快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 六集·昙弥品 Dhammikavaggo

本经目录五、昙弥品一、龙象经二、鹿住经三、债经四、大纯陀经五、第一现见经六、第二现见经七、差摩经八、根律仪经九、阿难经十、刹帝利经十一、不放逸经十二、昙弥经昙弥品第五。第一五十[经]完毕。

已对照

五、昙弥品

5. Dhammikavaggo
已对照

一、龙象经

1. Nāgasuttaṃ
43PTS 3.345缅 2.303已对照

四十三、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入舍卫城乞食。在舍卫城乞食之后,饭后从乞食处回来,召唤具寿阿难:“阿难,来吧,我们到东园(Pubbārāma)鹿子母讲堂(Migāramātupāsāda)去作昼住。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺世尊。

那时,世尊便与具寿阿难一同到东园鹿子母讲堂去。那时,世尊于傍晚时分从静坐起身,召唤具寿阿难:“阿难,来吧,我们到东门池(Pubbakoṭṭhaka)去沐洗肢体。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺世尊。那时,世尊便与具寿阿难一同到东门池去沐洗肢体。在东门池沐洗了肢体、上岸之后,[世尊]只披一衣而立,晾干着肢体。

那时,憍萨罗王波斯匿名叫白(Seta)的龙象,伴随着大乐器的敲打与演奏,从东门池上岸。人们见了它,便这样说:“诸位,国王的龙象真是俊美!诸位,国王的龙象真是好看!诸位,国王的龙象真是令人净信!诸位,国王的龙象真是身躯完具!”这样说时,具寿优陀夷对世尊这样说:“尊者,人们只是见到高大、粗大、身躯完具的象,才这样说:‘诸位,真是龙象啊,龙象!’还是见到其他任何高大、粗大、身躯完具的[众生],也这样说:‘诸位,真是龙象啊,龙象!’?”“优陀夷,人们见到高大、粗大、身躯完具的象,也这样说:‘诸位,真是龙象啊,龙象!’优陀夷,高大、粗大的马……乃至……优陀夷,高大、粗大的牛……乃至……优陀夷,高大、粗大的蛇……乃至……优陀夷,高大、粗大的树……乃至……优陀夷,人们见到高大、粗大、身躯完具的人,也这样说:‘诸位,真是龙象啊,龙象!’然而,优陀夷,凡在有诸天、魔、梵天的世间,在有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之中,不以身、语、意作罪者,我称他为‘龙象’。”

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊所说的这[话],是何等善说:‘然而,优陀夷,凡在有诸天、魔、梵天的世间,在有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之中,不以身、语、意作罪者,我称他为“龙象”。’尊者,而我要以这些偈随喜世尊的这一善说——

“生为人身的正觉者,自己调伏、得定,

行于梵道,乐于心的寂止;

“人们礼敬他——到达一切法彼岸者,

诸天也礼敬他,这是我从阿罗汉[您]所听闻的。

“超越一切结,从[烦恼]林来到无林,

从诸欲[出离]而乐于出离,犹如脱出岩石的金。

“龙象光耀胜过一切,如雪山[胜过]其余诸山;

在一切名为龙象者之中,[他是]名副其实的无上者。

“我要为你们称扬龙象,因为他不作罪;

柔和与不害,是龙象的那两只[前]足。

“苦行与梵行,是龙象的另[两只]足;

以信为鼻的大龙象,以舍为白牙。

“念是颈,慧是头,法的思惟是审察[之鼻端];

(底本此行空,无文可译)

法是[他作为]温养之处的腹,远离是他的尾。

“他是修禅者,乐于入出息,内心善得定;

龙象行时得定,龙象立时得定,

“龙象卧时得定,坐时也得定;

龙象一切处都防护,这是龙象的具足。

“他受用无罪的[食物],有罪的不受用;

得到食物与衣服,避免积贮。

“断除了一切结——细的、粗的——一切系缚之后,

无论去哪里,他都无所顾恋而去。

“犹如生于水中的红莲生长,

不为水所染,香气清净,令意喜乐;

“同样,于世间善生的佛陀住于世间,

不为世间所染,犹如白莲[不为]水[所染]。

“犹如燃烧的大火,无薪则止息;

诸行止息时,[他]被称为‘已寂灭者’。

“这是令人了解义理的譬喻,由智者所说示;

诸大龙象将会了知:由龙象所说示的龙象。

“离贪、离瞋、离痴、无漏,

龙象舍弃身体时,将无漏而般涅槃。”第一[经]。

43. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkami. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkamissāma gattāni parisiñcitu’’nti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṃ. Pubbakoṭṭhake gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.
Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa seto nāma nāgo mahātūriya [mahāturiya (sī. syā. kaṃ. pī.)] tāḷitavāditena pubbakoṭṭhakā paccuttarati. Apissu taṃ jano disvā evamāha – ‘‘abhirūpo vata, bho, rañño nāgo; dassanīyo vata, bho, rañño nāgo; pāsādiko vata, bho, rañño nāgo; kāyupapanno vata, bho, rañño nāgo’’ti! Evaṃ vutte āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘hatthimeva nu kho, bhante, mahantaṃ brahantaṃ [mahantaṃ bruhantaṃ (sī.), mahattaṃ brahmattaṃ (ka.)] kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti, udāhu aññampi kañci [kiñci (ka.)] mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’’’ti? ‘‘Hatthimpi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti! Assampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… goṇampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… uragampi [nāgampi (ka.)] kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… rukkhampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… manussampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti! Api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṃ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṃ ‘nāgo’ti brūmī’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ, bhante, bhagavatā – api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṃ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṃ ‘nāgo’ti brūmī’’ti. Idañca panāhaṃ, bhante, bhagavatā subhāsitaṃ imāhi gāthāhi anumodāmi –
‘‘Manussabhūtaṃ sambuddhaṃ, attadantaṃ samāhitaṃ;
Iriyamānaṃ brahmapathe, cittassūpasame rataṃ.
‘‘Yaṃ manussā namassanti, sabbadhammāna pāraguṃ;
Devāpi taṃ [naṃ (sī. pī.)] namassanti, iti me arahato sutaṃ.
‘‘Sabbasaṃyojanātītaṃ, vanā nibbana [nibbāna (sī. syā. kaṃ. pī.)] māgataṃ;
Kāmehi nekkhammarataṃ [nekkhamme rataṃ (ka. sī.)], muttaṃ selāva kañcanaṃ.
‘‘Sabbe accarucī nāgo, himavāññe siluccaye;
Sabbesaṃ nāganāmānaṃ, saccanāmo anuttaro.
‘‘Nāgaṃ vo [te (ka.)] kittayissāmi, na hi āguṃ karoti so;
Soraccaṃ avihiṃsā ca, pādā nāgassa te duve.
‘‘Tapo ca brahmacariyaṃ, caraṇā nāgassa tyāpare;
Saddhāhattho mahānāgo, upekkhāsetadantavā.
‘‘Sati gīvā siro paññā, vīmaṃsā dhammacintanā;
Dhammakucchisamātapo, viveko tassa vāladhi.
‘‘So jhāyī assāsarato, ajjhattaṃ susamāhito [ajjhattupasamāhito (syā. ka.)];
Gacchaṃ samāhito nāgo, ṭhito nāgo samāhito.
‘‘Seyyaṃ samāhito nāgo, nisinnopi samāhito;
Sabbattha saṃvuto nāgo, esā nāgassa sampadā.
‘‘Bhuñjati anavajjāni, sāvajjāni na bhuñjati;
Ghāsamacchādanaṃ laddhā, sannidhiṃ parivajjayaṃ.
‘‘Saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ, sabbaṃ chetvāna bandhanaṃ;
Yena yeneva gacchati, anapekkhova gacchati.
‘‘Yathāpi udake jātaṃ, puṇḍarīkaṃ pavaḍḍhati;
Nupalippati [na upalippati (sī. syā. kaṃ. pī.), nupalimpati (ka.)] toyena, sucigandhaṃ manoramaṃ.
‘‘Tatheva loke sujāto, buddho loke viharati;
Nupalippati lokena, toyena padumaṃ yathā.
‘‘Mahāginīva jalito [mahāggini pajjalito (sī. syā. kaṃ.)], anāhārūpasammati;
Saṅkhāresūpasantesu [aṅgāresu ca santesu (ka.)], nibbutoti pavuccati.
‘‘Atthassāyaṃ viññāpanī, upamā viññūhi desitā;
Viññassanti [viññissanti (ka.)] mahānāgā, nāgaṃ nāgena desitaṃ.
‘‘Vītarāgo vītadoso, vītamoho anāsavo;
Sarīraṃ vijahaṃ nāgo, parinibbissati [parinibbāti (pī. ka.)] anāsavo’’ti. paṭhamaṃ;
已对照

二、鹿住经

2. Migasālāsuttaṃ
44PTS 3.348缅 2.306已对照

四十四、那时,具寿阿难在上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到鹿住(Migasālā)优婆夷的住处;到了之后,坐在所敷设的座位上。那时,鹿住优婆夷来到具寿阿难之处;到了之后,礼敬具寿阿难,坐在一旁。坐在一旁的鹿住优婆夷对具寿阿难这样说——

“尊者阿难,世尊所说的这法究竟要怎样了知呢?竟然梵行者与非梵行者两者在来世都将有完全相同的趣处!尊者,我的父亲富兰那(Purāṇa)是梵行者,远行[于非梵行之外],远离在俗之法——淫欲。他命终之后,世尊记说他是斯陀含的众生,已投生于兜率天身。尊者,而我的叔父梨犀达多(Isidatta)是非梵行者,于自妻知足。他命终之后,世尊也记说他是已达斯陀含的,已投生于兜率天身。尊者阿难,世尊所说的这法究竟要怎样了知呢?竟然梵行者与非梵行者两者在来世都将有完全相同的趣处!”“姊妹,世尊确实是这样记说的。”

于是,具寿阿难在鹿住优婆夷的住处取了钵食,从座而起,离去了。于是,具寿阿难饭后从乞食处回来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——

“尊者,在此,我在上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到鹿住优婆夷的住处;到了之后,坐在所敷设的座位上。尊者,那时,鹿住优婆夷来到我这里;到了之后,礼敬我,坐在一旁。尊者,坐在一旁的鹿住优婆夷对我这样说——‘尊者阿难,世尊所说的这法究竟要怎样了知呢?竟然梵行者与非梵行者两者在来世都将有完全相同的趣处!尊者,我的父亲富兰那是梵行者,远行[于非梵行之外],远离在俗之法——淫欲。他命终之后,世尊记说他是已达斯陀含的,已投生于兜率天身。尊者,而我的叔父梨犀达多是非梵行者,于自妻知足。他命终之后,世尊也记说他是已达斯陀含的,已投生于兜率天身。尊者阿难,世尊所说的这法究竟要怎样了知呢?竟然梵行者与非梵行者两者在来世都将有完全相同的趣处!’尊者,这样说时,我对鹿住优婆夷这样说:‘姊妹,世尊确实是这样记说的。’”

“阿难,愚痴、不明达、[只是]妇人、[只有]妇人之想的鹿住优婆夷算什么?对人的上下之智[她]又算什么?阿难,世间有这六种人存在、可得。

“哪六种[人]呢?阿难,在此,某人是柔和的、易于共住的,同梵行者们欢喜与他同住。他以听闻也未作[所应作的],以多闻也未作[所应作的],以见也未通达[所应通达的],连暂时的解脱也得不到。他身坏命终之后,趋向衰退,不趋向殊胜;他唯是趋向衰退者,不是趋向殊胜者。

“阿难,而在此,某人是柔和的、易于共住的,同梵行者们欢喜与他同住。他以听闻已作[所应作的],以多闻已作[所应作的],以见已通达[所应通达的],也得到暂时的解脱。他身坏命终之后,趋向殊胜,不趋向衰退;他唯是趋向殊胜者,不是趋向衰退者。

“阿难,对此,衡量者衡量:‘这人也有那些法,另一人也有那些法。为什么他们之中一个低劣、一个殊胜呢?’阿难,那[衡量]确实会为他们带来长夜的不利与苦。

“阿难,此中,凡这位柔和的、易于共住的,同梵行者们欢喜与他同住的人,他以听闻已作[所应作的],以多闻已作[所应作的],以见已通达[所应通达的],也得到暂时的解脱。阿难,这人比那前一人更超越、更殊胜。这是什么缘故呢?阿难,因为法流带这人前去。除了如来,谁能知那因由呢!因此,阿难,你们不要成为对人的衡量者,不要对人取量。阿难,对人取量者会受损害。阿难,唯有我能对人取量,或者是像我这样的人[能取量]。

“阿难,而在此,某人具有忿与慢,并且他时时有贪法生起。他以听闻也未作[所应作的],以多闻也未作[所应作的],以见也未通达[所应通达的],连暂时的解脱也得不到。他身坏命终之后,趋向衰退,不趋向殊胜;他唯是趋向衰退者,不是趋向殊胜者。

“阿难,而在此,某人具有忿与慢,并且他时时有贪法生起。他以听闻已作[所应作的]……乃至……不是趋向衰退者。

“阿难,对此,衡量者衡量……乃至……或者是像我这样的人[能取量]。

“阿难,而在此,某人具有忿与慢,并且他时时有语行生起。他以听闻也未作[所应作的]……乃至……连暂时的解脱也得不到。他身坏命终之后,趋向衰退,不趋向殊胜;他唯是趋向衰退者,不是趋向殊胜者。

“阿难,而在此,某人具有忿与慢,并且他时时有语行生起。他以听闻已作[所应作的],以多闻已作[所应作的],以见已通达[所应通达的],也得到暂时的解脱。他身坏命终之后,趋向殊胜,不趋向衰退;他唯是趋向殊胜者,不是趋向衰退者。

“阿难,对此,衡量者衡量:‘这人也有那些法,另一人也有那些法。为什么他们之中一个低劣、一个殊胜呢?’阿难,那[衡量]确实会为他们带来长夜的不利与苦。

“阿难,此中,凡那具有忿与慢、并且时时有语行生起的人,他以听闻已作[所应作的],以多闻已作[所应作的],以见已通达[所应通达的],也得到暂时的解脱。阿难,这人比那前一人更超越、更殊胜。这是什么缘故呢?阿难,因为法流带这人前去。除了如来,谁能知那因由呢!因此,阿难,你们不要成为对人的衡量者,不要对人取量。阿难,对人取量者会受损害。阿难,唯有我能对人取量,或者是像我这样的人[能取量]。

“阿难,愚痴、不明达、[只是]妇人、[只有]妇人之想的鹿住优婆夷算什么?对人的上下之智[她]又算什么!阿难,这就是世间存在、可得的六种人。

“阿难,富兰那所具足的那样的戒,若梨犀达多也具足那样的戒,富兰那在此就连梨犀达多的趣处也不会知道。阿难,梨犀达多所具足的那样的慧,若富兰那也具足那样的慧,梨犀达多在此就连富兰那的趣处也不会知道。阿难,如是,这两人各缺一支。”第二[经]。

44. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho migasālā [migasāṇā (ka.) a. ni. 10.75] upāsikā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho migasālā upāsikā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ? Pitā me, bhante, purāṇo brahmacārī ahosi ārācārī virato methunā gāmadhammā. So kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmisatto [sakadāgāmipatto (ka. syā. pī.)] tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Petteyyopi [pettayyo piyo (sī. pī. ka.), pitu piyo (syā. kaṃ.)] me, bhante, isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho. Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāya’’nti? ‘‘Evaṃ kho panetaṃ, bhagini, bhagavatā byākata’’nti.
Atha kho āyasmā ānando migasālāya upāsikāya nivesane piṇḍapātaṃ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā ānando pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, migasālā upāsikā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, migasālā upāsikā maṃ etadavoca – ‘kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ. Pitā me, bhante, purāṇo brahmacārī ahosi ārācārī virato methunā gāmadhammā. So kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Petteyyopi me, bhante, isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho. Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāya’nti? Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, migasālaṃ upāsikaṃ etadavocaṃ – ‘evaṃ kho panetaṃ, bhagini, bhagavatā byākata’’’nti.
‘‘Kā cānanda, migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakasaññā [ambakā ambakapaññā (sī. pī.), ambakā ambakasaññā (syā. kaṃ.) a. ni. 10.75 passitabbaṃ], ke ca purisapuggalaparopariyañāṇe? Chayime, ānanda, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
‘‘Katame cha? Idhānanda, ekacco puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena. Tassa savanenapi akataṃ hoti, bāhusaccenapi akataṃ hoti, diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
‘‘Idha panānanda, ekacco puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena. Tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti no hānāya, visesagāmīyeva hoti no hānagāmī.
‘‘Tatrānanda, pamāṇikā pamiṇanti – ‘imassapi teva dhammā aparassapi teva dhammā, kasmā tesaṃ eko hīno eko paṇīto’ti! Tañhi tesaṃ, ānanda, hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya.
‘‘Tatrānanda, yvāyaṃ puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena, tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. Ayaṃ, ānanda, puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca. Taṃ kissa hetu? Imaṃ hānanda, puggalaṃ dhammasoto nibbahati, tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatena! Tasmātihānanda, mā puggalesu pamāṇikā ahuvattha; mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha. Khaññati hānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto. Ahaṃ vā, ānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ, yo vā panassa mādiso.
‘‘Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato [avigato (ka.)] hoti, samayena samayañcassa lobhadhammā uppajjanti. Tassa savanenapi akataṃ hoti, bāhusaccenapi akataṃ hoti, diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
‘‘Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa lobhadhammā uppajjanti. Tassa savanenapi kataṃ hoti…pe… no hānagāmī.
‘‘Tatrānanda, pamāṇikā pamiṇanti…pe… yo vā panassa mādiso.
‘‘Idha, panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti. Tassa savanenapi akataṃ hoti…pe… sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
‘‘Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti. Tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti no hānāya, visesagāmīyeva hoti no hānagāmī.
‘‘Tatrānanda, pamāṇikā pamiṇanti – ‘imassapi teva dhammā, aparassapi teva dhammā. Kasmā tesaṃ eko hīno, eko paṇīto’ti? Tañhi tesaṃ, ānanda, hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya.
‘‘Tatrānanda, yassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti, tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. Ayaṃ, ānanda, puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca. Taṃ kissa hetu? Imaṃ hānanda, puggalaṃ dhammasoto nibbahati. Tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatena! Tasmātihānanda, mā puggalesu pamāṇikā ahuvattha; mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha. Khaññati hānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto. Ahaṃ vā, ānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ, yo vā panassa mādiso.
‘‘Kā cānanda, migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakasaññā, ke ca purisapuggalaparopariyañāṇe! Ime kho, ānanda, cha puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
‘‘Yathārūpena, ānanda, sīlena purāṇo samannāgato ahosi, tathārūpena sīlena isidatto samannāgato abhavissa. Nayidha purāṇo isidattassa gatimpi aññassa. Yathārūpāya ca, ānanda, paññāya isidatto samannāgato ahosi, tathārūpāya paññāya purāṇo samannāgato abhavissa. Nayidha isidatto purāṇassa gatimpi aññassa. Iti kho, ānanda, ime puggalā ubho ekaṅgahīnā’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、债经

3. Iṇasuttaṃ
45PTS 3.352已对照

四十五、“诸比丘,贫穷对世间的受用诸欲者是苦吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,凡贫穷者、无产业者、无财富者借债,诸比丘,借债对世间的受用诸欲者也是苦吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,凡贫穷者、无产业者、无财富者借债之后许付利息,诸比丘,利息对世间的受用诸欲者也是苦吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,凡贫穷者、无产业者、无财富者许付利息之后,到期不付利息,[债主]便催讨他;诸比丘,催讨对世间的受用诸欲者也是苦吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,凡贫穷者、无产业者、无财富者被催讨而不付,[债主]便追逐他;诸比丘,追逐对世间的受用诸欲者也是苦吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,凡贫穷者、无产业者、无财富者被追逐而不付,[债主]便系缚他;诸比丘,系缚对世间的受用诸欲者也是苦吗?”“是的,尊者。”

45. ‘‘Dāliddiyaṃ [dāḷiddiyaṃ (sī.)], bhikkhave, dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo [daḷiddo (sī.)] assako anāḷhiko [anaddhiko (syā. kaṃ.)] iṇaṃ ādiyati, iṇādānampi, bhikkhave, dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko iṇaṃ ādiyitvā vaḍḍhiṃ paṭissuṇāti, vaḍḍhipi, bhikkhave, dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko vaḍḍhiṃ paṭissuṇitvā kālābhataṃ [kālagataṃ (ka.)] vaḍḍhiṃ na deti, codentipi naṃ; codanāpi, bhikkhave, dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko codiyamāno na deti, anucarantipi naṃ; anucariyāpi, bhikkhave, dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko anucariyamāno na deti, bandhantipi naṃ; bandhanampi, bhikkhave, dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已对照

“诸比丘,如是,贫穷对世间的受用诸欲者是苦,借债对世间的受用诸欲者是苦,利息对世间的受用诸欲者是苦,催讨对世间的受用诸欲者是苦,追逐对世间的受用诸欲者是苦,系缚对世间的受用诸欲者是苦;同样,诸比丘,凡任何人对诸善法没有信,对诸善法没有惭,对诸善法没有愧,对诸善法没有精进,对诸善法没有慧——诸比丘,这称为圣律中的贫穷者、无产业者、无财富者。

‘‘Iti kho, bhikkhave, dāliddiyampi dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino, iṇādānampi dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino, vaḍḍhipi dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino, codanāpi dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino, anucariyāpi dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino, bandhanampi dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino; evamevaṃ kho, bhikkhave, yassa kassaci saddhā natthi kusalesu dhammesu, hirī natthi kusalesu dhammesu, ottappaṃ natthi kusalesu dhammesu, vīriyaṃ natthi kusalesu dhammesu, paññā natthi kusalesu dhammesu – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyassa vinaye daliddo assako anāḷhiko.
缅 2.310已对照

“诸比丘,那贫穷者、无产业者、无财富者,当对诸善法没有信,对诸善法没有惭,对诸善法没有愧,对诸善法没有精进,对诸善法没有慧时,以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。我说这是他的借债。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko saddhāya asati kusalesu dhammesu, hiriyā asati kusalesu dhammesu, ottappe asati kusalesu dhammesu, vīriye asati kusalesu dhammesu, paññāya asati kusalesu dhammesu, kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. Idamassa iṇādānasmiṃ vadāmi.
PTS 3.353已对照

“他为了掩藏那身恶行而立下恶欲:他希求‘愿人们不知道我’,思惟‘愿人们不知道我’,说出‘愿人们不知道我’的话,以身勇猛而行‘愿人们不知道我’。他为了掩藏那语恶行……乃至……他为了掩藏那意恶行……乃至……以身勇猛而行‘愿人们不知道我’。我说这是他的利息。

‘‘So tassa kāyaduccaritassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati [padahati (ka.)]. ‘Mā maṃ jaññū’ti icchati, ‘mā maṃ jaññū’ti saṅkappati, ‘mā maṃ jaññū’ti vācaṃ bhāsati, ‘mā maṃ jaññū’ti kāyena parakkamati. So tassa vacīduccaritassa paṭicchādanahetu…pe… so tassa manoduccaritassa paṭicchādanahetu…pe… ‘mā maṃ jaññū’ti kāyena parakkamati. Idamassa vaḍḍhiyā vadāmi.
已对照

“贤善的同梵行者们这样说他:‘这位具寿就是这样作为、这样行持的。’我说这是他的被催讨。

‘‘Tamenaṃ pesalā sabrahmacārī evamāhaṃsu – ‘ayañca so āyasmā evaṃkārī evaṃsamācāro’ti. Idamassa codanāya vadāmi.
已对照

“当他去到林野、或去到树下、或去到空屋时,伴随追悔的诸恶不善寻向他现起。我说这是他的被追逐。

‘‘Tamenaṃ araññagataṃ vā rukkhamūlagataṃ vā suññāgāragataṃ vā vippaṭisārasahagatā pāpakā akusalavitakkā samudācaranti. Idamassa anucariyāya vadāmi.
已对照

“诸比丘,那贫穷者、无产业者、无财富者,以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行之后,身坏命终之后,被系缚于地狱之缚或畜生胎之缚。诸比丘,我不见有其他任何一种系缚,像这地狱之缚或畜生胎之缚这样,对证得无上的瑜伽安稳是如此酷烈、如此苦涩、如此造成障碍的。”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayabandhane vā bajjhati tiracchānayonibandhane vā. Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekabandhanampi samanupassāmi evaṃdāruṇaṃ evaṃkaṭukaṃ [evaṃdukkhaṃ (syā. kaṃ. ka.)] evaṃantarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya, yathayidaṃ, bhikkhave, nirayabandhanaṃ vā tiracchānayonibandhanaṃ vā’’ti.
已对照

“贫穷在世间是苦,借债也被说是[苦];

‘‘Dāliddiyaṃ dukkhaṃ loke, iṇādānañca vuccati;
已对照

贫穷者借了债,受用时受困恼。

Daliddo iṇamādāya, bhuñjamāno vihaññati.
已对照

“于是[债主]追逐他,他也遭受系缚;

‘‘Tato anucaranti naṃ, bandhanampi nigacchati;
已对照

这系缚对希求获得诸欲者实在是苦。

Etañhi bandhanaṃ dukkhaṃ, kāmalābhābhijappinaṃ.
已对照

“同样,在圣律中,凡没有信的人,

‘‘Tatheva ariyavinaye, saddhā yassa na vijjati;
PTS 3.354已对照

无惭、无愧,增长恶业,

Ahirīko anottappī, pāpakammavinibbayo.
已对照

“作了身恶行,与诸语恶行,

‘‘Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca;
已对照

作了意恶行之后,希求‘愿人们不知道我’。

Manoduccaritaṃ katvā, ‘mā maṃ jaññū’ti icchati.
缅 2.311已对照

“他以身、以语或以心扭动,

‘‘So saṃsappati [saṅkappati (ka.)] kāyena, vācāya uda cetasā;
已对照

增长恶业,处处一再[如此]。

Pāpakammaṃ pavaḍḍhento, tattha tattha punappunaṃ.
已对照

“那造恶业的愚钝者,知道自己的恶作,

‘‘So pāpakammo dummedho, jānaṃ dukkaṭamattano;
已对照

贫穷者借了债,受用时受困恼。

Daliddo iṇamādāya, bhuñjamāno vihaññati.
已对照

“于是苦的诸意念追逐他——

‘‘Tato anucaranti naṃ, saṅkappā mānasā dukhā;
已对照

在村落或在林野,那些由追悔所生的[意念]。

Gāme vā yadi vāraññe, yassa vippaṭisārajā.
已对照

“那造恶业的愚钝者,知道自己的恶作,

‘‘So pāpakammo dummedho, jānaṃ dukkaṭamattano;
已对照

去到某一种[畜生]胎,或被系缚于地狱。

Yonimaññataraṃ gantvā, niraye vāpi bajjhati.
已对照

“这系缚实在是苦,坚固者从中解脱——

‘‘Etañhi bandhanaṃ dukkhaṃ, yamhā dhīro pamuccati;
已对照

以如法所得的财物布施,令心净信。

Dhammaladdhehi bhogehi, dadaṃ cittaṃ pasādayaṃ.
已对照

“对寻求家居的有信者而言,这是两处的胜掷:

‘‘Ubhayattha kaṭaggāho, saddhassa gharamesino;
已对照

为了现法的利益,与为了来世的安乐;

Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
已对照

如是,对在家人而言,这名为施舍的福德增长。

Evametaṃ gahaṭṭhānaṃ, cāgo puññaṃ pavaḍḍhati.
已对照

“同样,在圣律中,凡信已住立的人,

‘‘Tatheva ariyavinaye, saddhā yassa patiṭṭhitā;
已对照

有惭心、有愧、有慧、以戒防护,

Hirīmano ca ottappī, paññavā sīlasaṃvuto.
已对照

“他在圣律中,被称为‘安乐活命者’;

‘‘Eso kho ariyavinaye, ‘sukhajīvī’ti vuccati;
已对照

获得无食的乐之后,决意于舍。

Nirāmisaṃ sukhaṃ laddhā, upekkhaṃ adhitiṭṭhati.
已对照

“舍弃五盖之后,恒常发起精进,

‘‘Pañca nīvaraṇe hitvā, niccaṃ āraddhavīriyo;
已对照

成就诸禅,专一、审慎、具念。

Jhānāni upasampajja, ekodi nipako sato.
已对照

“如是如实了知之后,于一切结的灭尽[涅槃],

‘‘Evaṃ ñatvā yathābhūtaṃ, sabbasaṃyojanakkhaye;
已对照

完全无所取着,心正解脱。

Sabbaso anupādāya, sammā cittaṃ vimuccati.
已对照

“那正解脱的如是住立者,若生起智:

‘‘Tassa sammā vimuttassa, ñāṇaṃ ce hoti tādino;
已对照

‘我的解脱不动摇’,于有结的灭尽[涅槃],

‘Akuppā me vimuttī’ti, bhavasaṃyojanakkhaye.
已对照

“这就是最上的智,这是无上的乐,

‘‘Etaṃ kho paramaṃ ñāṇaṃ, etaṃ sukhamanuttaraṃ;
已对照

无愁、离尘、安稳,这是最上的无债。”第三[经]。

Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, etaṃ ānaṇyamuttama’’nti. tatiyaṃ;
已对照

四、大纯陀经

4. Mahācundasuttaṃ
46PTS 3.355缅 2.312已对照

四十六、如是我闻——一时,具寿大纯陀住在遮提[国]的萨诃阇提(Sayaṃjāti)。在那里,具寿大纯陀召唤诸比丘:“贤友们,诸比丘。”“贤友。”那些比丘应诺具寿大纯陀。具寿大纯陀这样说——

46. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā mahācundo cetīsu viharati sayaṃjātiyaṃ [sahajātiyaṃ (sī. pī.), sañjātiyaṃ (syā. kaṃ.)]. Tatra kho āyasmā mahācundo bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahācundassa paccassosuṃ. Āyasmā mahācundo etadavoca –
已对照

“贤友们,在此,致力于法的比丘们贬斥修禅的比丘们:‘这些人说着“我们是修禅者、我们是修禅者”,而思虑、极思虑、遍思虑、离思虑。这些人思虑什么?这些人为何思虑?这些人怎样思虑?’于此,致力于法的比丘们不净信,修禅的比丘们也不净信,他们也不是为众人的利益、为众人的安乐,为广大人众的义利、利益与安乐,为天与人而行道。

‘‘Idhāvuso, dhammayogā bhikkhū jhāyī bhikkhū apasādenti – ‘ime pana jhāyinomhā, jhāyinomhāti jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti avajjhāyanti [apajjhāyanti (ma. ni. 1.508)]. Kimime [kiṃ hime (sī. syā. kaṃ. pī.)] jhāyanti, kintime jhāyanti, kathaṃ ime jhāyantī’ti? Tattha dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
已对照

“贤友们,又在此,修禅的比丘们贬斥致力于法的比丘们:‘这些人说着“我们是致力于法者、我们是致力于法者”,而掉举、贡高、轻躁、粗口、语散乱、失念、无正知、心不得定、心散乱、诸根如俗。这些人算什么致力于法者?这些人为何是致力于法者?这些人怎样是致力于法者?’于此,修禅的比丘们不净信,致力于法的比丘们也不净信,他们也不是为众人的利益、为众人的安乐,为广大人众的义利、利益与安乐,为天与人而行道。

‘‘Idha panāvuso, jhāyī bhikkhū dhammayoge bhikkhū apasādenti – ‘ime pana dhammayogamhā, dhammayogamhāti uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatī asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā. Kimime dhammayogā, kintime dhammayogā, kathaṃ ime dhammayogā’ti? Tattha jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
PTS 3.356已对照

“贤友们,又在此,致力于法的比丘们只称赞致力于法的比丘们,不称赞修禅的比丘们。于此,致力于法的比丘们不净信,修禅的比丘们也不净信,他们也不是为众人的利益、为众人的安乐,为广大人众的义利、利益与安乐,为天与人而行道。

‘‘Idha panāvuso, dhammayogā bhikkhū dhammayogānaññeva bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti, no jhāyīnaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti. Tattha dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
缅 2.313已对照

“贤友们,又在此,修禅的比丘们只称赞修禅的比丘们,不称赞致力于法的比丘们。于此,修禅的比丘们不净信,致力于法的比丘们也不净信,他们也不是为众人的利益、为众人的安乐,为广大人众的义利、利益与安乐,为天与人而行道。

‘‘Idha panāvuso, jhāyī bhikkhū jhāyīnaññeva bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti, no dhammayogānaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti. Tattha jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
已对照

“因此,贤友们,你们应当这样修学:‘我们身为致力于法者,要称赞修禅的比丘们。’贤友们,你们应当这样修学。这是什么缘故呢?贤友们,因为这些人在世间是稀有、难得的——他们以身触证不死界而住。因此,贤友们,你们应当这样修学:‘我们身为修禅者,要称赞致力于法的比丘们。’贤友们,你们应当这样修学。这是什么缘故呢?贤友们,因为这些人在世间是稀有、难得的——他们以慧洞察而见甚深的义句。”第四[经]。

‘‘Tasmātihāvuso, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘dhammayogā samānā jhāyīnaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsissāmā’ti. Evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ. Taṃ kissa hetu? Acchariyā hete, āvuso, puggalā dullabhā lokasmiṃ, ye amataṃ dhātuṃ kāyena phusitvā viharanti. Tasmātihāvuso, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘jhāyī samānā dhammayogānaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsissāmā’ti. Evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ. Taṃ kissa hetu? Acchariyā hete, āvuso, puggalā dullabhā lokasmiṃ ye gambhīraṃ atthapadaṃ paññāya ativijjha passantī’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、第一现见经

5. Paṭhamasandiṭṭhikasuttaṃ
47已对照

四十七、那时,游方者牟犁尸婆迦(Moḷiyasīvaka)来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的游方者牟犁尸婆迦对世尊这样说——“尊者,人们说‘现见的法、现见的法’。尊者,到什么程度,法才是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的呢?”

47. Atha kho moḷiyasīvako [moliyasīvako (sī. pī.), moḷisīvako (ka.)] paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho moḷiyasīvako paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘sandiṭṭhiko dhammo, sandiṭṭhiko dhammo’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?
PTS 3.357已对照

“那么,尸婆迦,我就此反问你,你认为怎样合适,就怎样回答。尸婆迦,你认为怎样?内有贪时,你了知‘我内有贪’;内无贪时,你了知‘我内无贪’吗?”“是的,尊者。”“尸婆迦,凡你内有贪时,了知‘我内有贪’;内无贪时,了知‘我内无贪’——尸婆迦,如是,法也是现见的……乃至……。

‘‘Tena hi, sīvaka, taññevettha paṭipucchāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsi – evampi kho, sīvaka, sandiṭṭhiko dhammo hoti…pe….
缅 2.314已对照

“尸婆迦,你认为怎样?内有瞋时……乃至……内有痴时……乃至……内有贪法时……乃至……内有瞋法时……乃至……内有痴法时,你了知‘我内有痴法’;内无痴法时,你了知‘我内无痴法’吗?”“是的,尊者。”“尸婆迦,凡你内有痴法时,了知‘我内有痴法’;内无痴法时,了知‘我内无痴法’——尸婆迦,如是,法是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ dosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ mohaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ lobhadhammaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ dosadhammaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsi – evaṃ kho, sīvaka, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti.
已对照

“奇哉!尊者,奇哉!尊者……乃至……愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第五[经]。

‘‘Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Pañcamaṃ.
已对照

六、第二现见经

6. Dutiyasandiṭṭhikasuttaṃ
48PTS 3.358已对照

四十八、那时,某位婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的那位婆罗门对世尊这样说——“乔达摩尊师,人们说‘现见的法、现见的法’。乔达摩尊师,到什么程度,法才是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的呢?”

48. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘sandiṭṭhiko dhammo, sandiṭṭhiko dhammo’ti, bho gotama, vuccati. Kittāvatā nu kho, bho gotama, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?
已对照

“那么,婆罗门,我将就此反问你,你认为怎样合适,就怎样回答。婆罗门,你认为怎样?内有贪时,你了知‘我内有贪’;内无贪时,你了知‘我内无贪’吗?”“是的,尊师。”“婆罗门,凡你内有贪时,了知‘我内有贪’;内无贪时,了知‘我内无贪’——婆罗门,如是,法也是现见的……乃至……。

‘‘Tena hi, brāhmaṇa, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsi – evampi kho, brāhmaṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti…pe….
缅 2.315已对照

“婆罗门,你认为怎样?内有瞋时……乃至……内有痴时……乃至……内有身的过失时……乃至……内有语的过失时……乃至……内有意的过失时,你了知‘我内有意的过失’;内无意的过失时,你了知‘我内无意的过失’吗?”“是的,尊师。”“婆罗门,凡你内有意的过失时,了知‘我内有意的过失’;内无意的过失时,了知‘我内无意的过失’——婆罗门,如是,法是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ dosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ mohaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ kāyasandosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ vacīsandosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsi – evaṃ kho, brāhmaṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti.
已对照

“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第六[经]。

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、差摩经

7. Khemasuttaṃ
49PTS 3.359已对照

四十九、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,具寿差摩(Khema)与具寿苏摩那(Sumana)住在舍卫城的安陀林(Andhavana)。于是,具寿差摩与具寿苏摩那来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿差摩对世尊这样说——

49. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā ca khemo āyasmā ca sumano sāvatthiyaṃ viharanti andhavanasmiṃ. Atha kho āyasmā ca khemo āyasmā ca sumano yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā khemo bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,凡是那阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他不会这样想:‘有比我更胜的’,或‘有与我相等的’,或‘有比我低劣的’。”具寿差摩说了这话。导师表示赞同。于是具寿差摩想“导师对我表示赞同了”,便从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。

‘‘Yo so, bhante, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto tassa na evaṃ hoti – ‘atthi me seyyoti vā atthi me sadisoti vā atthi me hīnoti vā’’’ti. Idamavocāyasmā khemo. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho āyasmā khemo ‘‘samanuñño me satthā’’ti uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
已对照

于是,具寿差摩离去不久,具寿苏摩那对世尊这样说——“尊者,凡是那阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他不会这样想:‘没有比我更胜的’,或‘没有与我相等的’,或‘没有比我低劣的’。”具寿苏摩那说了这话。导师表示赞同。于是具寿苏摩那想“导师对我表示赞同了”,便从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。

Atha kho āyasmā sumano acirapakkante āyasmante kheme bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yo so, bhante, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto tassa na evaṃ hoti – ‘natthi me seyyoti vā natthi me sadisoti vā natthi me hīnoti vā’’’ti. Idamavocāyasmā sumano. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho āyasmā sumano ‘‘samanuñño me satthā’’ti uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
缅 2.316已对照

于是,具寿差摩与具寿苏摩那离去不久,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,善男子们就是这样记说究竟智的:义理已说了,而自己没有被带入。然而在此,有些愚痴人,我想,却是嬉笑着记说究竟智的;他们日后会陷于苦恼。”

Atha kho bhagavā acirapakkantesu āyasmante ca kheme āyasmante ca sumane bhikkhū āmantesi – ‘‘evaṃ kho, bhikkhave, kulaputtā aññaṃ byākaronti. Attho ca vutto attā ca anupanīto. Atha ca pana idhekacce moghapurisā hasamānakā [hasamānakaṃ (ka.) mahāva. 245] maññe aññaṃ byākaronti. Te pacchā vighātaṃ āpajjantī’’ti.
已对照

“不被带入于高者、于低者,也不被带入于等者;

‘‘Na ussesu na omesu, samatte nopanīyare [nopaniyyare (syā. pī. ka.)];
已对照

生已尽,梵行已立,他们从诸结完全解脱而行。”第七[经]。

Khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ, caranti saṃyojanavippamuttā’’ti. sattamaṃ;
已对照

八、根律仪经

8. Indriyasaṃvarasuttaṃ
50PTS 3.360已对照

五十、“诸比丘,当根律仪不存在时,对根律仪已失坏者而言,戒的近依已被破坏;当戒不存在时,对戒已失坏者而言,正定的近依已被破坏;当正定不存在时,对正定已失坏者而言,如实知见的近依已被破坏;当如实知见不存在时,对如实知见已失坏者而言,厌离与离贪的近依已被破坏;当厌离与离贪不存在时,对厌离与离贪已失坏者而言,解脱知见的近依已被破坏。诸比丘,犹如一棵枝叶已失坏的树,它的外皮也不能达到圆满,树皮也不能达到圆满,边材也不能达到圆满,心材也不能达到圆满;同样,诸比丘,当根律仪不存在时,对根律仪已失坏者而言,戒的近依已被破坏……乃至……解脱知见。

50. [a. ni. 5.24, 168; 2.7.65] ‘‘Indriyasaṃvare, bhikkhave, asati indriyasaṃvaravipannassa hatūpanisaṃ hoti sīlaṃ; sīle asati sīlavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi; sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ; yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpaniso hoti nibbidāvirāgo; nibbidāvirāge asati nibbidāvirāgavipannassa hatūpanisaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, rukkho sākhāpalāsavipanno. Tassa papaṭikāpi na pāripūriṃ gacchati, tacopi na pāripūriṃ gacchati, pheggupi na pāripūriṃ gacchati, sāropi na pāripūriṃ gacchati. Evamevaṃ kho, bhikkhave, indriyasaṃvare asati indriyasaṃvaravipannassa hatūpanisaṃ hoti sīlaṃ…pe… vimuttiñāṇadassanaṃ.
缅 2.317已对照

“诸比丘,当根律仪存在时,对根律仪已具足者而言,戒的近依具足;当戒存在时,对戒已具足者而言,正定的近依具足;当正定存在时,对正定已具足者而言,如实知见的近依具足;当如实知见存在时,对如实知见已具足者而言,厌离与离贪的近依具足;当厌离与离贪存在时,对厌离与离贪已具足者而言,解脱知见的近依具足。诸比丘,犹如一棵枝叶具足的树,它的外皮也达到圆满,树皮也达到圆满,边材也达到圆满,心材也达到圆满;同样,诸比丘,当根律仪存在时,对根律仪已具足者而言,戒的近依具足……乃至……解脱知见。”第八[经]。

‘‘Indriyasaṃvare, bhikkhave, sati indriyasaṃvarasampannassa upanisasampannaṃ hoti sīlaṃ; sīle sati sīlasampannassa upanisasampanno hoti sammāsamādhi; sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ; yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampanno hoti nibbidāvirāgo; nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa upanisasampannaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, rukkho sākhāpalāsasampanno. Tassa papaṭikāpi pāripūriṃ gacchati, tacopi pāripūriṃ gacchati, pheggupi pāripūriṃ gacchati, sāropi pāripūriṃ gacchati. Evamevaṃ kho, bhikkhave, indriyasaṃvare sati indriyasaṃvarasampannassa upanisasampannaṃ hoti sīlaṃ…pe… vimuttiñāṇadassana’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、阿难经

9. Ānandasuttaṃ
51PTS 3.361已对照

五十一、那时,具寿阿难来到具寿舍利弗之处;到了之后,与具寿舍利弗互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对具寿舍利弗这样说——

51. Atha kho āyasmā ānando yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
已对照

“贤友舍利弗,比丘要到什么程度,才听闻未曾听闻的法,他已听闻的诸法不归于忘失,凡他先前以心曾触及的诸法,那些也[在他心中]现起,又了知未曾了知的呢?”“具寿阿难是多闻者。请具寿阿难自己来解说吧。”“那么,贤友舍利弗,请听,好好作意,我要说了。”“是,贤友。”具寿舍利弗应诺具寿阿难。具寿阿难这样说——

‘‘Kittāvatā nu kho, āvuso sāriputta, bhikkhu assutañceva dhammaṃ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetasā samphuṭṭhapubbā te ca samudācaranti, aviññātañca vijānātī’’ti? ‘‘Āyasmā kho ānando bahussuto. Paṭibhātu āyasmantaṃyeva ānanda’’nti. ‘‘Tenahāvuso sāriputta, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā sāriputto āyasmato ānandassa paccassosi. Āyasmā ānando etadavoca –
PTS 3.362已对照

“贤友舍利弗,在此,比丘学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他依所闻、依所受持,为他人广说法;依所闻、依所受持,令他人广为诵学法;依所闻、依所受持,广作法的诵习;依所闻、依所受持,以心随寻、随伺、以意随观察法。凡有多闻者、通晓阿含者、持法者、持律者、持论母者的长老比丘们所住的住处,他就在那住处入雨安居。他时时前往他们那里请问、发问:‘尊者,这是怎样?这是什么义?’他们便为那位具寿开显未开显的,明了未明了的,并于种种可疑之处除遣其疑。贤友舍利弗,到此程度,比丘听闻未曾听闻的法,他已听闻的诸法不归于忘失,凡他先前以心曾触及的诸法,那些也[在他心中]现起,又了知未曾了知的。”

‘‘Idhāvuso sāriputta, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ vāceti, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati. Yasmiṃ āvāse therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā tasmiṃ āvāse vassaṃ upeti. Te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ; imassa kvattho’ti? Te tassa āyasmato avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Ettāvatā kho, āvuso sāriputta, bhikkhu assutañceva dhammaṃ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetasā samphuṭṭhapubbā te ca samudācaranti, aviññātañca vijānātī’’ti.
缅 2.318已对照

“稀有啊,贤友!未曾有啊,贤友!具寿阿难所说的这[话],是何等善说!而我们忆持具寿阿难为具足这六种法者。因为具寿阿难学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。具寿阿难依所闻、依所受持,为他人广说法;具寿阿难依所闻、依所受持,令他人广为诵学法;具寿阿难依所闻、依所受持,广作法的诵习;具寿阿难依所闻、依所受持,以心随寻、随伺、以意随观察法。凡有多闻者、通晓阿含者、持法者、持律者、持论母者的长老比丘们所住的住处,具寿阿难就在那住处入雨安居。具寿阿难时时前往他们那里请问、发问:‘尊者,这是怎样?这是什么义?’他们便为具寿阿难开显未开显的,明了未明了的,并于种种可疑之处除遣其疑。”第九[经]。

‘‘Acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, yāva subhāsitaṃ cidaṃ āyasmatā ānandena. Imehi ca mayaṃ chahi dhammehi samannāgataṃ āyasmantaṃ ānandaṃ dhārema. Āyasmā hi ānando dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ vāceti, āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti, āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati. Āyasmā ānando yasmiṃ āvāse therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā tasmiṃ āvāse vassaṃ upeti. Te āyasmā ānando kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ; imassa kvattho’ti? Te āyasmato ānandassa avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodentī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、刹帝利经

10. Khattiyasuttaṃ
52已对照

五十二、那时,生闻(Jāṇussoṇi)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的生闻婆罗门对世尊这样说——

52. Atha kho jāṇussoṇi [jāṇusoṇi (ka.)] brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
PTS 3.363已对照

“乔达摩尊师,刹帝利以什么为意向?以什么为近伺?以什么为依据?以什么为执着?以什么为究竟?”“婆罗门,刹帝利以财物为意向,以慧为近伺,以[兵]力为依据,以土地为执着,以主权为究竟。”

‘‘Khattiyā, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Khattiyā kho, brāhmaṇa, bhogādhippāyā paññūpavicārā balādhiṭṭhānā pathavībhinivesā issariyapariyosānā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么婆罗门以什么为意向?以什么为近伺?以什么为依据?以什么为执着?以什么为究竟?”“婆罗门,婆罗门以财物为意向,以慧为近伺,以圣典为依据,以祭祀为执着,以梵天界为究竟。”

‘‘Brāhmaṇā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Brāhmaṇā kho, brāhmaṇa, bhogādhippāyā paññūpavicārā mantādhiṭṭhānā yaññābhinivesā brahmalokapariyosānā’’ti.
缅 2.319已对照

“乔达摩尊师,那么居士们以什么为意向?以什么为近伺?以什么为依据?以什么为执着?以什么为究竟?”“婆罗门,居士们以财物为意向,以慧为近伺,以技艺为依据,以事业为执着,以事业完成为究竟。”

‘‘Gahapatikā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Gahapatikā kho, brāhmaṇa, bhogādhippāyā paññūpavicārā sippādhiṭṭhānā kammantābhinivesā niṭṭhitakammantapariyosānā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么女人以什么为意向?以什么为近伺?以什么为依据?以什么为执着?以什么为究竟?”“婆罗门,女人以男子为意向,以装饰为近伺,以儿子为依据,以无共夫之妻为执着,以主权为究竟。”

‘‘Itthī pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Itthī kho, brāhmaṇa, purisādhippāyā alaṅkārūpavicārā puttādhiṭṭhānā asapatībhinivesā issariyapariyosānā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么盗贼以什么为意向?以什么为近伺?以什么为依据?以什么为执着?以什么为究竟?”“婆罗门,盗贼以夺取为意向,以稠林为近伺,以刀为依据,以黑暗为执着,以不被见为究竟。”

‘‘Corā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Corā kho, brāhmaṇa, ādānādhippāyā gahanūpavicārā satthādhiṭṭhānā andhakārābhinivesā adassanapariyosānā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么沙门以什么为意向?以什么为近伺?以什么为依据?以什么为执着?以什么为究竟?”“婆罗门,沙门以忍与柔和为意向,以慧为近伺,以戒为依据,以无所有为执着,以涅槃为究竟。”

‘‘Samaṇā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Samaṇā kho, brāhmaṇa, khantisoraccādhippāyā paññūpavicārā sīlādhiṭṭhānā ākiñcaññābhinivesā [akiñcanābhinivesā (syā. ka.)] nibbānapariyosānā’’ti.
PTS 3.364已对照

“稀有啊,乔达摩尊师!未曾有啊,乔达摩尊师!乔达摩尊师知道刹帝利的意向、近伺、依据、执着与究竟;乔达摩尊师也知道婆罗门的……乃至……乔达摩尊师也知道居士们的……乔达摩尊师也知道女人的……乔达摩尊师也知道盗贼的……乔达摩尊师也知道沙门的意向、近伺、依据、执着与究竟。奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第十[经]。

‘‘Acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama! Khattiyānampi bhavaṃ gotamo jānāti adhippāyañca upavicārañca adhiṭṭhānañca abhinivesañca pariyosānañca. Brāhmaṇānampi bhavaṃ gotamo jānāti…pe… gahapatīnampi bhavaṃ gotamo jānāti… itthīnampi bhavaṃ gotamo jānāti… corānampi bhavaṃ gotamo jānāti … samaṇānampi bhavaṃ gotamo jānāti adhippāyañca upavicārañca adhiṭṭhānañca abhinivesañca pariyosānañca. Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dasamaṃ.
已对照

十一、不放逸经

11. Appamādasuttaṃ
53缅 2.320已对照

五十三、那时,某位婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的那位婆罗门对世尊这样说——

53. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“乔达摩尊师,是否有一法,若修习、多作,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的利益?”“婆罗门,确实有一法,若修习、多作,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的利益。”

‘‘Atthi nu kho, bho gotama, eko dhammo bhāvito bahulīkato yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti? ‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, eko dhammo bhāvito bahulīkato yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么哪一法,若修习、多作,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的利益呢?”“婆罗门,不放逸就是一法,若修习、多作,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的利益。”

‘‘Katamo pana, bho gotama, eko dhammo bhāvito bahulīkato yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti? ‘‘Appamādo kho, brāhmaṇa, eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’.
已对照

“婆罗门,犹如凡陆行众生的诸种足迹,那一切都归入象足迹之中,象足迹被称为它们之中最上的,即依其广大;同样,婆罗门,不放逸是一法,若修习、多作,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的利益。

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, yāni kānici jaṅgalānaṃ [jaṅgamānaṃ (sī. pī.) a. ni. 10.15; ma. ni. 1.300] pāṇānaṃ padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti; hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ mahantattena. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, appamādo eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko.
PTS 3.365已对照

“婆罗门,犹如尖顶屋的凡任何椽子,全都趋向尖顶、倾向尖顶、汇聚于尖顶,尖顶被称为它们之中最上的;同样,婆罗门……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, kūṭāgārassa yā kāci gopānasiyo sabbā tā kūṭaṅgamā kūṭaninnā kūṭasamosaraṇā, kūṭaṃ tāsaṃ aggamakkhāyati; evamevaṃ kho, brāhmaṇa …pe….
已对照

“婆罗门,犹如割芦草者割了芦草之后,抓住梢端,抖下、抖拂、拍打;同样,婆罗门……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, pabbajalāyako pabbajaṃ [babbajalāyako babbajaṃ (sī. pī.)] lāyitvā agge gahetvā odhunāti nidhunāti nicchādeti; evamevaṃ kho, brāhmaṇa…pe….
已对照

“婆罗门,犹如芒果串的柄被切断时,凡系于柄上的芒果,全都随之而去;同样,婆罗门……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, ambapiṇḍiyā vaṇṭacchinnāya yāni kānici ambāni vaṇṭūpanibandhanāni sabbāni tāni tadanvayāni bhavanti; evamevaṃ kho, brāhmaṇa…pe….
已对照

“婆罗门,犹如凡任何小王,全都是转轮王的随从,转轮王被称为他们之中最上的;同样,婆罗门……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, ye keci khuddarājāno [kuḍḍarājāno (sī. syā. aṭṭha.), kuddarājāno (pī.) a. ni. 10.15] sabbete rañño cakkavattissa anuyantā [anuyuttā (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhavanti, rājā tesaṃ cakkavattī aggamakkhāyati; evamevaṃ kho, brāhmaṇa…pe….
缅 2.321已对照

“婆罗门,犹如凡任何星辰的光明,全都不及月光的十六分之一,月光被称为它们之中最上的;同样,婆罗门,不放逸是一法,若修习、多作,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的利益。

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, yā kāci tārakarūpānaṃ pabhā sabbā tā candassa pabhāya kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, candappabhā tāsaṃ aggamakkhāyati. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, appamādo eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ yo ca attho samparāyiko.
已对照

“婆罗门,这就是一法,若修习、多作,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的利益。”

‘‘Ayaṃ kho, brāhmaṇa, eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti.
已对照

“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第十一[经]。

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Ekādasamaṃ.
已对照

十二、昙弥经

12. Dhammikasuttaṃ
54PTS 3.366已对照

五十四、一时,世尊住在王舍城灵鹫山。那时,具寿昙弥(Dhammika)在生地(jātibhūmi)是常住比丘,[常住]于生地全部七处住处。在那里,具寿昙弥辱骂、诽谤、伤害、刺戳、以语触恼外来的比丘们。而那些外来的比丘被具寿昙弥辱骂、诽谤、恼害、刺戳、以语触恼,便离去,不住留,舍弃住处。

54. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena āyasmā dhammiko jātibhūmiyaṃ āvāsiko hoti sabbaso jātibhūmiyaṃ sattasu āvāsesu. Tatra sudaṃ āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti [na saṇṭhahanti (sī.)], riñcanti āvāsaṃ.
缅 2.322已对照

于是,生地的诸优婆塞这样想:“我们以衣、钵食、坐卧处、病者所需的医药资具侍奉比丘僧团,然而外来的比丘们却离去,不住留,舍弃住处。是什么因、什么缘,使得外来的比丘们离去,不住留,舍弃住处呢?”于是,生地的诸优婆塞这样想:“这位具寿昙弥辱骂、诽谤、伤害、刺戳、以语触恼外来的比丘们;而那些外来的比丘被具寿昙弥辱骂、诽谤、恼害、刺戳、以语触恼,便离去,不住留,舍弃住处。我们何不驱逐具寿昙弥呢?”

Atha kho jātibhūmakānaṃ [jātibhūmikānaṃ (syā. pī. ka.)] upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘mayaṃ kho bhikkhusaṅghaṃ paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena. Atha ca pana āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Ko nu kho hetu ko paccayo yena āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsa’’nti? Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Yaṃnūna mayaṃ āyasmantaṃ dhammikaṃ pabbājeyyāmā’’ti.
PTS 3.367已对照

于是,生地的诸优婆塞来到具寿昙弥之处;到了之后,对具寿昙弥这样说:“尊者,请具寿昙弥离开这住处;你在这里住已够了。”于是,具寿昙弥从那住处去了另一住处。在那里,具寿昙弥也辱骂、诽谤、伤害、刺戳、以语触恼外来的比丘们。而那些外来的比丘被具寿昙弥辱骂、诽谤、恼害、刺戳、以语触恼,便离去,不住留,舍弃住处。

Atha kho jātibhūmakā upāsakā yena āyasmā dhammiko tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammikaṃ etadavocuṃ – ‘‘pakkamatu, bhante, āyasmā dhammiko imamhā āvāsā; alaṃ te idha vāsenā’’ti. Atha kho āyasmā dhammiko tamhā āvāsā aññaṃ āvāsaṃ agamāsi. Tatrapi sudaṃ āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ.
已对照

于是,生地的诸优婆塞这样想:“我们以衣、钵食、坐卧处、病者所需的医药资具侍奉比丘僧团,然而外来的比丘们却离去,不住留,舍弃住处。是什么因、什么缘,使得外来的比丘们离去,不住留,舍弃住处呢?”于是,生地的诸优婆塞这样想:“这位具寿昙弥辱骂、诽谤、伤害、刺戳、以语触恼外来的比丘们;而那些外来的比丘被具寿昙弥辱骂、诽谤、恼害、刺戳、以语触恼,便离去,不住留,舍弃住处。我们何不驱逐具寿昙弥呢?”

Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘mayaṃ kho bhikkhusaṅghaṃ paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena. Atha ca pana āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Ko nu kho hetu ko paccayo yena āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsa’’nti? Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Yaṃnūna mayaṃ āyasmantaṃ dhammikaṃ pabbājeyyāmā’’ti.
已对照

于是,生地的诸优婆塞来到具寿昙弥之处;到了之后,对具寿昙弥这样说:“尊者,请具寿昙弥也离开这住处;你在这里住已够了。”于是,具寿昙弥又从那住处去了另一住处。在那里,具寿昙弥也辱骂、诽谤、伤害、刺戳、以语触恼外来的比丘们。而那些外来的比丘被具寿昙弥辱骂、诽谤、恼害、刺戳、以语触恼,便离去,不住留,舍弃住处。

Atha kho jātibhūmakā upāsakā yenāyasmā dhammiko tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammikaṃ etadavocuṃ – ‘‘pakkamatu, bhante, āyasmā dhammiko imamhāpi āvāsā; alaṃ te idha vāsenā’’ti. Atha kho āyasmā dhammiko tamhāpi āvāsā aññaṃ āvāsaṃ agamāsi. Tatrapi sudaṃ āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ.
PTS 3.368缅 2.323已对照

于是,生地的诸优婆塞这样想:“我们以衣、钵食、坐卧处、病者所需的医药资具侍奉比丘僧团,然而外来的比丘们却离去,不住留,舍弃住处。是什么因、什么缘,使得外来的比丘们离去,不住留,舍弃住处呢?”于是,生地的诸优婆塞这样想:“这位具寿昙弥辱骂外来的比丘们……乃至……我们何不把具寿昙弥从生地全部七处住处驱逐出去呢?”于是,生地的诸优婆塞来到具寿昙弥之处;到了之后,对具寿昙弥这样说:“尊者,请具寿昙弥离开生地全部七处住处。”于是,具寿昙弥这样想:“我已被生地的诸优婆塞从生地全部七处住处驱逐了。如今我该去哪里呢?”于是,具寿昙弥这样想:“我何不去世尊之处呢?”

Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘mayaṃ kho bhikkhusaṅghaṃ paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena. Atha ca pana āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Ko nu kho hetu ko paccayo yena āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsa’’nti? Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati…pe…. Yaṃnūna mayaṃ āyasmantaṃ dhammikaṃ pabbājeyyāma sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti. Atha kho jātibhūmakā upāsakā yenāyasmā dhammiko tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammikaṃ etadavocuṃ – ‘‘pakkamatu, bhante, āyasmā dhammiko sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti. Atha kho āyasmato dhammikassa etadahosi – ‘‘pabbājito khomhi jātibhūmakehi upāsakehi sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehi. Kahaṃ nu kho dāni gacchāmī’’ti? Atha kho āyasmato dhammikassa etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ yena bhagavā tenupasaṅkameyya’’nti.
已对照

于是,具寿昙弥取了钵与衣,向王舍城出发。依次[行进],来到王舍城,来到灵鹫山,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的具寿昙弥这样说——“那么,婆罗门昙弥,你是从哪里来的?”“尊者,我已被生地的诸优婆塞从生地全部七处住处驱逐了。”“罢了,婆罗门昙弥,[他们驱逐你是]合宜的;[住在]这[生地]对你有什么用?他们从各处驱逐你,你被从各处驱逐,便来到我的身边。”

Atha kho āyasmā dhammiko pattacīvaramādāya yena rājagahaṃ tena pakkāmi. Anupubbena yena rājagahaṃ gijjhakūṭo pabbato yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ dhammikaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa kuto nu tvaṃ, brāhmaṇa dhammika, āgacchasī’’ti? ‘‘Pabbājito ahaṃ, bhante, jātibhūmakehi upāsakehi sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti. ‘‘Alaṃ, brāhmaṇa dhammika, kiṃ te iminā, yaṃ taṃ tato tato pabbājenti, so tvaṃ tato tato pabbājito mameva santike āgacchasi’’.
缅 2.324已对照

“婆罗门昙弥,从前,航海的商人们带着见岸鸟(tīradassī sakuṇa)乘船入海。他们在船看不见岸时,便放出见岸鸟。它就飞往东方,飞往西方,飞往北方,飞往南方,飞往上方,飞往四维。若它在四周见到岸,就那样一去[不返];若它在四周不见岸,就飞回那艘船。同样,婆罗门昙弥,他们从各处驱逐你,你被从各处驱逐,便来到我的身边。

‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, sāmuddikā vāṇijā tīradassiṃ sakuṇaṃ gahetvā nāvāya samuddaṃ ajjhogāhanti. Te atīradakkhiṇiyā [atīradassaniyā (syā.), atīradassiyā (ka.)] nāvāya tīradassiṃ sakuṇaṃ muñcanti. So gacchateva puratthimaṃ disaṃ, gacchati pacchimaṃ disaṃ, gacchati uttaraṃ disaṃ, gacchati dakkhiṇaṃ disaṃ, gacchati uddhaṃ, gacchati anudisaṃ. Sace so samantā tīraṃ passati, tathāgatakova [tathāgato (ka.) dī. ni. 1.497 passitabbaṃ] hoti. Sace pana so samantā tīraṃ na passati tameva nāvaṃ paccāgacchati. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa dhammika, yaṃ taṃ tato tato pabbājenti so tvaṃ tato tato pabbājito mameva santike āgacchasi.
PTS 3.369已对照

“婆罗门昙弥,从前,拘罗婆(Korabya)王有一株名叫善住(Suppatiṭṭha)的尼拘陀王树,有五枝,树荫清凉,令意喜乐。婆罗门昙弥,善住尼拘陀王树的[枝的]伸展有十二由旬,根系有五由旬。婆罗门昙弥,善住尼拘陀王树的果实是那样大,犹如[可煮]一阿罗迦[米]的饭锅;它的果实是那样甜美,犹如无瑕的小蜂之蜜。婆罗门昙弥,善住尼拘陀王树的一枝,国王连同后宫受用;一枝,军队受用;一枝,市镇与地方的人们受用;一枝,沙门婆罗门受用;一枝,兽类受用。婆罗门昙弥,没有人看守善住尼拘陀王树的果实,[众人]也不互相损害[对方的]果实。

‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, rañño korabyassa suppatiṭṭho nāma nigrodharājā ahosi pañcasākho sītacchāyo manoramo. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa dvādasayojanāni abhiniveso ahosi, pañca yojanāni mūlasantānakānaṃ. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa tāva mahantāni phalāni ahesuṃ; seyyathāpi nāma āḷhakathālikā. Evamassa sādūni phalāni ahesuṃ; seyyathāpi nāma khuddaṃ madhuṃ anelakaṃ. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa ekaṃ khandhaṃ rājā paribhuñjati saddhiṃ itthāgārena, ekaṃ khandhaṃ balakāyo paribhuñjati, ekaṃ khandhaṃ negamajānapadā paribhuñjanti, ekaṃ khandhaṃ samaṇabrāhmaṇā paribhuñjanti, ekaṃ khandhaṃ migā [migapakkhino (sī. syā. pī.)] paribhuñjanti. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa na koci phalāni rakkhati, na ca sudaṃ [na ca puna (ka.)] aññamaññassa phalāni hiṃsanti.
已对照

“婆罗门昙弥,后来,某人吃足了善住尼拘陀王树的果实,折断树枝之后离去。婆罗门昙弥,那时,住于善住尼拘陀王树的天神这样想:‘诸位,真是稀有!诸位,真是未曾有!人竟是何等恶劣,竟吃足了善住尼拘陀王树的果实,折断树枝之后离去!何不让善住尼拘陀王树以后不结果实呢?’婆罗门昙弥,于是,善住尼拘陀王树以后不结果实了。

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, aññataro puriso suppatiṭṭhassa nigrodharājassa yāvadatthaṃ phalāni bhakkhitvā sākhaṃ bhañjitvā pakkāmi. Atha kho, brāhmaṇa dhammika, suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthāya devatāya etadahosi – ‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Yāva pāpo manusso [yāva pāpamanusso (syā.), yāvatā pāpamanusso (ka.)], yatra hi nāma suppatiṭṭhassa nigrodharājassa yāvadatthaṃ phalāni bhakkhitvā sākhaṃ bhañjitvā pakkamissati, yaṃnūna suppatiṭṭho nigrodharājā āyatiṃ phalaṃ na dadeyyā’ti. Atha kho, brāhmaṇa dhammika, suppatiṭṭho nigrodharājā āyatiṃ phalaṃ na adāsi.
PTS 3.370缅 2.325已对照

“婆罗门昙弥,于是,拘罗婆王来到诸天之主帝释之处;到了之后,对诸天之主帝释这样说:‘尊驾,你可知道善住尼拘陀王树不结果实了?’婆罗门昙弥,于是,诸天之主帝释作了这样一种神通的造作,使得猛烈的风雨到来,把善住尼拘陀王树翻倒,使它根部朝上。婆罗门昙弥,那时,住于善住尼拘陀王树的天神苦恼、忧闷、泪流满面、哭泣着,站在一旁。

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, rājā korabyo yena sakko devānamindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘yagghe, mārisa, jāneyyāsi suppatiṭṭho nigrodharājā phalaṃ na detī’ti? Atha kho, brāhmaṇa dhammika, sakko devānamindo tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi [abhisaṅkhāresi (syā. ka.)], yathā bhusā vātavuṭṭhi āgantvā suppatiṭṭhaṃ nigrodharājaṃ pavattesi [pātesi (sī. pī.)] ummūlamakāsi. Atha kho, brāhmaṇa dhammika, suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthā devatā dukkhī dummanā assumukhī rudamānā ekamantaṃ aṭṭhāsi.
PTS 3.371已对照

“婆罗门昙弥,于是,诸天之主帝释来到住于善住尼拘陀王树的天神之处;到了之后,对住于善住尼拘陀王树的天神这样说:‘天神,你为什么苦恼、忧闷、泪流满面、哭泣着,站在一旁?’‘尊驾,因为猛烈的风雨到来,把我的住处翻倒,使它根部朝上了。’‘天神,是在你住于树法时,猛烈的风雨到来,把[你的]住处翻倒、使它根部朝上的吗?’‘尊驾,树怎样是住于树法的呢?’‘天神,在此,需要根的人取走树的根,需要皮的人取走皮,需要叶的人取走叶,需要花的人取走花,需要果的人取走果;而天神不应因此而不悦或不欢喜。天神,树就是这样住于树法的。’‘尊驾,正是在我未住于树法时,猛烈的风雨到来,把[我的]住处翻倒,使它根部朝上了。’‘天神,如果你住于树法,你的住处会像从前一样吗?’‘尊驾,我将住于树法,愿我的住处像从前一样。’”

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, sakko devānamindo yena suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthā devatā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthaṃ devataṃ etadavoca – ‘kiṃ nu tvaṃ, devate, dukkhī dummanā assumukhī rudamānā ekamantaṃ ṭhitā’ti? ‘Tathā hi pana me, mārisa, bhusā vātavuṭṭhi āgantvā bhavanaṃ pavattesi ummūlamakāsī’ti. ‘Api nu tvaṃ, devate, rukkhadhamme ṭhitāya bhusā vātavuṭṭhi āgantvā bhavanaṃ pavattesi ummūlamakāsī’ti? ‘Kathaṃ pana, mārisa, rukkho rukkhadhamme ṭhito hotī’ti? ‘Idha, devate, rukkhassa mūlaṃ mūlatthikā haranti, tacaṃ tacatthikā haranti, pattaṃ pattatthikā haranti, pupphaṃ pupphatthikā haranti, phalaṃ phalatthikā haranti. Na ca tena devatāya anattamanatā vā anabhinandi [anabhiraddhi (sī.)] vā karaṇīyā. Evaṃ kho, devate, rukkho rukkhadhamme ṭhito hotī’ti. ‘Aṭṭhitāyeva kho me, mārisa, rukkhadhamme bhusā vātavuṭṭhi āgantvā bhavanaṃ pavattesi ummūlamakāsī’ti. ‘Sace kho tvaṃ, devate, rukkhadhamme tiṭṭheyyāsi, siyā [siyāpi (sī. pī.)] te bhavanaṃ yathāpure’ti? ‘Ṭhassāmahaṃ, [tiṭṭheyyāmahaṃ (syā.)] mārisa, rukkhadhamme, hotu me bhavanaṃ yathāpure’’’ti.
已对照

“婆罗门昙弥,于是,诸天之主帝释作了这样一种神通的造作,使得猛烈的风雨到来,把善住尼拘陀王树扶起,诸根[又]皮色如常。同样,婆罗门昙弥,生地的诸优婆塞是在你住于沙门法时,把你从生地全部七处住处驱逐出去的吗?”“尊者,沙门怎样是住于沙门法的呢?”“婆罗门昙弥,在此,沙门对辱骂者不回骂,对触恼者不反过来触恼,对殴打者不回击。婆罗门昙弥,沙门就是这样住于沙门法的。”“尊者,正是在我未住于沙门法时,生地的诸优婆塞把我从生地全部七处住处驱逐出去了。”

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, sakko devānamindo tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi [abhisaṅkhāri (syā. ka.)], yathā bhusā vātavuṭṭhi āgantvā suppatiṭṭhaṃ nigrodharājaṃ ussāpesi, sacchavīni mūlāni ahesuṃ. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa dhammika, api nu taṃ samaṇadhamme ṭhitaṃ jātibhūmakā upāsakā pabbājesuṃ sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti? ‘‘Kathaṃ pana, bhante, samaṇo samaṇadhamme ṭhito hotī’’ti? ‘‘Idha, brāhmaṇa dhammika, samaṇo akkosantaṃ na paccakkosati, rosantaṃ na paṭirosati, bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati. Evaṃ kho, brāhmaṇa dhammika, samaṇo samaṇadhamme ṭhito hotī’’ti. ‘‘Aṭṭhitaṃyeva maṃ, bhante, samaṇadhamme jātibhūmakā upāsakā pabbājesuṃ sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti.
缅 2.326已对照

“婆罗门昙弥,从前有一位名叫善眼(Sunetta)的导师,是一派的宗师,于诸欲已离贪。婆罗门昙弥,善眼导师有数以百计的弟子。善眼导师为弟子们宣说与梵天界共住之法。婆罗门昙弥,凡在善眼导师宣说与梵天界共住之法时心不净信的那些人,身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。婆罗门昙弥,凡在善眼导师宣说与梵天界共住之法时心净信的那些人,身坏命终之后,投生于善趣、天界。

[a. ni. 7.66; 7.73] ‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, sunetto nāma satthā ahosi titthakaro kāmesu vītarāgo. Sunettassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, satthuno anekāni sāvakasatāni ahesuṃ. Sunetto satthā sāvakānaṃ brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desesi. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, sunettassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni na pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjiṃsu. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, sunettassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjiṃsu.
PTS 3.372已对照

“婆罗门昙弥,从前有一位名叫牟伽波迦(Mūgapakkha)的导师……乃至……有一位名叫阿罗尼弥(Aranemi)的导师……有一位名叫拘达罗迦(Kuddālaka)的导师……有一位名叫诃提波罗(Hatthipāla)的导师……有一位名叫光护(Jotipāla)的导师,是一派的宗师,于诸欲已离贪。婆罗门昙弥,光护导师有数以百计的弟子。光护导师为弟子们宣说与梵天界共住之法。婆罗门昙弥,凡在光护导师宣说与梵天界共住之法时心不净信的那些人,身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。婆罗门昙弥,凡在光护导师宣说与梵天界共住之法时心净信的那些人,身坏命终之后,投生于善趣、天界。

‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, mūgapakkho nāma satthā ahosi…pe… aranemi nāma satthā ahosi… kuddālako nāma satthā ahosi… hatthipālo nāma satthā ahosi… jotipālo nāma satthā ahosi titthakaro kāmesu vītarāgo. Jotipālassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, satthuno anekāni sāvakasatāni ahesuṃ. Jotipālo satthā sāvakānaṃ brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desesi. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, jotipālassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni na pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjiṃsu. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, jotipālassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjiṃsu.
缅 2.327已对照

“婆罗门昙弥,你认为怎样?凡以恶心辱骂、诽谤这六位是一派的宗师、于诸欲已离贪、有数以百计随众、连同弟子僧团的导师者,他会招致许多非福吗?”“是的,尊者。”“婆罗门昙弥,凡以恶心辱骂、诽谤这六位是一派的宗师、于诸欲已离贪、有数以百计随众、连同弟子僧团的导师者,他会招致许多非福。凡以恶心辱骂、诽谤一位具足见的人者,此人比那招致更多的非福。这是什么缘故呢?婆罗门昙弥,我不说在此之外有这样的[对自己功德的]掘损,如这对诸同梵行者[的辱骂、诽谤]那样。因此,婆罗门昙弥,应当这样修学:‘我们的心对自己的同梵行者们将不会怀瞋。’婆罗门昙弥,你应当这样修学。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa dhammika, yo ime cha satthāre titthakare kāmesu vītarāge, anekasataparivāre sasāvakasaṅghe paduṭṭhacitto akkoseyya paribhāseyya, bahuṃ so apuññaṃ pasaveyyā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yo kho, brāhmaṇa dhammika, ime cha satthāre titthakare kāmesu vītarāge anekasataparivāre sasāvakasaṅghe paduṭṭhacitto akkoseyya paribhāseyya, bahuṃ so apuññaṃ pasaveyya. Yo ekaṃ diṭṭhisampannaṃ puggalaṃ paduṭṭhacitto akkosati paribhāsati, ayaṃ tato bahutaraṃ apuññaṃ pasavati. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, brāhmaṇa dhammika, ito bahiddhā evarūpiṃ khantiṃ [evarūpaṃ khantaṃ (syā.)] vadāmi, yathāmaṃ sabrahmacārīsu. Tasmātiha, brāhmaṇa dhammika, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘na no samasabrahmacārīsu [na no āmasabrahmacārīsu (syā.), na no sabrahmacārīsu (sī. pī.)] cittāni paduṭṭhāni bhavissantī’’’ti. Evañhi te, brāhmaṇa dhammika, sikkhitabbanti.
PTS 3.373已对照

“善眼与牟伽波迦,以及婆罗门阿罗尼弥;

‘‘Sunetto mūgapakkho ca, aranemi ca brāhmaṇo;
已对照

拘达罗迦曾是导师,以及学童诃提波罗。

Kuddālako ahu satthā, hatthipālo ca māṇavo.
已对照

“光护[即]典尊,曾是七[王]之国师;

‘‘Jotipālo ca govindo, ahu sattapurohito;
已对照

他们于过去分是不害者,[这]六位导师有名声。

Ahiṃsakā [abhisekā (syā.)] atītaṃse, cha satthāro yasassino.
已对照

“他们没有腥臭,胜解于悲,超越了欲结;

‘‘Nirāmagandhā karuṇedhimuttā [vimuttā (sī. syā. pī.)], kāmasaṃyojanātigā [kāmasaṃyojanātitā (syā.)];
已对照

离了欲贪之后,成为趣往梵天界者。

Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahuṃ [ahu (bahūsu), ahū (ka. sī.)].
已对照

“他们的弟子,也有数以百计;

‘‘Ahesuṃ sāvakā tesaṃ, anekāni satānipi;
已对照

没有腥臭,胜解于悲,超越了欲结;

Nirāmagandhā karuṇedhimuttā, kāmasaṃyojanātigā;
已对照

离了欲贪之后,成为趣往梵天界者。

Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahuṃ [ahu (bahūsu), ahū (ka. sī.)].
已对照

“这些教外的仙人,已离贪、得定,

‘‘Yete isī bāhirake, vītarāge samāhite;
已对照

凡意思惟染污的人诽谤[他们],

Paduṭṭhamanasaṅkappo, yo naro paribhāsati;
已对照

那样的人便招致许多非福。

Bahuñca so pasavati, apuññaṃ tādiso naro.
已对照

“凡对一位具足见的比丘、佛陀的弟子,

‘‘Yo cekaṃ diṭṭhisampannaṃ, bhikkhuṃ buddhassa sāvakaṃ;
已对照

意思惟染污的人诽谤[他],

Paduṭṭhamanasaṅkappo, yo naro paribhāsati;
已对照

此人比那招致更多的非福。

Ayaṃ tato bahutaraṃ, apuññaṃ pasave naro.
已对照

“不应冒犯具善性者——舍断见处的[人];

‘‘Na sādhurūpaṃ āsīde, diṭṭhiṭṭhānappahāyinaṃ;
已对照

这人被称为圣僧中的第七[人]。

Sattamo puggalo eso, ariyasaṅghassa vuccati.
已对照

“他于诸欲尚未离贪,他的五根柔软——

‘‘Avītarāgo kāmesu, yassa pañcindriyā mudū;
已对照

信、念与精进,止与观。

Saddhā sati ca vīriyaṃ, samatho ca vipassanā.
已对照

“冒犯这样的比丘,先就害了[自己];

‘‘Tādisaṃ bhikkhumāsajja, pubbeva upahaññati;
已对照

害了自己之后,然后伤害他人。

Attānaṃ upahantvāna, pacchā aññaṃ vihiṃsati.
缅 2.328已对照

“凡守护自己者,他的外在也被守护;

‘‘Yo ca rakkhati attānaṃ, rakkhito tassa bāhiro;
已对照

因此,智者应当守护自己,常为无损者。”第十二[经]。

Tasmā rakkheyya attānaṃ, akkhato paṇḍito sadā’’ti. dvādasamaṃ;
PTS 3.374已对照

昙弥品第五。

Dhammikavaggo pañcamo.
已对照

其摄颂——

龙象、鹿住、债,纯陀、两现见二[经];

差摩、根[律仪]、阿难,刹帝利、不放逸与昙弥。

Tassuddānaṃ –
Nāgamigasālā iṇaṃ, cundaṃ dve sandiṭṭhikā duve;
Khemaindriya ānanda, khattiyā appamādena dhammikoti.
已对照

第一五十[经]完毕。

Paṭhamapaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ