快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 四集·赤马品 Rohitassavaggo

本经目录五、赤马品一、定修习经二、记问经三、第一重忿经四、第二重忿经五、赤马经六、第二赤马经七、极远经八、毗舍佉经九、颠倒经十、随烦恼经赤马品第五。第一五十[经]完毕。

已对照

五、赤马品

5. Rohitassavaggo
已对照

一、定修习经

1. Samādhibhāvanāsuttaṃ
41PTS 2.45缅 1.354已对照

四十一、“诸比丘,有这四种定修习。哪四种[定修习]呢?诸比丘,有定修习,修习、多作后能导向现法乐住;诸比丘,有定修习,修习、多作后能导向智见的获得;诸比丘,有定修习,修习、多作后能导向正念正知;诸比丘,有定修习,修习、多作后能导向诸漏的灭尽。

“诸比丘,什么是修习、多作后能导向现法乐住的定修习呢?诸比丘,在此,比丘已离诸欲……成就并住于第四禅。诸比丘,这就是修习、多作后能导向现法乐住的定修习。

“诸比丘,什么是修习、多作后能导向智见获得的定修习呢?诸比丘,在此,比丘作意光明想,决意昼想:如昼,夜亦如是;如夜,昼亦如是。他就这样以开显而不被覆盖的心,修习有光明的心。诸比丘,这就是修习、多作后能导向智见获得的定修习。

“诸比丘,什么是修习、多作后能导向正念正知的定修习呢?诸比丘,在此,比丘的诸受是被了知地生起,被了知地现起,被了知地灭没;诸想是被了知地……乃至……诸寻是被了知地生起,被了知地现起,被了知地灭没。诸比丘,这就是修习、多作后能导向正念正知的定修习。

“诸比丘,什么是修习、多作后能导向诸漏灭尽的定修习呢?诸比丘,在此,比丘于五取蕴随观生灭而住:‘色是如此,色的集起是如此,色的灭没是如此;受是如此,受的集起是如此,受的灭没是如此;想是如此,想的集起是如此,想的灭没是如此;行是如此,行的集起是如此,行的灭没是如此;识是如此,识的集起是如此,识的灭没是如此。’诸比丘,这就是修习、多作后能导向诸漏灭尽的定修习。诸比丘,这就是四种定修习。诸比丘,而我在〈彼岸道〉(Pārāyana)〈富那迦所问〉(Puṇṇakapañha)中所说的,正是针对这一点而说的——

‘审虑世间的彼与此,

于世间任何处都没有动摇者,

寂静、无烟、无恼、无渴望者——

我说他已度脱生与老。’”第一[经]。

41. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, samādhibhāvanā. Katamā catasso? Atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati; atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati; atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati; atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divāsaññaṃ adhiṭṭhāti – yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti; viditā saññā…pe… viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati – ‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo [atthagamo (sī. pī.)]; iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Imā kho, bhikkhave, catasso samādhibhāvanā. Idañca pana metaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ pārāyane puṇṇakapañhe –
‘‘Saṅkhāya lokasmiṃ paroparāni,
Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke;
Santo vidhūmo anīgho nirāso,
Atāri so jātijaranti brūmī’’ti [su. ni. 1054; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchā 73]. paṭhamaṃ;
已对照

二、记问经

2. Pañhabyākaraṇasuttaṃ
42缅 1.355已对照

四十二、“诸比丘,有这四种记问。哪四种[记问]呢?诸比丘,有应一向记说之问;诸比丘,有应分别记说之问;诸比丘,有应反诘记说之问;诸比丘,有应搁置之问。诸比丘,这就是四种记问。”

42. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, pañhabyākaraṇāni [pañhābyākaraṇāni (ka.)]. Katamāni cattāri? Atthi, bhikkhave, pañho ekaṃsabyākaraṇīyo; atthi, bhikkhave, pañho vibhajjabyākaraṇīyo; atthi, bhikkhave, pañho paṭipucchābyākaraṇīyo; atthi, bhikkhave, pañho ṭhapanīyo. Imāni kho, bhikkhave, cattāri pañhabyākaraṇānī’’ti.
已对照

“一是一向的说法,另一是分别的说法;

‘‘Ekaṃsavacanaṃ ekaṃ, vibhajjavacanāparaṃ;
已对照

第三应反诘,第四则应搁置。

Tatiyaṃ paṭipuccheyya, catutthaṃ pana ṭhāpaye.
已对照

“凡是于它们一一处了知其随法性者,

‘‘Yo ca tesaṃ [nesaṃ (sī. syā. kaṃ.)] tattha tattha, jānāti anudhammataṃ;
已对照

人们称这样的比丘为四种问的善巧者。

Catupañhassa kusalo, āhu bhikkhuṃ tathāvidhaṃ.
已对照

“难以触犯、难以制伏,深邃,难以动摇,

‘‘Durāsado duppasaho, gambhīro duppadhaṃsiyo;
已对照

又于利益与非利益,于两者都是通达者。

Atho atthe anatthe ca, ubhayassa hoti kovido [ubhayatthassa kovido (syā. kaṃ.)].
已对照

“智者回避非利益,取利益;

‘‘Anatthaṃ parivajjeti, atthaṃ gaṇhāti paṇḍito;
已对照

由于利益之现证,坚固者被称为智者。”第二[经]。

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti. dutiyaṃ;
已对照

三、第一重忿经

3. Paṭhamakodhagarusuttaṃ
43已对照

四十三、“诸比丘,世间有这四种人存在、可得。哪四种[人]呢?重忿而不重正法者,重覆蔑而不重正法者,重利养而不重正法者,重恭敬而不重正法者。诸比丘,这就是世间存在、可得的四种人。

43. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Kodhagaru na saddhammagaru, makkhagaru na saddhammagaru, lābhagaru na saddhammagaru, sakkāragaru na saddhammagaru. Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
PTS 2.47已对照

“诸比丘,世间有这四种人存在、可得。哪四种[人]呢?重正法而不重忿者,重正法而不重覆蔑者,重正法而不重利养者,重正法而不重恭敬者。诸比丘,这就是世间存在、可得的四种人。”

‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Saddhammagaru na kodhagaru, saddhammagaru na makkhagaru, saddhammagaru na lābhagaru, saddhammagaru na sakkāragaru. Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti.
已对照

“重忿与覆蔑的诸比丘,敬重利养与恭敬,

‘‘Kodhamakkhagarū bhikkhū, lābhasakkāragāravā;
已对照

他们不在正等正觉者所说的法中增广。

Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.
缅 1.356已对照

“而凡是重正法者,过去曾住、现在也住[于此],

‘‘Ye ca saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca;
已对照

他们确实在正等正觉者所说的法中增广。”第三[经]。

Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite’’ti. tatiyaṃ;
已对照

四、第二重忿经

4. Dutiyakodhagarusuttaṃ
44已对照

四十四、“诸比丘,有这四种非正法。哪四种[非正法]呢?重忿而不重正法,重覆蔑而不重正法,重利养而不重正法,重恭敬而不重正法。诸比丘,这就是四种非正法。

44. ‘‘Cattārome, bhikkhave, asaddhammā. Katame cattāro? Kodhagarutā na saddhammagarutā, makkhagarutā na saddhammagarutā, lābhagarutā na saddhammagarutā, sakkāragarutā na saddhammagarutā. Ime kho, bhikkhave, cattāro asaddhammā.
已对照

“诸比丘,有这四种正法。哪四种[正法]呢?重正法而不重忿,重正法而不重覆蔑,重正法而不重利养,重正法而不重恭敬。诸比丘,这就是四种正法。”

‘‘Cattārome, bhikkhave, saddhammā. Katame cattāro? Saddhammagarutā na kodhagarutā, saddhammagarutā na makkhagarutā, saddhammagarutā na lābhagarutā, saddhammagarutā na sakkāragarutā. Ime kho, bhikkhave, cattāro saddhammā’’ti.
已对照

“重忿与覆蔑的比丘,敬重利养与恭敬,

‘‘Kodhamakkhagaru bhikkhu, lābhasakkāragāravo;
已对照

如良田中腐坏的种子,[他]不在正法中增广。

Sukhette pūtibījaṃva, saddhamme na virūhati.
已对照

“而凡是重正法者,过去曾住、现在也住[于此],

‘‘Ye ca saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca;
已对照

他们确实在法中增广,犹如随顺滋润的药草。”第四[经]。

Te ve dhamme virūhanti, snehānvayamivosadhā’’ti [snehamanvāyamivosadhāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. catutthaṃ;
已对照

五、赤马经

5. Rohitassasuttaṃ
45PTS 2.48缅 1.357已对照

四十五、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,赤马(Rohitassa)天子在夜将尽时容色殊胜,遍照整座祇树林,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,站在一旁。站在一旁的赤马天子对世尊这样说——

“尊者,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处——尊者,那世间之边能否由行走而知、或见、或到达呢?”“贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。”

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,这[话]被世尊说得多么好:‘贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。’”

“尊者,从前我是名叫赤马的仙人,是婆阇之子(bhojaputta),有神通,能行于空中。尊者,我那时有这样的速度:犹如持强弓的射手,已受学、手已练熟、已习射,能以轻箭毫不费力地横穿棕榈树影而射过。尊者,我那时有这样的步之跨越:犹如从东海到西海。尊者,具足这样的速度与这样的步之跨越的我,生起了这样的希求:‘我要由行走而到达世间之边。’尊者,于是我除了饮、食、咀、尝,除了大小便之事,除了除去睡眠与疲劳,[余]寿百岁、活满百岁,行走了一百年,未到达世间之边,就在中途命终了。

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,这[话]被世尊说得多么好:‘贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。’”

“‘贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。’贤友,而我也不说未到达世间之边而有苦的终结。贤友,而我正是在这一寻之量的、有想有意的身躯中,施设世间,也施设世间之集,也施设世间之灭,也施设导至世间之灭之道。”

“世间之边无论何时,都不能由行走到达;

而未到达世间之边,便没有从苦的解脱。

“因此确实,那世间解、善慧者,

到达世间之边、梵行已立者;

了知世间之边的寂止者,

不盼望此世间与他世。”第五[经]。

45. Ekaṃ samayaṃ bhagavā [saṃ. ni. 1.107] sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho rohitasso devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho rohitasso devaputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Yattha nu kho, bhante, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pāpuṇituṃ vā’’ti? ‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti.
‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṃ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo javo ahosi, seyyathāpi nāma daḷhadhammā [daḷhadhammo, a. ni. 9.38; ma. ni. 1.161 (sabbattha) ṭīkā ca moggallānabyākaraṇaṃ ca oloketabbaṃ] dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi, seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpena javena samannāgatassa evarūpena ca padavītihārena evarūpaṃ icchāgataṃ uppajji – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So kho ahaṃ, bhante, aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarāyeva kālaṅkato.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti.
‘‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyya’nti vadāmi. Na cāhaṃ, āvuso, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi. Api cāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare [kaḷebare (sī. pī.)] sasaññimhi samanake lokañca paññāpemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipada’’nti.
‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ;
Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ.
‘‘Tasmā have lokavidū sumedho,
Lokantagū vusitabrahmacariyo;
Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā,
Nāsīsatī [nāsiṃsatī (sī.)] lokamimaṃ parañcā’’ti. pañcamaṃ;
已对照

六、第二赤马经

6. Dutiyarohitassasuttaṃ
46PTS 2.50缅 1.359已对照

四十六、于是那一夜过后,世尊召唤诸比丘——“诸比丘,这一夜,赤马天子在夜将尽时容色殊胜,遍照整座祇树林,来到我之处;到了之后,礼敬我,站在一旁。诸比丘,站在一旁的赤马天子对我这样说:‘尊者,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处——尊者,那世间之边能否由行走而知、或见、或到达呢?’诸比丘,这样说时,我对赤马天子这样说:‘贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。’诸比丘,这样说时,赤马天子对我这样说:‘稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,这[话]被世尊说得多么好:贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。

“‘尊者,从前我是名叫赤马的仙人,是婆阇之子,有神通,能行于空中。尊者,我那时有这样的速度:犹如持强弓的射手,已受学、手已练熟、已习射,能以轻箭毫不费力地横穿棕榈树影而射过。尊者,我那时有这样的步之跨越:犹如从东海到西海。尊者,具足这样的速度与这样的步之跨越的我,生起了这样的希求:我要由行走而到达世间之边。尊者,于是我除了饮、食、咀、尝,除了大小便之事,除了除去睡眠与疲劳,[余]寿百岁、活满百岁,行走了一百年,未到达世间之边,就在中途命终了。

“‘稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,这[话]被世尊说得多么好:贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。’诸比丘,这样说时,我对赤马天子这样说——

“‘贤友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之处,我不说那世间之边可由行走而知、而见、而到达。贤友,而我也不说未到达世间之边而有苦的终结。贤友,而我正是在这一寻之量的、有想有意的身躯中,施设世间,也施设世间之集,也施设世间之灭,也施设导至世间之灭之道。’”

“世间之边无论何时,都不能由行走到达;

而未到达世间之边,便没有从苦的解脱。

“因此确实,那世间解、善慧者,

到达世间之边、梵行已立者;

了知世间之边的寂止者,

不盼望此世间与他世。”第六[经]。

46. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ rohitasso devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, rohitasso devaputto maṃ etadavoca – ‘yattha nu kho, bhante [saṃ. ni. 1.107], na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pāpuṇituṃ vā’ti? Evaṃ vutte ahaṃ, bhikkhave, rohitassaṃ devaputtaṃ etadavocaṃ – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rohitasso devaputto maṃ etadavoca – ‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmi’’’.
‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṃ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo javo ahosi, seyyathāpi nāma daḷhadhammā dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi, seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpena javena samannāgatassa evarūpena ca padavītihārena evarūpaṃ icchāgataṃ uppajji – ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’’ti. So kho ahaṃ, bhante, aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarāyeva kālaṅkato.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, bhikkhave, rohitassaṃ devaputtaṃ etadavocaṃ –
‘‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ, taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’ti. Na cāhaṃ, āvuso, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassantakiriyaṃ vadāmi. Api cāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññāpemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipada’’nti.
‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ;
Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ.
‘‘Tasmā have lokavidū sumedho,
Lokantagū vusitabrahmacariyo;
Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā,
Nāsīsatī lokamimaṃ parañcā’’ti. chaṭṭhaṃ;
已对照

七、极远经

7. Suvidūrasuttaṃ
47PTS 2.51缅 1.360已对照

四十七、“诸比丘,有这四种极远之事。哪四种[极远之事]呢?诸比丘,天空与大地,这是第一种极远之事。诸比丘,大海的此岸与彼岸,这是第二种极远之事。诸比丘,光耀者升起之处与没落之处,这是第三种极远之事。诸比丘,善人们的法与非善人们的法,这是第四种极远之事。诸比丘,这就是四种极远之事。”

“天空遥远,大地也遥远,

人们说大海的彼岸也遥远;

光耀者从那里升起,

作光明者在那里没落[,也遥远];

人们说比那更远的,

是善人们的法与非善人们的法。

“善人们的聚会是不离散的,

只要它存续,就一直如是;

而非善人们的聚会很快就消散,

因此善人们的法远离非善人们。”第七[经]。

47. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, suvidūravidūrāni. Katamāni cattāri? Nabhañca, bhikkhave, pathavī ca; idaṃ paṭhamaṃ suvidūravidūre. Orimañca, bhikkhave, tīraṃ samuddassa pārimañca; idaṃ dutiyaṃ suvidūravidūre. Yato ca, bhikkhave, verocano abbhudeti yattha ca atthameti [atthaṅgameti (syā.), veti (ka.)]; idaṃ tatiyaṃ suvidūravidūre. Satañca, bhikkhave, dhammo asatañca dhammo; idaṃ catutthaṃ suvidūravidūre. Imāni kho, bhikkhave, cattāri suvidūravidūrānī’’ti.
[jā. 2.21.414, 448] ‘‘Nabhañca dūre pathavī ca dūre,
Pāraṃ samuddassa tadāhu dūre;
Yato ca verocano abbhudeti,
Pabhaṅkaro yattha ca atthameti;
Tato have dūrataraṃ vadanti,
Satañca dhammaṃ asatañca dhammaṃ.
‘‘Abyāyiko hoti sataṃ samāgamo,
Yāvāpi [yāvampi (sī. syā. kaṃ. pī.)] tiṭṭheyya tatheva hoti;
Khippañhi veti asataṃ samāgamo,
Tasmā sataṃ dhammo asabbhi ārakā’’ti. sattamaṃ;
已对照

八、毗舍佉经

8. Visākhasuttaṃ
48缅 1.361已对照

四十八、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,具寿毗舍佉·般阇梨子(Visākha Pañcālaputta)在集会堂以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜,以雅致的、流畅的、无过失流出的、能令义理被了知的、有所摄属的、无所依着的言语。那时,世尊于傍晚时分从静坐起身,来到集会堂;到了之后,坐在所敷设的座位上。坐下之后,世尊召唤诸比丘:

“诸比丘,是谁在集会堂以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜,以雅致的、流畅的、无过失流出的、能令义理被了知的、有所摄属的、无所依着的言语呢?”“尊者,是具寿毗舍佉·般阇梨子在集会堂以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜,以雅致的、流畅的、无过失流出的、能令义理被了知的、有所摄属的、无所依着的言语。”

于是世尊对具寿毗舍佉·般阇梨子这样说——“善哉,善哉,毗舍佉!毗舍佉,你以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜,以雅致的、流畅的、无过失流出的、能令义理被了知的、有所摄属的、无所依着的言语,这很好。

“与诸愚人相杂的智者,不说话时人们不能知[他];

说话时人们才知[他]——[他]宣示不死之句。

“应照耀、应照明正法,应高举诸仙之幢;

诸仙以善说为幢,因为法是诸仙之幢。”第八[经]。

48. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā visākho pañcālaputto [pañcāliputto (sī. syā. kaṃ. pī.)] upaṭṭhānasālāyaṃ bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti, poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāya. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘Ko nu kho, bhikkhave, upaṭṭhānasālāyaṃ bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāyā’’ti? ‘‘Āyasmā, bhante, visākho pañcālaputto upaṭṭhānasālāyaṃ bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāyā’’ti.
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ visākhaṃ pañcālaputtaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, visākha! Sādhu kho tvaṃ, visākha, bhikkhū dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāyāti.
‘‘Nābhāsamānaṃ jānanti, missaṃ bālehi paṇḍitaṃ;
Bhāsamānañca jānanti, desentaṃ amataṃ padaṃ.
‘‘Bhāsaye jotaye dhammaṃ, paggaṇhe isinaṃ dhajaṃ;
Subhāsitadhajā isayo, dhammo hi isinaṃ dhajo’’ti. aṭṭhamaṃ;
已对照

九、颠倒经

9. Vipallāsasuttaṃ
49PTS 2.52已对照

四十九、“诸比丘,有这四种想颠倒、心颠倒、见颠倒。哪四种[颠倒]呢?诸比丘,于无常[执]常,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;诸比丘,于苦[执]乐,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;诸比丘,于无我[执]我,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;诸比丘,于不净[执]净,是想颠倒、心颠倒、见颠倒。诸比丘,这就是四种想颠倒、心颠倒、见颠倒。

49. ‘‘Cattārome, bhikkhave, saññāvipallāsā cittavipallāsā diṭṭhivipallāsā. Katame cattāro? Anicce, bhikkhave, niccanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso; dukkhe, bhikkhave, sukhanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso; anattani, bhikkhave, attāti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso; asubhe, bhikkhave, subhanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso. Ime kho, bhikkhave, cattāro saññāvipallāsā cittavipallāsā diṭṭhivipallāsā.
缅 1.362已对照

“诸比丘,有这四种非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。哪四种[非颠倒]呢?诸比丘,于无常[执]无常,非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒;诸比丘,于苦[执]苦,非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒;诸比丘,于无我[执]无我,非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒;诸比丘,于不净[执]不净,非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。诸比丘,这就是四种非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。”

‘‘Cattārome, bhikkhave, nasaññāvipallāsā nacittavipallāsā nadiṭṭhivipallāsā. Katame cattāro? Anicce, bhikkhave, aniccanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso; dukkhe, bhikkhave, dukkhanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso; anattani, bhikkhave, anattāti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso; asubhe, bhikkhave, asubhanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso. Ime kho, bhikkhave, cattāro nasaññāvipallāsā nacittavipallāsā nadiṭṭhivipallāsā’’ti.
已对照

“于无常而有常想,于苦而有乐想,

‘‘Anicce niccasaññino, dukkhe ca sukhasaññino;
已对照

于无我[而有]‘我’[想],于不净而有净想,

Anattani ca attāti, asubhe subhasaññino;
已对照

众生为邪见所害,心已错乱,想已颠倒。

Micchādiṭṭhihatā sattā, khittacittā visaññino.
已对照

“他们是被系于魔之轭者,是非瑜伽安稳者的人们,

‘‘Te yogayuttā mārassa, ayogakkhemino janā;
已对照

众生行于轮回,趣向生与死。

Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātimaraṇagāmino.
已对照

“而当作光明者——诸佛出现于世间时,

‘‘Yadā ca buddhā lokasmiṃ, uppajjanti pabhaṅkarā;
已对照

他们宣说这导向苦之寂止的法。

Te imaṃ dhammaṃ [temaṃ dhammaṃ (sī. syā. kaṃ.)] pakāsenti, dukkhūpasamagāminaṃ.
已对照

“有慧者们听闻了他们[的法]之后,重新获得了自己的心,

‘‘Tesaṃ sutvāna sappaññā, sacittaṃ paccaladdhā te;
已对照

他们见无常为无常,见苦为苦,

Aniccaṃ aniccato dakkhuṃ, dukkhamaddakkhu dukkhato.
已对照

[见]无我为无我,见不净为不净;

‘‘Anattani anattāti, asubhaṃ asubhataddasuṃ;
已对照

受持正见的他们,超越了一切苦。”第九[经]。

Sammādiṭṭhisamādānā, sabbaṃ dukkhaṃ upaccagu’’nti [paṭi. ma. 1.236]. navamaṃ;
已对照

十、随烦恼经

10. Upakkilesasuttaṃ
50PTS 2.53已对照

五十、“诸比丘,有这四种月与日的随烦恼,被这些随烦恼所染污的月与日,不炽照、不照耀、不放光。哪四种[随烦恼]呢?诸比丘,云是月与日的随烦恼,被这随烦恼所染污的月与日,不炽照、不照耀、不放光。

50. ‘‘Cattārome, bhikkhave [cūḷava. 447], candimasūriyānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Katame cattāro? Abbhā, bhikkhave, candimasūriyānaṃ upakkilesā, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已对照

“诸比丘,雾是月与日的随烦恼,被这随烦恼所染污的月与日,不炽照、不照耀、不放光。

‘‘Mahikā, bhikkhave, candimasūriyānaṃ upakkilesā, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已对照

“诸比丘,烟尘是月与日的随烦恼,被这随烦恼所染污的月与日,不炽照、不照耀、不放光。

‘‘Dhūmo rajo, bhikkhave, candimasūriyānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
缅 1.363已对照

“诸比丘,阿修罗王罗睺是月与日的随烦恼,被这随烦恼所染污的月与日,不炽照、不照耀、不放光。诸比丘,这就是四种月与日的随烦恼,被这些随烦恼所染污的月与日,不炽照、不照耀、不放光。

‘‘Rāhu, bhikkhave, asurindo candimasūriyānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Ime kho, bhikkhave, cattāro candimasūriyānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已对照

“同样,诸比丘,有这四种沙门、婆罗门的随烦恼,被这些随烦恼所染污的一些沙门、婆罗门,不炽照、不照耀、不放光。哪四种[随烦恼]呢?诸比丘,有一些沙门、婆罗门饮谷酒、花果酒,不远离饮谷酒、花果酒。诸比丘,这是沙门、婆罗门的第一种随烦恼,被这随烦恼所染污的一些沙门、婆罗门,不炽照、不照耀、不放光。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, cattārome samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Katame cattāro? Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā suraṃ pivanti merayaṃ, surāmerayapānā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已对照

“诸比丘,有一些沙门、婆罗门行淫欲法,不远离淫欲法。诸比丘,这是沙门、婆罗门的第二种随烦恼,被这随烦恼所染污的一些沙门、婆罗门,不炽照、不照耀、不放光。

‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā methunaṃ dhammaṃ paṭisevanti, methunasmā dhammā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已对照

“诸比丘,有一些沙门、婆罗门接受金银,不远离接受金银。诸比丘,这是沙门、婆罗门的第三种随烦恼,被这随烦恼所染污的一些沙门、婆罗门,不炽照、不照耀、不放光。

‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā jātarūparajataṃ sādiyanti, jātarūparajatapaṭiggahaṇā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
PTS 2.54已对照

“诸比丘,有一些沙门、婆罗门以邪命而活,不远离邪命。诸比丘,这是沙门、婆罗门的第四种随烦恼,被这随烦恼所染污的一些沙门、婆罗门,不炽照、不照耀、不放光。诸比丘,这就是四种沙门、婆罗门的随烦恼,被这些随烦恼所染污的一些沙门、婆罗门,不炽照、不照耀、不放光。”

‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā micchājīvena jīvanti, micchājīvā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Ime kho, bhikkhave, cattāro samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocantī’’ti.
已对照

“为贪、瞋所染污的一些沙门、婆罗门,

‘‘Rāgadosaparikkiṭṭhā, eke samaṇabrāhmaṇā;
已对照

被无明所覆的人们,欢喜可爱之[事];

Avijjānivutā posā, piyarūpābhinandino.
已对照

“饮谷酒、花果酒,行淫欲,

‘‘Suraṃ pivanti merayaṃ, paṭisevanti methunaṃ;
已对照

无知者们接受银与金;

Rajataṃ jātarūpañca, sādiyanti aviddasū;
已对照

一些沙门、婆罗门以邪命而活。

Micchājīvena jīvanti, eke samaṇabrāhmaṇā.
缅 1.364已对照

“这些随烦恼是日种之亲——佛陀所说的,

‘‘Ete upakkilesā vuttā, buddhenādiccabandhunā;
已对照

被这些随烦恼[所染污的]一些沙门、婆罗门,

Yehi upakkilesehi [upakkiliṭṭhā (sī. pī.)], eke samaṇabrāhmaṇā;
已对照

不炽照、不照耀,不净、有尘垢,[如]野兽。

Na tapanti na bhāsanti, asuddhā sarajā magā.
已对照

“他们为黑暗所蒙蔽,是渴爱的奴仆,带着[渴爱之]索,

‘‘Andhakārena onaddhā, taṇhādāsā sanettikā;
已对照

增长可怕的坟场,执取再有。”第十[经]。

Vaḍḍhenti kaṭasiṃ ghoraṃ, ādiyanti punabbhava’’nti. dasamaṃ;
已对照

赤马品第五。

Rohitassavaggo pañcamo.
已对照

其摄颂——

定、问、两忿,又有两赤马;

极远、毗舍佉、颠倒,与随烦恼,此为十。

Tassuddānaṃ –
Samādhipañhā dve kodhā, rohitassāpare duve;
Suvidūravisākhavipallāsā, upakkilesena te dasāti.
已对照

第一五十[经]完毕。

Paṭhamapaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ