快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 五集·盖品 Nīvaraṇavaggo

本经目录二、第二五十[经](六)一、盖品一、障碍经二、不善聚经三、勤支经四、时机经五、母子经六、戒师经七、应常省察处经八、离车童子经九、第一老年出家者经十、第二老年出家者经盖品第一。

已对照

二、第二五十[经]

已对照

(六)一、盖品

(6) 1. Nīvaraṇavaggo
已对照

一、障碍经

1. Āvaraṇasuttaṃ
51缅 2.56已对照

五十一、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

51. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,这五种[法]是障碍、是盖、是攀覆心的、使慧羸弱的。哪五种[法]呢?诸比丘,欲欲是障碍、是盖、是攀覆心的、使慧羸弱的。诸比丘,瞋恚是障碍、是盖、是攀覆心的、使慧羸弱的。诸比丘,昏沉睡眠是障碍、是盖、是攀覆心的、使慧羸弱的。诸比丘,掉举追悔是障碍、是盖、是攀覆心的、使慧羸弱的。诸比丘,疑是障碍、是盖、是攀覆心的、使慧羸弱的。诸比丘,这五种[法]是障碍、是盖、是攀覆心的、使慧羸弱的。

‘‘Pañcime, bhikkhave, āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā. Katame pañca? Kāmacchando, bhikkhave, āvaraṇo nīvaraṇo cetaso ajjhāruho paññāya dubbalīkaraṇo. Byāpādo, bhikkhave, āvaraṇo nīvaraṇo cetaso ajjhāruho paññāya dubbalīkaraṇo. Thinamiddhaṃ, bhikkhave, āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ cetaso ajjhāruhaṃ paññāya dubbalīkaraṇaṃ. Uddhaccakukkuccaṃ, bhikkhave, āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ cetaso ajjhāruhaṃ paññāya dubbalīkaraṇaṃ. Vicikicchā, bhikkhave, āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā. Ime kho, bhikkhave, pañca āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā.
PTS 3.64缅 2.57已对照

“诸比丘,那比丘竟能不舍断这五种障碍、盖、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以无力的、羸弱的慧了知自己的义利,或了知他人的义利,或了知双方的义利,或作证上人法、足以为圣的殊胜智见——此事不可能有。诸比丘,犹如一条山中的、流向远方的、水流迅急的、能冲走所应冲走之物的河。有人在它的两边打开渠口。诸比丘,这样一来,河中间的水流便散乱、分散、耗散,既不流向远方,也不迅急,也不能冲走所应冲走之物。同样,诸比丘,那比丘竟能不舍断这五种障碍、盖、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以无力的、羸弱的慧了知自己的义利,或了知他人的义利,或了知双方的义利,或作证上人法、足以为圣的殊胜智见——此事不可能有。

‘‘So vata, bhikkhave, bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe appahāya, abalāya paññāya dubbalāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari [uttariṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Seyyathāpi, bhikkhave, nadī pabbateyyā dūraṅgamā [dūragamā (sī.)] sīghasotā hārahārinī. Tassā puriso ubhato naṅgalamukhāni vivareyya. Evañhi so, bhikkhave, majjhe nadiyā soto vikkhitto visaṭo byādiṇṇo neva [na ceva (ka.)] dūraṅgamo assa na [na ca (ka.)] sīghasoto na [na ca (ka.)] hārahārī [hārahāriṇī (sī.)]. Evamevaṃ kho, bhikkhave, so vata bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe appahāya, abalāya paññāya dubbalāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已对照

“诸比丘,那比丘竟能舍断这五种障碍、盖、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以有力的慧了知自己的义利,或了知他人的义利,或了知双方的义利,或作证上人法、足以为圣的殊胜智见——此事是可能有的。诸比丘,犹如一条山中的、流向远方的、水流迅急的、能冲走所应冲走之物的河。有人在它的两边堵住渠口。诸比丘,这样一来,河中间的水流便不散乱、不分散、不耗散,既流向远方,也迅急,也能冲走所应冲走之物。同样,诸比丘,那比丘竟能舍断这五种障碍、盖、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以有力的慧了知自己的义利,或了知他人的义利,或了知双方的义利,或作证上人法、足以为圣的殊胜智见——此事是可能有的。”第一[经]。

‘‘So vata, bhikkhave, bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe pahāya, balavatiyā paññāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Seyyathāpi, bhikkhave, nadī pabbateyyā dūraṅgamā sīghasotā hārahārinī. Tassā puriso ubhato naṅgalamukhāni pidaheyya. Evañhi so, bhikkhave, majjhe nadiyā soto avikkhitto avisaṭo abyādiṇṇo dūraṅgamo ceva assa sīghasoto ca hārahārī ca. Evamevaṃ kho, bhikkhave, so vata bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe pahāya, balavatiyā paññāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti ṭhānametaṃ vijjatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、不善聚经

2. Akusalarāsisuttaṃ
52PTS 3.65已对照

五十二、“诸比丘,说‘不善聚’者,若正确地说,应说五盖。诸比丘,因为这是纯粹的不善聚,即:五盖。哪五种[盖]呢?欲欲盖、瞋恚盖、昏沉睡眠盖、掉举追悔盖、疑盖。诸比丘,说‘不善聚’者,若正确地说,应说这五盖。诸比丘,因为这是纯粹的不善聚,即:五盖。”第二[经]。

52. ‘‘Akusalarāsīti, bhikkhave, vadamāno pañca nīvaraṇe [ime pañca nīvaraṇe (sī.)] sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ [hayaṃ (sī.), cāyaṃ (syā. kaṃ.), sāyaṃ (ka.)], bhikkhave, akusalarāsi yadidaṃ pañca nīvaraṇā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. Akusalarāsīti, bhikkhave, vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi yadidaṃ pañca nīvaraṇā’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、勤支经

3. Padhāniyaṅgasuttaṃ
53缅 2.58已对照

五十三、“诸比丘,有这五种勤支。哪五种[勤支]呢?诸比丘,在此,比丘有信,信如来的正觉:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’少病少恼,具足等熟的消化力,不太冷、不太热,[乃是]适中而堪能精勤的。不狡诈、不虚伪,对导师或对有智的诸同梵行者如实显露自己。为舍断诸不善法、为成就诸善法而住于发起精进,有力、坚固勇猛,于诸善法不放下[重]担。有慧,具足通达生灭的慧——[那是]圣的、能洞察的、能导向正确尽苦的[慧]。诸比丘,这就是五种勤支。”第三[经]。

53. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, padhāniyaṅgāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Appābādho hoti appātaṅko; samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya; asaṭho hoti amāyāvī; yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu; āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu; paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Imāni kho, bhikkhave, pañca padhāniyaṅgānī’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、时机经

4. Samayasuttaṃ
54PTS 3.66已对照

五十四、“诸比丘,有这五种精勤的非时机。哪五种[非时机]呢?诸比丘,在此,比丘年老,为老所征服。诸比丘,这是精勤的第一种非时机。

54. ‘‘Pañcime, bhikkhave, asamayā padhānāya. Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu jiṇṇo hoti jarāyābhibhūto. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo asamayo padhānāya.
已对照

“再者,诸比丘,比丘患病,为病所征服。诸比丘,这是精勤的第二种非时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu byādhito hoti byādhinābhibhūto. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo asamayo padhānāya.
已对照

“再者,诸比丘,有饥馑,有歉收,团食难得,不易以拾取、举钵[乞食]维生。诸比丘,这是精勤的第三种非时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, dubbhikkhaṃ hoti dussassaṃ dullabhapiṇḍaṃ, na sukaraṃ uñchena paggahena yāpetuṃ. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo asamayo padhānāya.
已对照

“再者,诸比丘,有怖畏——林中[盗贼]作乱,乡民们登上轮而四处流离。诸比丘,这是精勤的第四种非时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhayaṃ hoti aṭavisaṅkopo, cakkasamārūḷhā jānapadā pariyāyanti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho asamayo padhānāya.
已对照

“再者,诸比丘,僧团破裂。诸比丘,而当僧团破裂时,便有互相辱骂,有互相诽谤,有互相排挤,有互相排斥。在那里,未净信者不生净信,已净信者之中有些人也起了变异。诸比丘,这是精勤的第五种非时机。诸比丘,这就是五种精勤的非时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, saṅgho bhinno hoti. Saṅghe kho pana, bhikkhave, bhinne aññamaññaṃ akkosā ca honti, aññamaññaṃ paribhāsā ca honti, aññamaññaṃ parikkhepā ca honti, aññamaññaṃ pariccajā ca honti. Tattha appasannā ceva nappasīdanti, pasannānañca ekaccānaṃ aññathattaṃ hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo asamayo padhānāya. Ime kho, bhikkhave, pañca asamayā padhānāyāti.
已对照

“诸比丘,有这五种精勤的时机。哪五种[时机]呢?诸比丘,在此,比丘年少、年轻,[发]甚是黑亮,具足贤善的青春,正当第一期年岁。诸比丘,这是精勤的第一种时机。

‘‘Pañcime, bhikkhave, samayā padhānāya. Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu daharo hoti yuvā susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo samayo padhānāya.
缅 2.59已对照

“再者,诸比丘,比丘少病少恼,具足等熟的消化力,不太冷、不太热,[乃是]适中而堪能精勤的。诸比丘,这是精勤的第二种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo samayo padhānāya.
PTS 3.67已对照

“再者,诸比丘,食物丰足,有丰收,团食易得,易以拾取、举钵[乞食]维生。诸比丘,这是精勤的第三种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, subhikkhaṃ hoti susassaṃ sulabhapiṇḍaṃ, sukaraṃ uñchena paggahena yāpetuṃ. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo samayo padhānāya.
已对照

“再者,诸比丘,人们和合、和睦、无争,成乳水[交融]之状,以亲爱之眼互相看视而住。诸比丘,这是精勤的第四种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, manussā samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho samayo padhānāya.
已对照

“再者,诸比丘,僧团和合、和睦、无争,同一诵出,安乐而住。诸比丘,而当僧团和合时,既没有互相辱骂,也没有互相诽谤,也没有互相排挤,也没有互相排斥。在那里,未净信者生起净信,已净信者得以增长。诸比丘,这是精勤的第五种时机。诸比丘,这就是五种精勤的时机。”第四[经]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, saṅgho samaggo sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharati. Saṅghe kho pana, bhikkhave, samagge na ceva aññamaññaṃ akkosā honti, na ca aññamaññaṃ paribhāsā honti, na ca aññamaññaṃ parikkhepā honti, na ca aññamaññaṃ pariccajā honti. Tattha appasannā ceva pasīdanti, pasannānañca bhiyyobhāvo [bhīyyobhāvāya (ka.)] hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo samayo padhānāya. Ime kho, bhikkhave, pañca samayā padhānāyā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、母子经

5. Mātāputtasuttaṃ
55已对照

五十五、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,在舍卫城,母子二人——比丘与比丘尼——入了雨安居。他们彼此常想相见:母亲常想见儿子,儿子也常想见母亲。由于常常相见,他们之间有了交往;有了交往,便有了亲密;有了亲密,便有了可乘之隙。他们心已陷入,未舍弃学处、未显露羸弱,便行了淫欲法。

55. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ ubho mātāputtā vassāvāsaṃ upagamiṃsu [upasaṅkamiṃsu (ka.)] – bhikkhu ca bhikkhunī ca. Te aññamaññassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahesuṃ. Mātāpi puttassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahosi; puttopi mātaraṃ abhiṇhaṃ dassanakāmo ahosi. Tesaṃ abhiṇhaṃ dassanā saṃsaggo ahosi. Saṃsagge sati vissāso ahosi. Vissāse sati otāro ahosi. Te otiṇṇacittā sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsu.
PTS 3.68缅 2.60已对照

那时,众多比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——“尊者,在此舍卫城,母子二人——比丘与比丘尼——入了雨安居,他们彼此常想相见:母亲常想见儿子,儿子也常想见母亲。由于常常相见,他们之间有了交往;有了交往,便有了亲密;有了亲密,便有了可乘之隙;他们心已陷入,未舍弃学处、未显露羸弱,便行了淫欲法。”

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, sāvatthiyaṃ ubho mātāputtā vassāvāsaṃ upagamiṃsu – bhikkhu ca bhikkhunī ca, te aññamaññassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahesuṃ, mātāpi puttassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahosi, puttopi mātaraṃ abhiṇhaṃ dassanakāmo ahosi. Tesaṃ abhiṇhaṃ dassanā saṃsaggo ahosi, saṃsagge sati vissāso ahosi, vissāse sati otāro ahosi, te otiṇṇacittā sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsū’’ti.
已对照

“诸比丘,那愚痴人难道以为‘母亲不会对儿子起贪染,儿子也不会对母亲起贪染’吗?诸比丘,我不见有其他任何一色,像女人之色这般能引生贪染、这般可爱乐、这般令人陶醉、这般令人系缚、这般令人迷醉、这般障碍证得无上瑜伽安稳。诸比丘,众生于女人之色染着、贪求、缠缚、迷醉、耽著,他们长时忧愁,随女人之色而转。

‘‘Kiṃ nu so, bhikkhave, moghapuriso maññati – ‘na mātā putte sārajjati, putto vā pana mātarī’ti? Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekarūpampi samanupassāmi evaṃ [yaṃ evaṃ (sī.)] rajanīyaṃ evaṃ kamanīyaṃ evaṃ madanīyaṃ evaṃ bandhanīyaṃ evaṃ mucchanīyaṃ evaṃ antarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya yathayidaṃ, bhikkhave, itthirūpaṃ. Itthirūpe, bhikkhave, sattā rattā giddhā gathitā [gadhitā (syā. pī. ka.)] mucchitā ajjhosannā [ajjhopannā (bahūsu)]. Te dīgharattaṃ socanti itthirūpavasānugā.
已对照

“诸比丘,我不见有其他任何一声……乃至……任何一香……任何一味……任何一触,像女人之触这般能引生贪染、这般可爱乐、这般令人陶醉、这般令人系缚、这般令人迷醉、这般障碍证得无上瑜伽安稳。诸比丘,众生于女人之触染着、贪求、缠缚、迷醉、耽著,他们长时忧愁,随女人之触而转。

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekasaddampi…pe… ekagandhampi… ekarasampi… ekaphoṭṭhabbampi samanupassāmi evaṃ rajanīyaṃ evaṃ kamanīyaṃ evaṃ madanīyaṃ evaṃ bandhanīyaṃ evaṃ mucchanīyaṃ evaṃ antarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya yathayidaṃ, bhikkhave, itthiphoṭṭhabbaṃ. Itthiphoṭṭhabbe, bhikkhave, sattā rattā giddhā gathitā mucchitā ajjhosannā. Te dīgharattaṃ socanti itthiphoṭṭhabbavasānugā.
已对照

“诸比丘,女人即使在行走时,也遍取男子的心而住;站立时……乃至……坐着时……躺卧时……欢笑时……说话时……唱歌时……哭泣时……肿胀时……死了,也遍取男子的心而住。诸比丘,若正确地说,凡可说为‘魔之周遍罥索’者,若正确地说,正应说女人为‘魔之周遍罥索’。”

‘‘Itthī, bhikkhave, gacchantīpi purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati; ṭhitāpi…pe… nisinnāpi… sayānāpi… hasantīpi… bhaṇantīpi… gāyantīpi… rodantīpi… ugghātitāpi [ugghānitāpi (sī.)] … matāpi purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati. Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘samantapāso mārassā’ti mātugāmaṃyeva sammā vadamāno vadeyya – ‘samantapāso mārassā’’’ti.
PTS 3.69已对照

“宁可与手持利剑者交谈,也可以与毕舍遮交谈;

‘‘Sallape asihatthena, pisācenāpi sallape;
已对照

甚至可以靠近毒蛇——被它咬到便不能活;

Āsīvisampi āsīde [āsadde (syā. kaṃ.)], yena daṭṭho na jīvati.
已对照

“却绝不可一人与一位女人交谈;

‘‘Natveva eko ekāya, mātugāmena sallape;
缅 2.61已对照

她们以顾盼、以微笑,缚住失念的人。

Muṭṭhassatiṃ tā bandhanti, pekkhitena sitena ca [mhitena ca (syā. kaṃ.)].
已对照

“又以衣着不整,以柔软的言语[缚住];

‘‘Athopi dunnivatthena, mañjunā bhaṇitena ca;
已对照

这种人不易亲近,即使已肿胀、已死。

Neso jano svāsīsado, api ugghātito mato.
已对照

“这五种欲功德,见于女人之色中:

‘‘Pañca kāmaguṇā ete, itthirūpasmiṃ dissare;
已对照

色、声、味、香,以及悦意的诸触。

Rūpā saddā rasā gandhā, phoṭṭhabbā ca manoramā.
已对照

“那些被欲暴流冲走、不遍知诸欲的人,

‘‘Tesaṃ kāmoghavūḷhānaṃ, kāme aparijānataṃ;
已对照

在轮回中趋向[轮转之]时、趣与一再的有。

Kālaṃ gati [gatiṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhavābhavaṃ, saṃsārasmiṃ purakkhatā.
已对照

“而那些遍知诸欲、无所畏惧而行的人,

‘‘Ye ca kāme pariññāya, caranti akutobhayā;
已对照

他们确是世间中已到彼岸者——已达诸漏之尽者。”第五[经]。

Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhaya’’nti. pañcamaṃ;
已对照

六、戒师经

6. Upajjhāyasuttaṃ
56已对照

五十六、那时,某位比丘来到自己的戒师之处;到了之后,对自己的戒师这样说——“尊者,如今我的身体已麻木沉重,诸方对我也不明了,诸法对我也不显现,昏沉睡眠遍取我的心而住,我不喜乐地行梵行,我于诸法有疑。”

56. Atha kho aññataro bhikkhu yena sako upajjhāyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sakaṃ upajjhāyaṃ etadavoca – ‘‘etarahi me, bhante, madhurakajāto ceva kāyo, disā ca me na pakkhāyanti, dhammā ca maṃ nappaṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati, anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, atthi ca me dhammesu vicikicchā’’ti.
已对照

那时,那位[戒师]比丘带着那位共住弟子比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位[戒师]比丘对世尊这样说——“尊者,这位比丘这样说:‘尊者,如今我的身体已麻木沉重,诸方对我也不明了,诸法对我也不显现,昏沉睡眠遍取我的心而住,我不喜乐地行梵行,我于诸法有疑。’”

Atha kho so bhikkhu taṃ saddhivihārikaṃ bhikkhuṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, bhikkhu evamāha – ‘etarahi me, bhante, madhurakajāto ceva kāyo, disā ca maṃ na pakkhāyanti, dhammā ca me nappaṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati, anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, atthi ca me dhammesu vicikicchā’’’ti.
PTS 3.70缅 2.62已对照

“比丘,对于不守护诸根之门、于食不知量、不勤修警寤、不观察诸善法、于前夜后夜不致力于修习诸菩提分法而住的人,就是这样:身体麻木沉重,诸方对他也不明了,诸法对他也不显现,昏沉睡眠遍取他的心而住,他不喜乐地行梵行,他于诸法有疑。因此,比丘,你应当这样修学:‘我要守护诸根之门,于食知量,勤修警寤,观察诸善法,于前夜后夜致力于修习诸菩提分法而住。’比丘,你应当这样修学。”

‘‘Evañhetaṃ, bhikkhu, hoti indriyesu aguttadvārassa, bhojane amattaññuno, jāgariyaṃ ananuyuttassa, avipassakassa kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ ananuyuttassa viharato, yaṃ madhurakajāto ceva kāyo hoti, disā cassa na pakkhāyanti, dhammā ca taṃ nappaṭibhanti, thinamiddhañcassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati, anabhirato ca brahmacariyaṃ carati, hoti cassa dhammesu vicikicchā. Tasmātiha te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘indriyesu guttadvāro bhavissāmi, bhojane mattaññū, jāgariyaṃ anuyutto, vipassako kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyutto viharissāmī’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabba’’nti.
已对照

那时,那位比丘受世尊以这教诫教诫之后,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去。那时,那位比丘独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而那位比丘也成为阿罗汉之一。

Atha kho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro pana so bhikkhu arahataṃ ahosi.
PTS 3.71已对照

那时,那位比丘证得阿罗汉果之后,来到自己的戒师之处;到了之后,对自己的戒师这样说——“尊者,如今我的身体不再麻木沉重,诸方对我明了,诸法对我显现,昏沉睡眠不遍取我的心而住,我喜乐地行梵行,我于诸法没有疑。”那时,那位[戒师]比丘带着那位共住弟子比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位[戒师]比丘对世尊这样说——“尊者,这位比丘这样说:‘尊者,如今我的身体不再麻木沉重,诸方对我明了,诸法对我显现,昏沉睡眠不遍取我的心而住,我喜乐地行梵行,我于诸法没有疑。’”

Atha kho so bhikkhu arahattaṃ patto yena sako upajjhāyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sakaṃ upajjhāyaṃ etadavoca – ‘‘etarahi me, bhante, na ceva [na tveva (sī.)] madhurakajāto kāyo, disā ca me pakkhāyanti, dhammā ca maṃ paṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, abhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, natthi ca me dhammesu vicikicchā’’ti. Atha kho so bhikkhu taṃ saddhivihārikaṃ bhikkhuṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, bhikkhu evamāha – ‘etarahi me, bhante, na ceva madhurakajāto kāyo, disā ca me pakkhāyanti, dhammā ca maṃ paṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, abhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, natthi ca me dhammesu vicikicchā’’’ti.
缅 2.63已对照

“比丘,对于守护诸根之门、于食知量、勤修警寤、观察诸善法、于前夜后夜致力于修习诸菩提分法而住的人,就是这样:身体不麻木沉重,诸方对他明了,诸法对他显现,昏沉睡眠不遍取他的心而住,他喜乐地行梵行,他于诸法没有疑。因此,诸比丘,你们应当这样修学:‘我们要守护诸根之门,于食知量,勤修警寤,观察诸善法,于前夜后夜致力于修习诸菩提分法而住。’诸比丘,你们应当这样修学。”第六[经]。

‘‘Evañhetaṃ, bhikkhu, hoti indriyesu guttadvārassa, bhojane mattaññuno, jāgariyaṃ anuyuttassa, vipassakassa kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyuttassa viharato, yaṃ na ceva madhurakajāto kāyo hoti, disā cassa pakkhāyanti, dhammā ca taṃ paṭibhanti, thinamiddhañcassa cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, abhirato ca brahmacariyaṃ carati, na cassa hoti dhammesu vicikicchā. Tasmātiha vo, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘indriyesu guttadvārā bhavissāma, bhojane mattaññuno, jāgariyaṃ anuyuttā, vipassakā kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyuttā viharissāmā’ti. Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、应常省察处经

7. Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttaṃ
57PTS 3.72已对照

五十七、“诸比丘,有这五种处,是女人或男人、在家者或出家者应当常常省察的。哪五种[处]呢?‘我是老法者,未超越老。’这是女人或男人、在家者或出家者应当常常省察的。‘我是病法者,未超越病。’这是女人或男人、在家者或出家者应当常常省察的。‘我是死法者,未超越死。’这是女人或男人、在家者或出家者应当常常省察的。‘我与一切可爱、可意的[人事],[终有]别异、别离。’这是女人或男人、在家者或出家者应当常常省察的。‘我是业为自所有者、业的继承者、以业为母胎、以业为亲属、以业为依止者;凡我所作的业,善的或恶的,我将成为它的继承者。’这是女人或男人、在家者或出家者应当常常省察的。

57. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, ṭhānāni abhiṇhaṃ paccavekkhitabbāni itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. Katamāni pañca? ‘Jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo. Yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
已对照

“诸比丘,缘于什么道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是老法者,未超越老’呢?诸比丘,众生有在少壮中的少壮憍,沉醉于那憍,便以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。当他常常省察那处时,凡在少壮中的少壮憍,便或全然舍断,或变得薄弱。诸比丘,正是缘于这个道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是老法者,未超越老’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ yobbane yobbanamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo yobbane yobbanamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
缅 2.64已对照

“诸比丘,缘于什么道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是病法者,未超越病’呢?诸比丘,众生有在无病中的无病憍,沉醉于那憍,便以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。当他常常省察那处时,凡在无病中的无病憍,便或全然舍断,或变得薄弱。诸比丘,正是缘于这个道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是病法者,未超越病’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ ārogye ārogyamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo ārogye ārogyamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
PTS 3.73已对照

“诸比丘,缘于什么道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是死法者,未超越死’呢?诸比丘,众生有在活命中的活命憍,沉醉于那憍,便以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。当他常常省察那处时,凡在活命中的活命憍,便或全然舍断,或变得薄弱。诸比丘,正是缘于这个道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是死法者,未超越死’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ jīvite jīvitamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo jīvite jīvitamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
已对照

“诸比丘,缘于什么道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我与一切可爱、可意的[人事],[终有]别异、别离’呢?诸比丘,众生对可爱、可意的[人事]有欲贪,染着于那贪,便以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。当他常常省察那处时,凡对可爱、可意的[人事]的欲贪,便或全然舍断,或变得薄弱。诸比丘,正是缘于这个道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我与一切可爱、可意的[人事],[终有]别异、别离’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ piyesu manāpesu yo chandarāgo yena rāgena rattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo piyesu manāpesu chandarāgo so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
缅 2.65已对照

“诸比丘,缘于什么道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是业为自所有者、业的继承者、以业为母胎、以业为亲属、以业为依止者;凡我所作的业,善的或恶的,我将成为它的继承者’呢?诸比丘,众生有身恶行、语恶行、意恶行。当他常常省察那处时,恶行便或全然舍断,或变得薄弱。诸比丘,正是缘于这个道理,女人或男人、在家者或出家者应当常常省察‘我是业为自所有者、业的继承者、以业为母胎、以业为亲属、以业为依止者;凡我所作的业,善的或恶的,我将成为它的继承者’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo, yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato sabbaso vā duccaritaṃ pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo, yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
PTS 3.74已对照

“诸比丘,那位圣弟子这样思察:‘并非唯我一人是老法者、未超越老,而是凡众生有来、有去、有死、有生之处,一切众生都是老法者、未超越老。’当他常常省察那处时,道便生起。他亲近、修习、多作那道。当他亲近、修习、多作那道时,诸结全然舍断,诸随眠终尽。

‘‘Sa kho [sace (pī. ka.)] so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko jarādhammo [ahañceveko jarādhammomhi (ka.)] jaraṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā jarādhammā jaraṃ anatītā’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti anusayā byantīhonti.
已对照

“诸比丘,那位圣弟子这样思察:‘并非唯我一人是病法者、未超越病,而是凡众生有来、有去、有死、有生之处,一切众生都是病法者、未超越病。’当他常常省察那处时,道便生起。他亲近、修习、多作那道。当他亲近、修习、多作那道时,诸结全然舍断,诸随眠终尽。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko byādhidhammo byādhiṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā byādhidhammā byādhiṃ anatītā’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti.
已对照

“诸比丘,那位圣弟子这样思察:‘并非唯我一人是死法者、未超越死,而是凡众生有来、有去、有死、有生之处,一切众生都是死法者、未超越死。’当他常常省察那处时,道便生起。他亲近、修习、多作那道。当他亲近、修习、多作那道时,诸结全然舍断,诸随眠终尽。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti.
已对照

“诸比丘,那位圣弟子这样思察:‘并非唯我一人与一切可爱、可意的[人事][终有]别异、别离,而是凡众生有来、有去、有死、有生之处,一切众生与可爱、可意的[人事]都[终有]别异、别离。’当他常常省察那处时,道便生起。他亲近、修习、多作那道。当他亲近、修习、多作那道时,诸结全然舍断,诸随眠终尽。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho mayhevekassa sabbehi piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti.
PTS 3.75缅 2.66已对照

“诸比丘,那位圣弟子这样思察:‘并非唯我一人是业为自所有者、业的继承者、以业为母胎、以业为亲属、以业为依止者,凡我所作的业,善的或恶的,我将成为它的继承者;而是凡众生有来、有去、有死、有生之处,一切众生都是业为自所有者、业的继承者、以业为母胎、以业为亲属、以业为依止者,凡他们所作的业,善的或恶的,他们将成为它的继承者。’当他常常省察那处时,道便生起。他亲近、修习、多作那道。当他亲近、修习、多作那道时,诸结全然舍断,诸随眠终尽。”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko kammassako kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇo, yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmi; atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā kammassakā kammadāyādā kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇā, yaṃ kammaṃ karissanti – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādā bhavissantī’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhontī’’ti.
已对照

“凡夫们是病法、老法,又是死法;

‘‘Byādhidhammā jarādhammā, atho maraṇadhammino;
已对照

众生本是怎样的法,就是那样的,[却]厌恶[他人]。

Yathā dhammā tathā sattā [santā (syā. kaṃ.)], jigucchanti puthujjanā.
已对照

“若我对有这样法的众生厌恶,

‘‘Ahañce taṃ jiguccheyyaṃ, evaṃ dhammesu pāṇisu;
已对照

对这样而住的我来说,这是不相称的。

Na metaṃ patirūpassa, mama evaṃ vihārino.
已对照

“我这样而住,了知了无依之法;

‘‘Sohaṃ evaṃ viharanto, ñatvā dhammaṃ nirūpadhiṃ;
已对照

凡在无病、在少壮、在活命中的诸憍,

Ārogye yobbanasmiñca, jīvitasmiñca ye madā.
已对照

“我已胜伏一切憍,视出离为安稳;

‘‘Sabbe made abhibhosmi, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato [nekkhamme daṭṭhu khemataṃ (a. ni. 3.39) ubhayatthapi aṭṭhakathāya sameti];
已对照

当我观见涅槃时,我生起了奋发。

Tassa me ahu ussāho, nibbānaṃ abhipassato.
已对照

“如今我已不能再受用诸欲;

‘‘Nāhaṃ bhabbo etarahi, kāmāni paṭisevituṃ;
已对照

我将不退转,以梵行为归趣。”第七[经]。

Anivatti [anivattī (?)] bhavissāmi, brahmacariyaparāyaṇo’’ti. sattamaṃ;
已对照

八、离车童子经

8. Licchavikumārakasuttaṃ
58已对照

五十八、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。于是,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入毘舍离乞食。在毘舍离乞食之后,饭后从乞食处回来,深入大林,在某棵树下为日间住而坐。

58. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto mahāvanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi.
PTS 3.76缅 2.67已对照

那时,许多离车童子(licchavikumāraka)拿着已上弦的弓,被狗群围绕着,在大林中徐行、游行,看见世尊坐在某棵树下;看见之后,放下已上弦的弓,把狗群遣到一旁,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,默然又默然地合掌侍奉世尊。

Tena kho pana samayena sambahulā licchavikumārakā sajjāni dhanūni ādāya kukkurasaṅghaparivutā mahāvane anucaṅkamamānā anuvicaramānā addasu bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ; disvāna sajjāni dhanūni nikkhipitvā kukkurasaṅghaṃ ekamantaṃ uyyojetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṃ payirupāsanti.
已对照

那时,离车人摩诃男(Mahānāma)在大林中散步,看见那些离车童子默然又默然地合掌侍奉世尊;看见之后,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的离车人摩诃男发出感叹——“跋耆人(Vajjī)将会兴盛!跋耆人将会兴盛!”

Tena kho pana samayena mahānāmo licchavi mahāvane jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno addasa te licchavikumārake tuṇhībhūte tuṇhībhūte pañjalike bhagavantaṃ payirupāsante; disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo licchavi udānaṃ udānesi – ‘bhavissanti vajjī, bhavissanti vajjī’’’ti!
已对照

“摩诃男,你为什么这样说——‘跋耆人将会兴盛!跋耆人将会兴盛!’呢?”“尊者,这些离车童子凶暴、粗野、倨傲。凡是各家送出的馈赠之物——或甘蔗,或枣子,或糕饼,或甜团,或煎饼——他们都一再地抢夺来吃;对良家妇女与良家童女,他们也从后面[用脚]踢[背]。如今他们却默然又默然地合掌侍奉世尊。”

‘‘Kiṃ pana tvaṃ, mahānāma, evaṃ vadesi – ‘bhavissanti vajjī, bhavissanti vajjī’’’ti? ‘‘Ime, bhante, licchavikumārakā caṇḍā pharusā apānubhā [apajahāti (sī.), apāṭubhā (syā. kaṃ.), apajahā (pī.), apānutā (katthaci)]. Yānipi tāni kulesu paheṇakāni [pahīnakāni (sī.), pahīṇakāni (syā. kaṃ. pī.)] pahīyanti, ucchūti vā badarāti vā pūvāti vā modakāti vā saṃkulikāti vā [sakkhalikāti vā (sī. pī.)], tāni vilumpitvā vilumpitvā khādanti; kulitthīnampi kulakumārīnampi pacchāliyaṃ khipanti. Te dānime tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṃ payirupāsantī’’ti.
已对照

“摩诃男,任何良家子,若有五种法存在——无论是已灌顶的刹帝利王,或是享用国土的、承袭父产的[领主],或是军队的将军,或是诸村的聚落主,或是行会的首领,或是在诸家族中各自行使主权的人——便只应期待增长,不会衰退。

‘‘Yassa kassaci, mahānāma, kulaputtassa pañca dhammā saṃvijjanti – yadi vā rañño khattiyassa muddhāvasittassa, yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa [muddhābhisittassa (ka.) a. ni. 5.135, 136 passitabbaṃ], yadi vā senāya senāpatikassa, yadi vā gāmagāmaṇikassa, yadi vā pūgagāmaṇikassa, ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṃ kārenti, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
PTS 3.77已对照

“哪五种[法]呢?摩诃男,在此,良家子以奋起与精进所获得的、以臂力积聚的、以汗水挣得的、合乎法的、如法所得的财物,恭敬、尊重、敬重、供养父母。被恭敬、被尊重、被敬重、被供养的父母,以善心悲悯他——‘愿你长寿!愿你久保寿命!’摩诃男,被父母悲悯的良家子,便只应期待增长,不会衰退。

‘‘Katame pañca? Idha, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi mātāpitaro sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ mātāpitaro sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Mātāpitānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
缅 2.68已对照

“再者,摩诃男,良家子以奋起与精进所获得的、以臂力积聚的、以汗水挣得的、合乎法的、如法所得的财物,恭敬、尊重、敬重、供养妻儿、奴仆、佣工、仆从。被恭敬、被尊重、被敬重、被供养的妻儿、奴仆、佣工、仆从,以善心悲悯他——‘愿你长寿!愿你久保寿命!’摩诃男,被妻儿、奴仆、佣工、仆从悲悯的良家子,便只应期待增长,不会衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi puttadāradāsakammakaraporise [… sāmantasaṃvohāre (sī. pī.)] sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ puttadāradāsakammakaraporisā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Puttadāradāsakammakaraporisānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
已对照

“再者,摩诃男,良家子以奋起与精进所获得的、以臂力积聚的、以汗水挣得的、合乎法的、如法所得的财物,恭敬、尊重、敬重、供养田地事业的邻[田主]与丈量[地界]者。被恭敬、被尊重、被敬重、被供养的田地事业的邻[田主]与丈量[地界]者,以善心悲悯他——‘愿你长寿!愿你久保寿命!’摩诃男,被田地事业的邻[田主]与丈量[地界]者悲悯的良家子,便只应期待增长,不会衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi khettakammantasāmantasabyohāre sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ khettakammantasāmantasabyohārā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Khettakammantasāmantasabyohārānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
已对照

“再者,摩诃男,良家子以奋起与精进所获得的、以臂力积聚的、以汗水挣得的、合乎法的、如法所得的财物,恭敬、尊重、敬重、供养所有受供献的诸天神。被恭敬、被尊重、被敬重、被供养的受供献的诸天神,以善心悲悯他——‘愿你长寿!愿你久保寿命!’摩诃男,被诸天神悲悯的良家子,便只应期待增长,不会衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yāvatā balipaṭiggāhikā devatā sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ balipaṭiggāhikā devatā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Devatānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
PTS 3.78已对照

“再者,摩诃男,良家子以奋起与精进所获得的、以臂力积聚的、以汗水挣得的、合乎法的、如法所得的财物,恭敬、尊重、敬重、供养沙门、婆罗门。被恭敬、被尊重、被敬重、被供养的沙门、婆罗门,以善心悲悯他——‘愿你长寿!愿你久保寿命!’摩诃男,被沙门、婆罗门悲悯的良家子,便只应期待增长,不会衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi samaṇabrāhmaṇe sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ samaṇabrāhmaṇā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Samaṇabrāhmaṇānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
缅 2.69已对照

“摩诃男,任何良家子,若有这五种法存在——无论是已灌顶的刹帝利王,或是享用国土的、承袭父产的[领主],或是军队的将军,或是诸村的聚落主,或是行会的首领,或是在诸家族中各自行使主权的人——便只应期待增长,不会衰退。”

‘‘Yassa kassaci, mahānāma, kulaputtassa ime pañca dhammā saṃvijjanti – yadi vā rañño khattiyassa muddhāvasittassa, yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa, yadi vā senāya senāpatikassa, yadi vā gāmagāmaṇikassa, yadi vā pūgagāmaṇikassa, ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṃ kārenti, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.
已对照

“为父母作应作之事,常为妻儿谋利益;

‘‘Mātāpitukiccakaro, puttadārahito sadā;
已对照

为了家中之人,以及依他而活的人们。

Antojanassa atthāya, ye cassa anujīvino.
已对照

“为了这两者的利益,他宽仁、具戒;

‘‘Ubhinnañceva atthāya, vadaññū hoti sīlavā;
已对照

[也为了]先亡的亲族,与现法中活着的[亲族]。

Ñātīnaṃ pubbapetānaṃ, diṭṭhe dhamme ca jīvataṃ [jīvinaṃ (sī.), jīvitaṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)].
已对照

“智者对于沙门、婆罗门与诸天神,

‘‘Samaṇānaṃ brāhmaṇānaṃ, devatānañca paṇḍito;
已对照

是令生欢喜者,如法地居家。

Vittisañjanano hoti, dhammena gharamāvasaṃ.
已对照

“他作了善[行]之后,成为应受供养、应受称赞者;

‘‘So karitvāna kalyāṇaṃ, pujjo hoti pasaṃsiyo;
已对照

就在此世称赞他,死后[他]在天界欢喜。”第八[经]。

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti. aṭṭhamaṃ;
已对照

九、第一老年出家者经

9. Paṭhamavuḍḍhapabbajitasuttaṃ
59已对照

五十九、“诸比丘,具足五种法的老年出家者是难得的。具足哪五种[法]呢?诸比丘,聪敏的老年出家者是难得的,威仪具足的是难得的,多闻的是难得的,说法者是难得的,持律者是难得的。诸比丘,具足这五种法的老年出家者是难得的。”第九[经]。

59. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito. Katamehi pañcahi? Dullabho, bhikkhave, vuḍḍhapabbajito nipuṇo, dullabho ākappasampanno, dullabho bahussuto, dullabho dhammakathiko, dullabho vinayadharo. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、第二老年出家者经

10. Dutiyavuḍḍhapabbajitasuttaṃ
60PTS 3.79已对照

六十、“诸比丘,具足五种法的老年出家者是难得的。具足哪五种[法]呢?诸比丘,易受劝的老年出家者是难得的,善于把持的是难得的,善持[教诫]的是难得的,说法者是难得的,持律者是难得的。诸比丘,具足这五种法的老年出家者是难得的。”第十[经]。

60. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito. Katamehi pañcahi? Dullabho, bhikkhave, vuḍḍhapabbajito suvaco, dullabho suggahitaggāhī, dullabho padakkhiṇaggāhī, dullabho dhammakathiko, dullabho vinayadharo. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito’’ti. Dasamaṃ.
已对照

盖品第一。

Nīvaraṇavaggo paṭhamo.
已对照

其摄颂——

障碍、聚、诸支,时机、母子;

戒师、处、离车童子,另外两[经]。

Tassuddānaṃ –
Āvaraṇaṃ rāsi aṅgāni, samayaṃ mātuputtikā;
Upajjhā ṭhānā licchavi, kumārā aparā duveti.