知它,别的沙门或婆罗门便会比世尊有更高的证智——即在诸神变方面。”

158. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sattānaṃ cutūpapātañāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Etadānuttariyaṃ, bhante, sattānaṃ cutūpapātañāṇe.
Iddhividhadesanā
159. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti iddhividhāsu. Dvemā, bhante, iddhividhāyo – atthi, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati. Atthi, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. ‘‘Katamā ca, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Ayaṃ, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.
‘‘Katamā pana, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā, ‘ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, bhikkhu sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno’ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno. Ayaṃ, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. Etadānuttariyaṃ, bhante, iddhividhāsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ iddhividhāsu.
Aññathāsatthuguṇadassanaṃ
160已对照

以另一方式显示导师的功德

“尊者,凡是有信的良家子以发勤精进、以有力、以人的力、以人的精进、以人的勇猛、以人的堪任荷负所应证得的,世尊都已证得。尊者,世尊既不从事于诸欲中的欲乐之乐的实践——[那是]下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的;也不从事于自苦的实践——[那是]苦的、非圣的、无益的。而世尊于属于增上心的、现法乐住的四禅,是随愿而得者、不难而得者、丰足而得者。

160. ‘‘Yaṃ taṃ, bhante, saddhena kulaputtena pattabbaṃ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṃ taṃ bhagavatā. Na ca, bhante, bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ. Catunnañca bhagavā jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
Anuyogadānappakāro
161PTS 3.114缅 3.95已对照

答问的方式

“尊者,若有人这样问我——‘贤友舍利弗,过去世是否曾有别的沙门或婆罗门在正觉方面比世尊有更高的证智?’尊者,被这样问时,我会说‘不’。‘贤友舍利弗,那么未来世将会有别的沙门或婆罗门在正觉方面比世尊有更高的证智吗?’尊者,被这样问时,我会说‘不’。‘贤友舍利弗,那么现在有别的沙门或婆罗门在正觉方面比世尊有更高的证智吗?’尊者,被这样问时,我会说‘不’。“尊者,若有人这样问我——‘贤友舍利弗,过去世是否曾有别的沙门或婆罗门在正觉方面与世尊相等?’尊者,被这样问时,我会说‘是’。‘贤友舍利弗,那么未来世将会有别的沙门或婆罗门在正觉方面与世尊相等吗?’尊者,被这样问时,我会说‘是’。‘贤友舍利弗,那么现在有别的沙门或婆罗门在正觉方面与世尊相等吗?’尊者,被这样问时,我会说‘不’。“尊者,若有人这样问我——‘那么具寿舍利弗为什么承认一部分,而不承认另一部分呢?’尊者,被这样问时,我会这样解答——‘贤友,这是我从世尊面前听闻、从[世尊]面前领受的:“过去世曾有诸阿罗汉、正等正觉者在正觉方面与我相等。”贤友,这是我从世尊面前听闻、从面前领受的:“未来世将有诸阿罗汉、正等正觉者在正觉方面与我相等。”贤友,这是我从世尊面前听闻、从面前领受的:“于一个世界中,两位阿罗汉、正等正觉者不前不后地出现——这是无处、无机会的,此事不可能有。”’“尊者,我这样被问、这样解答,是否确是在转述世尊所说的话?是否不曾以不实之事诽谤世尊?是否是随法而解说法?是否没有任何如法的论说或随论会招致可责难之处呢?”“正是如此,舍利弗,你这样被问、这样解答,确实是在转述我所说的话,不曾以不实之事诽谤我,是随法而解说法,也没有任何如法的论说或随论会招致可责难之处。”

161. ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ.
‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘eva’nti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘‘eva’’nti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ bhante ‘no’ti vadeyyaṃ.
‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ panāyasmā sāriputto ekaccaṃ abbhanujānāti, ekaccaṃ na abbhanujānātī’ti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ – ‘sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’’ti.
‘‘Kaccāhaṃ, bhante, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṃ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo [vādānupāto (sī.)] gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti? ‘‘Taggha tvaṃ, sāriputta, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṃ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti.
Acchariyaabbhutaṃ
162缅 3.96已对照

稀有未曾有

这样说时,具寿优陀夷(Udāyī)对世尊说:“尊者,真是稀有!尊者,真是未曾有!如来竟有这样的少欲、知足、削减[烦恼](sallekha)——如来有这样大的神力、这样大的威德,却全然不显露自己!尊者,若其他外道游方者在自己身上见到此中的哪怕一法,他们单凭那一点就会举幡巡行了。尊者,真是稀有!尊者,真是未曾有!如来竟有这样的少欲、知足、削减[烦恼]——如来有这样大的神力、这样大的威德,却全然不显露自己!”“优陀夷,你且看:‘如来竟有这样的少欲、知足、削减[烦恼]——如来有这样大的神力、这样大的威德,却全然不显露自己!’优陀夷,若其他外道游方者在自己身上见到此中的哪怕一法,他们单凭那一点就会举幡巡行了。优陀夷,你且看:‘如来竟有这样的少欲、知足、削减[烦恼]——如来有这样大的神力、这样大的威德,却全然不显露自己!’”

162. Evaṃ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati! Ekamekañcepi ito, bhante, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃ mahiddhiko evaṃmahānubhāvo. Atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’ti!
‘‘Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati’! Ekamekañcepi ito, udāyi, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’’ti!
163PTS 3.116已对照

于是世尊告诉具寿舍利弗:“所以,舍利弗,你要向诸比丘、诸比丘尼、诸优婆塞、诸优婆夷屡屡宣说这一法门。舍利弗,那些愚痴人若对如来有疑惑或犹豫,他们听闻这一法门之后,对如来的疑惑或犹豫便将断除。”如此,具寿舍利弗在世尊面前宣说了自欢喜(sampasāda,即对世尊的净信)。因此,这一记说(veyyākaraṇa)的名称就是『自欢喜』。第五《自欢喜经》完。

163. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘tasmā tiha tvaṃ, sāriputta, imaṃ dhammapariyāyaṃ abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṃ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatī’’ti. Iti hidaṃ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṃ pavedesi. Tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyaṃ tveva adhivacananti.
Sampasādanīyasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.