快乐巴利palinanda.cc

人施设论·四法人施设 Catukkapuggalapaññatti

本经目录四法的解说。

132已对照

四、四法人施设

一百三十二、哪种人是非善士呢?此处有一种人,是杀生者,是取不与者,是欲邪行者,是虚妄语者,是住于谷酒、花果酒[等]酒类之放逸者——这种人称为“非善士”。

132Katamo ca puggalo asappuriso? Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘asappuriso’’.
133已对照

一百三十三、哪种人是比非善士更非善士者呢?此处有一种人,自己是杀生者,又劝导他人杀生;自己是取不与者,又劝导他人不与取;自己是欲邪行者,又劝导他人行欲邪行;自己是虚妄语者,又劝导他人说虚妄语;自己是住于谷酒、花果酒[等]酒类之放逸者,又劝导他人[饮用][导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类——这种人称为“比非善士更非善士者”。

133Katamo ca puggalo asappurisena asappurisataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti, attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti, attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhāne samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘asappurisena asappurisataro’’.
134已对照

一百三十四、哪种人是善士呢?此处有一种人,远离杀生,远离不与取,远离欲邪行,远离虚妄语,远离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类——这种人称为“善士”。

134Katamo ca puggalo sappuriso? Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sappuriso’’.
135已对照

一百三十五、哪种人是比善士更善士者呢?此处有一种人,自己远离杀生,又劝导他人远离杀生;自己远离不与取,又劝导他人远离不与取;自己远离欲邪行,又劝导他人远离欲邪行;自己远离虚妄语,又劝导他人远离虚妄语;自己远离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类,又劝导他人远离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类——这种人称为“比善士更善士者”。

135Katamo ca puggalo sappurisena sappurisataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sappurisena sappurisataro’’.
136已对照

一百三十六、哪种人是恶者呢?此处有一种人,是杀生者,是取不与者,是欲邪行者,是虚妄语者,是离间语者,是粗恶语者,是杂秽语者,是贪欲者,是心已坏损者,是邪见者——这种人称为“恶者”。

136Katamo ca puggalo pāpo? Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, pisuṇavāco [pisuṇāvāco] hoti, pharusavāco [pharusāvāco (sī.) dī. ni. 3.115] hoti, samphappalāpī hoti, abhijjhālu hoti, byāpannacitto hoti, micchādiṭṭhi [micchādiṭṭhī (ka.)] hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpo’’.
137已对照

一百三十七、哪种人是比恶者更恶者呢?此处有一种人,自己是杀生者,又劝导他人杀生;自己是取不与者,又劝导他人不与取;自己是欲邪行者,又劝导他人行欲邪行;自己是虚妄语者,又劝导他人说虚妄语;自己是离间语者,又劝导他人说离间语;自己是粗恶语者,又劝导他人说粗恶语;自己是杂秽语者,又劝导他人说杂秽语;自己是贪欲者,又劝导他人贪欲;自己是心已坏损者,又劝导他人瞋恚;自己是邪见者,又劝导他人持邪见——这种人称为“比恶者更恶者”。

137Katamo ca puggalo pāpena pāpataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti, attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti, attanā ca pisuṇavāco hoti parañca pisuṇāya vācāya samādapeti, attanā ca pharusavāco hoti parañca pharusāya vācāya samādapeti, attanā ca samphappalāpī hoti parañca samphappalāpe samādapeti, attanā ca abhijjhālu hoti parañca abhijjhāya samādapeti, attanā ca byāpannacitto hoti parañca byāpāde samādapeti, attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpena pāpataro’’.
138已对照

一百三十八、哪种人是善者呢?此处有一种人,远离杀生,远离不与取,远离欲邪行,远离虚妄语,远离离间语,远离粗恶语,远离杂秽语,是无贪欲者,是心无坏损者,是正见者——这种人称为“善者”。

138Katamo ca puggalo kalyāṇo? Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpā paṭivirato hoti, anabhijjhālu hoti, abyāpannacitto hoti, sammādiṭṭhi [sammādiṭṭhī (ka.)] hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇo’’.
139已对照

一百三十九、哪种人是比善者更善者呢?此处有一种人,自己远离杀生,又劝导他人远离杀生;自己远离不与取,又劝导他人远离不与取;自己远离欲邪行,又劝导他人远离欲邪行;自己远离虚妄语,又劝导他人远离虚妄语;自己远离离间语,又劝导他人远离离间语;自己远离粗恶语,又劝导他人远离粗恶语;自己远离杂秽语,又劝导他人远离杂秽语;自己是无贪欲者,又劝导他人无贪欲;自己是心无坏损者,又劝导他人无瞋恚;自己是正见者,又劝导他人持正见——这种人称为“比善者更善者”。

139Katamo ca puggalo kalyāṇena kalyāṇataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti parañca pisuṇāya vācāya veramaṇiyā samādapeti, attanā ca pharusāya vācāya paṭivirato hoti parañca pharusāya vācāya veramaṇiyā samādapeti, attanā ca samphappalāpā paṭivirato hoti parañca samphappalāpā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca anabhijjhālu hoti parañca anabhijjhāya samādapeti, attanā ca abyāpannacitto hoti parañca abyāpāde samādapeti, attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca sammādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇena kalyāṇataro’’.
140已对照

一百四十、哪种人是有恶法者呢?此处有一种人,是杀生者,是取不与者……乃至……是邪见者——这种人称为“有恶法者”。

140Katamo ca puggalo pāpadhammo? Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti…pe… micchādiṭṭhi hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpadhammo’’.
141已对照

一百四十一、哪种人是比有恶法者更有恶法者呢?此处有一种人,自己是杀生者,又劝导他人杀生;自己是取不与者,又劝导他人不与取……乃至……自己是邪见者,又劝导他人持邪见——这种人称为“比有恶法者更有恶法者”。

141Katamo ca puggalo pāpadhammena pāpadhammataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti…pe… attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpadhammena pāpadhammataro’’.
142已对照

一百四十二、哪种人是有善法者呢?此处有一种人,远离杀生,远离不与取……乃至……是正见者——这种人称为“有善法者”。

142Katamo ca puggalo kalyāṇadhammo? Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti…pe… samādiṭṭhi hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇadhammo’’.
143已对照

一百四十三、哪种人是比有善法者更有善法者呢?此处有一种人,自己远离杀生,又劝导他人远离杀生……乃至……自己是正见者,又劝导他人持正见——这种人称为“比有善法者更有善法者”。

143Katamo ca puggalo kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti…pe… attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca sammādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro’’.
144已对照

一百四十四、哪种人是有罪者呢?此处有一种人,具足有罪的身业,具足有罪的语业,具足有罪的意业——这种人称为“有罪者”。

144Katamo ca puggalo sāvajjo? Idhekacco puggalo sāvajjena kāyakammena samannāgato hoti, sāvajjena vacīkammena samannāgato hoti, sāvajjena manokammena samannāgato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sāvajjo’’.
145已对照

一百四十五、哪种人是多罪者呢?此处有一种人,多具足有罪的身业,少[具足]无罪的[身业];多具足有罪的语业,少[具足]无罪的[语业];多具足有罪的意业,少[具足]无罪的[意业]——这种人称为“多罪者”。

145Katamo ca puggalo vajjabahulo? Idhekacco puggalo sāvajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena, sāvajjena bahulaṃ vacīkammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena, sāvajjena bahulaṃ manokammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘vajjabahulo’’.
146已对照

一百四十六、哪种人是少罪者呢?此处有一种人,多具足无罪的身业,少[具足]有罪的[身业];多具足无罪的语业,少[具足]有罪的[语业];多具足无罪的意业,少[具足]有罪的[意业]——这种人称为“少罪者”。

146Katamo ca puggalo appavajjo? Idhekacco puggalo anavajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena, anavajjena bahulaṃ vacīkammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena, anavajjena bahulaṃ manokammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘appavajjo’’.
147已对照

一百四十七、哪种人是无罪者呢?此处有一种人,具足无罪的身业,具足无罪的语业,具足无罪的意业——这种人称为“无罪者”。

147Katamo ca puggalo anavajjo? Idhekacco puggalo anavajjena kāyakammena samannāgato hoti, anavajjena vacīkammena samannāgato hoti, anavajjena manokammena samannāgato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anavajjo’’.
148已对照

一百四十八、哪种人是略开知者呢?凡是在[法]被举说的同时便有法现观的人——这种人称为“略开知者”。

148Katamo ca puggalo ugghaṭitaññū? Yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ugghaṭitaññū’’.
149已对照

一百四十九、哪种人是广演知者呢?凡是在略说之义被广分别时才有法现观的人——这种人称为“广演知者”。

149Katamo ca puggalo vipañcitaññū? Yassa puggalassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthe vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘vipañcitaññū’’.
150已对照

一百五十、哪种人是所应引导者呢?凡是由诵习、遍问、如理作意、亲近、结交、侍奉善友,如是次第而有法现观的人——这种人称为“所应引导者”。

150Katamo ca puggalo neyyo? Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto kalyāṇamitte sevato bhajato payirupāsato evaṃ anupubbena dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘neyyo’’.
151已对照

一百五十一、哪种人是文句为极者呢?凡是虽多闻、多说、多持、多诵,在那一生中仍无法现观的人——这种人称为“文句为极者”。

151Katamo ca puggalo padaparamo? Yassa puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘padaparamo’’.
152已对照

一百五十二、哪种人是辩才相应者而非辩才流畅者呢?此处有一种人,被问到问题时,说得相应,而不迅速——这种人称为“辩才相应者而非辩才流畅者”。

152Katamo ca puggalo yuttappaṭibhāno [yuttapaṭibhāṇo (syā.) a. ni. 4.132] no muttappaṭibhāno? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno yuttaṃ vadati no sīghaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno’’.
153已对照

一百五十三、哪种人是辩才流畅者而非辩才相应者呢?此处有一种人,被问到问题时,说得迅速,而不相应——这种人称为“辩才流畅者而非辩才相应者”。

153Katamo ca puggalo muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno sīghaṃ vadati no yuttaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno’’.
154已对照

一百五十四、哪种人既是辩才相应者也是辩才流畅者呢?此处有一种人,被问到问题时,说得相应,也迅速——这种人称为“既是辩才相应者也是辩才流畅者”。

154Katamo ca puggalo yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno yuttañca vadati sīghañca – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca’’.
155已对照

一百五十五、哪种人既非辩才相应者也非辩才流畅者呢?此处有一种人,被问到问题时,说得既不相应,也不迅速——这种人称为“既非辩才相应者也非辩才流畅者”。

155Katamo ca puggalo neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno neva yuttaṃ vadati no sīghaṃ – ayaṃ vuccati, puggalo ‘‘neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno’’.
156已对照

一百五十六、此中哪四种人是说法者呢?此处有一种说法者说得少,并且不相合;而他的众对于相合与不相合不善巧。这样的说法者,在这样的众中,正被算作说法者。

又此处有一种说法者说得少,并且相合;而他的众对于相合与不相合善巧。这样的说法者,在这样的众中,正被算作说法者。

又此处有一种说法者说得多,并且不相合;而他的众对于相合与不相合不善巧。这样的说法者,在这样的众中,正被算作说法者。

又此处有一种说法者说得多,并且相合;而他的众对于相合与不相合善巧。这样的说法者,在这样的众中,正被算作说法者。这就是四种“说法者”。

156Tattha katame cattāro dhammakathikā puggalā? Idhekacco dhammakathiko appañca bhāsati asahitañca, parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Idha panekacco dhammakathiko appañca bhāsati sahitañca, parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati asahitañca, parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati sahitañca, parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Ime cattāro ‘‘dhammakathikā puggalā’’.
157已对照

一百五十七、此中哪四种人是以云为喻的人呢?有四种云:打雷而不降雨的、降雨而不打雷的、既打雷也降雨的、既不打雷也不降雨的。同样,世间有这四种以云为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?打雷而不降雨的、降雨而不打雷的、既打雷也降雨的、既不打雷也不降雨的。

人怎样是打雷而不降雨的呢?此处有一种人,是说者,不是做者。人就是这样是打雷而不降雨的。犹如那打雷而不降雨的云,这个人与它相似。

人怎样是降雨而不打雷的呢?此处有一种人,是做者,不是说者。人就是这样是降雨而不打雷的。犹如那降雨而不打雷的云,这个人与它相似。

人怎样是既打雷也降雨的呢?此处有一种人,既是说者,也是做者。人就是这样是既打雷也降雨的。犹如那既打雷也降雨的云,这个人与它相似。

人怎样是既不打雷也不降雨的呢?此处有一种人,既不是说者,也不是做者。人就是这样是既不打雷也不降雨的。犹如那既不打雷也不降雨的云,这个人与它相似。

这就是世间存在、可得的四种以云为喻的人。

157Tattha katame cattāro valāhakūpamā puggalā? Cattāro valāhakā – gajjitā no vassitā, vassitā no gajjitā, gajjitā ca vassitā ca, neva gajjitā no vassitā. Evamevaṃ cattārome valāhakūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Gajjitā no vassitā, vassitā no gajjitā, gajjitā ca vassitā ca, neva gajjitā no vassitā. Kathañca puggalo gajjitā hoti no vassitā? Idhekacco puggalo bhāsitā hoti, no kattā. Evaṃ puggalo gajjitā hoti, no vassitā. Seyyathāpi so valāhako gajjitā no vassitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo vassitā hoti no gajjitā? Idhekacco puggalo kattā hoti, no bhāsitā. Evaṃ puggalo vassitā hoti no gajjitā. Seyyathāpi so valāhako vassitā no gajjitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca? Idhekacco puggalo bhāsitā ca hoti, kattā ca. Evaṃ puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca. Seyyathāpi so valāhako gajjitā ca vassitā ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva gajjitā hoti no vassitā? Idhekacco puggalo neva bhāsitā hoti no kattā. Evaṃ puggalo neva gajjitā hoti no vassitā. Seyyathāpi so valāhako neva gajjitā no vassitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro valāhakūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
158已对照

一百五十八、此中哪四种人是以鼠为喻的人呢?有四种鼠:挖洞而不居住的、居住而不挖洞的、既挖洞也居住的、既不挖洞也不居住的。同样,世间有这四种以鼠为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?挖洞而不居住的、居住而不挖洞的、既挖洞也居住的、既不挖洞也不居住的。

人怎样是挖洞而不居住的呢?此处有一种人,学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他不如实了知“此是苦”,不如实了知“此是苦集”,不如实了知“此是苦灭”,不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是挖洞而不居住的。犹如那挖洞而不居住的鼠,这个人与它相似。

人怎样是居住而不挖洞的呢?此处有一种人,不学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他如实了知“此是苦”,如实了知“此是苦集”,如实了知“此是苦灭”,如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是居住而不挖洞的。犹如那居住而不挖洞的鼠,这个人与它相似。

人怎样是既挖洞也居住的呢?此处有一种人,学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他如实了知“此是苦”,如实了知“此是苦集”,如实了知“此是苦灭”,如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是既挖洞也居住的。犹如那既挖洞也居住的鼠,这个人与它相似。

人怎样是既不挖洞也不居住的呢?此处有一种人,不学法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他不如实了知“此是苦”,不如实了知“此是苦集”,不如实了知“此是苦灭”,不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是既不挖洞也不居住的。犹如那既不挖洞也不居住的鼠,这个人与它相似。

这就是世间存在、可得的四种以鼠为喻的人。

158Tattha katame cattāro mūsikūpamā puggalā? Catasso mūsikā – gādhaṃ kattā no vasitā, vasitā no gādhaṃ kattā, gādhaṃ kattā ca vasitā ca, neva gādhaṃ kattā no vasitā. Evamevaṃ cattārome mūsikūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Gādhaṃ kattā no vasitā, vasitā no gādhaṃ kattā, gādhaṃ kattā ca vasitā ca, neva gādhaṃ kattā no vasitā. Kathañca puggalo gādhaṃ kattā hoti no vasitā? Idhekacco puggalo dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo gādhaṃ kattā hoti no vasitā. Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṃ kattā no vasitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo vasitā hoti no gādhaṃ kattā? Idhekacco puggalo dhammaṃ na pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo vasitā hoti no gādhaṃ kattā. Seyyathāpi sā mūsikā vasitā no gādhaṃ kattā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gādhaṃ kattā ca hoti vasitā ca? Idhekacco puggalo dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo gādhaṃ kattā ca hoti vasitā ca. Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṃ kattā ca vasitā ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva gādhaṃ kattā hoti no vasitā? Idhekacco puggalo dhammaṃ na pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo neva gādhaṃ kattā hoti no vasitā. Seyyathāpi sā mūsikā neva gādhaṃ kattā no vasitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro mūsikūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
159已对照

一百五十九、此中哪四种人是以芒果为喻的人呢?有四种芒果:生而现熟色的、熟而现生色的、生而现生色的、熟而现熟色的。同样,世间有这四种以芒果为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?生而现熟色的、熟而现生色的、生而现生色的、熟而现熟色的。

人怎样是生而现熟色的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣是令人净信的。他不如实了知“此是苦”,不如实了知“此是苦集”,不如实了知“此是苦灭”,不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是生而现熟色的。犹如那生而现熟色的芒果,这个人与它相似。

人怎样是熟而现生色的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣不是令人净信的。他如实了知“此是苦”,如实了知“此是苦集”,如实了知“此是苦灭”,如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是熟而现生色的。犹如那熟而现生色的芒果,这个人与它相似。

人怎样是生而现生色的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣不是令人净信的。他不如实了知“此是苦”……乃至……不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是生而现生色的。犹如那生而现生色的芒果,这个人与它相似。

人怎样是熟而现熟色的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣是令人净信的。他如实了知“此是苦”……乃至……如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是熟而现熟色的。犹如那熟而现熟色的芒果,这个人与它相似。

这就是世间存在、可得的四种以芒果为喻的人。

159Tattha katame cattāro ambūpamā puggalā? Cattāri ambāni – āmaṃ pakkavaṇṇi [pakkavaṇṇī], pakkaṃ āmavaṇṇi [āmavaṇṇī (syā. ka.) a. ni. 4.105], āmaṃ āmavaṇṇi, pakkaṃ pakkavaṇṇi. Evamevaṃ cattārome ambūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Āmo pakkavaṇṇī, pakko āmavaṇṇī, āmo āmavaṇṇī, pakko pakkavaṇṇī. Kathañca puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ [sammiñjitaṃ (sī. syā.)] pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ āmaṃ pakkavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pakko hoti āmavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pakko hoti āmavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ pakkaṃ āmavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo āmo hoti āmavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo āmo hoti āmavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ āmaṃ āmavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti …pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ pakkaṃ pakkavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro ambūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
160已对照

一百六十、此中哪四种人是以瓶为喻的人呢?有四种瓶:空而有盖的、满而敞口的、空而敞口的、满而有盖的。同样,世间有这四种以瓶为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?空而有盖的、满而敞口的、空而敞口的、满而有盖的。

人怎样是空而有盖的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣是令人净信的。他不如实了知“此是苦”……乃至……不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是空而有盖的。犹如那空而有盖的瓶,这个人与它相似。

人怎样是满而敞口的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣不是令人净信的。他如实了知“此是苦”……乃至……如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是满而敞口的。犹如那满而敞口的瓶,这个人与它相似。

人怎样是空而敞口的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣不是令人净信的。他不如实了知“此是苦”……乃至……不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是空而敞口的。犹如那空而敞口的瓶,这个人与它相似。

人怎样是满而有盖的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣是令人净信的。他如实了知“此是苦”……乃至……如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是满而有盖的。犹如那满而有盖的瓶,这个人与它相似。这就是世间存在、可得的四种以瓶为喻的人。

160Tattha katame cattāro kumbhūpamā puggalā? Cattāro kumbhā – tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito. Evamevaṃ cattārome kumbhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito. Kathañca puggalo tuccho hoti pihito? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo tuccho hoti pihito. Seyyathāpi so kumbho tuccho pihito, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pūro hoti vivaṭo? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pūro hoti vivaṭo. Seyyathāpi so kumbho pūro vivaṭo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo tuccho hoti vivaṭo? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo tuccho hoti vivaṭo. Seyyathāpi so kumbho tuccho vivaṭo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pūro hoti pihito? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pūro hoti pihito. Seyyathāpi so kumbho pūro pihito, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro kumbhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
161已对照

一百六十一、此中哪四种人是以水池为喻的人呢?有四种水池:浅而现深的、深而现浅的、浅而现浅的、深而现深的。同样,世间有这四种以水池为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?浅而现深的、深而现浅的、浅而现浅的、深而现深的。

人怎样是浅而现深的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣是令人净信的。他不如实了知“此是苦”……乃至……不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是浅而现深的。犹如那浅而现深的水池,这个人与它相似。

人怎样是深而现浅的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣不是令人净信的。他如实了知“此是苦”……乃至……如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是深而现浅的。犹如那深而现浅的水池,这个人与它相似。

人怎样是浅而现浅的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣不是令人净信的。他不如实了知“此是苦”……乃至……不如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是浅而现浅的。犹如那浅而现浅的水池,这个人与它相似。

人怎样是深而现深的呢?此处有一种人的前进、后退、前视、旁视、屈、伸、持僧伽梨、钵与衣是令人净信的。他如实了知“此是苦”……乃至……如实了知“此是导至苦灭之道”。人就是这样是深而现深的。犹如那深而现深的水池,这个人与它相似。这就是世间存在、可得的四种以水池为喻的人。

161Tattha katame cattāro udakarahadūpamā puggalā? Cattāro udakarahadā – uttāno gambhīrobhāso, gambhīro uttānobhāso, uttāno uttānobhāso, gambhīro gambhīrobhāso. Evamevaṃ cattārome udakarahadūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Uttāno gambhīrobhāso, gambhīro uttānobhāso, uttāno uttānobhāso, gambhīro gambhīrobhāso. Kathañca puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso. Seyyathāpi so udakarahado uttāno gambhīrobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gambhīro hoti uttānobhāso? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo gambhīro hoti uttānobhāso. Seyyathāpi so udakarahado gambhīro uttānobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo uttāno hoti uttānobhāso? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo uttāno hoti uttānobhāso. Seyyathāpi so udakarahado uttāno uttānobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso. Seyyathāpi so udakarahado gambhīro gambhīrobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro udakarahadūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
162已对照

一百六十二、此中哪四种人是以牡牛为喻的人呢?有四种牡牛:对自群牛凶暴而不对他群牛凶暴的、对他群牛凶暴而不对自群牛凶暴的、对自群牛凶暴也对他群牛凶暴的、既不对自群牛凶暴也不对他群牛凶暴的。同样,世间有这四种以牡牛为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?对自群牛凶暴而不对他群牛凶暴的、对他群牛凶暴而不对自群牛凶暴的、对自群牛凶暴也对他群牛凶暴的、既不对自群牛凶暴也不对他群牛凶暴的。

人怎样是对自群牛凶暴而不对他群牛凶暴的呢?此处有一种人,是自己会众的惊扰者,不是他人会众的[惊扰者]。人就是这样是对自群牛凶暴而不对他群牛凶暴的。犹如那对自群牛凶暴而不对他群牛凶暴的牡牛,这个人与它相似。

人怎样是对他群牛凶暴而不对自群牛凶暴的呢?此处有一种人,是他人会众的惊扰者,不是自己会众的[惊扰者]。人就是这样是对他群牛凶暴而不对自群牛凶暴的。犹如那对他群牛凶暴而不对自群牛凶暴的牡牛,这个人与它相似。

人怎样是对自群牛凶暴也对他群牛凶暴的呢?此处有一种人,是自己会众的惊扰者,也是他人会众的[惊扰者]。人就是这样是对自群牛凶暴也对他群牛凶暴的。犹如那对自群牛凶暴也对他群牛凶暴的牡牛,这个人与它相似。

人怎样是既不对自群牛凶暴也不对他群牛凶暴的呢?此处有一种人,既不是自己会众的惊扰者,也不是他人会众的[惊扰者]。人就是这样是既不对自群牛凶暴也不对他群牛凶暴的。犹如那既不对自群牛凶暴也不对他群牛凶暴的牡牛,这个人与它相似。这就是世间存在、可得的四种以牡牛为喻的人。

162Tattha katame cattāro balībaddūpamā puggalā? Cattāro balībaddā [balibaddhā (syā.)] – sakagavacaṇḍo [sagavacaṇḍo (ka. sī.) a. ni. 4.108] no paragavacaṇḍo, paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo. Evamevaṃ cattārome balībaddūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo. Kathañca puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo? Idhekacco puggalo sakaparisaṃ ubbejitā hoti, no paraparisaṃ. Evaṃ puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo. Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo? Idhekacco puggalo paraparisaṃ ubbejitā hoti, no sakaparisaṃ. Evaṃ puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo. Seyyathāpi so balībaddo paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca? Idhekacco puggalo sakaparisañca ubbejitā hoti, paraparisañca. Evaṃ puggalo sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca. Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo? Idhekacco puggalo neva sakaparisaṃ ubbejitā hoti no paraparisaṃ. Evaṃ puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo. Seyyathāpi so balībaddo neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro balībaddūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
163已对照

一百六十三、此中哪四种人是以毒蛇为喻的人呢?有四种毒蛇:毒[速]发而非剧毒的、剧毒而毒不[速]发的、毒[速]发且剧毒的、毒既不[速]发也非剧毒的。同样,世间有这四种以毒蛇为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?毒[速]发而非剧毒的、剧毒而毒不[速]发的、毒[速]发且剧毒的、毒既不[速]发也非剧毒的。

人怎样是毒[速]发而非剧毒的呢?此处有一种人,经常发怒,而他的那忿不长时、长久潜伏。人就是这样是毒[速]发而非剧毒的。犹如那毒[速]发而非剧毒的毒蛇,这个人与它相似。

人怎样是剧毒而毒不[速]发的呢?此处有一种人,并不经常发怒,而他的那忿长时、长久潜伏。人就是这样是剧毒而毒不[速]发的。犹如那剧毒而毒不[速]发的毒蛇,这个人与它相似。

人怎样是毒[速]发且剧毒的呢?此处有一种人,经常发怒,而他的那忿长时、长久潜伏。人就是这样是毒[速]发且剧毒的。犹如那毒[速]发且剧毒的毒蛇,这个人与它相似。

人怎样是毒既不[速]发也非剧毒的呢?此处有一种人,并不经常发怒,而他的那忿不长时、长久潜伏。人就是这样是毒既不[速]发也非剧毒的。犹如那毒既不[速]发也非剧毒的毒蛇,这个人与它相似。这就是世间存在、可得的四种以毒蛇为喻的人。

163Tattha katame cattāro āsīvisūpamā puggalā? Cattāro āsīvisā [āsivisā (syā.)] – āgataviso no ghoraviso, ghoraviso no āgataviso, āgataviso ca ghoraviso ca, neva āgataviso no ghoraviso. Evamevaṃ cattārome āsīvisūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Āgataviso no ghoraviso, ghoraviso no āgataviso, āgataviso ca ghoraviso ca, neva āgataviso no ghoraviso. Kathañca puggalo āgataviso hoti no ghoraviso? Idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho na ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo āgataviso hoti, no ghoraviso. Seyyathāpi so āsīviso āgataviso no ghoraviso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo ghoraviso hoti no āgataviso? Idhekacco puggalo naheva kho [neva kho (sī.) a. ni. 4.110] abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo ghoraviso hoti, no āgataviso. Seyyathāpi so āsīviso ghoraviso no āgataviso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca? Idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca. Seyyathāpi so āsīviso āgataviso ca ghoraviso ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso? Idhekacco puggalo naheva kho abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho na ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso. Seyyathāpi so āsīviso neva āgataviso no ghoraviso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro āsīvisūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
164已对照

一百六十四、人怎样不审察、不深究,就是对应受毁谤者说称赞者呢?此处有一种人,对恶行道、邪行道的外道、外道弟子们说称赞:“[他们]是善行道者”,也“是正行道者”。人就是这样不审察、不深究,就是对应受毁谤者说称赞者。

人怎样不审察、不深究,就是对应受称赞者说毁谤者呢?此处有一种人,对善行道、正行道的诸佛、佛弟子们说毁谤:“[他们]是恶行道者”,也“是邪行道者”。人就是这样不审察、不深究,就是对应受称赞者说毁谤者。

人怎样不审察、不深究,就是于不应生净信之处显示净信者呢?此处有一种人,对恶行道、邪行道生起净信:“[这]是善行道”,也“是正行道”。人就是这样不审察、不深究,就是于不应生净信之处显示净信者。

人怎样不审察、不深究,就是于应生净信之处显示无净信者呢?此处有一种人,对善行道、正行道生起无净信:“[这]是恶行道”,也“是邪行道”。人就是这样不审察、不深究,就是于应生净信之处显示无净信者。

164Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṃ micchāpaṭipannānaṃ titthiyānaṃ titthiyasāvakānaṃ vaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘suppaṭipannā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipannānaṃ sammāpaṭipannānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ avaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘duppaṭipannā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya pasādaṃ janeti – ‘‘suppaṭipadā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti. Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya appasādaṃ janeti – ‘‘duppaṭipadā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti.
165已对照

一百六十五、人怎样审察、深究之后,就是对应受毁谤者说毁谤者呢?此处有一种人,对恶行道、邪行道的外道、外道弟子们说毁谤:“[他们]是恶行道者”,也“是邪行道者”。人就是这样审察、深究之后,就是对应受毁谤者说毁谤者。

人怎样审察、深究之后,就是对应受称赞者说称赞者呢?此处有一种人,对善行道、正行道的诸佛、佛弟子们说称赞:“[他们]是善行道者”,也“是正行道者”。人就是这样审察、深究之后,就是对应受称赞者说称赞者。

人怎样审察、深究之后,就是于不应生净信之处显示无净信者呢?此处有一种人,对恶行道、邪行道生起无净信:“[这]是恶行道”,也“是邪行道”。人就是这样审察、深究之后,就是于不应生净信之处显示无净信者。

人怎样审察、深究之后,就是于应生净信之处显示净信者呢?此处有一种人,对善行道、正行道生起净信:“[这]是善行道”,也“是正行道”。人就是这样审察、深究之后,就是于应生净信之处显示净信者。

165Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṃ micchāpaṭipannānaṃ titthiyānaṃ titthiyasāvakānaṃ avaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘duppaṭipannā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipannānaṃ sammāpaṭipannānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ vaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘suppaṭipannā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya appasādaṃ janeti – ‘‘duppaṭipadā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti. Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya pasādaṃ janeti – ‘‘suppaṭipadā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti.
166已对照

一百六十六、人怎样是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者,却不是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者呢?此处有一种人,[于所说的人]称赞[之处]也存在,毁谤[之处]也存在。凡在那里的毁谤,他适时地以真实、如实[之言]说它;凡在那里的称赞,他不适时地以真实、如实[之言]说它。人就是这样是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者,却不是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者。

人怎样是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者,却不是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者呢?此处有一种人,[于所说的人]称赞[之处]也存在,毁谤[之处]也存在。凡在那里的称赞,他适时地以真实、如实[之言]说它;凡在那里的毁谤,他不适时地以真实、如实[之言]说它。人就是这样是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者,却不是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者。

人怎样既是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者,也是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者呢?此处有一种人,[于所说的人]称赞[之处]也存在,毁谤[之处]也存在。凡在那里的毁谤,他适时地以真实、如实[之言]说它;凡在那里的称赞,他也适时地以真实、如实[之言]说它。于此,他是为了那问题的解答而知时者。人就是这样既是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者,也是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者。

人怎样既不是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者,也不是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者呢?此处有一种人,[于所说的人]称赞[之处]也存在,毁谤[之处]也存在。凡在那里的毁谤,他不适时地以真实、如实[之言]说它;凡在那里的称赞,他也不适时地以真实、如实[之言]说它。他住于舍,具念、正知。人就是这样既不是对应受毁谤者适时地以真实、如实[之言]说毁谤者,也不是对应受称赞者适时地以真实、如实[之言]说称赞者。

166Kathañca puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha avaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yo tattha vaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Evaṃ puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Kathañca puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha vaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yo tattha avaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Evaṃ puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Kathañca puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha avaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yopi tattha vaṇṇo tampi bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Tatra kālaññū hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Evaṃ puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Kathañca puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha avaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yopi tattha vaṇṇo tampi na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena.
167已对照

一百六十七、哪种人是依奋起之果而活者而非依福之果而活者呢?凡是在奋起、努力、精勤时有活命生起,而不是由福[生起]的人——这种人称为“依奋起之果而活者而非依福之果而活者”。

哪种人是依福之果而活者而非依奋起之果而活者呢?以他化自在天诸天为始,其上的诸天是依福之果而活者,不是依奋起之果而活者。

哪种人既是依奋起之果而活者也是依福之果而活者呢?凡是在奋起、努力、精勤时有活命生起,也由福[生起]的人——这种人称为“既是依奋起之果而活者也是依福之果而活者”。

哪种人是既非依奋起之果而活者也非依福之果而活者呢?地狱众生既非依奋起之果而活者也非依福之果而活者。

167Katamo ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī? Yassa puggalassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati, no puññato – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘uṭṭhānaphalūpajīvī, no puññaphalūpajīvī’’. Katamo ca puggalo puññaphalūpajīvī no uṭṭhānaphalūpajīvī? Paranimmitavasavattī deve [paranimmitavasavattideve (sī. syā.)] upādāya tatūpari devā puññaphalūpajīvino na uṭṭhānaphalūpajīvino. Katamo ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca? Yassa puggalassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati puññato ca – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca’’. Katamo ca puggalo neva uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī? Nerayikā neva uṭṭhānaphalūpajīvino no puññaphalūpajīvino.
168已对照

一百六十八、人怎样是暗而趣暗者呢?此处有一种人,生于卑下的家族——旃陀罗家、猎师家、竹匠家、车匠家或补羯娑家——贫穷、饮食匮乏、生计艰难,在那里衣食难以得到。而且他丑陋、难看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛脚、或半身不遂,得不到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。他以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行了,身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。人就是这样是暗而趣暗者。

人怎样是暗而趣明者呢?此处有一种人,生于卑下的家族——旃陀罗家、猎师家、竹匠家、车匠家或补羯娑家——贫穷、饮食匮乏、生计艰难,在那里衣食难以得到。而且他丑陋、难看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛脚、或半身不遂,得不到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行善行,以语行善行,以意行善行。他以身行善行、以语行善行、以意行善行了,身坏命终之后,投生于善趣、天界。人就是这样是暗而趣明者。

人怎样是明而趣暗者呢?此处有一种人,生于高贵的家族——刹帝利大富家、婆罗门大富家或居士大富家——富裕、有大财富、有大财货、有丰厚的金银、有丰厚的钱财资具、有丰厚的钱财谷物。而且他端正、可观、令人净信,具足最上的肤色之妙,得到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。他以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行了,身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。人就是这样是明而趣暗者。

人怎样是明而趣明者呢?此处有一种人,生于高贵的家族——刹帝利大富家、婆罗门大富家或居士大富家——富裕、有大财富、有大财货、有丰厚的金银、有丰厚的钱财资具、有丰厚的钱财谷物。而且他端正、可观、令人净信,具足最上的肤色之妙,得到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行善行,以语行善行,以意行善行。他以身行善行、以语行善行、以意行善行了,身坏命终之后,投生于善趣、天界。人就是这样是明而趣明者。

168Kathañca puggalo tamo hoti tamaparāyano? Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti – caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule [veṇakule (sī. syā.)] vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde [daḷidde (sī.) passa aṅguttaranikāye] appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo tamo hoti tamaparāyano. Kathañca puggalo tamo hoti jotiparāyano? Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti – caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo tamo hoti jotiparāyano. Kathañca puggalo joti hoti tamaparāyano? Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti – khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo joti hoti tamaparāyano. Kathañca puggalo joti hoti jotiparāyano? Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti – khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo joti hoti jotiparāyano.
169已对照

一百六十九、人怎样是低而低者……乃至……人就是这样是低而低者。

人怎样是低而高者……乃至……人就是这样是低而高者。

人怎样是高而低者……乃至……人就是这样是高而低者。

人怎样是高而高者……乃至……人就是这样是高而高者。

169Kathañca puggalo oṇatoṇato hoti…pe… evaṃ puggalo oṇatoṇato hoti. Kathañca puggalo oṇatuṇṇato hoti…pe… evaṃ puggalo oṇatuṇṇato hoti. Kathañca puggalo uṇṇatoṇato hoti…pe… evaṃ puggalo uṇṇatoṇato hoti. Kathañca puggalo uṇṇatuṇṇato hoti…pe… evaṃ puggalo uṇṇatuṇṇato hoti.
170已对照

一百七十、此中哪四种人是以树为喻的人呢?有四种树:边材而以心材为眷属的、心材而以边材为眷属的、边材而以边材为眷属的、心材而以心材为眷属的。同样,世间有这四种以树为喻的人存在、可得。哪四种[人]呢?边材而以心材为眷属的、心材而以边材为眷属的、边材而以边材为眷属的、心材而以心材为眷属的。

人怎样是边材而以心材为眷属的呢?此处有一种人,破戒、有恶法;而他的会众具戒、有善法。人就是这样是边材而以心材为眷属的。犹如那边材而以心材为眷属的树,这个人与它相似。

人怎样是心材而以边材为眷属的呢?此处有一种人,具戒、有善法;而他的会众破戒、有恶法。人就是这样是心材而以边材为眷属的。犹如那心材而以边材为眷属的树,这个人与它相似。

人怎样是边材而以边材为眷属的呢?此处有一种人,破戒、有恶法;他的会众也破戒、有恶法。人就是这样是边材而以边材为眷属的。犹如那边材而以边材为眷属的树,这个人与它相似。

人怎样是心材而以心材为眷属的呢?此处有一种人,具戒、有善法;他的会众也具戒、有善法。人就是这样是心材而以心材为眷属的。犹如那心材而以心材为眷属的树,这个人与它相似。这就是世间存在、可得的四种以树为喻的人。

170Tattha katame cattāro rukkhūpamā puggalā? Cattāro rukkhā – pheggu sāraparivāro, sāro phegguparivāro, pheggu phegguparivāro, sāro sāraparivāro. Evamevaṃ cattārome rukkhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Pheggu sāraparivāro, sāro phegguparivāro, pheggu phegguparivāro, sāro sāraparivāro. Kathañca puggalo pheggu hoti sāraparivāro? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, parisā ca khvassa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā. Evaṃ puggalo pheggu hoti sāraparivāro. Seyyathāpi so rukkho pheggu sāraparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo sāro hoti phegguparivāro? Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, parisā ca khvassa hoti dussīlā pāpadhammā. Evaṃ puggalo sāro hoti phegguparivāro. Seyyathāpi so rukkho sāro phegguparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pheggu hoti phegguparivāro? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, parisāpissa hoti dussīlā pāpadhammā. Evaṃ puggalo pheggu hoti phegguparivāro. Seyyathāpi so rukkho pheggu phegguparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo sāro hoti sāraparivāro? Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, parisāpissa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā. Evaṃ puggalo sāro hoti sāraparivāro. Seyyathāpi so rukkho sāro sāraparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro rukkhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
171已对照

一百七十一、哪种人是以色为量而于色净信者呢?此处有一种人,见了[身]高,或见了[身]围,或见了形貌,或见了圆满,就于其中取量而生起净信。这种人称为“以色为量而于色净信者”。

哪种人是以声为量而于声净信者呢?此处有一种人,由他人的赞叹、他人的称扬、他人的称赞、他人的传扬美名,就于其中取量而生起净信。这种人称为“以声为量而于声净信者”。

171Katamo ca puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno? Idhekacco puggalo ārohaṃ vā passitvā pariṇāhaṃ vā passitvā saṇṭhānaṃ vā passitvā pāripūriṃ vā passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno. Katamo ca puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno? Idhekacco puggalo paravaṇṇanāya parathomanāya parapasaṃsanāya paravaṇṇahārikāya [paravaṇṇahāriyā (sī.)] tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno.
172已对照

一百七十二、哪种人是以粗陋为量而于粗陋净信者呢?此处有一种人,见了粗陋的衣,或见了粗陋的钵,或见了粗陋的住处,或见了种种难行之行,就于其中取量而生起净信。这种人称为“以粗陋为量而于粗陋净信者”。

哪种人是以法为量而于法净信者呢?此处有一种人,见了戒,或见了定,或见了慧,就于其中取量而生起净信。这种人称为“以法为量而于法净信者”。

172Katamo ca puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno? Idhekacco puggalo cīvaralūkhaṃ vā passitvā pattalūkhaṃ vā passitvā senāsanalūkhaṃ vā passitvā vividhaṃ vā dukkarakārikaṃ passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno. Katamo ca puggalo dhammappamāṇo dhammappasanno? Idhekacco puggalo sīlaṃ vā passitvā samādhiṃ vā passitvā paññaṃ vā passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo dhammappamāṇo dhammappasanno.
173已对照

一百七十三、人怎样为自利而行道,不为他利呢?此处有一种人,自己具足戒,却不劝导他人于戒具足;自己具足定,却不劝导他人于定具足;自己具足慧,却不劝导他人于慧具足;自己具足解脱,却不劝导他人于解脱具足;自己具足解脱知见,却不劝导他人于解脱知见具足。人就是这样为自利而行道,不为他利。

人怎样为他利而行道,不为自利呢?此处有一种人,自己不具足戒,却劝导他人于戒具足;自己不具足定,却劝导他人于定具足;自己不具足慧,却劝导他人于慧具足;自己不具足解脱,却劝导他人于解脱具足;自己不具足解脱知见,却劝导他人于解脱知见具足。人就是这样为他利而行道,不为自利。

人怎样既为自利而行道,也为他利呢?此处有一种人,自己具足戒,也劝导他人于戒具足;自己具足定,也劝导他人于定具足;自己具足慧,也劝导他人于慧具足;自己具足解脱,也劝导他人于解脱具足;自己具足解脱知见,也劝导他人于解脱知见具足。人就是这样既为自利而行道,也为他利。

人怎样既不为自利而行道,也不为他利呢?此处有一种人,自己不具足戒,也不劝导他人于戒具足;自己不具足定,也不劝导他人于定具足;自己不具足慧,也不劝导他人于慧具足;自己不具足解脱,也不劝导他人于解脱具足;自己不具足解脱知见,也不劝导他人于解脱知见具足。人就是这样既不为自利而行道,也不为他利。

173Kathañca puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya? Idhekacco puggalo attanā sīlasampanno hoti, no paraṃ sīlasampadāya samādapeti; attanā samādhisampanno hoti, no paraṃ samādhisampadāya samādapeti; attanā paññāsampanno hoti, no paraṃ paññāsampadāya samādapeti; attanā vimuttisampanno hoti, no paraṃ vimuttisampadāya samādapeti; attanā vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, no paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Kathañca puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya? Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti, paraṃ sīlasampadāya samādapeti; attanā na samādhisampanno hoti, paraṃ samādhisampadāya samādapeti; attanā na paññāsampanno hoti, paraṃ paññāsampadāya samādapeti; attanā na vimuttisampanno hoti, paraṃ vimuttisampadāya samādapeti; attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya. Kathañca puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca? Idhekacco puggalo attanā ca sīlasampanno hoti, parañca sīlasampadāya samādapeti; attanā ca samādhisampanno hoti, parañca samādhisampadāya samādapeti; attanā ca paññāsampanno hoti, parañca paññāsampadāya samādapeti; attanā ca vimuttisampanno hoti, parañca vimuttisampadāya samādapeti; attanā ca vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, parañca vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca. Kathañca puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya? Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti, no paraṃ sīlasampadāya samādapeti; attanā na samādhisampanno hoti, no paraṃ samādhisampadāya samādapeti; attanā na paññāsampanno hoti, no paraṃ paññāsampadāya samādapeti; attanā na vimuttisampanno hoti, no paraṃ vimuttisampadāya samādapeti; attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, no paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya.
174已对照

一百七十四、人怎样是自苦者、从事自我折磨之行呢?此处有一种人,是裸行者(acelaka),行为无拘,舔手[而食],[被唤]“来吧,尊者”而不来,[被唤]“请住,尊者”而不住,不领受特地持来的[食物],不领受特为[他]而作的[食物],不领受邀请。他不从锅口领受,不从盆口领受,不[领受]隔着门槛的、不[领受]隔着棍杖的、不[领受]隔着杵的[食物],不[领受]二人共食时[其中一人所施]的,不[领受]孕妇的,不[领受]哺乳妇的,不[领受]正与男子相处的妇人的,不[领受]募集共煮的,不[领受]有狗守候之处的,不[领受]苍蝇成群飞集之处的;不[食]鱼,不[食]肉,不饮谷酒,不[饮]花果酒,不饮糠水。他或是一家[乞食]者、一团[食]者,或是二家[乞食]者、二团[食]者……乃至……或是七家[乞食]者、七团[食]者;他以一施钵[之食]维生,以二施钵[之食]维生……乃至……以七施钵[之食]维生;他隔一日进一次食,隔二日进一次食……乃至……隔七日进一次食。他就这样住于修习甚至半月一次的定期进食(pariyāyabhattabhojana)之行。他或以菜蔬为食,或以稷米为食,或以野生稻为食,或以皮屑为食,或以水藻为食,或以米糠为食,或以锅巴为食,或以胡麻渣为食,或以草为食,或以牛粪为食;以林中的根果为食而维生,食自落之果。他也穿麻衣,也穿麻混织衣,也穿裹尸布衣,也穿粪扫衣,也穿树皮衣,也穿羚羊皮,也穿羚羊皮条衣,也穿吉祥草衣,也穿树皮纤维衣,也穿木片衣,也穿人发毯,也穿马尾毛毯,也穿枭羽衣;他是拔除须发者,住于拔除须发之行;他是常立者,拒绝座位;他是蹲踞者,住于蹲踞精勤之行;他是卧刺者,在刺床上安置卧处;他住于以傍晚为第三次的入水之行。他就这样住于修习种种炙烤、逼迫身体之行。人就是这样是自苦者、从事自我折磨之行。

174Kathañca puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto? Idhekacco puggalo acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano [hatthāvalekhano (syā.)], naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā [kalopimukhā (sī. syā.) ma. ni. 2.7] paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya, na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivati. So ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko…pe… sattāgāriko vā hoti sattālopiko; ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti…pe… sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti, dvīhikampi [dvāhikampi (sī.)] āhāraṃ āhāreti…pe… sattāhikampi āhāraṃ āhāreti. Iti evarūpaṃ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho vā hoti nīvārabhakkho vā hoti daddulabhakkho vā hoti haṭabhakkho vā hoti kaṇabhakkho vā hoti ācāmabhakkho vā hoti piññākabhakkho vā hoti tiṇabhakkho vā hoti gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṃsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi dhāreti ajinampi dhāreti ajinakkhipampi dhāreti kusacīrampi dhāreti vākacīrampi dhāreti phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti vāḷakambalampi dhāreti ulūkapakkhampi [ulukapakkhampi (sī. syā.)] dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti, sāyatatiyakampi [sāyaṃtatiyakampi (syā. ka.) ma. ni. 2.7] udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Iti evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati. Evaṃ puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto.
175已对照

一百七十五、人怎样是苦他者、从事折磨他人之行呢?此处有一种人,是屠羊者、屠猪者、捕鸟者、猎兽者、残暴者、渔夫、盗贼、刽子手、屠牛者、狱吏,以及其他凡作残酷行业者。人就是这样是苦他者、从事折磨他人之行。

175Kathañca puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idhekacco puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro coraghātako goghātako bandhanāgāriko, ye vā panaññepi keci kurūrakammantā. Evaṃ puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto.
176已对照

一百七十六、人怎样既是自苦者、从事自我折磨之行,又是苦他者、从事折磨他人之行呢?此处有一种人,是已灌顶的刹帝利王,或是大富婆罗门。他在城的东方造了一座新的祭堂(sandhāgāra)之后,剃除须发,穿上带蹄的羚羊皮,以熟酥与油涂身,以鹿角搔背,与王后及国师婆罗门一同进入祭堂。他在那里于未铺[垫]、以青[草]涂覆的地上安置卧处。一头有同色小牛的母牛,其第一个乳房中所有的乳,国王以之维生;第二个乳房中所有的乳,王后以之维生;第三个乳房中所有的乳,国师婆罗门以之维生;第四个乳房中所有的乳,以之供火;其余的[乳],小牛以之维生。他这样说——“要杀这么多公牛以供祭祀,要杀这么多小公牛以供祭祀,要杀这么多小母牛以供祭祀,要杀这么多山羊以供祭祀,要杀这么多公绵羊以供祭祀,(要杀这么多马以供祭祀,)要为祭柱而砍伐这么多树木,要为铺祭草而割刈这么多吉祥草。”凡他那些称为奴仆、仆役或佣工的人们,他们也受刑杖胁迫、受怖畏胁迫,泪流满面地哭泣着做准备工作。人就是这样既是自苦者、从事自我折磨之行,又是苦他者、从事折磨他人之行。

176Kathañca puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idhekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto [muddhābhisitto (syā. ka.)] brāhmaṇo vā mahāsālo. So puratthimena narassa navaṃ sandhāgāraṃ [santāgāraṃ (syā.), yaññāgāraṃ (sī.)] kārāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kharājinaṃ [khurājinaṃ (syā. ka.)] nivāsetvā sappitelena kāyaṃ abbhañjitvā migavisāṇena piṭṭhiṃ kaṇḍuvamāno [kaṇḍūyamāno (sī.)] sandhāgāraṃ pavisati saddhiṃ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena. So tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṃ kappeti. Ekissā gāviyā sarūpavacchāya yaṃ ekasmiṃ thane khīraṃ hoti tena rājā yāpeti, yaṃ dutiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena mahesī yāpeti, yaṃ tatiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpeti, yaṃ catutthasmiṃ thane khīraṃ hoti tena aggiṃ juhati, avasesena vacchako yāpeti. So evamāha – ‘‘ettakā usabhā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya, ettakā ajā haññantu yaññatthāya, ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya, (ettakā assā haññantu yaññatthāya) [( ) natthi sīhaḷapotthake. majjhimanikāye kandarakasuttepi evameva] ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya, ettakā dabbhā lūyantu barihisatthāyā’’ti [parihiṃsatthāyāti (sī. syā. ka.) ma. ni. 2.9]. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti. Evaṃ puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.
177已对照

一百七十七、人怎样既不是自苦者、不从事自我折磨之行,也不是苦他者、不从事折磨他人之行呢?他不自苦、不苦他,就在现法中无饥渴、已寂灭、已清凉,领受乐,以已成梵的自身而住。

在此,如来出现于世间,是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。居士、居士之子,或出生于其他某个家族者听闻那法。他听闻那法之后,获得对如来的信心。他具足如此获得的信心,这样思察——“在家生活是狭窄的尘垢之道,出家则是空旷开阔的。住在家中,不容易行持完全圆满、完全清净、如磨光的螺贝般的梵行。我何不剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者呢?”后来某个时候,他舍弃少量财产或舍弃大量财产,舍弃少数亲眷或舍弃众多亲眷,剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者。

177Kathañca puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto? So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. Idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’’nti! So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati.
178已对照

一百七十八、他如此出家之后,具足比丘们的学处与共住,舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住。

舍断不与取,远离不与取,只取所与,只期待所与;他以非盗贼、清净的自身而住。

舍断非梵行,是梵行者,远行[于非梵行之外],远离在俗之法——淫欲。

舍断虚妄语,远离虚妄语,是说真实语者、以真实连结真实者、坚定者、可信赖者、不欺世间者。

舍断离间语,远离离间语;从这里听到的不去那里说以离间这些人,或从那里听到的不来这里说以离间那些人。他就这样使分裂者和合、使和合者[更]相应,乐于和合,喜于和合,欣于和合,是说能成就和合之语者。

舍断粗恶语,远离粗恶语;凡是无瑕、悦耳、可爱、沁入人心、文雅、为众人所喜、为众人所意的语言,他便是说这样语言者。

舍断杂秽语,远离杂秽语,是应时而说者、说真实者、说义利者、说法者、说律者;他是说值得藏于心中之语者,[所说]应时、有依据、有分限、具足义利。

178So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati. Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharati. Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī [anācārī (ka.)] paṭivirato methunā gāmadhammā. Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti, kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ.
179已对照

一百七十九、他远离损害种子类与草木类,是一食者、止于[非]夜食者、远离非时食者。远离观看歌舞奏乐等违逆之事,远离佩戴、装饰、涂饰花鬘香料脂粉之处,远离高床大床,远离接受金银。

远离接受生谷,远离接受生肉,远离接受妇女童女,远离接受婢奴,远离接受山羊与绵羊,远离接受鸡与猪,远离接受象、牛、马与母马,远离接受田地与地产,远离受使传信与跑腿,远离买卖,远离假秤、假称、假量,远离贿赂、欺诈、诈伪、行骗,远离砍杀、杀害、绑缚、拦路抢劫、掠夺、暴力行为。

179So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti, ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā, naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti, mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti, uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti, jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, itthikumārikāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti, kayavikkayā paṭivirato hoti, tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti, ukkoṭanavañcananikatisāciyogā [… sāviyogā (syā. ka.)] paṭivirato hoti, chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
180已对照

一百八十、他满足于护身之衣、护腹之施食。无论他去往何处,都只随身携带[这些]而行。犹如有翼之鸟,无论飞往何处,都只以自己的双翼为负担而飞;正是如此,比丘满足于护身之衣、护腹之施食,无论他去往何处,都只随身携带[这些]而行。他具足这圣洁的戒蕴,内心感受无过失之乐。

180So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati, seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti. Evamevaṃ bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
181已对照

一百八十一、他以眼见色后,不取于相,不取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护眼根,致力于眼根的律仪。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,不取于相,不取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护意根,致力于意根的律仪。他具足这圣洁的根律仪,内心感受无染污之乐。

181So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati; sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
182已对照

一百八十二、他在前进、返回时保持正知,向前看、向旁看时保持正知,屈、伸[肢体]时保持正知,持僧伽梨、钵与衣时保持正知,食、饮、嚼、尝时保持正知,大便、小便时保持正知,行走、站立、坐着、睡眠、觉醒、说话、沉默时保持正知。

他具足这圣洁的戒蕴,具足这圣洁的根律仪,具足这圣洁的念与正知,具足这圣洁的知足之后,前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆。他于食后从托钵处返回,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他舍断对世间的贪欲,以离贪欲之心而住,使心从贪欲中净化。舍断瞋恚与恼恨,以无瞋之心而住,怀着利益、悲悯一切众生生命之心,使心从瞋恚与恼恨中净化。舍断昏沉睡眠,离昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心从昏沉睡眠中净化。舍断掉举追悔,不掉举而住,内心寂静,使心从掉举追悔中净化。舍断疑,度脱疑惑而住,对诸善法不再犹豫,使心从疑中净化。

182So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato [passa ma. ni. 2 kandarakasutte; a. ni. 1 attantapasutte ca] vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti; byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti; thinamiddhaṃ [thīnamiddhaṃ (sī. syā.)] pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti; uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti; vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
183已对照

一百八十三、他舍断这五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——之后,已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅;寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅;离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:“舍、具念、乐住。”成就并住于第三禅;舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅。

当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,他引导心、使心转向于宿住随念智。他回忆起许多种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十万生、许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫——“我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到那里。在那里又有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到这里。”如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。

183So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
184已对照

一百八十四、当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,他引导心、使心转向于众生死生智。他以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去——“这些众生确实具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤圣者,持邪见,受持邪见之业;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。而这些众生具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤圣者,持正见,受持正见之业;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。”如此,他以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去。

184So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā, vacīduccaritena samannāgatā, manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṃ upavādakā, micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti. So iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
185已对照

一百八十五、当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,他引导心、使心转向于漏尽智。他如实了知“此是苦”,如实了知“此是苦之集”,如实了知“此是苦之灭”,如实了知“此是导至苦灭之道”;如实了知“此是诸漏”,如实了知“此是漏之集”,如实了知“此是漏之灭”,如实了知“此是导至漏灭之道”。当他如此知、如此见时,心从欲漏解脱,心从有漏解脱,心从无明漏解脱;于解脱时,有“已解脱”之智。他了知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”人就是这样既不是自苦者、不从事自我折磨之行,也不是苦他者、不从事折磨他人之行。他不自苦、不苦他,就在现法中无饥渴、已寂灭、已清凉,领受乐,以已成梵的自身而住。

185So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ime āsavā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ āsavasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ āsavanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti pajānāti. Evaṃ puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.
186已对照

一百八十六、哪种人是有贪者呢?凡是贪未断的人——这种人称为“有贪者”。

哪种人是有瞋者呢?凡是瞋未断的人——这种人称为“有瞋者”。

哪种人是有痴者呢?凡是痴未断的人——这种人称为“有痴者”。

哪种人是有慢者呢?凡是慢未断的人——这种人称为“有慢者”。

186Katamo ca puggalo sarāgo? Yassa puggalassa rāgo appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sarāgo’’. Katamo ca puggalo sadoso? Yassa puggalassa doso appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sadoso’’. Katamo ca puggalo samoho? Yassa puggalassa moho appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samoho’’. Katamo ca puggalo samāno? Yassa puggalassa māno appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samāno’’.
187已对照

一百八十七、人怎样是内心之止的获得者,不是增上慧法观的获得者呢?此处有一种人,是色俱行或无色俱行诸等至的获得者,不是出世间道或果的获得者。人就是这样是内心之止的获得者,不是增上慧法观的获得者。

人怎样是增上慧法观的获得者,不是内心之止的获得者呢?此处有一种人,是出世间道或果的获得者,不是色俱行或无色俱行诸等至的获得者。人就是这样是增上慧法观的获得者,不是内心之止的获得者。

人怎样既是内心之止的获得者,也是增上慧法观的获得者呢?此处有一种人,是色俱行或无色俱行诸等至的获得者,[也]是出世间道或果的获得者。人就是这样既是内心之止的获得者,也是增上慧法观的获得者。

人怎样既不是内心之止的获得者,也不是增上慧法观的获得者呢?此处有一种人,既不是色俱行或无色俱行诸等至的获得者,也不是出世间道或果的获得者。人就是这样既不是内心之止的获得者,也不是增上慧法观的获得者。

187Kathañca puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya? Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā. Evaṃ puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya. Kathañca puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa? Idhekacco puggalo lābhī hoti lokuttaramaggassa vā phalassa vā, na lābhī rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ. Evaṃ puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa. Kathañca puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya? Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā. Evaṃ puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya. Kathañca puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya? Idhekacco puggalo neva lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā. Evaṃ puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya.
188已对照

一百八十八、哪种人是顺流而行的人呢?此处有一种人,受用诸欲,并造恶业。这种人称为“顺流而行的人”。

哪种人是逆流而行的人呢?此处有一种人,不受用诸欲,也不造恶业。他虽带着苦、带着忧,满面流泪而哭泣,[仍]行圆满、清净的梵行。这种人称为“逆流而行的人”。

哪种人是自身住立的人呢?此处有一种人,由于五下分结的灭尽,成为化生者,在那里般涅槃,不再从彼世间还来。这种人称为“自身住立的人”。

哪种人是已渡、到彼岸、站在陆地上的婆罗门呢?此处有一种人,由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。这种人称为“已渡、到彼岸、站在陆地上的婆罗门”。

188Katamo ca puggalo anusotagāmī? Idhekacco puggalo kāme ca paṭisevati pāpañca kammaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anusotagāmī’’. Katamo ca puggalo paṭisotagāmī? Idhekacco puggalo kāme ca na paṭisevati pāpañca kammaṃ na karoti. So sahāpi dukkhena sahāpi domanassena assumukhenapi rudamāno paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘paṭisotagāmī’’. Katamo ca puggalo ṭhitatto? Idhekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ṭhitatto’’. Katamo ca puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo? Idhekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
189已对照

一百八十九、人怎样是少闻而所闻未到达[义]者呢?此处有一种人的所闻是少的——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他就那少许的所闻,不是了知义、了知法而行法随法者。人就是这样是少闻而所闻未到达[义]者。

人怎样是少闻而所闻已到达[义]者呢?此处有一种人的所闻是少的——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他就那少许的所闻,是了知义、了知法而行法随法者。人就是这样是少闻而所闻已到达[义]者。

人怎样是多闻而所闻未到达[义]者呢?此处有一种人的所闻是多的——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他就那众多的所闻,不是了知义、了知法而行法随法者。人就是这样是多闻而所闻未到达[义]者。

人怎样是多闻而所闻已到达[义]者呢?此处有一种人的所闻是多的——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。他就那众多的所闻,是了知义、了知法而行法随法者。人就是这样是多闻而所闻已到达[义]者。

189Kathañca puggalo appassuto hoti sutena anupapanno? Idhekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa appakassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno [na dhammamaññāya na dhammānudhammapaṭipanno (syā.), na dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno (ka.)] hoti. Evaṃ puggalo appassuto hoti sutena anupapanno. Kathañca puggalo appassuto hoti sutena upapanno? Idhekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa appakassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti. Evaṃ puggalo appassuto hoti sutena upapanno. Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno? Idhekaccassa puggalassa bahukaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa bahukassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti. Evaṃ puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno. Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena upapanno? Idhekaccassa puggalassa bahukaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa bahukassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti. Evaṃ puggalo bahussuto hoti sutena upapanno.
190已对照

一百九十、哪种人是不动沙门呢?此处有一种人,由于三结的灭尽,成为须陀洹,不堕恶趣,[趣向]决定,以正觉为归趣。这种人称为“不动沙门”。

哪种人是红莲沙门呢?此处有一种人,由于三结的灭尽、贪瞋痴的薄弱,成为斯陀含,只来此世间一次,便作苦的终结。这种人称为“红莲沙门”。

哪种人是白莲沙门呢?此处有一种人,由于五下分结的灭尽,成为化生者,在那里般涅槃,不再从彼世间还来。这种人称为“白莲沙门”。

哪种人是沙门中的柔软沙门呢?此处有一种人,由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。这种人称为“沙门中的柔软沙门”。

190Katamo ca puggalo samaṇamacalo? Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇamacalo’’. Katamo ca puggalo samaṇapadumo? Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇapadumo’’. Katamo ca puggalo samaṇapuṇḍarīko? Idhekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇapuṇḍarīko’’. Katamo ca puggalo samaṇesu samaṇasukhumālo? Idhekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇesu samaṇasukhumālo’’ti.
已对照

四法的解说。