快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 九集·大品 Mahāvaggo

本经目录四、大品一、次第住经二、次第住等至经三、涅槃乐经四、母牛喻经五、禅经六、阿难经七、顺世论者经八、天与阿修罗战争经九、象经十、帝梨富娑经大品第四。

已对照

四、大品

4. Mahāvaggo
已对照

一、次第住经

1. Anupubbavihārasuttaṃ
32PTS 4.410已对照

三十二、“诸比丘,有这九种次第住。哪九种[次第住]呢?初禅、第二禅、第三禅、第四禅、空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处、想受灭——诸比丘,这就是九种次第住。”第一[经]。

32. [dī. ni. 3.344, 359] ‘‘Navayime, bhikkhave, anupubbavihārā. Katame nava? [ettha sī. pī. potthakesu ‘‘idha bhikkhave bhikkhu vivicceva kāmehī’’ tiādinā vittharena pāṭho dissati] Paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ, ākāsānañcāyatanaṃ, viññāṇañcāyatanaṃ, ākiñcaññāyatanaṃ, nevasaññānāsaññāyatanaṃ, saññāvedayitanirodho – ime kho, bhikkhave, nava anupubbavihārā’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、次第住等至经

2. Anupubbavihārasamāpattisuttaṃ
33PTS 4.411缅 3.210已对照

三十三、“诸比丘,我要说这九种次第住等至,你们要谛听……乃至……诸比丘,什么是九种次第住等至呢?凡是诸欲灭之处,以及凡是一再令诸欲灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘诸欲在何处灭?又有谁一再令诸欲灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。诸欲在这里灭,而他们一再令诸欲灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

33. ‘‘Navayimā, bhikkhave [nava bhikkhave (?)], anupubbavihārasamāpattiyo desessāmi, taṃ suṇātha…pe… katamā ca, bhikkhave, nava anupubbavihārasamāpattiyo? Yattha kāmā nirujjhanti, ye ca kāme nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha kāmā nirujjhanti, ke ca kāme nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ettha kāmā nirujjhanti, te ca kāme nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
已对照

“凡是寻、伺灭之处,以及凡是一再令寻、伺灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘寻、伺在何处灭?又有谁一再令寻、伺灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅;寻、伺在这里灭,而他们一再令寻、伺灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

‘‘Yattha vitakkavicārā nirujjhanti, ye ca vitakkavicāre nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha vitakkavicārā nirujjhanti, ke ca vitakkavicāre nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; ettha vitakkavicārā nirujjhanti, te ca vitakkavicāre nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
PTS 4.412已对照

“凡是喜灭之处,以及凡是一再令喜灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘喜在何处灭?又有谁一再令喜灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘离喜……乃至……成就并住于第三禅;喜在这里灭,而他们一再令喜灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

‘‘Yattha pīti nirujjhati, ye ca pītiṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha pīti nirujjhati, ke ca pītiṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; ettha pīti nirujjhati, te ca pītiṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
缅 3.211已对照

“凡是舍乐灭之处,以及凡是一再令舍乐灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘舍乐在何处灭?又有谁一再令舍乐灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘舍断乐……乃至……成就并住于第四禅;舍乐在这里灭,而他们一再令舍乐灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

‘‘Yattha upekkhāsukhaṃ nirujjhati, ye ca upekkhāsukhaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha upekkhāsukhaṃ nirujjhati, ke ca upekkhāsukhaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; ettha upekkhāsukhaṃ nirujjhati, te ca upekkhāsukhaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
已对照

“凡是色想灭之处,以及凡是一再令色想灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘色想在何处灭?又有谁一再令色想灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]“虚空是无边的”,成就并住于空无边处。色想在这里灭,而他们一再令色想灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

‘‘Yattha rūpasaññā nirujjhati, ye ca rūpasaññaṃ [yattha rūpasaññā nirujjhanti, ye ca rūpasaññā (sī. syā. pī.)] nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha rūpasaññā nirujjhati, ke ca rūpasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha rūpasaññā nirujjhati, te ca rūpasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
PTS 4.413已对照

“凡是空无边处想灭之处,以及凡是一再令空无边处想灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘空无边处想在何处灭?又有谁一再令空无边处想灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘完全超越空无边处,[知]“识是无边的”,成就并住于识无边处。空无边处想在这里灭,而他们一再令空无边处想灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

‘‘Yattha ākāsānañcāyatanasaññā nirujjhati, ye ca ākāsānañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha ākāsānañcāyatanasaññā nirujjhati, ke ca ākāsānañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha ākāsānañcāyatanasaññā nirujjhati, te ca ākāsānañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
缅 3.212已对照

“凡是识无边处想灭之处,以及凡是一再令识无边处想灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘识无边处想在何处灭?又有谁一再令识无边处想灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘完全超越识无边处,[知]“什么都没有”,成就并住于无所有处。识无边处想在这里灭,而他们一再令识无边处想灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

‘‘Yattha viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati, ye ca viññāṇañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati, ke ca viññāṇañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati, te ca viññāṇañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
PTS 4.414已对照

“凡是无所有处想灭之处,以及凡是一再令无所有处想灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘无所有处想在何处灭?又有谁一再令无所有处想灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处。无所有处想在这里灭,而他们一再令无所有处想灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。

‘‘Yattha ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati, ye ca ākiñcaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati, ke ca ākiñcaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati, te ca ākiñcaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
缅 3.213已对照

“凡是非想非非想处想灭之处,以及凡是一再令非想非非想处想灭而住的人,我说:‘那些具寿确实已无饥渴、已寂灭、已度脱、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人这样说:‘非想非非想处想在何处灭?又有谁一再令非想非非想处想灭而住?我不知这个,我不见这个。’应当这样对他说:‘贤友,在此,比丘完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭。非想非非想处想在这里灭,而他们一再令非想非非想处想灭而住。’诸比丘,不谄、不诳的人确实会对所说以‘善哉’而欢喜、随喜;对所说以‘善哉’欢喜、随喜之后,会礼敬着、合掌而侍奉。诸比丘,这就是九种次第住等至。”第二[经]。

‘‘Yattha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati, ye ca nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati, ke ca nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ettha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati, te ca nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Imā kho, bhikkhave, nava anupubbavihārasamāpattiyo’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、涅槃乐经

3. Nibbānasukhasuttaṃ
34PTS 4.415已对照

三十四、一时,具寿舍利弗住在王舍城竹林迦兰陀园。在那里,具寿舍利弗召唤诸比丘:“贤友们,这涅槃是乐。贤友们,这涅槃是乐。”这样说时,具寿优陀夷(Udāyī)对具寿舍利弗这样说——“贤友舍利弗,这里无所感受,那么这里有什么乐呢?”“贤友,这里正是在其中无所感受,这才是乐。贤友,有这五种欲功德。哪五种[欲功德]呢?眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的;耳所识的诸声……乃至……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸触,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的——贤友,这就是五种欲功德。贤友,缘这五欲功德而生起的乐与喜悦,贤友,这称为欲乐。

34. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘sukhamidaṃ, āvuso, nibbānaṃ. Sukhamidaṃ, āvuso, nibbāna’’nti. Evaṃ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ panettha, āvuso sāriputta, sukhaṃ yadettha natthi vedayita’’nti? ‘‘Etadeva khvettha, āvuso, sukhaṃ yadettha natthi vedayitaṃ. Pañcime, āvuso, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ime kho, āvuso, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, āvuso, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccatāvuso, kāmasukhaṃ.
已对照

“贤友,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与欲俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与欲俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
PTS 4.416缅 3.214已对照

“再者,贤友,比丘寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与寻俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与寻俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已对照

“再者,贤友,比丘离喜……乃至……成就并住于第三禅。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与喜俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与喜俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已对照

“再者,贤友,比丘舍断乐……乃至……成就并住于第四禅。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与舍俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与舍俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
PTS 4.417已对照

“再者,贤友,比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与色俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与色俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
缅 3.215已对照

“再者,贤友,比丘完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与空无边处俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与空无边处俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已对照

“再者,贤友,比丘完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与识无边处俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与识无边处俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已对照

“再者,贤友,比丘完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处。贤友,若那位比丘以这种住而住时,与无所有处俱行的想与作意现起,那对他是病恼。贤友,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,那些与无所有处俱行的想与作意现起于他。那对他是病恼。贤友,而凡是病恼,那已被世尊说为苦。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
PTS 4.418已对照

“再者,贤友,比丘完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭,而他以慧见了[四谛]之后,诸漏便遍尽了。贤友,也应依这一理趣了知:涅槃是乐。”第三[经]。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbāna’’nti. Tatiyaṃ.
已对照

四、母牛喻经

4. Gāvīupamāsuttaṃ
35PTS 4.419缅 3.216已对照

三十五、“诸比丘,犹如一头山中的母牛,愚痴、不明达、不识牧地、不善巧于在崎岖的山中行走。她想:‘我何不前往从未去过的方向,吃从未吃过的草,喝从未喝过的水呢?’她前足尚未站稳,就抬起后足;她既不能前往从未去过的方向,也不能吃从未吃过的草,也不能喝从未喝过的水;而在她站立时生起‘我何不前往从未去过的方向,吃从未吃过的草,喝从未喝过的水呢’这念头的那个地方,她也不能平安返回。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那山中的母牛愚痴、不明达、不识牧地、不善巧于在崎岖的山中行走。同样,诸比丘,在此,某个比丘愚痴、不明达、不识牧地、不善巧,已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。他不习近那相,不修习,不多作,不善加决意。

“他想:‘我何不寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅呢?’他不能寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅。他想:‘我何不已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅呢?’他不能已离诸欲……乃至……成就并住于初禅。诸比丘,这称为‘两边都已坠落、两边都已退失的比丘,犹如那山中的母牛,愚痴、不明达、不识牧地、不善巧于在崎岖的山中行走’。”

“诸比丘,犹如一头山中的母牛,贤智、明达、识牧地、善巧于在崎岖的山中行走。她想:‘我何不前往从未去过的方向,吃从未吃过的草,喝从未喝过的水呢?’她把前足站稳之后,才抬起后足;她前往从未去过的方向,吃从未吃过的草,喝从未喝过的水。而在她站立时生起‘我何不前往从未去过的方向,吃从未吃过的草,喝从未喝过的水呢’这念头的那个地方,她也能平安返回。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那山中的母牛贤智、明达、识牧地、善巧于在崎岖的山中行走。同样,诸比丘,在此,某个比丘贤智、明达、识牧地、善巧,已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅呢?’他不损害第二禅,寻、伺寂止……成就并住于第二禅。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:“舍、具念、乐住。”成就并住于第三禅呢?’他不损害第三禅,离喜……乃至……成就并住于第三禅。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅呢?’他不损害第四禅,舍断乐……乃至……成就并住于第四禅。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]“虚空是无边的”,成就并住于空无边处呢?’他不损害空无边处,完全超越色想……乃至……成就并住于空无边处。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不完全超越空无边处,[知]“识是无边的”,成就并住于识无边处呢?’他不损害识无边处,完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不完全超越识无边处,[知]“什么都没有”,成就并住于无所有处呢?’他不损害无所有处,完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处呢?’他不损害非想非非想处,完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处。他习近、修习、多作那相,善加决意。

“他想:‘我何不完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭呢?’他不损害想受灭,完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭。

“诸比丘,一旦比丘入那一等至、出那一等至,他的心便是柔软的、堪用的。以柔软、堪用的心,无量的定便是善修的。以那无量的、善修的定,凡为证知、作证而使心转向任何应以证知作证之法,当有其因时,他便于彼彼[法]上达到亲证之能。

“他若希望:‘愿我体验多种神变——一身能变成多身,多身能合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界’——当有其因时,他便于彼彼[法]上达到亲证之能。

“他若希望:以天耳界……乃至……当有其因时。

“他若希望:‘愿我以心遍知其他众生、其他人的心——有贪的心,了知为“有贪的心”;离贪的心,了知为“离贪的心”;有瞋的心,了知为“有瞋的心”;离瞋的心,了知为“离瞋的心”;有痴的心,了知为“有痴的心”;离痴的心……萎缩的心……散乱的心……广大的心……不广大的心……有上的心……无上的心……得定的心……无定的心……解脱的心……未解脱的心,了知为“未解脱的心”’——当有其因时,他便于彼彼[法]上达到亲证之能。

“他若希望:‘愿我回忆起多种宿住,即:一生、二生……乃至……愿我这样连同行相、连同细节地回忆起多种宿住’——当有其因时,他便于彼彼[法]上达到亲证之能。

“他若希望:‘愿我以清净、超人的天眼……乃至……了知众生随业而去’——当有其因时,他便于彼彼[法]上达到亲证之能。

“他若希望:‘愿我由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住’——当有其因时,他便于彼彼[法]上达到亲证之能”第四[经]。

35. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ. Tassā evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti. Sā purimaṃ pādaṃ na suppatiṭṭhitaṃ patiṭṭhāpetvā pacchimaṃ pādaṃ uddhareyya. Sā na ceva agatapubbaṃ disaṃ gaccheyya, na ca akhāditapubbāni tiṇāni khādeyya, na ca apītapubbāni pānīyāni piveyya; yasmiṃ cassā padese ṭhitāya evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti tañca padesaṃ na sotthinā paccāgaccheyya. Taṃ kissa hetu? Tathā hi sā, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu bālo abyatto akhettaññū akusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; so taṃ nimittaṃ na āsevati na bhāveti na bahulīkaroti na svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So na sakkoti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So na sakkoti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu ubhato bhaṭṭho ubhato parihīno, seyyathāpi sā gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ’’’.
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū kusalā visame pabbate carituṃ. Tassā evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti. Sā purimaṃ pādaṃ suppatiṭṭhitaṃ patiṭṭhāpetvā pacchimaṃ pādaṃ uddhareyya. Sā agatapubbañceva disaṃ gaccheyya, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyya, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya. Yasmiṃ cassā padese ṭhitāya evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti tañca padesaṃ sotthinā paccāgaccheyya. Taṃ kissa hetu? Tathā hi sā, bhikkhave, gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū kusalā visame pabbate carituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu paṇḍito byatto khettaññū kusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So dutiyaṃ jhānaṃ anabhihiṃsamāno vitakkavicārānaṃ vūpasamā… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṃ sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeyyaṃ yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So tatiyaṃ jhānaṃ anabhihiṃsamāno pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So catutthaṃ jhānaṃ anabhihiṃsamāno sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So ākāsānañcāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā …pe… ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So viññāṇañcāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So ākiñcaññāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So nevasaññānāsaññāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja vihareyya’nti. So saññāvedayitanirodhaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati.
‘‘Yato kho, bhikkhave, bhikkhu taṃ tadeva samāpattiṃ samāpajjatipi vuṭṭhātipi, tassa mudu cittaṃ hoti kammaññaṃ. Mudunā kammaññena cittena appamāṇo samādhi hoti subhāvito. So appamāṇena samādhinā subhāvitena yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṃ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhaveyyaṃ, ekopi hutvā bahudhā assaṃ, bahudhāpi hutvā eko assaṃ…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – dibbāya sotadhātuyā…pe… sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajāneyyaṃ, sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajāneyyaṃ, vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajāneyyaṃ, sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajāneyyaṃ, vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajāneyyaṃ, samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajāneyyaṃ, vītamohaṃ vā cittaṃ… saṃkhittaṃ vā cittaṃ… vikkhittaṃ vā cittaṃ… mahaggataṃ vā cittaṃ… amahaggataṃ vā cittaṃ… sauttaraṃ vā cittaṃ… anuttaraṃ vā cittaṃ… samāhitaṃ vā cittaṃ… asamāhitaṃ vā cittaṃ… vimuttaṃ vā cittaṃ… avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajāneyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussareyyaṃ, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussareyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena…pe… yathākammūpage satte pajāneyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、禅经

5. Jhānasuttaṃ
36缅 3.220已对照

三十六、“诸比丘,我说依初禅而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依第二禅而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依第三禅而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依第四禅而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依空无边处而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依识无边处而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依无所有处而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依非想非非想处而有诸漏的灭尽;诸比丘,我说依想受灭而有诸漏的灭尽。

36. ‘‘Paṭhamampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; dutiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; tatiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; catutthampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; ākāsānañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; viññāṇañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; ākiñcaññāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; nevasaññānāsaññāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; saññāvedayitanirodhampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi.
PTS 4.423已对照

“‘诸比丘,我说依初禅而有诸漏的灭尽’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅。凡在那里有属色的、属受的、属想的、属行的、属识的,他把那些法观见为无常、为苦、为病、为痈、为箭、为苦患、为病恼、为他、为破坏、为空、为无我。他使心从那些法转离。他使心从那些法转离之后,把心导向不死界:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他住立于彼,达到诸漏的灭尽。若未达到诸漏的灭尽,便以那法贪、那法欢喜,以五下分结的灭尽而为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。

‘‘‘Paṭhamampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti [patiṭṭhāpeti (syā.), paṭipādeti (ka.) ma. ni. 2.133 passitabbaṃ]. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā [patiṭṭhāpetvā (syā.), paṭipādetvā (ka.)] amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
PTS 4.424缅 3.221已对照

“诸比丘,犹如射手或射手的弟子,对着草人或泥堆练习,他后来成为远射者、射中瞬息者、大物体的击破者;同样,诸比丘,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于初禅。凡在那里有属色的、属受的、属想的、属行的、属识的,他把那些法观见为无常、为苦、为病、为痈、为箭、为苦患、为病恼、为他、为破坏、为空、为无我。他使心从那些法转离。他使心从那些法转离之后,把心导向不死界:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他住立于彼,达到诸漏的灭尽。若未达到诸漏的灭尽,便以那法贪、那法欢喜,以五下分结的灭尽而为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。‘诸比丘,我说依初禅而有诸漏的灭尽’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā [padālitā (ka.) a. ni. 3.134; 4.181]; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Paṭhamampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“诸比丘,我说依第二禅……乃至……诸比丘,我说依第三禅……‘诸比丘,我说依第四禅而有诸漏的灭尽’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,比丘舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅。凡在那里有属色的、属受的、属想的、属行的、属识的,他把那些法观见为无常、为苦、为病、为痈、为箭、为苦患、为病恼、为他、为破坏、为空、为无我。他使心从那些法转离。他使心从那些法转离之后,把心导向不死界:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他住立于彼,达到诸漏的灭尽。若未达到诸漏的灭尽,便以那法贪、那法欢喜,以五下分结的灭尽而为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。

‘‘Dutiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya…pe… tatiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya… ‘catutthampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
PTS 4.425缅 3.222已对照

“诸比丘,犹如射手或射手的弟子,对着草人或泥堆练习,他后来成为远射者、射中瞬息者、大物体的击破者;同样,诸比丘,比丘舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅。凡在那里有属色的、属受的……乃至……不再从彼世间还来。‘诸比丘,我说依第四禅而有诸漏的灭尽’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā, dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ…pe… anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Catutthampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已对照

“‘诸比丘,我说依空无边处禅而有诸漏的灭尽’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处。凡在那里有属受的、属想的、属行的、属识的,他把那些法观见为无常、为苦、为病、为痈、为箭、为苦患、为病恼、为他、为破坏、为空、为无我。他使心从那些法转离。他使心从那些法转离之后,把心导向不死界:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他住立于彼,达到诸漏的灭尽。若未达到诸漏的灭尽,便以那法贪、那法欢喜,以五下分结的灭尽而为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。

‘‘‘Ākāsānañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
已对照

“诸比丘,犹如射手或射手的弟子,对着草人或泥堆练习,他后来成为远射者、射中瞬息者、大物体的击破者;同样,诸比丘,比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处。凡在那里有属受的、属想的……乃至……不再从彼世间还来。‘诸比丘,我说依空无边处而有诸漏的灭尽’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ…pe… anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Ākāsānañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 4.426缅 3.223已对照

“‘诸比丘,我说依识无边处……乃至……诸比丘,我说依无所有处而有诸漏的灭尽’——这样说了,这是就什么而说的呢?诸比丘,在此,比丘完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。凡在那里有属受的、属想的、属行的、属识的,他把那些法观见为无常、为苦、为病、为痈、为箭、为苦患、为病恼、为他、为破坏、为空、为无我。他使心从那些法转离。他使心从那些法转离之后,把心导向不死界:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他住立于彼,达到诸漏的灭尽。若未达到诸漏的灭尽,便以那法贪、那法欢喜,以五下分结的灭尽而为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。

‘‘‘Viññāṇañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya…pe… ākiñcaññāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
已对照

“诸比丘,犹如射手或射手的弟子,对着草人或泥堆练习,他后来成为远射者、射中瞬息者、大物体的击破者;同样,诸比丘,比丘完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。凡在那里有属受的、属想的、属行的、属识的,他把那些法观见为无常、为苦、为病、为痈、为箭、为苦患、为病恼、为他、为破坏、为空、为无我。他使心从那些法转离。他使心从那些法转离之后,把心导向不死界:‘这是寂静的,这是殊胜的,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他住立于彼,达到诸漏的灭尽。若未达到诸漏的灭尽,便以那法贪、那法欢喜,以五下分结的灭尽而为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。‘我说依无所有处而有诸漏的灭尽’——这样所说的,就是就这个而说的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Ākiñcaññāyatanampāhaṃ, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
缅 3.224已对照

“诸比丘,如是,凡有想等至之处,便有究竟智的通达。诸比丘,而至于[前说]所依的这两处——非想非非想处等至与想受灭——诸比丘,我说:这两[处]应由等至善巧的、出等至善巧的诸修禅者入[其中]、出[其中]之后,正确地讲说。”第五[经]。

‘‘Iti kho, bhikkhave, yāvatā saññāsamāpatti tāvatā aññāpaṭivedho. Yāni ca kho imāni, bhikkhave, nissāya dve āyatanāni – nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti ca saññāvedayitanirodho ca, jhāyīhete, bhikkhave, samāpattikusalehi samāpattivuṭṭhānakusalehi samāpajjitvā vuṭṭhahitvā sammā akkhātabbānīti vadāmī’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、阿难经

6. Ānandasuttaṃ
37已对照

三十七、一时,具寿阿难住在憍赏弥瞿师罗园。在那里,具寿阿难召唤诸比丘:“贤友们,诸比丘。”“贤友。”那些比丘应诺具寿阿难。具寿阿难这样说——

37. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tatra kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Āyasmā ānando etadavoca –
PTS 4.427已对照

“贤友们,真是稀有!贤友们,真是未曾有!那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊,竟随觉了狭窄中空间的获得,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃。眼仍将是那眼,诸色仍是那些[色],而[他]却不领受那处;耳仍将是那耳,诸声仍是那些[声],而[他]却不领受那处;鼻仍将是那鼻,诸香仍是那些[香],而[他]却不领受那处;舌仍将是那舌,诸味仍是那些[味],而[他]却不领受那处;身仍将是那身,诸触仍是那些[触],而[他]却不领受那处。”

‘‘Acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sambādhe okāsādhigamo anubuddho sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya. Tadeva nāma cakkhuṃ bhavissati te rūpā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati [paṭisaṃvedayati (ka.)]. Tadeva nāma sotaṃ bhavissati te saddā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati. Tadeva nāma ghānaṃ bhavissati te gandhā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati. Sāva nāma jivhā bhavissati te rasā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati. Sova nāma kāyo bhavissati te phoṭṭhabbā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissatī’’ti.
已对照

这样说时,具寿优陀夷对具寿阿难这样说——“贤友阿难,是有想者不领受那处呢,还是无想者?”“贤友,是有想者不领受那处,不是无想者。”

Evaṃ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘saññīmeva nu kho, āvuso ānanda, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti udāhu asaññī’’ti? ‘‘Saññīmeva kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti, no asaññī’’ti.
已对照

“贤友,那么是有什么想者不领受那处呢?”“贤友,在此,比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处。贤友,有这样之想者也不领受那处。

‘‘Kiṃsaññī panāvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedetī’’ti? ‘‘Idhāvuso, bhikkhu, sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti.
缅 3.225已对照

“贤友,再者,比丘完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处。贤友,有这样之想者也不领受那处。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti.
已对照

“贤友,再者,比丘完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。贤友,有这样之想者也不领受那处。”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedetī’’ti.
PTS 4.428已对照

“贤友,有一次我住在娑鸡多安阇那林鹿野苑。贤友,那时,阇知罗比丘尼来到我之处;到了之后,礼敬我,站在一旁。贤友,站在一旁的阇知罗比丘尼对我这样说——‘阿难尊者,凡这定既不倾前,也不倾后,也不是以有行的制伏遮止而得的,由于已解脱而住立,由于住立而知足,由于知足而不战栗——阿难尊者,世尊说这定以什么为果呢?’”

‘‘Ekamidāhaṃ, āvuso, samayaṃ sākete viharāmi añjanavane migadāye. Atha kho, āvuso, jaṭilavāsikā [jaṭilagāhiyā (sī. pī.), jaḍilabhāgikā (syā.)] bhikkhunī yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho, āvuso, jaṭilavāsikā bhikkhunī maṃ etadavoca – ‘yāyaṃ, bhante ānanda, samādhi na cābhinato na cāpanato na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagato [sasaṅkhāraniggayhavāritavato (sī. syā. kaṃ. pī.), sasaṅkhāraniggayhavārivāvaṭo (ka.) a. ni. 3.102; 5.27; dī. ni. 3.355], vimuttattā ṭhito, ṭhitattā santusito, santusitattā no paritassati. Ayaṃ, bhante ānanda, samādhi kiṃphalo vutto bhagavatā’’’ti?
已对照

“贤友,这样说时,我对阇知罗比丘尼这样说——‘姊妹,凡这定既不倾前,也不倾后,也不是以有行的制伏遮止而得的,由于已解脱而住立,由于住立而知足,由于知足而不战栗——姊妹,世尊说这定以究竟智为果。’贤友,有这样之想者也不领受那处。”第六[经]。

‘‘Evaṃ vutte, sohaṃ, āvuso, jaṭilavāsikaṃ bhikkhuniṃ etadavocaṃ – ‘yāyaṃ, bhagini, samādhi na cābhinato na cāpanato na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagato, vimuttattā ṭhito, ṭhitattā santusito, santusitattā no paritassati. Ayaṃ, bhagini, samādhi aññāphalo vutto bhagavatā’ti. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedetī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、顺世论者经

7. Lokāyatikasuttaṃ
38已对照

三十八、那时,两位顺世论者婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的那两位婆罗门对世尊这样说——

38. Atha kho dve lokāyatikā brāhmaṇā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te brāhmaṇā bhagavantaṃ etadavocuṃ –
PTS 4.429缅 3.226已对照

“乔达摩尊师,富兰那·迦叶是一切知者、一切见者,自称有无余的知见——‘我于行时、住时、睡时、醒时,知见都恒常不断地现前。’他这样说——‘我以无边之智知、见无边的世间而住。’乔达摩尊师,这尼乾陀·若提子也是一切知者、一切见者,自称有无余的知见——‘我于行时、住时、睡时、醒时,知见都恒常不断地现前。’他这样说——‘我以无边之智知、见无边的世间而住。’乔达摩尊师,这两位知论者、这两位彼此对立的论者之中,谁说的是真实,谁说的是虚妄呢?”

‘‘Pūraṇo, bho gotama, kassapo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti – ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’nti. So evamāha – ‘ahaṃ anantena ñāṇena anantaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharāmī’ti. Ayampi [ayampi hi (syā. ka.)], bho gotama, nigaṇṭho nāṭaputto sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti – ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’nti. So [sopi (?)] evamāha – ‘ahaṃ anantena ñāṇena anantaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharāmī’ti. Imesaṃ, bho gotama, ubhinnaṃ ñāṇavādānaṃ ubhinnaṃ aññamaññaṃ vipaccanīkavādānaṃ ko saccaṃ āha ko musā’’ti?
已对照

“够了,婆罗门们,这件事且搁下:‘这两位知论者、这两位彼此对立的论者之中,谁说的是真实,谁说的是虚妄。’婆罗门们,我要为你们说法,你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊师。”那两位婆罗门应诺世尊。世尊这样说——

‘‘Alaṃ, brāhmaṇā! Tiṭṭhatetaṃ – ‘imesaṃ ubhinnaṃ ñāṇavādānaṃ ubhinnaṃ aññamaññaṃ vipaccanīkavādānaṃ ko saccaṃ āha ko musā’ti. Dhammaṃ vo, brāhmaṇā, desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho te brāhmaṇā bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 4.430缅 3.227已对照

“婆罗门们,犹如有四个人站在四方,具足最上的速度与最上的步之跨越。他们具足这样的速度:犹如持强弓的射手,已受学、手已练熟、已习射,能以轻箭毫不费力地横穿棕榈树影而射过;[具足]这样的步之跨越:犹如从东海到西海。这时,站在东方的人这样说:‘我要由行走而到达世间之边。’他除了饮、食、咀、尝,除了大小便之事,除了除去睡眠与疲劳,寿百岁、活满百岁,行走了一百年,未到达世间之边,就会在中途命终。这时,西方……乃至……这时,北方……这时,站在南方的人这样说:‘我要由行走而到达世间之边。’他除了饮、食、咀、尝,除了大小便之事,除了除去睡眠与疲劳,寿百岁、活满百岁,行走了一百年,未到达世间之边,就会在中途命终。这是什么缘故呢?婆罗门们,我不说那世间之边可由这样的奔走而知、而见、而到达。婆罗门们,我也不说不到达世间之边而有苦的终结。

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇā, cattāro purisā catuddisā ṭhitā paramena javena ca samannāgatā paramena ca padavītihārena. Te evarūpena javena samannāgatā assu, seyyathāpi nāma daḷhadhammā [daḷhadhammo (sabbattha) a. ni. 4.45; ma. ni. 1.116 ca, taṃsaṃvaṇṇanāṭīkāyo ca moggallānabyākaraṇañca oloketabbā] dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṃ tālacchāyaṃ [tālacchātiṃ (sī. syā. pī.), tālacchādiṃ (ka.) a. ni. 4.45; ma. ni. 1.161 passitabbaṃ] atipāteyya; evarūpena ca padavītihārena, seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo atha puratthimāya disāya ṭhito puriso evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarā kālaṃ kareyya. Atha pacchimāya disāya…pe… atha uttarāya disāya… atha dakkhiṇāya disāya ṭhito puriso evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarā kālaṃ kareyya. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, brāhmaṇā, evarūpāya sandhāvanikāya lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmi. Na cāhaṃ, brāhmaṇā, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi.
已对照

“婆罗门们,这五欲功德在圣者之律中称为世间。哪五种呢?眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的;耳所识的诸声……乃至……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸触,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的。婆罗门们,这五欲功德在圣者之律中称为世间。

‘‘Pañcime, brāhmaṇā, kāmaguṇā ariyassa vinaye lokoti vuccati. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā; sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā; ime kho, brāhmaṇā, pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye lokoti vuccati.
已对照

“婆罗门们,在此,比丘已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。婆罗门们,这称为‘比丘到达世间之边而住于世间之边’。他人这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’婆罗门们,我也这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’”

‘‘Idha, brāhmaṇā, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma, lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi [ahampi (sī. pī.)], brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
PTS 4.431已对照

“再者,婆罗门们,比丘寻、伺寂止……乃至……第二禅……第三禅……成就并住于第四禅。婆罗门们,这称为‘比丘到达世间之边而住于世间之边’。他人这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’婆罗门们,我也这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’”

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi, brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
缅 3.228已对照

“再者,婆罗门们,比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处。婆罗门们,这称为‘比丘到达世间之边而住于世间之边’。他人这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’婆罗门们,我也这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’”

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi, brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
已对照

“再者,婆罗门们,比丘完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处……乃至……完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处……乃至……完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处。婆罗门们,这称为‘比丘到达世间之边而住于世间之边’。他人这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’婆罗门们,我也这样说:‘这也属于世间,这也未从世间出离。’”

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati…pe… sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati…pe… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi, brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
PTS 4.432已对照

“再者,婆罗门们,比丘完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭,而他以慧见了[四谛]之后,诸漏便遍尽了。婆罗门们,这称为‘比丘到达世间之边而住于世间之边,已渡世间之贪着’。”第七[经]。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati tiṇṇo loke visattika’’’nti. Sattamaṃ.
已对照

八、天与阿修罗战争经

8. Devāsurasaṅgāmasuttaṃ
39已对照

三十九、“诸比丘,从前曾有天与阿修罗的战争聚集起来。诸比丘,在那场战争中阿修罗获胜,诸天战败。诸比丘,战败的诸天面向北方而退走,阿修罗追击。诸比丘,那时,诸天这样想:‘阿修罗正在追击。我们何不第二次与阿修罗交战呢?’诸比丘,诸天第二次与阿修罗交战。诸比丘,第二次也是阿修罗获胜,诸天战败。诸比丘,战败的诸天面向北方而退走,阿修罗追击。”

39. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho [samupabbūḷho (sī. pī.)] ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme asurā jiniṃsu, devā parājayiṃsu [parājiyiṃsu (sī. syā. ka.)]. Parājitā ca, bhikkhave, devā [devā bhītā (pī.)] apayiṃsuyeva [apayaṃsveva (sī.)] uttarenābhimukhā, abhiyiṃsu [abhiyaṃsu (sī.)] asurā. Atha kho, bhikkhave, devānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho asurā. Yaṃnūna mayaṃ dutiyampi asurehi saṅgāmeyyāmā’ti. Dutiyampi kho, bhikkhave, devā asurehi saṅgāmesuṃ. Dutiyampi kho, bhikkhave, asurāva jiniṃsu, devā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, devā apayiṃsuyeva uttarenābhimukhā, abhiyiṃsu asurā’’.
PTS 4.433缅 3.229已对照

诸比丘,那时,诸天这样想:‘阿修罗正在追击。我们何不第三次与阿修罗交战呢?’诸比丘,诸天第三次与阿修罗交战。诸比丘,第三次也是阿修罗获胜,诸天战败。诸比丘,战败的诸天惊恐,就进入了天城。诸比丘,而已进入天城的诸天这样想:‘现在,我们此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,阿修罗对[我们]无可奈何。’诸比丘,阿修罗也这样想:‘现在,诸天此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,我们对[他们]无可奈何。’

Atha kho, bhikkhave, devānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho asurā. Yaṃnūna mayaṃ tatiyampi asurehi saṅgāmeyyāmā’ti. Tatiyampi kho, bhikkhave, devā asurehi saṅgāmesuṃ. Tatiyampi kho, bhikkhave, asurāva jiniṃsu, devā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, devā bhītā devapuraṃyeva pavisiṃsu. Devapuragatānañca pana [puna (ka.)], bhikkhave, devānaṃ etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni mayaṃ etarahi attanā viharāma akaraṇīyā asurehī’ti. Asurānampi, bhikkhave, etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni devā etarahi attanā viharanti akaraṇīyā amhehī’ti.
已对照

“诸比丘,从前曾有天与阿修罗的战争聚集起来。诸比丘,在那场战争中诸天获胜,阿修罗战败。诸比丘,战败的阿修罗面向南方而退走,诸天追击。诸比丘,那时,阿修罗这样想:‘诸天正在追击。我们何不第二次与诸天交战呢?’诸比丘,阿修罗第二次与诸天交战。诸比丘,第二次也是诸天获胜,阿修罗战败。诸比丘,战败的阿修罗面向南方而退走,诸天追击。”

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, asurā apayiṃsuyeva dakkhiṇenābhimukhā, abhiyiṃsu devā. Atha kho, bhikkhave, asurānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho devā. Yaṃnūna mayaṃ dutiyampi devehi saṅgāmeyyāmā’ti. Dutiyampi kho, bhikkhave, asurā devehi saṅgāmesuṃ. Dutiyampi kho, bhikkhave, devā jiniṃsu, asurā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, asurā apayiṃsuyeva dakkhiṇenābhimukhā, abhiyiṃsu devā’’.
已对照

诸比丘,那时,阿修罗这样想:‘诸天正在追击。我们何不第三次与诸天交战呢?’诸比丘,阿修罗第三次与诸天交战。诸比丘,第三次也是诸天获胜,阿修罗战败。诸比丘,战败的阿修罗惊恐,就进入了阿修罗城。诸比丘,而已进入阿修罗城的阿修罗这样想:‘现在,我们此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,诸天对[我们]无可奈何。’诸比丘,诸天也这样想:‘现在,阿修罗此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,我们对[他们]无可奈何。’

Atha kho, bhikkhave, asurānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho devā. Yaṃnūna mayaṃ tatiyampi devehi saṅgāmeyyāmā’ti. Tatiyampi kho, bhikkhave, asurā devehi saṅgāmesuṃ. Tatiyampi kho, bhikkhave, devā jiniṃsu, asurā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, asurā bhītā asurapuraṃyeva pavisiṃsu. Asurapuragatānañca pana, bhikkhave, asurānaṃ etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni mayaṃ etarahi attanā viharāma akaraṇīyā devehī’ti. Devānampi, bhikkhave, etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni asurā etarahi attanā viharanti akaraṇīyā amhehī’ti.
PTS 4.434缅 3.230已对照

“同样,诸比丘,当比丘已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅时,诸比丘,在那时,比丘这样想:‘现在,我此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,魔对[我]无可奈何。’诸比丘,魔波旬也这样想:‘现在,比丘此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,我对[他]无可奈何。’”

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhussa evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dānāhaṃ etarahi attanā viharāmi akaraṇīyo mārassā’ti. Mārassāpi, bhikkhave, pāpimato evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dāni bhikkhu etarahi attanā viharati akaraṇīyo mayha’’’nti.
已对照

“诸比丘,当比丘寻、伺寂止……乃至……第二禅……第三禅……成就并住于第四禅时,诸比丘,在那时,比丘这样想:‘现在,我此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,魔对[我]无可奈何。’诸比丘,魔波旬也这样想:‘现在,比丘此刻以去到怯者之庇护处的自身而住,我对[他]无可奈何。’”

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhussa evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dānāhaṃ etarahi attanā viharāmi akaraṇīyo mārassā’ti. Mārassāpi, bhikkhave, pāpimato evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dāni bhikkhu etarahi attanā viharati, akaraṇīyo mayha’’’nti.
已对照

“诸比丘,当比丘完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处时,诸比丘,这称为‘比丘已作了魔的边际,已使魔眼无迹可寻而摧毁之,已去到波旬所不见之处,已渡世间之贪着’。”

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu antamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato tiṇṇo loke visattika’’’nti.
已对照

“诸比丘,当比丘完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处……完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处……完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处……完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭,而他以慧见了[四谛]之后,诸漏便遍尽了之时,诸比丘,这称为‘比丘已作了魔的边际,已使魔眼无迹可寻而摧毁之,已去到波旬所不见之处,已渡世间之贪着’。”第八[经]。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu antamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato tiṇṇo loke visattika’’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、象经

9. Nāgasuttaṃ
40PTS 4.435缅 3.231已对照

四十、“诸比丘,当林野的象专于觅食时,公象、母象、大象、幼象一再走在[它]前头,啃断草尖,诸比丘,林野的象因此苦恼、羞惭、厌恶。诸比丘,当林野的象专于觅食时,公象、母象、大象、幼象吃掉[它]一再拗下的折枝,诸比丘,林野的象因此苦恼、羞惭、厌恶。诸比丘,当林野的象下到入水渡口时,公象、母象、大象、幼象一再走在[它]前头,用鼻搅浑水,诸比丘,林野的象因此苦恼、羞惭、厌恶。诸比丘,当林野的象从入水渡口上来时,母象们挨擦着[它的]身体走过,诸比丘,林野的象因此苦恼、羞惭、厌恶。

40. ‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa gocarapasutassa hatthīpi hatthiniyopi hatthikalabhāpi hatthicchāpāpi purato purato gantvā tiṇaggāni chindanti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa gocarapasutassa hatthīpi hatthiniyopi hatthikalabhāpi hatthicchāpāpi obhaggobhaggaṃ sākhābhaṅgaṃ khādanti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa ogāhaṃ otiṇṇassa hatthīpi hatthiniyopi hatthikalabhāpi hatthicchāpāpi purato purato gantvā soṇḍāya udakaṃ āloḷenti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa ogāhā uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati.
PTS 4.436已对照

“诸比丘,在那时,林野的象这样想:‘我如今与公象、母象、大象、幼象杂居而住。我吃的是被啃断了尖的草,我一再拗下的折枝它们吃掉,我喝的是浑浊的水,我从入水渡口上来时,母象们挨擦着[我的]身体走过。我何不独自远离大众而住呢?’它后来便独自远离大众而住,吃的是未被啃断尖的草,它一再拗下的折枝[它们]不吃,喝的是不浑浊的水,它从入水渡口上来时,母象们不挨擦着[它的]身体走过。

‘‘Tasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho etarahi ākiṇṇo viharāmi hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi. Chinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādanti [khāditaṃ (syā. ka.) mahāva. 467 passitabbaṃ], āvilāni ca pānīyāni pivāmi, ogāhā ca [ogāhāpi ca (syā. ka.) mahāva. 467 passitabbaṃ] me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti. Yaṃnūnāhaṃ eko gaṇasmā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. So aparena samayena eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, acchinnaggāni ceva tiṇāni khādati, obhaggobhaggañcassa sākhābhaṅgaṃ na khādanti [na obhaggobhaggañca sākhābhaṅga khādati (syā. ka.)], anāvilāni ca pānīyāni pivati, ogāhā cassa uttiṇṇassa na hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti.
已对照

“诸比丘,在那时,林野的象这样想:‘我从前与公象、母象、大象、幼象杂居而住,吃的是被啃断了尖的草,我一再拗下的折枝它们吃掉,喝的是浑浊的水,我从入水渡口上来时,母象们挨擦着[我的]身体走过。我如今独自远离大众而住,吃的是未被啃断尖的草,我一再拗下的折枝它们不吃,喝的是不浑浊的水,我从入水渡口上来时,母象们不挨擦着[我的]身体走过。’它用鼻折下折枝,以那折枝擦拭身体之后,满意地卷回鼻子。

‘‘Tasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsiṃ hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi, chinnaggāni ceva tiṇāni khādiṃ, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādiṃsu, āvilāni ca pānīyāni apāyiṃ, ogāhā [ettha pisaddo sabbatthapi natthi] ca me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo agamaṃsu. Sohaṃ etarahi eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharāmi, acchinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ na khādanti, anāvilāni ca pānīyāni pivāmi, ogāhā ca me uttiṇṇassa na hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchantī’ti. So soṇḍāya sākhābhaṅgaṃ bhañjitvā sākhābhaṅgena kāyaṃ parimajjitvā attamano soṇḍaṃ saṃharati [kaṇḍuṃ saṃhanti (sī. pī.) kaṇḍuṃ saṃhanati (syā.), ettha kaṇḍuvanadukkhaṃ vinetīti attho],.
PTS 4.437缅 3.232已对照

“同样,诸比丘,当比丘与比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、国王、王的大臣、外道、外道弟子杂居而住时,诸比丘,在那时,比丘这样想:‘我如今与比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、国王、王的大臣、外道、外道弟子杂居而住。我何不独自远离大众而住呢?’他前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆。他去到林野、或去到树下、或去到空屋,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye bhikkhu ākiṇṇo viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi, tasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhussa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho etarahi ākiṇṇo viharāmi bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Yaṃnūnāhaṃ eko gaṇasmā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.
已对照

“他舍断对世间的贪欲,以离贪欲之心而住,使心从贪欲中净化;舍断瞋恚与恼恨,以无瞋之心而住,怀着利益、悲悯一切众生生命之心,使心从瞋恚与恼恨中净化;舍断昏沉睡眠,离昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心从昏沉睡眠中净化;舍断掉举追悔,不掉举而住,内心寂静,使心从掉举追悔中净化;舍断疑,度脱疑惑而住,对诸善法不再犹豫,使心从疑中净化。他舍断这五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——之后,已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。他满意地卷回鼻子。寻、伺寂止……乃至……第二禅……第三禅……成就并住于第四禅。他满意地卷回鼻子。

‘‘So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti; byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti; thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti; uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti; vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So attamano soṇḍaṃ saṃharati [kaṇḍuṃ saṃhanti (sī. pī.), kaṇḍuṃ saṃhanati (syā.), ettha kaṇḍuvanasadisaṃ jhānapaṭipakkhaṃ kilesadukkhaṃ vinetīti attho]. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So attamano soṇḍaṃ saṃharati.
PTS 4.438缅 3.233已对照

“完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处。他满意地卷回鼻子。完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处……完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处……完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处……完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭,而他以慧见了[四谛]之后,诸漏便遍尽了。他满意地卷回鼻子。”第九[经]。

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So attamano soṇḍaṃ saṃharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. So attamano soṇḍaṃ saṃharatī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、帝梨富娑经

10. Tapussasuttaṃ
41已对照

四十一、一时,世尊住在末罗[国],[有]一座名叫优楼频螺劫波(Uruvelakappa)的末罗人市镇。于是,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入优楼频螺劫波乞食。在优楼频螺劫波乞食之后,饭后从乞食处回来,召唤具寿阿难:“阿难,我深入大林为日间住期间,你暂且就待在这里。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺世尊。于是,世尊深入大林,在某棵树下为日间住而坐。

41. Ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu viharati uruvelakappaṃ nāma mallānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya uruvelakappaṃ piṇḍāya pāvisi. Uruvelakappe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘idheva tāva tvaṃ, ānanda, hohi, yāvāhaṃ mahāvanaṃ ajjhogāhāmi divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahāvanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi.
已对照

那时,帝梨富娑(Tapussa)居士来到具寿阿难之处;到了之后,礼敬具寿阿难,坐在一旁。坐在一旁的帝梨富娑居士对具寿阿难这样说——

Atha kho tapusso gahapati yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho tapusso gahapati āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
已对照

“尊者阿难,我们在家人是受用诸欲者、乐于欲者、喜于欲者、欣于欲者。尊者,对我们这些在家人——受用诸欲者、乐于欲者、喜于欲者、欣于欲者——来说,显得像悬崖一样的,即:出离。尊者,我曾听说这[话]:‘在这法与律中,年纪轻轻的比丘们见到“这是寂静的”,心便趣入出离,净信,安住,解脱。’尊者,在这法与律中,诸比丘与众多的人不相同的,即:出离。”

‘‘Mayaṃ, bhante ānanda, gihī kāmabhogino kāmārāmā kāmaratā kāmasammuditā. Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ gihīnaṃ kāmabhogīnaṃ kāmārāmānaṃ kāmaratānaṃ kāmasammuditānaṃ papāto viya khāyati, yadidaṃ nekkhammaṃ. Sutaṃ metaṃ, bhante, ‘imasmiṃ dhammavinaye daharānaṃ daharānaṃ bhikkhūnaṃ nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato’ [passataṃ (?)]. Tayidaṃ, bhante, imasmiṃ dhammavinaye bhikkhūnaṃ bahunā janena visabhāgo, yadidaṃ nekkhamma’’nti.
PTS 4.439已对照

“居士,这确是一件可以带去谒见世尊的谈话之资。来吧,居士,我们往世尊之处去;到了之后,把这件事禀告世尊。世尊怎样解答,我们便怎样受持。”

‘‘Atthi kho etaṃ, gahapati, kathāpābhataṃ bhagavantaṃ dassanāya. Āyāma, gahapati, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṃ ārocessāma. Yathā no bhagavā byākarissati tathā naṃ dhāressāmā’’ti.
缅 3.234已对照

“是的,尊者。”帝梨富娑居士应诺具寿阿难。于是,具寿阿难与帝梨富娑居士一同来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——

‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho tapusso gahapati āyasmato ānandassa paccassosi. Atha kho āyasmā ānando tapussena gahapatinā saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,这位帝梨富娑居士这样说:‘尊者阿难,我们在家人是受用诸欲者、乐于欲者、喜于欲者、欣于欲者。尊者,对我们这些在家人——受用诸欲者、乐于欲者、喜于欲者、欣于欲者——来说,显得像悬崖一样的,即:出离。尊者,我曾听说这[话]:“在这法与律中,年纪轻轻的比丘们见到‘这是寂静的’,心便趣入出离,净信,安住,解脱。”尊者,在这法与律中,诸比丘与众多的人不相同的,即:出离。’”

‘‘Ayaṃ, bhante, tapusso gahapati evamāha – ‘mayaṃ, bhante ānanda, gihī kāmabhogino kāmārāmā kāmaratā kāmasammuditā, tesaṃ no bhante, amhākaṃ gihīnaṃ kāmabhogīnaṃ kāmārāmānaṃ kāmaratānaṃ kāmasammuditānaṃ papāto viya khāyati, yadidaṃ nekkhammaṃ’. Sutaṃ metaṃ, bhante, ‘imasmiṃ dhammavinaye daharānaṃ daharānaṃ bhikkhūnaṃ nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. Tayidaṃ, bhante, imasmiṃ dhammavinaye bhikkhūnaṃ bahunā janena visabhāgo yadidaṃ nekkhamma’’’nti.
PTS 4.440缅 3.235已对照

“正是这样,阿难;正是这样,阿难!阿难,我在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,也这样想:‘出离是善的,远离是善的。’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入出离,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入出离,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见诸欲的过患,也未多作它;未证得出离的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入出离,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了诸欲的过患之后多作它,证得出离的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入出离,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了诸欲的过患之后多作它,证得出离的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入出离,净信,安住,解脱。阿难,于是我已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。阿难,当我以这种住而住时,与欲俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与欲俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Mayhampi kho, ānanda, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘sādhu nekkhammaṃ, sādhu paviveko’ti. Tassa mayhaṃ, ānanda, nekkhamme cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me nekkhamme cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘kāmesu kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, nekkhamme ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me nekkhamme cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ [bahulīkareyyaṃ (sī. syā. pī.)], nekkhamme ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me nekkhamme cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.441已对照

“阿难,我这样想:‘我何不寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入无寻,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入无寻,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见诸寻的过患,也未多作它;未证得无寻的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入无寻,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了诸寻的过患之后多作它,证得无寻的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入无寻,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了诸寻的过患之后多作它,证得无寻的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入无寻,净信,安住,解脱。阿难,于是我寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅。阿难,当我以这种住而住时,与寻俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与寻俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, avitakke cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me avitakke cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘vitakkesu kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, avitakke ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me avitakke cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ vitakkesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, avitakke ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me avitakke cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena vitakkesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, avitakke ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, avitakke cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.442缅 3.236已对照

“阿难,我这样想:‘我何不离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:“舍、具念、乐住。”成就并住于第三禅呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入无喜,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入无喜,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见喜的过患,也未多作它;未证得无喜的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入无喜,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了喜的过患之后多作它,证得无喜的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入无喜,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了喜的过患之后多作它,证得无喜的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入无喜,净信,安住,解脱。阿难,于是我离喜……乃至……成就并住于第三禅。阿难,当我以这种住而住时,与喜俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与喜俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṃ sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeyyaṃ yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, nippītike cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me nippītike cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘pītiyā kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, nippītike ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me nippītike cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ pītiyā ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, nippītike ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me nippītike cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena pītiyā ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, nippītike ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, nippītike cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.443缅 3.237已对照

“阿难,我这样想:‘我何不舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入不苦不乐,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入不苦不乐,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见舍乐的过患,也未多作它;未证得不苦不乐的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入不苦不乐,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了舍乐的过患之后多作它,证得不苦不乐的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入不苦不乐,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了舍乐的过患之后多作它,证得不苦不乐的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入不苦不乐,净信,安住,解脱。阿难,于是我舍断乐……乃至……成就并住于第四禅。阿难,当我以这种住而住时,与舍俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与舍俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, adukkhamasukhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me adukkhamasukhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘upekkhāsukhe kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, adukkhamasukhe ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me adukkhamasukhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ upekkhāsukhe ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, adukkhamasukhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me adukkhamasukhe cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena upekkhāsukhe ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ adukkhamasukhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, adukkhamasukhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.444缅 3.238已对照

“阿难,我这样想:‘我何不完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]“虚空是无边的”,成就并住于空无边处呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入空无边处,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入空无边处,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见诸色的过患,也未多作它;未证得空无边处的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入空无边处,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了诸色的过患之后多作它,证得空无边处的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入空无边处,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了诸色的过患之后多作它,证得空无边处的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入空无边处,净信,安住,解脱。阿难,于是我完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处。阿难,当我以这种住而住时,与色俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与色俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākāsānañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me ākāsānañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘rūpesu kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca abahulīkato, ākāsānañcāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me ākāsānañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ rūpesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, ākāsānañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ākāsānañcāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena rūpesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, ākāsānañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākāsānañcāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.445缅 3.239已对照

“阿难,我这样想:‘我何不完全超越空无边处,[知]“识是无边的”,成就并住于识无边处呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入识无边处,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入识无边处,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见空无边处的过患,也未多作它;未证得识无边处的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入识无边处,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了空无边处的过患之后多作它,证得识无边处的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入识无边处,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了空无边处的过患之后多作它,证得识无边处的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入识无边处,净信,安住,解脱。阿难,于是我完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处。阿难,当我以这种住而住时,与空无边处俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与空无边处俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, viññāṇañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me viññāṇañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ākāsānañcāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca abahulīkato, viññāṇañcāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me viññāṇañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ ākāsānañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, viññāṇañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me viññāṇañcāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena ākāsānañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, viññāṇañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, viññāṇañcāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.446已对照

“阿难,我这样想:‘我何不完全超越识无边处,[知]“什么都没有”,成就并住于无所有处呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入无所有处,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入无所有处,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见识无边处的过患,也未多作它;未证得无所有处的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入无所有处,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了识无边处的过患之后多作它,证得无所有处的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入无所有处,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了识无边处的过患之后多作它,证得无所有处的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入无所有处,净信,安住,解脱。阿难,于是我完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。阿难,当我以这种住而住时,与识无边处俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与识无边处俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākiñcaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me ākiñcaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘viññāṇañcāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, ākiñcaññāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me ākiñcaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ viññāṇañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, ākiñcaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ākiñcaññāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena viññāṇañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, ākiñcaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākiñcaññāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.447缅 3.240已对照

“阿难,我这样想:‘我何不完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入非想非非想处,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入非想非非想处,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见无所有处的过患,也未多作它;未证得非想非非想处的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入非想非非想处,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了无所有处的过患之后多作它,证得非想非非想处的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入非想非非想处,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了无所有处的过患之后多作它,证得非想非非想处的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入非想非非想处,净信,安住,解脱。阿难,于是我完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处。阿难,当我以这种住而住时,与无所有处俱行的想与作意现起。那对我是病恼。阿难,犹如乐者生起苦,只会成为病恼;同样,与无所有处俱行的想与作意于我现起。那对我是病恼。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ākiñcaññāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, nevasaññānāsaññāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ ākiñcaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, nevasaññānāsaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena ākiñcaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, nevasaññānāsaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.448缅 3.241已对照

“阿难,我这样想:‘我何不超越非想非非想处,成就并住于想受灭呢?’阿难,我虽见到‘这是寂静的’,心却不趣入想受灭,不净信,不安住,不解脱。阿难,我这样想:‘以什么为因、以什么为缘,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入想受灭,不净信,不安住,不解脱呢?’阿难,我这样想:‘我未见非想非非想处的过患,也未多作它;未证得想受灭的功德,也未习近它。因此,我虽见到“这是寂静的”,心却不趣入想受灭,不净信,不安住,不解脱。’阿难,我这样想:‘如果我见了非想非非想处的过患之后多作它,证得想受灭的功德之后习近它,可能会有这样的事:我见到“这是寂静的”,心便会趣入想受灭,净信,安住,解脱。’阿难,后来,我见了非想非非想处的过患之后多作它,证得想受灭的功德之后习近它。阿难,我见到‘这是寂静的’,心便趣入想受灭,净信,安住,解脱。阿难,于是我完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭,而我以慧见了[四谛]之后,诸漏便归于遍尽。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, saññāvedayitanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu, ko paccayo, yena me saññāvedayitanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘nevasaññānāsaññāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, saññāvedayitanirodhe ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me saññāvedayitanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ nevasaññānāsaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, saññāvedayitanirodhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me saññāvedayitanirodhe cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena nevasaññānāsaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, saññāvedayitanirodhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, saññāvedayitanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharāmi, paññāya ca me disvā āsavā parikkhayaṃ agamaṃsu.
已对照

“阿难,只要我还未曾这样顺逆地入于、也出于这九种次第住等至,阿难,我就未曾于有天、有魔、有梵天的世间,于有沙门婆罗门、有天与人的人众之中,自称‘已现正觉无上正等正觉’。阿难,而当我已这样顺逆地入于、也出于这九种次第住等至时,阿难,我才于有天、有魔、有梵天的世间,于有沙门婆罗门、有天与人的人众之中,自称‘已现正觉无上正等正觉’。而我生起了智与见:‘我的心解脱不动摇,这是最后一生,如今不再有后有。’”第十[经]。

‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, ānanda, imā nava anupubbavihārasamāpattiyo na evaṃ anulomapaṭilomaṃ samāpajjimpi vuṭṭhahimpi, neva tāvāhaṃ, ānanda, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Yato ca kho ahaṃ, ānanda, imā nava anupubbavihārasamāpattiyo evaṃ anulomapaṭilomaṃ samāpajjimpi vuṭṭhahimpi, athāhaṃ, ānanda, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me cetovimutti [vimutti (ka. sī. ka.)], ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. Dasamaṃ.
已对照

大品第四。

Mahāvaggo catuttho.
已对照

其摄颂——

两住与涅槃,母牛、禅第五;

阿难、婆罗门、天,以及象、帝梨富娑。

Tassuddānaṃ –
Dve vihārā ca nibbānaṃ, gāvī jhānena pañcamaṃ;
Ānando brāhmaṇā devo, nāgena tapussena cāti.