快乐巴利palinanda.cc

分别论·小事分别 Khuddakavatthuvibhaṅgo 1. Ekakamātikā

本经目录小事分别终。

832已对照

十七、小事分别

一、一法论母

八百三十二、(一)生憍(二)种姓憍(三)无病憍(四)少壮憍(五)活命憍(六)利养憍(七)恭敬憍(八)尊重憍(九)推崇憍(十)眷属憍(十一)财物憍(十二)容色憍(十三)多闻憍(十四)辩才憍(十五)阅历长久憍(十六)常乞食憍(十七)不被轻视憍(十八)威仪憍(十九)神通憍(二十)名声憍(二十一)戒憍(二十二)禅憍(二十三)技艺憍(二十四)身高憍(二十五)身围憍(二十六)形貌憍(二十七)圆满憍(二十八)憍(二十九)放逸(三十)顽固(三十一)激愤(三十二)过欲(三十三)大欲(三十四)恶欲(三十五)矫饰(三十六)贪求絮叨(三十七)轻躁(三十八)不相宜的行止(三十九)不乐(四十)懈怠(四十一)频申(四十二)食后困顿(四十三)心的退缩(四十四)诡诈(四十五)虚谈(四十六)现相(四十七)激磨(四十八)以利求利(四十九)“我是更胜的”之慢(五十)“我是相等的”之慢(五十一)“我是更劣的”之慢(五十二)更胜者的“我是更胜的”之慢(五十三)更胜者的“我是相等的”之慢(五十四)更胜者的“我是更劣的”之慢(五十五)相等者的“我是更胜的”之慢(五十六)相等者的“我是相等的”之慢(五十七)相等者的“我是更劣的”之慢(五十八)更劣者的“我是更胜的”之慢(五十九)更劣者的“我是相等的”之慢(六十)更劣者的“我是更劣的”之慢(六十一)慢(六十二)过慢(六十三)慢过慢(六十四)卑慢(六十五)增上慢(六十六)我慢(六十七)邪慢(六十八)亲族寻(六十九)国土寻(七十)不死寻(七十一)与怜悯他人相应的寻(七十二)与利养、恭敬、名声相应的寻(七十三)与不被轻视相应的寻

832(1)Jātimado (2)gottamado (3)ārogyamado (4)yobbanamado (5)jīvitamado (6)lābhamado (7)sakkāramado (8) garukāramado (9) purekkhāramado (10) parivāramado (11) bhogamado (12) vaṇṇamado (13) sutamado (14) paṭibhānamado (15) rattaññumado (16) piṇḍapātikamado (17) anavaññātamado (18) iriyāpathamado (19) iddhimado (20) yasamado (21) sīlamado (22) jhānamado (23) sippamado (24) ārohamado (25) pariṇāhamado (26) saṇṭhānamado (27) pāripūrimado (28)mado (29) pamādo (30) thambho (31) sārambho (32) atricchatā (33)mahicchatā (34) pāpicchatā (35) siṅgaṃ (36) tintiṇaṃ (37) cāpalyaṃ (38)asabhāgavutti (39) arati (40) tandī (41) vijambhitā (42) bhattasammado (43) cetaso ca līnattaṃ [cetaso līnattaṃ (syā.)] (44) kuhanā (45) lapanā (46) nemittikatā (47)nippesikatā (48) lābhena lābhaṃ nijigīsanatā [nijigiṃsanatā (sī.), jigiṃsanatā (syā.)] (49) seyyohamasmīti māno (50) sadisohamasmīti māno (51) hīno hamasmīti māno (52) seyyassa seyyohamasmīti māno (53) seyyassa sadisohamasmīti māno (54) seyyassa hīnohamasmīti māno (55) sadisassa seyyohamasmīti māno (56) sadisassa sadisohamasmīti māno (57) sadisassa hīnohamasmīti māno (58) hīnassa seyyohamasmīti māno (59) hīnassa sadisohamasmīti māno (60) hīnassa hīnohamasmīti māno (61) māno (62) atimāno (63) mānātimāno (64) omāno (65)adhimāno (66) asmimāno (67) micchāmāno (68) ñātivitakko (69)janapadavitakko (70) amaravitakko (71) parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko (72) lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko (73) anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko
833已对照

一法。

二、二法论母

八百三十三、(一)忿与恨(二)覆蔑与攀齐(三)嫉与悭(四)诳与谄(五)无明与有爱(六)有见与无有见(七)常见与断见(八)有边见与无边见(九)随前际见与随后际见(十)无惭与无愧(十一)难受劝性与恶友性(十二)不正直与不柔软(十三)不忍耐与不柔和(十四)不和蔼语与不亲厚(十五)于诸根不守护根门与于食不知量(十六)失念与不正知(十七)戒的失坏与见的失坏(十八)内结与外结

833(1) Kodho ca upanāho ca (2) makkho ca paḷāso [palāso (sī. syā.)] ca (3) issā ca macchariyañca (4) māyā ca sāṭheyyañca (5) avijjā ca bhavataṇhā ca (6) bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca (7) sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca (8) antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca (9) pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca (10) ahirikañca anottappañca (11) dovacassatā ca pāpamittatā ca (12) anajjavo ca amaddavo ca (13) akkhanti ca asoraccañca (14) asākhalyañca appaṭisanthāro ca (15)indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca (16) muṭṭhassaccañca asampajaññañca (17) sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca (18) ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca
834已对照

二法。

三、三法论母

八百三十四、(一)三不善根(二)三不善寻(三)三不善想(四)三不善界(五)三恶行(六)三漏(七)三结(八)三渴爱(九)另有三渴爱(十)另有三渴爱(十一)三求(十二)三慢类(十三)三怖畏(十四)三暗(十五)三外道处(十六)三障(十七)三秽(十八)三垢(十九)三不平(二十)另有三不平(二十一)三火(二十二)三浊(二十三)另有三浊(二十四)乐味见、随我见、邪见(二十五)不乐、恼害、非法行(二十六)难受劝性、恶友性、种种想(二十七)掉举、懈怠、放逸(二十八)不知足、不正知性、大欲(二十九)无惭、无愧、放逸(三十)不尊重、难受劝性、恶友性(三十一)无信、不宽仁、懈怠(三十二)掉举、不律仪、恶戒(三十三)不欲见诸圣者、不欲闻正法、诘难心性(三十四)失念、不正知、心的散乱(三十五)不如理作意、亲近邪道、心的退缩

834(1) Tīṇi akusalamūlāni (2) tayo akusalavitakkā (3) tisso akusalasaññā (4) tisso akusaladhātuyo (5) tīṇi duccaritāni (6) tayo āsavā (7) tīṇi saṃyojanāni (8) tisso taṇhā (9) aparāpi tisso taṇhā (10) aparāpi tisso taṇhā (11) tisso esanā (12) tisso vidhā (13) tīṇi bhayāni (14)tīṇi tamāni (15) tīṇi titthāyatanāni (16) tayo kiñcanā (17) tīṇi aṅgaṇāni (18) tīṇi malāni (19) tīṇi visamāni (20) aparānipi tīṇi visamāni (21) tayo aggī (22) tayo kasāvā (23) aparepi tayo kasāvā (24)assādadiṭṭhi, attānudiṭṭhi, micchādiṭṭhi (25) arati, vihesā, adhammacariyā (26)dovacassatā, pāpamittatā, nānattasaññā (27) uddhaccaṃ, kosajjaṃ, pamādo (28) asantuṭṭhitā, asampajaññatā, mahicchatā (29) ahirikaṃ, anottappaṃ, pamādo (30)anādariyaṃ, dovacassatā, pāpamittatā (31) assaddhiyaṃ, avadaññutā, kosajjaṃ (32) uddhaccaṃ, asaṃvaro, dussīlyaṃ (33) ariyānaṃ adassanakamyatā, saddhammaṃ asotukamyatā, upārambhacittatā (34) muṭṭhassaccaṃ, asampajaññaṃ, cetaso vikkhepo (35)ayoniso manasikāro, kummaggasevanā, cetaso ca līnattaṃ
835已对照

三法。

四、四法论母

八百三十五、(一)四漏(二)四系(三)四暴流(四)四轭(五)四取(六)四渴爱生起(七)四不应行(八)四颠倒(九)四非圣言说(十)另有四非圣言说(十一)四恶行(十二)另有四恶行(十三)四怖畏(十四)另有四怖畏(十五)四见

835(1) Cattāro āsavā (2) cattāro ganthā (3) cattāro oghā (4) cattāro yogā (5) cattāri upādānāni (6) cattāro taṇhuppādā (7) cattāri agatigamanāni (8) cattāro vipariyāsā [vipariyesā (sī. syā. ka.)] (9) cattāro anariyavohārā (10) aparepi cattāro anariyavohārā (11) cattāri duccaritāni (12) aparānipi cattāri duccaritāni (13)cattāri bhayāni (14) aparānipi cattāri bhayāni (15) catasso diṭṭhiyo
836已对照

四法。

五、五法论母

八百三十六、(一)五下分结(二)五上分结(三)五悭(四)五执著(五)五箭(六)五心荒芜(七)五心缚(八)五盖(九)五无间业(十)五见(十一)五怨(十二)五灾祸(十三)五不忍耐的过患(十四)五怖畏(十五)五现法涅槃论

836(1) Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni (2) pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni (3) pañca macchariyāni (4) pañca saṅgā (5) pañca sallā (6) pañca cetokhilā (7)pañca cetasovinibandhā [cetasovinibaddhā (ka.)] (8) pañca nīvaraṇāni (9) pañca kammāni ānantarikāni (10) pañca diṭṭhiyo (11) pañca verā (12) pañca byasanā (13) pañca akkhantiyā ādīnavā (14) pañca bhayāni (15) pañca diṭṭhadhammanibbānavādā
837已对照

五法。

六、六法论母

八百三十七、(一)六诤根(二)六欲贪(三)六违逆事(四)六爱身(五)六不恭敬(六)六退失法(七)另有六退失法(八)六喜悦近伺(九)六忧近伺(十)六舍近伺(十一)六依家的喜悦(十二)六依家的忧(十三)六依家的舍(十四)六见

837(1) Cha vivādamūlāni (2) cha chandarāgā (3) cha virodhavatthūni (4) cha taṇhākāyā (5) cha agāravā (6) cha parihāniyā dhammā (7) aparepi cha parihāniyā dhammā (8) cha somanassupavicārā (9) cha domanassupavicārā (10) cha upekkhupavicārā (11) cha gehasitāni somanassāni (12) cha gehasitāni domanassāni (13) cha gehasitā upekkhā (14) cha diṭṭhiyo
838已对照

六法。

七、七法论母

八百三十八、(一)七随眠(二)七结(三)七缠(四)七非正法(五)七恶行(六)七慢(七)七见

838(1) Satta anusayā (2) satta saṃyojanāni (3) satta pariyuṭṭhānāni (4)satta asaddhammā (5) satta duccaritāni (6) satta mānā (7) satta diṭṭhiyo
839已对照

七法。

八、八法论母

八百三十九、(一)八烦恼事(二)八懈怠事(三)于八世间法中心的抵触(四)八非圣言说(五)八邪性(六)八人过(七)八无想论(八)八非想非非想论

839(1) Aṭṭha kilesavatthūni (2) aṭṭha kusītavatthūni (3) aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto (4) aṭṭha anariyavohārā (5) aṭṭha micchattā (6) aṭṭha purisadosā (7) aṭṭha asaññivādā (8) aṭṭha nevasaññināsaññivādā
840已对照

八法。

九、九法论母

八百四十、(一)九嫌恨事(二)九人垢(三)九种慢(四)九以渴爱为根本的法(五)九所动摇(六)九所思量(七)九所颤动(八)九所妄衍(九)九所造作

840(1) Nava āghātavatthūni (2) nava purisamalāni (3) navavidhā mānā (4)nava taṇhāmūlakā dhammā (5) nava iñjitāni (6) nava maññitāni (7) nava phanditāni (8) nava papañcitāni (9) nava saṅkhatāni
841已对照

九法。

十、十法论母

八百四十一、(一)十烦恼事(二)十嫌恨事(三)十不善业道(四)十结(五)十邪性(六)十事邪见(七)十事边执见

841(1) Dasa kilesavatthūni (2) dasa āghātavatthūni (3) dasa akusalakammapathā (4) dasa saṃyojanāni (5) dasa micchattā (6) dasavatthukā micchādiṭṭhi (7) dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi
842已对照

十法。

八百四十二、缘于内的十八渴爱行,缘于外的十八渴爱行,把那一切合为一聚、总摄起来,有三十六渴爱行。如是,过去的三十六渴爱行,未来的三十六渴爱行,现在的三十六渴爱行,把那一切合为一聚、总摄起来,有一百零八渴爱行。以及世尊在《梵网经》解答中所说的六十二见执。

842Aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṃsa taṇhāvicaritāni honti. Iti atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭha taṇhāvicaritasataṃ hoti. Yāni ca dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā.
843已对照

论母。

一、一法的解说

(一)生憍

八百四十三、此中什么是生憍?缘于生的憍、憍着、已憍着之性、慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“生憍”。

843Tattha katamo jātimado? Jātiṃ paṭicca mado majjanā majjitattaṃ māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo [uṇṇati uṇṇāmo (syā. ka.) dha. sa. 1121] dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘jātimado’’.
844已对照

(二至二十七)种姓憍等

八百四十四、此中什么是种姓憍?缘于种姓……乃至……缘于无病……乃至……缘于少壮……乃至……缘于活命……乃至……缘于利养……乃至……缘于恭敬……乃至……缘于尊重……乃至……缘于推崇……乃至……缘于眷属……乃至……缘于财物……乃至……缘于容色……乃至……缘于多闻……乃至……缘于辩才……乃至……缘于阅历长久……乃至……缘于常乞食……乃至……缘于不被轻视……乃至……缘于威仪……乃至……缘于神通……乃至……缘于名声……乃至……缘于戒……乃至……缘于禅……乃至……缘于技艺……乃至……缘于身高……乃至……缘于身围……乃至……缘于形貌……乃至……缘于圆满的憍、憍着、已憍着之性、慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“圆满憍”。

844Tattha katamo gottamado? Gottaṃ paṭicca…pe… ārogyaṃ paṭicca…pe… yobbanaṃ paṭicca…pe… jīvitaṃ paṭicca…pe… lābhaṃ paṭicca…pe… sakkāraṃ paṭicca…pe… garukāraṃ paṭicca…pe… purekkhāraṃ paṭicca…pe… parivāraṃ paṭicca…pe… bhogaṃ paṭicca…pe… vaṇṇaṃ paṭicca…pe… sutaṃ paṭicca…pe… paṭibhānaṃ paṭicca…pe… rattaññutaṃ paṭicca…pe… piṇḍapātikattaṃ paṭicca…pe… anavaññātaṃ paṭicca…pe… iriyāpathaṃ paṭicca…pe… iddhiṃ paṭicca…pe… yasaṃ paṭicca…pe… sīlaṃ paṭicca…pe… jhānaṃ paṭicca…pe… sippaṃ paṭicca…pe… ārohaṃ paṭicca…pe… pariṇāhaṃ paṭicca…pe… saṇṭhānaṃ paṭicca…pe… pāripūriṃ paṭicca mado majjanā majjitattaṃ māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘pāripūrimado’’.
845已对照

(二十八)憍

八百四十五、此中什么是憍?凡憍、憍着、已憍着之性、慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“憍”。

845Tattha katamo mado? Yo mado majjanā majjitattaṃ māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘mado’’.
846已对照

(二十九)放逸

八百四十六、此中什么是放逸?于身恶行、或语恶行、或意恶行中,或于五欲功德中,心的放任、放任的随与;或于诸善法的修习中,不恭敬地作、不恒常地作、不坚持地作、退缩而转、放下欲性、放下轭性、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修、放逸;凡如是形相的放逸、放逸着、已放逸着之性——这称为“放逸”。

846Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ vā dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
847已对照

(三十)顽固

八百四十七、此中什么是顽固?凡顽固、顽固着、已顽固着之性、粗硬、粗恶、挺直心性、不柔软性——这称为“顽固”。

847Tattha katamo thambho? Yo thambho thambhanā thambhitattaṃ kakkhaḷiyaṃ phārusiyaṃ ujucittatā amudutā – ayaṃ vuccati ‘‘thambho’’.
848已对照

(三十一)激愤

八百四十八、此中什么是激愤?凡激愤、反激愤、激愤着、反激愤着、已反激愤着之性——这称为“激愤”。

848Tattha katamo sārambho? Yo sārambho paṭisārambho sārambhanā paṭisārambhanā paṭisārambhitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sārambho’’.
849已对照

(三十二)过欲

八百四十九、此中什么是过欲?于各种衣、钵食、坐卧处、病缘药资具,或于五欲功德不知足者的更多之欲求,凡如是形相的欲、欲之所趣、过欲、贪、极贪、心的极贪——这称为“过欲”。

849Tattha katamā atricchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā atricchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘atricchatā’’.
850已对照

(三十三)大欲

八百五十、此中什么是大欲?于各种衣、钵食、坐卧处、病缘药资具,或于五欲功德不知足者的更多之欲求,凡如是形相的欲、欲之所趣、大欲、贪、极贪、心的极贪——这称为“大欲”。

850Tattha katamā mahicchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘mahicchatā’’.
851已对照

(三十四)恶欲

八百五十一、此中什么是恶欲?在此,有人正是无信,[却]想“愿人知我是有信的”;正是破戒,[却]想“愿人知我是有戒的”;正是少闻,[却]想“愿人知我是多闻的”;正是乐着聚众,[却]想“愿人知我是远离的”;正是懈怠,[却]想“愿人知我是发起精进的”;正是失念,[却]想“愿人知我是念已现起的”;正是不得定,[却]想“愿人知我是得定的”;正是恶慧,[却]想“愿人知我是有慧的”;正是漏未尽,[却]想“愿人知我是漏尽的”——凡如是形相的欲、欲之所趣、恶欲、贪、极贪、心的极贪——这称为“恶欲”。

851Tattha katamā pāpicchatā? Idhekacco assaddho samāno ‘‘saddhoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, dussīlo samāno ‘‘sīlavāti maṃ jano jānātū’’ti icchati, appassuto samāno ‘‘bahussutoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, saṅgaṇikārāmo samāno ‘‘pavivittoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, kusīto samāno ‘‘āraddhavīriyoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, muṭṭhassatī samāno ‘‘upaṭṭhitassatīti maṃ jano jānātū’’ti icchati, asamāhito samāno ‘‘samāhitoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, duppañño samāno ‘‘paññavāti maṃ jano jānātū’’ti icchati, akhīṇāsavo samāno ‘‘khīṇāsavoti maṃ jano jānātū’’ti icchati – yā evarūpā icchā icchāgatā pāpicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘pāpicchatā’’.
852已对照

(三十五)矫饰

八百五十二、此中什么是矫饰?凡矫饰、矫饰性、伶俐、伶俐性、深固性、深固——这称为“矫饰”。

852Tattha katamaṃ siṅgaṃ? Yaṃ siṅgaṃ siṅgāratā cāturatā cāturiyaṃ parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘siṅgaṃ’’.
853已对照

(三十六)贪求絮叨

八百五十三、此中什么是贪求絮叨?凡贪求絮叨、贪求絮叨着、已贪求絮叨着之性、贪婪、贪婪着、已贪婪着之性、摇尾性、欲美好性——这称为“贪求絮叨”。

853Tattha katamaṃ tintiṇaṃ? Yaṃ tintiṇaṃ tintiṇāyanā tintiṇāyitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā – idaṃ vuccati ‘‘tintiṇaṃ’’.
854已对照

(三十七)轻躁

八百五十四、此中什么是轻躁?衣的装饰、钵的装饰、坐卧处的装饰,或对这腐坏之身、或对外在诸资具的装饰、庄严、嬉戏、遍嬉戏、耽恋性、耽恋状、轻躁性、轻躁——这称为“轻躁”。

854Tattha katamaṃ cāpalyaṃ? Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā giddhikatā giddhikattaṃ capalatā cāpalyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘cāpalyaṃ’’.
855已对照

(三十八)不相宜的行止

八百五十五、此中什么是不相宜的行止?对母亲、或父亲、或长兄、或诸阿阇梨、或戒师、或佛陀、或诸弟子,或其他种种堪为尊重者的执持乖违性、乐于对立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不顺从性——这称为“不相宜的行止”。

855Tattha katamaṃ asabhāgavutti? Mātari vā pitari vā jeṭṭhe vā bhātari vā ācariyesu vā upajjhāye vā buddhe vā sāvakesu vā aññataraññataresu garuṭṭhāniyesu vippaṭikūlaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādariyatā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘asabhāgavutti’’.
856已对照

(三十九)不乐

八百五十六、此中什么是不乐?于边远的诸坐卧处、或于诸种增上善法中,凡不乐、不乐之态、不喜乐、不喜乐之态、厌倦、战栗——这称为“不乐”。

856Tattha katamā arati? Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā – ayaṃ vuccati ‘‘arati’’.
857已对照

(四十)懈怠

八百五十七、此中什么是懈怠?凡懈怠、懈怠之态、懈怠之心性、懒惰、懒惰之态、懒惰之性——这称为“懈怠”。

857Tattha katamā tandī? Yā tandī tandiyanā tandimanakatā ālasyaṃ ālasyāyanā ālasyāyitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘tandī’’.
858已对照

(四十一)频申

八百五十八、此中什么是频申?凡身的伸、伸展、前屈、后屈、遍屈、上挺、病态——这称为“频申”。

858Tattha katamā vijambhitā? Yā kāyassa jambhanā vijambhanā ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā byādhiyakaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vijambhitā’’.
859已对照

(四十二)食后困顿

八百五十九、此中什么是食后困顿?凡已食者的食后的昏迷、食后的疲惫、食后的燥热、身的粗重——这称为“食后困顿”。

859Tattha katamo bhattasammado? Yā bhuttāvissa bhattamucchā bhattakilamatho bhattapariḷāho kāyaduṭṭhullaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhattasammado’’.
860已对照

(四十三)心的退缩

八百六十、此中什么是心的退缩?凡心的不堪能、不适业性、沉陷、深陷、退缩、退缩之态、退缩之性、心的昏沉、昏沉之态、昏沉之性——这称为“心的退缩”。

860Tattha katamaṃ cetaso ca līnattaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thīyanā thīyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘cetaso ca līnattaṃ’’.
861已对照

(四十四)诡诈

八百六十一、此中什么是诡诈?依止利养、恭敬、名声,有恶欲、为欲所制者,或以称作受用资具的[方式],或以旁敲侧击之语,或对威仪的摆设、安置、修整,皱眉、皱眉性,诡诈、诡诈行、诡诈性——这称为“诡诈”。

861Tattha katamā kuhanā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa paccayapaṭisevanasaṅkhātena [paccayapaṭisedhanasaṅkhātena (sī.)] vā sāmantajappitena vā iriyāpathassa vā aṭhapanā [āṭhapanā (ka.)] ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭitā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kuhanā’’.
862已对照

(四十五)虚谈

八百六十二、此中什么是虚谈?凡依止利养、恭敬、名声,有恶欲、为欲所制者对他人的搭话、虚谈、款谈、捧谈、遍捧谈、缠缚、遍缠缚、夸耀、遍夸耀、随顺爱语、谄媚、绿豆羹性、抱持性——这称为“虚谈”。

862Tattha katamā lapanā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yā paresaṃ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anuppiyabhāṇitā cāṭukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭayatā – ayaṃ vuccati ‘‘lapanā’’.
863已对照

(四十六)现相

八百六十三、此中什么是现相?凡依止利养、恭敬、名声,有恶欲、为欲所制者对他人的现相、作现相、暗示、作暗示、旁敲侧击、迂回说——这称为“现相”。

863Tattha katamā nemittikatā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yaṃ paresaṃ nimittaṃ nimittakammaṃ obhāso obhāsakammaṃ sāmantajappā parikathā – ayaṃ vuccati ‘‘nemittikatā’’.
864已对照

(四十七)激磨

八百六十四、此中什么是激磨?凡依止利养、恭敬、名声,有恶欲、为欲所制者对他人的咒骂、轻蔑、呵责、抬举、遍抬举、讥讽、极讥讽、加谤、遍加谤、传扬毁谤、背后说人——这称为“激磨”。

864Tattha katamā nippesikatā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yā paresaṃ akkosanā vambhanā garahaṇā ukkhepanā samukkhepanā khipanā saṅkhipanā pāpanā sampāpanā avaṇṇahārikā parapiṭṭhimaṃsikatā – ayaṃ vuccati ‘‘nippesikatā’’.
865已对照

(四十八)以利求利

八百六十五、此中什么是以利求利?依止利养、恭敬、名声,有恶欲、为欲所制者,把从这里得到的财物带到那里,或者把在那里得到的财物带到这里;凡如是形相的以财物对财物的求取、觅取、遍求取、求、觅、遍求——这称为“以利求利”。

865Tattha katamā lābhena lābhaṃ nijigīsanatā? Lābhasakkārasilokasannissito pāpiccho icchāpakato ito laddhaṃ āmisaṃ amutra harati amutra vā laddhaṃ āmisaṃ idha āharati, yā evarūpā āmisassa eṭṭhi gaveṭṭhi pariyeṭṭhi esanā gavesanā pariyesanā – ayaṃ vuccati ‘‘lābhena lābhaṃ nijigīsanatā’’.
866已对照

(四十九)“我是更胜的”之慢

八百六十六、此中什么是“我是更胜的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事而起慢;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“‘我是更胜的’之慢”。

866Tattha katamo seyyohamasmīti māno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena [vijjaṭṭhānena (syā.)] vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mānaṃ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘seyyohamasmīti māno’’.
867已对照

(五十)“我是相等的”之慢

八百六十七、此中什么是“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事而起慢;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“‘我是相等的’之慢”。

867Tattha katamo sadisohamasmīti māno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mānaṃ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘sadisohamasmīti māno’’.
868已对照

(五十一)“我是更劣的”之慢

八百六十八、此中什么是“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事而起卑慢;凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、轻贱、贬贱、已贬贱之性、自轻、自蔑、自辱——这称为“‘我是更劣的’之慢”。

868Tattha katamo hīnohamasmīti māno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṃ jappeti, yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘hīnohamasmīti māno’’.
869已对照

(五十二)更胜者的“我是更胜的”之慢

八百六十九、此中什么是更胜者的“我是更胜的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事是更胜者,认为自己比他人更胜;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“更胜者的‘我是更胜的’之慢”。

869Tattha katamo seyyassa seyyohamasmīti māno? Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘seyyassa seyyohamasmīti māno’’.
870已对照

(五十三)更胜者的“我是相等的”之慢

八百七十、此中什么是更胜者的“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事是更胜者,认为自己与他人相等;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“更胜者的‘我是相等的’之慢”。

870Tattha katamo seyyassa sadisohamasmīti māno? Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘seyyassa sadisohamasmīti māno’’.
871已对照

(五十四)更胜者的“我是更劣的”之慢

八百七十一、此中什么是更胜者的“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事是更胜者,认为自己比他人更劣;他依止那[事]而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、轻贱、贬贱、已贬贱之性、自轻、自蔑、自辱——这称为“更胜者的‘我是更劣的’之慢”。

871Tattha katamo seyyassa hīnohamasmīti māno? Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi hīnaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘seyyassa hīnohamasmīti māno’’.
872已对照

(五十五)相等者的“我是更胜的”之慢

八百七十二、此中什么是相等者的“我是更胜的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事是相等者,认为自己比他人更胜;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性……乃至……心的欲[高举]旗帜之性——这称为“相等者的‘我是更胜的’之慢”。

872Tattha katamo sadisassa seyyohamasmīti māno? Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ…pe… ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘sadisassa seyyohamasmīti māno’’.
873已对照

(五十六)相等者的“我是相等的”之慢

八百七十三、此中什么是相等者的“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事是相等者,认为自己与他人相等;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“相等者的‘我是相等的’之慢”。

873Tattha katamo sadisassa sadisohamasmīti māno? Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘sadisassa sadisohamasmīti māno’’.
874已对照

(五十七)相等者的“我是更劣的”之慢

八百七十四、此中什么是相等者的“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事是相等者,认为自己比他人更劣;他依止那[事]而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、轻贱、贬贱、已贬贱之性、自轻、自蔑、自辱——这称为“相等者的‘我是更劣的’之慢”。

874Tattha katamo sadisassa hīnohamasmīti māno? Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi hīnaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘sadisassa hīnohamasmīti māno’’.
875已对照

(五十八)更劣者的“我是更胜的”之慢

八百七十五、此中什么是更劣者的“我是更胜的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事是更劣者,认为自己比他人更胜;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“更劣者的‘我是更胜的’之慢”。

875Tattha katamo hīnassa seyyohamasmīti māno? Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘hīnassa seyyohamasmīti māno’’.
876已对照

(五十九)更劣者的“我是相等的”之慢

八百七十六、此中什么是更劣者的“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事是更劣者,认为自己与他人相等;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“更劣者的‘我是相等的’之慢”。

876Tattha katamo hīnassa sadisohamasmīti māno? Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘hīnassa sadisohamasmīti māno’’.
877已对照

(六十)更劣者的“我是更劣的”之慢

八百七十七、此中什么是更劣者的“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事是更劣者,认为自己比他人更劣;他依止那[事]而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、轻贱、贬贱、已贬贱之性、自轻、自蔑、自辱——这称为“更劣者的‘我是更劣的’之慢”。

877Tattha katamo hīnassa hīnohamasmīti māno? Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘hīnassa hīnohamasmīti māno’’.
878已对照

(六十一)慢

八百七十八、此中什么是慢?凡慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“慢”。

878Tattha katamo māno? Yo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘māno’’.
879已对照

(六十二)过慢

八百七十九、此中什么是过慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事,自视超过他人。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“过慢”。

879Tattha katamo atimāno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi attānaṃ atimaññati. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘atimāno’’.
880已对照

(六十三)慢过慢

八百八十、此中什么是慢过慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性……乃至……或以其他种种事,前时认为自己与他人相等,后时认为自己更胜。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“慢过慢”。

880Tattha katamo mānātimāno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā pubbakālaṃ parehi sadisaṃ attānaṃ dahati, aparakālaṃ attānaṃ seyyaṃ dahati. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘mānātimāno’’.
881已对照

(六十四)卑慢

八百八十一、此中什么是卑慢?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、轻贱、贬贱、已贬贱之性、自轻、自蔑、自辱——这称为“卑慢”。

881Tattha katamo omāno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘omāno’’.
882已对照

(六十五)增上慢

八百八十二、此中什么是增上慢?于未得者有已得之想,于未作者有已作之想,于未证得者有已证得之想,于未作证者有已作证之想;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“增上慢”。

882Tattha katamo adhimāno? Appatte pattasaññitā, akate katasaññitā, anadhigate adhigatasaññitā, asacchikate sacchikatasaññitā, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘adhimāno’’.
883已对照

(六十六)我慢

八百八十三、此中什么是我慢?于色“我是”之慢、“我是”之欲、“我是”之随眠,受……乃至……想……乃至……诸行……乃至……于识“我是”之慢、“我是”之欲、“我是”之随眠;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“我慢”。

883Tattha katamo asmimāno? Rūpaṃ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo, vedanā…pe… saññā…pe… saṅkhārā…pe… viññāṇaṃ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘asmimāno’’.
884已对照

(六十七)邪慢

八百八十四、此中什么是邪慢?在此,有人以恶的职业,或以恶的技能行业,或以恶的明处,或以恶的多闻,或以恶的辩才,或以恶的戒,或以恶的禁,或以恶的戒禁,或以恶的见,以其他种种事而起慢;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高举、昂扬、旗帜、执持、心的欲[高举]旗帜之性——这称为“邪慢”。

884Tattha katamo micchāmāno? Idhekacco pāpakena vā kammāyatanena pāpakena vā sippāyatanena pāpakena vā vijjāṭṭhānena pāpakena vā sutena pāpakena vā paṭibhānena pāpakena vā sīlena pāpakena vā vatena pāpakena vā sīlabbatena pāpikāya vā diṭṭhiyā aññataraññatarena vatthunā mānaṃ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘micchāmāno’’.
885已对照

(六十八)亲族寻

八百八十五、此中什么是亲族寻?缘于亲族的依家的思虑、寻、邪思惟——这称为“亲族寻”。

885Tattha katamo ñātivitakko? Ñātake ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ñātivitakko’’.
886已对照

(六十九)国土寻

八百八十六、此中什么是国土寻?缘于国土的依家的思虑、寻、邪思惟——这称为“国土寻”。

886Tattha katamo janapadavitakko? Janapadaṃ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘janapadavitakko’’.
887已对照

(七十)不死寻

八百八十七、此中什么是不死寻?与难行之行相应的、或与见执相应的依家的思虑、寻、邪思惟——这称为“不死寻”。

887Tattha katamo amaravitakko? Dukkarakāritāpaṭisaṃyutto vā diṭṭhigatapaṭisaṃyutto vā gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘amaravitakko’’.
888已对照

(七十一)与怜悯他人相应的寻

八百八十八、此中什么是与怜悯他人相应的寻?在此,有人与在家人交往而住,共欢喜、共忧愁,他们安乐时他也安乐,他们苦时他也苦,对已生起的应作之事,亲自投身于其中。凡于此的依家的思虑、寻、邪思惟——这称为“与怜悯他人相应的寻”。

888Tattha katamo parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko? Idhekacco gihīhi saṃsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā yogaṃ āpajjati. Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko’’.
889已对照

(七十二)与利养等相应的寻

八百八十九、此中什么是与利养、恭敬、名声相应的寻?缘于利养、恭敬、名声的依家的思虑、寻、邪思惟——这称为“与利养、恭敬、名声相应的寻”。

889Tattha katamo lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko? Lābhasakkārasilokaṃ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko’’.
890已对照

(七十三)与不被轻视相应的寻

八百九十、此中什么是与不被轻视相应的寻?在此,有人以生,或以种姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以财富,或以诵习,或以职业,或以技能行业,或以明处,或以多闻,或以辩才,或以其他种种事[想]:“愿他人不轻视我。”凡于此的依家的思虑、寻、邪思惟——这称为“与不被轻视相应的寻”。

890Tattha katamo anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mā maṃ pare avajāniṃsūti. Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko’’.
891已对照

一法。

二、二法的解说

(一)忿与恨

八百九十一、(甲)此中什么是忿?凡忿、发怒、已发怒之性,瞋、瞋着、已瞋着之性,恚害、恚害着、已恚害着之性,违逆、对抗、暴戾、粗言、心的不满意——这称为“忿”。

(乙)此中什么是恨?前时是忿,后时是恨。凡如是形相的恨、恨着、已恨着之性、安置、置立、正置立、随结合、随相续、忿的坚固作为——这称为“恨”。

891(Ka) tattha katamo kodho? Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘kodho’’. (Kha) tattha katamo upanāho? Pubbakālaṃ kodho, aparakālaṃ upanāho. Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṃ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa – ayaṃ vuccati ‘‘upanāho’’.
892已对照

(二)覆蔑与攀齐

八百九十二、(甲)此中什么是覆蔑?凡覆蔑、覆蔑着、已覆蔑着之性、刻薄、刻薄的作为——这称为“覆蔑”。

(乙)此中什么是攀齐?凡攀齐、攀齐着、攀齐之取胜、诤论之处、取轭、不舍遣——这称为“攀齐”。

892(Ka) tattha katamo makkho? Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ [makkhiyanā makkhiyitattaṃ (sī. ka.)] niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘makkho’’. (Kha) tattha katamo paḷāso? Yo paḷāso paḷāsāyanā [palāsāyanā palāsāyitattaṃ (syā.)] paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo – ayaṃ vuccati ‘‘paḷāso’’.
893已对照

(三)嫉与悭

八百九十三、(甲)此中什么是嫉?凡于他人的利养、恭敬、尊重、敬仰、礼拜、供养[生起的]嫉、嫉妒、已嫉妒之性、嫉羡、嫉羡着、已嫉羡着之性——这称为“嫉”。

(乙)此中什么是悭?有五种悭:住处悭、家悭、利养悭、称誉悭、法悭。凡如是形相的悭、悭着、已悭着之性、贪惜、鄙吝、吝啬、心的不施舍——这称为“悭”。

893(Ka) tattha katamā issā? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā usūyitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘issā’’. (Kha) tattha katamaṃ macchariyaṃ? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ [paggahitattaṃ (sī. ka.) dha. sa. 1127] cittassa – idaṃ vuccati ‘‘macchariyaṃ’’.
894已对照

(四)诳与谄

八百九十四、(甲)此中什么是诳?在此,有人以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行之后,为了掩藏它而立下恶欲。他希求“愿人们不知道我”,思惟“愿人们不知道我”,说出“愿人们不知道我”的话,以身勇猛而行“愿人们不知道我”。凡如是形相的诳、诳性、狡避、欺诈、诈伪、推卸、回避、隐藏、遍隐藏、遮蔽、掩藏、不显明之作、不揭露之作、严密遮蔽、恶的作为——这称为“诳”。

(乙)此中什么是谄?在此,有人是谄者、遍谄者。凡于此的谄诈、谄诈性、谄、粗涩性、粗涩、深固性、深固——这称为“谄”。

894(Ka) tattha katamā māyā? Idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetuṃ pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti icchati. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti saṅkappeti. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti vācaṃ bhāsati. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati ‘‘māyā’’. (Kha) tattha katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho. Yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ [kakkhaḷatā kakkhaḷiyaṃ (syā.)] parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘sāṭheyyaṃ’’.
895已对照

(五)无明与有爱

八百九十五、(甲)此中什么是无明?凡无智、不见……乃至……无明门闩、痴不善根——这称为“无明”。

(乙)此中什么是有爱?凡于诸有的有欲、有贪、有喜、有爱、有爱恋、有热恼、有迷醉、有耽著——这称为“有爱”。

895(Ka) tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. (Kha) tattha katamā bhavataṇhā? Yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’.
896已对照

(六)有见与无有见

八百九十六、(甲)此中什么是有见?“我与世间将会存在”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“有见”。

(乙)此中什么是无有见?“我与世间将不会存在”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为无有见。

896(Ka) tattha katamā bhavadiṭṭhi? ‘‘Bhavissati attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘bhavadiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā vibhavadiṭṭhi? ‘‘Na bhavissati attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati vibhavadiṭṭhi.
897已对照

(七)常见与断见

八百九十七、(甲)此中什么是常见?“我与世间是常恒的”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“常见”。

(乙)此中什么是断见?“我与世间将断灭”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“断见”。

897(Ka) tattha katamā sassatadiṭṭhi? ‘‘Sassato attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sassatadiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā ucchedadiṭṭhi? ‘‘Ucchijjissati attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ucchedadiṭṭhi’’.
898已对照

(八)有边见与无边见

八百九十八、(甲)此中什么是有边见?“我与世间是有边的”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“有边见”。

(乙)此中什么是无边见?“我与世间是无边的”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“无边见”。

898(Ka) tattha katamā antavādiṭṭhi? ‘‘Antavā attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘antavādiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā anantavādiṭṭhi? ‘‘Anantavā attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘anantavādiṭṭhi’’.
899已对照

(九)随前际见与随后际见

八百九十九、(甲)此中什么是随前际见?凡缘于前际而生起的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“随前际见”。

(乙)此中什么是随后际见?凡缘于后际而生起的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“随后际见”。

899(Ka) tattha katamā pubbantānudiṭṭhi? Pubbantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘pubbantānudiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā aparantānudiṭṭhi? Aparantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘aparantānudiṭṭhi’’.
900已对照

(十)无惭与无愧

九百、(甲)此中什么是无惭?凡不惭,对应当惭[的事]不惭,对诸恶不善法的进入不惭——这称为“无惭”。

(乙)此中什么是无愧?凡不愧,对应当愧[的事]不愧,对诸恶不善法的进入不愧——这称为“无愧”。

900(Ka) tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ahirikaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘anottappaṃ’’.
901已对照

(十一)难受劝性与恶友性

九百零一、(甲)此中什么是难受劝性?于如法之[语]被说时的难受劝之行、难受劝之态、难受劝性、执持乖违性、乐于对立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不顺从性——这称为“难受劝性”。

(乙)此中什么是恶友性?那些无信、破戒、少闻、悭吝、恶慧的人,凡对他们的亲近、常亲近、共亲近、依附、共依附、归附、共归附、倾向——这称为“恶友性”。

901(Ka) tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’. (Kha) tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
902已对照

(十二)不正直与不柔软

九百零二、(甲)此中什么是不正直?凡不正直、不正直性、歪曲性、偏曲性、弯曲性——这称为“不正直”。

(乙)此中什么是不柔软?凡不柔软性、不柔软之态、粗硬、粗恶、粗硬性、坚硬性、挺直心性、不柔软性——这称为“不柔软”。

902(Ka) tattha katamo anajjavo? Yo anajjavo anajjavatā jimhatā vaṅkatā kuṭilatā – ayaṃ vuccati ‘‘anajjavo’’. (Kha) tattha katamo amaddavo? Yā amudutā amaddavatā kakkhaḷiyaṃ phārusiyaṃ kakkhaḷatā kaṭhinatā [kathinatā (syā. ka.)] ujucittatā amudutā – ayaṃ vuccati ‘‘amaddavo’’.
903已对照

(十三)不忍耐与不柔和

九百零三、(甲)此中什么是不忍耐?凡不忍、不忍性、不忍受性、暴戾、粗言、心的不满意——这称为“不忍耐”。

(乙)此中什么是不柔和?身的逾越、语的逾越、身语的逾越——这称为“不柔和”。一切恶戒也是不柔和。

903(Ka) tattha katamā akkhanti? Yā akkhanti akkhamanatā anadhivāsanatā caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘akkhanti’’. (Kha) tattha katamaṃ asoraccaṃ? Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – idaṃ vuccati ‘‘asoraccaṃ’’. Sabbampi dussīlyaṃ asoraccaṃ.
904已对照

(十四)不和蔼语与不亲厚

九百零四、(甲)此中什么是不和蔼语?凡那带刺的、粗糙的、于他人辛辣的、触犯他人的、近于忿的、不能导致定的语言,是说这样语言者。凡于此的不柔软语性、不和顺语性、粗恶语性——这称为“不和蔼语”。

(乙)此中什么是不亲厚?有两种亲厚——财物亲厚与法亲厚。在此,有人以财物亲厚或以法亲厚而成为不作亲厚者——这称为“不亲厚”。

904(Ka) tattha katamaṃ asākhalyaṃ? Yā sā vācā kaṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Yā tattha asaṇhavācatā asakhilavācatā pharusavācatā – idaṃ vuccati ‘‘asākhalyaṃ’’. (Kha) tattha katamo appaṭisanthāro [appaṭisandhāro (ka.)]? Dve paṭisanthārā – āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca. Idhekacco appaṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā – ayaṃ vuccati ‘‘appaṭisanthāro’’.
905已对照

(十五)于诸根不守护根门与于食不知量

九百零五、(甲)此中什么是于诸根不守护根门?在此,有人以眼见色后,取于相,取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护眼根,不致力于眼根的律仪。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,取于相,取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护意根,不致力于意根的律仪。凡对这六根的不守护、不保护、不护卫、不律仪——这称为“于诸根不守护根门”。

(乙)此中什么是于食不知量?在此,有人不省思、不如理地摄取食物,为嬉游、为骄慢、为装饰、为庄严。凡于此的不知足、不知量、不省思于食——这称为“于食不知量”。

905(Ka) tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘indriyesu aguttadvāratā’’. (Kha) tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya. Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘bhojane amattaññutā.’’
906已对照

(十六)失念与不正知

九百零六、(甲)此中什么是失念?凡无念、不随念、不忆念、无念、不忆持性、不任持性、漂浮性、忘失性——这称为“失念”。

(乙)此中什么是不正知?凡无智、不见……乃至……无明门闩、痴不善根——这称为“不正知”。

906(Ka) tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati ‘‘muṭṭhassaccaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati ‘‘asampajaññaṃ’’.
907已对照

(十七)戒的失坏与见的失坏

九百零七、(甲)此中什么是戒的失坏?凡身的逾越、语的逾越、身语的逾越——这称为“戒的失坏”。一切恶戒也是戒的失坏。

(乙)此中什么是见的失坏?“没有布施,没有供养……乃至……自己以证智证知此世与他世之后加以宣说。”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“见的失坏”。一切邪见也是见的失坏。

907(Ka) tattha katamā sīlavipatti? Yo kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘sīlavipatti’’. Sabbampi dussīlyaṃ sīlavipatti. (Kha) tattha katamā diṭṭhivipatti? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘diṭṭhivipatti’’. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.
908已对照

(十八)内结与外结

九百零八、(甲)此中什么是内结?五下分结——内结。(乙)五上分结——外结。

908(Ka) tattha katamaṃ ajjhattasaṃyojanaṃ? Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni – ajjhattasaṃyojanaṃ. (Kha) pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni – bahiddhāsaṃyojanaṃ.
909已对照

二法。

三、三法的解说

(一)三不善根

九百零九、此中什么是三不善根?贪、瞋、痴。

(甲)此中什么是贪?凡贪、极贪、随顺、顺从、欢喜、喜贪、心的极贪、欲求、迷醉、耽著、贪求、遍贪求、执著、泥沼、动摇、诳、能生者、令生者、缝合者、罗网者、流动者、贪着者、流、散布者、营求者、伴侣、愿求、有之索、林、丛林、亲昵、爱恋、顾恋、亲族、渴望、冀望着、已冀望着之性、色渴望、声渴望、香渴望、味渴望、触渴望、利养渴望、财富渴望、子息渴望、生命渴望、渴求、增渴求、渴求着、已渴求着之性、贪婪、贪婪着、已贪婪着之性、摇尾性、欲美好性、非法之贪、不正贪、爱著、爱求着、希求、羡慕、正希求、欲爱、有爱、无有爱、色爱、无色爱、灭爱、声爱、色爱、香爱、味爱、触爱、法爱、暴流、轭、系、取、障碍、盖、遮覆、系缚、随烦恼、随眠、缠、藤、贪惜、苦的根本、苦的因缘、苦的源头、魔之罥索、魔之钓钩、魔之境域、渴爱之河、渴爱之网、渴爱之牵绳、渴爱之海、贪欲、贪不善根——这称为“贪”。

(乙)此中什么是瞋?[想]“他曾对我作无益”而嫌恨生起,[想]“他正对我作无益”而嫌恨生起,[想]“他将对我作无益”而嫌恨生起;[想]“他曾对我所爱、可意者作无益”……乃至……正作无益……乃至……[想]“将作无益”而嫌恨生起;[想]“他曾对我所不爱、不可意者作有益”……乃至……正作有益……乃至……[想]“将作有益”而嫌恨生起;或者于非处嫌恨生起。凡如是形相的心的嫌恨、抵触、瞋、对抗、忿怒、极忿怒、正忿怒、瞋、极瞋、正瞋、心的恚害、意的极瞋、忿、发怒、已发怒之性、瞋、瞋着、已瞋着之性、恚害、恚害着、已恚害着之性、违逆、对抗、暴戾、粗言、心的不满意——这称为“瞋”。

(丙)此中什么是痴?于苦的无智、于苦集的无智、于苦灭的无智、于导至苦灭之道的无智、于前际的无智、于后际的无智、于前际后际的无智、于此缘性[与]缘生之法的无智;凡如是形相的无智、不见……乃至……无明门闩、痴不善根——这称为“痴”。这就是三不善根。

909Tattha katamāni tīṇi akusalamūlāni? Lobho, doso, moho. (Ka) tattha katamo lobho? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṃ visaṭā [visadā (sī. ka.) dha. sa. 1141] āyūhanī [āyūhinī (ka.)] dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo [sandhavo (ka.)] sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṃ [āsiṃsanā āsiṃsitattaṃ (sī. syā.)] rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā rūpataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘lobho’’. (Kha) tattha katamo doso? ‘‘Anatthaṃ me acarī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari’’…pe… anatthaṃ carati…pe… ‘‘anatthaṃ carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari’’…pe… atthaṃ carati…pe… ‘‘atthaṃ carissatī’’ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘doso’’. (Ga) tattha katamo moho? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ, yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘moho’’. Imāni tīṇi akusalamūlāni.
910已对照

(二)三不善寻

九百一十、此中什么是三不善寻?欲寻、瞋恚寻、害寻。

(甲)此中什么是欲寻?与欲相应的思虑、寻、邪思惟——这称为“欲寻”。

(乙)此中什么是瞋恚寻?与瞋恚相应的思虑、寻、邪思惟——这称为“瞋恚寻”。

(丙)此中什么是害寻?与害相应的思虑、寻、邪思惟——这称为“害寻”。这就是三不善寻。

910Tattha katame tayo akusalavitakkā? Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko. (Ka) tattha katamo kāmavitakko? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmavitakko’’. (Kha) tattha katamo byāpādavitakko? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādavitakko’’. (Ga) tattha katamo vihiṃsāvitakko? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāvitakko’’. Ime tayo akusalavitakkā.
911已对照

(三)三不善想

九百一十一、此中什么是三不善想?欲想、瞋恚想、害想。

(甲)此中什么是欲想?与欲相应的想、想知、已想知之性——这称为“欲想”。

(乙)此中什么是瞋恚想?与瞋恚相应的想、想知、已想知之性——这称为“瞋恚想”。

(丙)此中什么是害想?与害相应的想、想知、已想知之性——这称为“害想”。这就是三不善想。

911Tattha katamā tisso akusalasaññā? Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā. (Ka) tattha katamā kāmasaññā? Kāmapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmasaññā’’. (Kha) tattha katamā byāpādasaññā? Byāpādapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādasaññā’’. (Ga) tattha katamā vihiṃsāsaññā? Vihiṃsāpaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāsaññā’’. Imā tisso akusalasaññā.
912已对照

(四)三不善界

九百一十二、此中什么是三不善界?欲界、瞋恚界、害界。

此中什么是欲界?欲寻是欲界,瞋恚寻是瞋恚界,害寻是害界。

(甲)此中什么是欲寻?与欲相应的思虑、寻、邪思惟——这称为“欲寻”。

(乙)此中什么是瞋恚寻?与瞋恚相应的思虑、寻、邪思惟——这称为“瞋恚寻”。

(丙)此中什么是害寻?与害相应的思虑、寻、邪思惟——这称为“害寻”。这就是三不善界。

912Tattha katamā tisso akusaladhātuyo? Kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu. Tattha katamā kāmadhātu? Kāmavitakko kāmadhātu. Byāpādavitakko byāpādadhātu. Vihiṃsāvitakko vihiṃsādhātu. (Ka) tattha katamo kāmavitakko? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmavitakko’’. (Kha) tattha katamo byāpādavitakko? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādavitakko’’. (Ga) tattha katamo vihiṃsāvitakko? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāvitakko’’. Imā tisso akusaladhātuyo.
913已对照

(五)三恶行

九百一十三、此中什么是三恶行?身恶行、语恶行、意恶行。

(甲)此中什么是身恶行?杀生、不与取、欲邪行——这称为“身恶行”。

(乙)此中什么是语恶行?虚妄语、离间语、粗恶语、杂秽语——这称为“语恶行”。

(丙)此中什么是意恶行?贪欲、瞋恚、邪见——这称为“意恶行”。

(甲至丙)此中什么是身恶行?不善身业是身恶行,不善语业是语恶行,不善意业是意恶行。

此中什么是不善身业?不善的身思是不善身业,不善的语思是不善语业,不善的意思是不善意业。这就是三恶行。

913Tattha katamāni tīṇi duccaritāni? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ. (Ka) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro – idaṃ vuccati ‘‘kāyaduccaritaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ vacīduccaritaṃ? Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – idaṃ vuccati ‘‘vacīduccaritaṃ’’. (Ga) tattha katamaṃ manoduccaritaṃ? Abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘manoduccaritaṃ’’. (Ka-ga) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ? Akusalaṃ kāyakammaṃ kāyaduccaritaṃ, akusalaṃ vacīkammaṃ vacīduccaritaṃ, akusalaṃ manokammaṃ manoduccaritaṃ. Tattha katamaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ? Akusalā kāyasañcetanā akusalaṃ kāyakammaṃ, akusalā vacīsañcetanā akusalaṃ vacīkammaṃ, akusalā manosañcetanā akusalaṃ manokammaṃ. Imāni tīṇi duccaritāni.
914已对照

(六)三漏

九百一十四、此中什么是三漏?欲漏、有漏(bhavāsava)、无明漏。

(甲)此中什么是欲漏?凡于诸欲的欲欲、欲贪、欲喜、欲爱、欲爱恋、欲热恼、欲迷醉、欲耽著——这称为“欲漏”。

(乙)此中什么是有漏?凡于诸有的有欲……乃至……有耽著——这称为“有漏”。

(丙)此中什么是无明漏?于苦的无智……乃至……无明门闩、痴不善根——这称为“无明漏”。这就是三漏。

914Tattha katame tayo āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo. (Ka) tattha katamo kāmāsavo? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmāsavo’’. (Kha) tattha katamo bhavāsavo? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavāsavo’’. (Ga) tattha katamo avijjāsavo? Dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāsavo’’. Ime tayo āsavā.
915已对照

(七)三结

九百一十五、此中什么是三结?有身见、疑、戒禁取。

(甲)此中什么是有身见?在此,无闻凡夫不见诸圣者,不善巧于圣者之法,未受圣者之法调教;不见诸善士,不善巧于善士之法,未受善士之法调教——他随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中。对受……乃至……对想……乃至……对诸行……乃至……他随观识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“有身见”。

(乙)此中什么是疑?对导师怀疑、犹豫,对法怀疑、犹豫,对僧怀疑、犹豫,对学怀疑、犹豫,对前际怀疑、犹豫,对后际怀疑、犹豫,对前际后际怀疑、犹豫,对此缘性[与]缘生之法怀疑、犹豫。凡如是形相的疑惑、疑惑着、已疑惑着之性、心的僵滞、意的抓搔——这称为“疑”。

(丙)此中什么是戒禁取?此外的沙门婆罗门[所执]的“以戒得清净,以禁得清净,以戒禁得清净”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“戒禁取”。这就是三结。

915Tattha katamāni tīṇi saṃyojanāni? Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso. (Ka) tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sakkāyadiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā vicikicchā? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati. Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchā’’. (Ga) tattha katamo sīlabbataparāmāso? ‘‘Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sīlabbataparāmāso’’. Imāni tīṇi saṃyojanāni.
916已对照

(八)三渴爱

九百一十六、此中什么是三渴爱?欲爱、有爱、无有爱。

此中什么是有爱?与有见俱行的贪、极贪、心的极贪——这称为“有爱”。

此中什么是无有爱?与断见俱行的贪、极贪、心的极贪——这称为“无有爱”。其余的爱是欲爱。

此中什么是欲爱?与欲界相应的贪、极贪、心的极贪——这称为“欲爱”。

与色界、无色界相应的贪、极贪、心的极贪——这称为“有爱”。

与断见俱行的贪、极贪、心的极贪——这称为“无有爱”。这就是三渴爱。

916Tattha katamā tisso taṇhā? Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. Tattha katamā bhavataṇhā? Bhavadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’. Tattha katamā vibhavataṇhā? Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vibhavataṇhā’’. Avasesā taṇhā kāmataṇhā. Tattha katamā kāmataṇhā? Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmataṇhā’’. ( ) [(tattha katamā bhavataṇhā)] Rūpadhātuarūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’. ( ) [(tattha katamā vibhavataṇhā) (?)] Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vibhavataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
917已对照

(九)另外的三渴爱

九百一十七、此中什么是另外的三渴爱?欲爱、色爱、无色爱。

(甲)此中什么是欲爱?与欲界相应的贪、极贪、心的极贪——这称为“欲爱”。

(乙)此中什么是色爱?与色界相应的贪、极贪、心的极贪——这称为“色爱”。

(丙)此中什么是无色爱?与无色界相应的贪、极贪、心的极贪——这称为“无色爱”。这就是三渴爱。

917Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā? Kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā. (Ka) tattha katamā kāmataṇhā? Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmataṇhā’’. (Kha) tattha katamā rūpataṇhā? Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘rūpataṇhā’’. (Ga) tattha katamā arūpataṇhā? Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘arūpataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
918已对照

(十)另外的三渴爱

九百一十八、此中什么是另外的三渴爱?色爱、无色爱、灭爱。

(甲)此中什么是色爱?与色界相应的贪、极贪、心的极贪——这称为“色爱”。

(乙)此中什么是无色爱?与无色界相应的贪、极贪、心的极贪——这称为“无色爱”。

(丙)此中什么是灭爱?与断见俱行的贪、极贪、心的极贪——这称为“灭爱”。这就是三渴爱。

918Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā? Rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā. (Ka) tattha katamā rūpataṇhā? Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘rūpataṇhā’’. (Kha) tattha katamā arūpataṇhā? Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘arūpataṇhā’’. (Ga) tattha katamā nirodhataṇhā? Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘nirodhataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
919已对照

(十一)三求

九百一十九、此中什么是三求?欲求、有求、梵行求。

(甲)此中什么是欲求?凡于诸欲的欲欲……乃至……欲耽著——这称为“欲求”。

(乙)此中什么是有求?凡于诸有的有欲……乃至……有耽著——这称为“有求”。

(丙)此中什么是梵行求?“世间是常”,或“世间是无常”……乃至……或“如来死后既非存在又非不存在”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“梵行求”。

(甲)此中什么是欲求?欲贪,[以及]与它同处的不善身业、语业、意业——这称为“欲求”。

(乙)此中什么是有求?有贪,[以及]与它同处的不善身业、语业、意业——这称为“有求”。

(丙)此中什么是梵行求?边执见,[以及]与它同处的不善身业、语业、意业——这称为“梵行求”。这就是三求。

919Tattha katamā tisso esanā? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā. (Ka) tattha katamā kāmesanā? Yo kāmesu kāmacchando…pe… kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmesanā’’. (Kha) tattha katamā bhavesanā? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavesanā’’. (Ga) tattha katamā brahmacariyesanā? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti – vā…pe… ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘brahmacariyesanā’’. (Ka) tattha katamā kāmesanā, kāmarāgo, tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmesanā’’. (Kha) tattha katamā bhavesanā, bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavesanā’’. (Ga) tattha katamā brahmacariyesanā, antaggāhikā diṭṭhi tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘brahmacariyesanā’’. Imā tisso esanā.
920已对照

(十二)三慢类

九百二十、此中什么是三慢类?“我胜”的慢类、“我等”的慢类、“我劣”的慢类——这就是三慢类。

920Tattha katamā tisso vidhā? ‘‘Seyyohamasmī’’ti vidhā, ‘‘sadisohamasmī’’ti vidhā, ‘‘hīnohamasmī’’ti vidhā – imā tisso vidhā.
921已对照

(十三)三怖畏

九百二十一、此中什么是三怖畏?生的怖畏、老的怖畏、死的怖畏。

(甲)此中什么是生的怖畏?缘于生的怖畏、可怖、惊愕、身毛竖立、心的惊惧——这称为“生的怖畏”。

(乙)此中什么是老的怖畏?缘于老的怖畏、可怖、惊愕、身毛竖立、心的惊惧——这称为“老的怖畏”。

(丙)此中什么是死的怖畏?缘于死的怖畏、可怖、惊愕、身毛竖立、心的惊惧——这称为“死的怖畏”。这就是三怖畏。

921Tattha katamāni tīṇi bhayāni? Jātibhayaṃ, jarābhayaṃ, maraṇabhayaṃ. (Ka) tattha katamaṃ jātibhayaṃ? Jātiṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘jātibhayaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ jarābhayaṃ? Jaraṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘jarābhayaṃ’’. (Ga) tattha katamaṃ maraṇabhayaṃ? Maraṇaṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘maraṇabhayaṃ’’. Imāni tīṇi bhayāni.
922已对照

(十四)三暗

九百二十二、此中什么是三暗?就过去世而怀疑、犹豫、不胜解、不净信;就未来世而怀疑、犹豫、不胜解、不净信;就现在世而怀疑、犹豫、不胜解、不净信——这就是三暗。

922Tattha katamāni tīṇi tamāni? Atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – imāni tīṇi tamāni.
923已对照

(十五)三外道处

九百二十三、此中什么是三外道处?在此,某个沙门或婆罗门是如此说、如此见者:“凡是这人所感受的任何[感受]——或乐、或苦、或不苦不乐——那一切都以宿作业为因。”又,在此,某个沙门或婆罗门是如此说、如此见者:“凡是这人所感受的任何[感受]——或乐、或苦、或不苦不乐——那一切都以自在者之化作为因。”又,在此,某个沙门或婆罗门是如此说、如此见者:“凡是这人所感受的任何[感受]——或乐、或苦、或不苦不乐——那一切都无因无缘。”——这就是三外道处。

923Tattha katamāni tīṇi titthāyatanāni? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ pubbe katahetū’’ti; idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ issaranimmānahetū’’ti; idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ ahetu appaccayā’’ti – imāni tīṇi titthāyatanāni.
924已对照

(十六)三障

九百二十四、此中什么是三障?贪是障,瞋是障,痴是障——这就是三障。

924Tattha katame tayo kiñcanā [katamāni tīṇi kiñcanāni (?) dī. ni. 3.305]? Rāgo kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ – ime tayo kiñcanā.
924已对照

(十七)三秽

此中什么是三秽?贪是秽,瞋是秽,痴是秽——这就是三秽。

924Tattha katamāni tīṇi aṅgaṇāni? Rāgo aṅgaṇaṃ, doso aṅgaṇaṃ, moho aṅgaṇaṃ – imāni tīṇi aṅgaṇāni.
924已对照

(十八)三垢

此中什么是三垢?贪是垢,瞋是垢,痴是垢——这就是三垢。

924Tattha katamāni tīṇi malāni? Rāgo malaṃ, doso malaṃ, moho malaṃ – imāni tīṇi malāni.
924已对照

(十九)三不正

此中什么是三不正?贪是不正,瞋是不正,痴是不正——这就是三不正。

924Tattha katamāni tīṇi visamāni? Rāgo visamaṃ, doso visamaṃ, moho visamaṃ – imāni tīṇi visamāni.
924已对照

(二十)另外的三不正

此中什么是另外的三不正?身不正、语不正、意不正——这就是三不正。

924Tattha katamāni aparānipi tīṇi visamāni? Kāyavisamaṃ, vacīvisamaṃ, manovisamaṃ – imāni tīṇi visamāni.
924已对照

(二十一)三火

此中什么是三火?贪火、瞋火、痴火——这就是三火。

924Tattha katame tayo aggī? Rāgaggi, dosaggi, mohaggi – ime tayo aggī.
924已对照

(二十二)三浊

此中什么是三浊?贪浊、瞋浊、痴浊——这就是三浊。

924Tattha katame tayo kasāvā? Rāgakasāvo, dosakasāvo, mohakasāvo – ime tayo kasāvā.
924已对照

(二十三)另外的三浊

此中什么是另外的三浊?身浊、语浊、意浊——这就是三浊。

924Tattha katame aparepi tayo kasāvā? Kāyakasāvo, vacīkasāvo, manokasāvo – ime tayo kasāvā.
925已对照

(二十四·甲)乐味见

九百二十五、此中什么是乐味见?在此,某个沙门或婆罗门是如此说、如此见者:“诸欲中没有过患。”他便于诸欲入于耽溺。这称为“乐味见”。

925Tattha katamā assādadiṭṭhi? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘natthi kāmesu doso’’ti. So kāmesu pātabyataṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati ‘‘assādadiṭṭhi’’.
925已对照

(乙)随我见

此中什么是随我见?在此,无闻凡夫不见诸圣者,不善巧于圣者之法,未受圣者之法调教;不见诸善士,不善巧于善士之法,未受善士之法调教——他随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中。对受……乃至……对想……乃至……对诸行……乃至……他随观识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“随我见”。

925Tattha katamā attānudiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘attānudiṭṭhi’’.
925已对照

(丙)邪见

此中什么是邪见?“没有布施,没有供养……乃至……自己以证智证知此世与他世之后加以宣说。”——凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“邪见”。常见即乐味见,有身见即随我见,断见即邪见。

925Tattha katamā micchādiṭṭhi? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘micchādiṭṭhi’’. Sassatadiṭṭhi assādadiṭṭhi, sakkāyadiṭṭhi attānudiṭṭhi, ucchedadiṭṭhi micchādiṭṭhi.
926已对照

(二十五·甲)不乐

九百二十六、此中什么是不乐?于边远的诸坐卧处、或于诸种增上善法中,凡不乐、不乐之态、不喜乐、不喜乐之态、厌倦、战栗——这称为“不乐”。

926Tattha katamā arati? Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā – ayaṃ vuccati ‘‘arati’’.
926已对照

(乙)恼害

此中什么是恼害?在此,有人以手、或以土块、或以杖、或以刀、或以绳、或以其他种种[物]伤害众生;凡如是形相的恼害、极恼害、伤害、极伤害、激恼、极激恼、损害他人——这称为“恼害”。

926Tattha katamā vihesā? Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena satte viheṭheti, yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṃsanā vihiṃsanā rosanā virosanā parūpaghāto – ayaṃ vuccati ‘‘vihesā’’.
926已对照

(丙)非法行

此中什么是非法行?以身[行]非法行不正行,以语[行]非法行不正行,以意[行]非法行不正行——这称为“非法行”。

926Tattha katamā adhammacariyā? Kāyena adhammacariyāvisamacariyā, vācāya adhammacariyāvisamacariyā, manasā adhammacariyāvisamacariyā – ayaṃ vuccati ‘‘adhammacariyā’’.
927已对照

(二十六·甲)难受劝性

九百二十七、此中什么是难受劝性?于如法之[语]被说时的难受劝之行、难受劝之态、难受劝性、执持乖违性、乐于对立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不顺从性——这称为“难受劝性”。

927Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’.
927已对照

(乙)恶友性

此中什么是恶友性?那些无信、破戒、少闻、悭吝、恶慧的人,凡对他们的亲近、常亲近、共亲近、依附、共依附、归附、共归附、倾向于彼——这称为“恶友性”。

927Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
927已对照

(丙)种种想

此中什么是种种想?欲想、瞋恚想、害想——这称为“种种想”。一切不善想也都是种种想。

927Tattha katamā nānattasaññā? Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā – ayaṃ vuccati ‘‘nānattasaññā’’. Sabbāpi akusalā saññā nānattasaññā.
928已对照

(二十七·甲)掉举

九百二十八、此中什么是掉举?凡心的掉举、不寂止、心的散乱、心的迷乱——这称为“掉举”。

928Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
928已对照

(乙)懈怠

此中什么是懈怠?于身恶行、或语恶行、或意恶行中,或于五欲功德中,心的放任、放任的随与;于诸善法的修习中,不恭敬地作、不恒常地作、不坚持地作、退缩而转、放下欲性、放下轭性、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修、放逸——这称为“懈怠”。

928Tattha katamaṃ kosajjaṃ? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccati ‘‘kosajjaṃ’’.
928已对照

(丙)放逸

此中什么是放逸?于身恶行、或语恶行、或意恶行中,或于五欲功德中,心的放任、放任的随与;于诸善法的修习中,不恭敬地作、不恒常地作、不坚持地作、退缩而转、放下欲性、放下轭性、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修、放逸;凡如是形相的放逸、放逸着、已放逸着之性——这称为“放逸”。

928Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
929已对照

(二十八·甲)不知足

九百二十九、此中什么是不知足?于各种衣、钵食、坐卧处、病缘药资具,或于五种欲功德不知足者的更多之欲求,凡如是形相的欲、欲之所趣、不知足、贪、极贪、心的极贪——这称为“不知足”。

929Tattha katamā asantuṭṭhitā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā asantuṭṭhitā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘asantuṭṭhitā’’.
929已对照

(乙)不正知性

此中什么是不正知性?凡无智、不见……乃至……无明门闩、痴不善根——这称为“不正知性”。

929Tattha katamā asampajaññatā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘asampajaññatā’’.
929已对照

(丙)大欲

此中什么是大欲?于各种衣、钵食、坐卧处、病缘药资具,或于五种欲功德不知足者的更多之欲求,凡如是形相的欲、欲之所趣、大欲、贪、极贪、心的极贪——这称为“大欲”。

929Tattha katamā mahicchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘mahicchatā’’.
930已对照

(二十九·甲)无惭

九百三十、此中什么是无惭?凡不惭,对应当惭[的事]不惭,对诸恶不善法的进入不惭——这称为“无惭”。

930Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hirīyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ahirikaṃ’’.
930已对照

(乙)无愧

此中什么是无愧?凡不愧,对应当愧[的事]不愧,对诸恶不善法的进入不愧——这称为“无愧”。

930Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena, na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘anottappaṃ’’.
930已对照

(丙)放逸

此中什么是放逸?于身恶行、或语恶行、或意恶行中,或于五欲功德中,心的放任、放任的随与;于诸善法的修习中,不恭敬地作、不恒常地作、不坚持地作、退缩而转、放下欲性、放下轭性、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修、放逸;凡如是形相的放逸、放逸着、已放逸着之性——这称为“放逸”。

930Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
931已对照

(三十·甲)不尊重

九百三十一、此中什么是不尊重?凡不尊重、不尊重性、不恭敬性、不顺从性、不重视、不重视着、已不重视着之性、无礼性、不敬——这称为“不尊重”。

931Tattha katamaṃ anādariyaṃ? Yaṃ anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā anaddā anaddāyanā anaddāyitattaṃ [anādā anādāyanā anādāyitattaṃ (syā.)] asīlyaṃ acittīkāro – idaṃ vuccati ‘‘anādariyaṃ’’.
931已对照

(乙)难受劝性

此中什么是难受劝性?于如法之[语]被说时的难受劝之行、难受劝之态、难受劝性、执持乖违性、乐于对立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不顺从性——这称为“难受劝性”。

931Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’.
931已对照

(丙)恶友性

此中什么是恶友性?那些无信、破戒、少闻、悭吝、恶慧的人,凡对他们的亲近、常亲近、共亲近、习亲近、依附、共依附、归附、共归附、倾向于彼——这称为“恶友性”。

931Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā paṭisevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
932已对照

(三十一·甲)不信

九百三十二、此中什么是不信?在此,有人无信,不信佛、或法、或僧;凡如是形相的不信、不信受、不确信、不深净信——这称为“不信”。

932Tattha katamaṃ assaddhiyaṃ? Idhekacco assaddho hoti, na saddahati buddhaṃ vā dhammaṃ vā saṅghaṃ vā, yaṃ evarūpaṃ assaddhiyaṃ assaddahanā anokappanā anabhippasādo – idaṃ vuccati ‘‘assaddhiyaṃ’’.
932已对照

(乙)气量狭小

此中什么是气量狭小?五悭——住处悭、家悭、利养悭、称誉悭、法悭。凡如是形相的悭、悭着、已悭着之性、贪惜、鄙吝、吝啬、心的不施舍——这称为“气量狭小”。

932Tattha katamā avadaññutā? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘avadaññutā’’.
932已对照

(丙)懈怠

此中什么是懈怠?于身恶行、或语恶行、或意恶行中,或于五欲功德中,心的放任、放任的随与;于诸善法的修习中,不恭敬地作、不恒常地作、不坚持地作、退缩而转、放下欲性、放下轭性、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修、放逸——这称为“懈怠”。

932Tattha katamaṃ kosajjaṃ? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo, vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccati ‘‘kosajjaṃ’’.
933已对照

(三十二·甲)掉举

九百三十三、此中什么是掉举?凡心的掉举、不寂止、心的散乱、心的迷乱——这称为“掉举”。

933Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhavantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
933已对照

(乙)不防护

此中什么是不防护?在此,有人以眼见色后,取于相,取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护眼根,不致力于眼根的律仪。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,取于相,取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护意根,不致力于意根的律仪——这称为“不防护”。

933Tattha katamo asaṃvaro? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati – ayaṃ vuccati ‘‘asaṃvaro’’.
933已对照

(丙)恶戒

此中什么是恶戒?身的逾越、语的逾越、身语的逾越——这称为“恶戒”。

933Tattha katamaṃ dussīlyaṃ? Kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo – idaṃ vuccati ‘‘dussīlyaṃ’’.
934已对照

(三十三·甲)不欲见圣者

九百三十四、此中什么是不欲见圣者?此中什么是圣者?诸佛与诸佛弟子称为圣者。凡对这些圣者的不欲见、不欲看、不欲会见、不欲相会——这称为“不欲见圣者”。

934Tattha katamā ariyānaṃ adassanakamyatā? Tattha katame ariyā? Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca. Yā imesaṃ ariyānaṃ adassanakamyatā adaṭṭhukamyatā asametukamyatā asamāgantukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘ariyānaṃ adassanakamyatā’’.
934已对照

(乙)不欲听正法

此中什么是不欲听正法?此中什么是正法?四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八支圣道——这称为“正法”。凡对这正法的不欲听、不欲闻、不欲学取、不欲忆持——这称为“不欲听正法”。

934Tattha katamā saddhammaṃ asotukamyatā? Tattha katamo saddhammo? Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ vuccati ‘‘saddhammo’’. Yā imassa saddhammassa asotukamyatā asavanakamyatā anuggahetukamyatā adhāretukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘saddhammaṃ asotukamyatā’’.
934已对照

(丙)求过心

此中什么是求过心?此中什么是求过?凡求过、随求过、求过着、随求过着、已随求过着之性、轻贱、藐视、凌辱、觅隙性——这称为“求过心”。

934Tattha katamā upārambhacittatā? Tattha katamo upārambho? Yo upārambho anupārambho upārambhanā anupārambhanā anupārambhitattaṃ uññā avaññā paribhavo randhagavesitā – ayaṃ vuccati ‘‘upārambhacittatā’’.
935已对照

(三十四·甲)失念

九百三十五、此中什么是失念?凡无念、不随念、不忆念、无念、不忆持性、不任持性、漂浮性、忘失性——这称为“失念”。

935Tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati ‘‘muṭṭhassaccaṃ’’.
935已对照

(乙)不正知

此中什么是不正知?凡无智、不见……乃至……无明门闩、痴不善根——这称为“不正知”。

935Tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati ‘‘asampajaññaṃ’’.
935已对照

(丙)心的散乱

此中什么是心的散乱?凡心的掉举、不寂止、心的散乱、心的迷乱——这称为“心的散乱”。

935Tattha katamo cetaso vikkhepo? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘cetaso vikkhepo’’.
936已对照

(三十五·甲)不如理作意

九百三十六、此中什么是不如理作意?于无常[作]“常”,是不如理作意;于苦[作]“乐”,是不如理作意;于无我[作]“我”,是不如理作意;于不净[作]“净”,是不如理作意;或者,以违逆于谛[的方式]而有的心之转向、随转向、关注、摄持、作意——这称为“不如理作意”。

936Tattha katamo ayoniso manasikāro? Anicce ‘‘nicca’’nti ayoniso manasikāro, dukkhe ‘‘sukha’’nti ayoniso manasikāro, anattani ‘‘attā’’ti ayoniso manasikāro, asubhe ‘‘subha’’nti ayoniso manasikāro, saccavippaṭikulena vā cittassa āvaṭṭanā anāvaṭṭanā ābhogo samannāhāro manasikāro – ayaṃ vuccati ‘‘ayoniso manasikāro’’.
936已对照

(乙)亲近歧道

此中什么是亲近歧道?此中什么是歧道?邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定——这称为“歧道”。凡对这歧道的亲近、常亲近、共亲近、依附、共依附、归附、共归附、倾向于彼——这称为“亲近歧道”。

936Tattha katamā kummaggasevanā? Tattha katamo kummaggo? Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘kummaggo’’. Yā imassa kummaggassa sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘kummaggasevanā’’.
936已对照

(丙)心的退缩

此中什么是心的退缩?凡心的不堪能、不适业性、沉陷、深陷、退缩、退缩之态、退缩之性、心的昏沉、昏沉之态、昏沉之性——这称为“心的退缩”。

936Tattha katamaṃ cetaso ca līnattaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘cetaso ca līnattaṃ’’.
937已对照

三法。

四、四法的解说

(一)四漏

九百三十七、此中什么是四漏?欲漏、有漏、见漏、无明漏。

937Tattha katame cattāro āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.
937已对照

(甲)欲漏

此中什么是欲漏?凡于诸欲的欲欲、欲贪、欲喜、欲爱、欲爱恋、欲热恼、欲迷醉、欲耽著——这称为“欲漏”。

937Tattha katamo kāmāsavo? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmāsavo’’.
937已对照

(乙)有漏

此中什么是有漏?凡于诸有的有欲……乃至……有耽著——这称为“有漏”。

937Tattha katamo bhavāsavo? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavāsavo’’.
937已对照

(丙)见漏

此中什么是见漏?“世间是常”,或“世间是无常”,或“世间有边”,或“世间无边”,或“命即是身”,或“命异身异”,或“如来死后存在”,或“如来死后不存在”,或“如来死后既存在又不存在”,或“如来死后既非存在又非不存在”。凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“见漏”。一切邪见也都是见漏。

937Tattha katamo diṭṭhāsavo? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā, ‘‘antavā loko’’ti vā, ‘‘anantavā loko’’ti vā, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘diṭṭhāsavo’’. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhāsavo.
937已对照

(丁)无明漏

此中什么是无明漏?于苦的无智、于苦集的无智、于苦灭的无智、于导至苦灭之道的无智、于前际的无智、于后际的无智、于前际后际的无智、于此缘性[与]缘生之法的无智。凡如是形相的无智、不见……乃至……无明门闩、痴不善根——这称为“无明漏”。这就是四漏。

937Tattha katamo avijjāsavo? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāsavo’’. Ime cattāro āsavā.
938已对照

(二至五)四系等

九百三十八、此中什么是四系……乃至……四暴流……乃至……四轭……乃至……四取?欲取、见取、戒禁取、我论取。

938Tattha katame cattāro ganthā …pe… cattāro oghā…pe… cattāro yogā…pe… cattāri upādānāni? Kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ.
938已对照

(甲)欲取

此中什么是欲取?凡于诸欲的欲欲……乃至……欲耽著——这称为“欲取”。

938Tattha katamaṃ kāmupādānaṃ? Yo kāmesu kāmacchando…pe… kāmajjhosānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘kāmupādānaṃ’’.
938已对照

(乙)见取

此中什么是见取?“没有布施,没有供养……乃至……自己以证智证知此世与他世之后加以宣说。”凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“见取”。除了戒禁取与我论取,一切邪见都是见取。

938Tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘diṭṭhupādānaṃ’’. Ṭhapetvā sīlabbatupādānañca attavādupādānañca sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṃ.
938已对照

(丙)戒禁取

此中什么是戒禁取?此外的沙门婆罗门[所执]的“以戒得清净,以禁得清净,以戒禁得清净”。凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“戒禁取”。

938Tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘sīlabbatupādānaṃ’’.
938已对照

(丁)我论取

此中什么是我论取?在此,无闻凡夫不见诸圣者,不善巧于圣者之法,未受圣者之法调教;不见诸善士,不善巧于善士之法,未受善士之法调教——他随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中。对受……乃至……对想……乃至……对诸行……乃至……他随观识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。凡如是形相的见、见执……乃至……颠倒执——这称为“我论取”。这就是四取。

938Tattha katamaṃ attavādupādānaṃ? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘attavādupādānaṃ’’. Imāni cattāri upādānāni.
939已对照

(六)四渴爱生起

九百三十九、此中什么是四渴爱生起?比丘的渴爱在生起时,或因衣而生起;比丘的渴爱在生起时,或因钵食而生起;比丘的渴爱在生起时,或因坐卧处而生起;比丘的渴爱在生起时,或因如是的有与无有而生起——这就是四渴爱生起。

939Tattha katame cattāro taṇhuppādā? Cīvarahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, piṇḍapātahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, senāsanahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, itibhavābhavahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati – ime cattāro taṇhuppādā.
939已对照

(七)四趣非道

此中什么是四趣非道?因欲而趣非道,因瞋而趣非道,因痴而趣非道,因怖而趣非道。凡如是形相的非道、趣非道、随欲而趣、偏党而趣、如水而趣——这就是四趣非道。

939Tattha katamāni cattāri agatigamanāni? Chandāgatiṃ gacchati, dosāgatiṃ gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati. Yā evarūpā agati agatigamanaṃ chandagamanaṃ vaggagamanaṃ vārigamanaṃ – imāni cattāri agatigamanāni.
939已对照

(八)四颠倒

此中什么是四颠倒?于无常[执]“常”,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于苦[执]“乐”,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于无我[执]“我”,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于不净[执]“净”,是想颠倒、心颠倒、见颠倒——这就是四颠倒。

939Tattha katame cattāro vipariyāsā? Anicce ‘‘nicca’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, dukkhe ‘‘sukha’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, anattani ‘‘attā’’ti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, asubhe ‘‘subha’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso – ime cattāro vipariyāsā.
939已对照

(九)四非圣言说

此中什么是四非圣言说?于未见说见,于未闻说闻,于未觉说觉,于未识说识——这就是四非圣言说。

939Tattha katame cattāro anariyavohārā? Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā – ime cattāro anariyavohārā.
939已对照

(十)另外的四非圣言说

此中什么是另外的四非圣言说?于已见说未见,于已闻说未闻,于已觉说未觉,于已识说未识——这就是四非圣言说。

939Tattha katame aparepi cattāro anariyavohārā? Diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā – ime cattāro anariyavohārā.
939已对照

(十一)四恶行

此中什么是四恶行?杀生、不与取、欲邪行、虚妄语——这就是四恶行。

939Tattha katamāni cattāri duccaritāni? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo – imāni cattāri duccaritāni.
939已对照

(十二)另外的四恶行

此中什么是另外的四恶行?虚妄语、离间语、粗恶语、杂秽语——这就是四恶行。

939Tattha katamāni aparānipi cattāri duccaritāni? Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – imāni cattāri duccaritāni.
939已对照

(十三)四怖畏

此中什么是四怖畏?生的怖畏、老的怖畏、病的怖畏、死的怖畏——这就是四怖畏。

939Tattha katamāni cattāri bhayāni? Jātibhayaṃ, jarābhayaṃ, byādhibhayaṃ, maraṇabhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
939已对照

(十四)另外的四怖畏

此中什么是另外的四怖畏?王的怖畏、盗贼的怖畏、火的怖畏、水的怖畏——这就是四怖畏。

此中什么是另外的四怖畏?波浪之怖畏、鳄鱼之怖畏、漩涡之怖畏、鲨鱼之怖畏——这就是四怖畏。

此中什么是另外的四怖畏?自责的怖畏、他责的怖畏、刑罚的怖畏、恶趣的怖畏——这就是四怖畏。

939Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Rājabhayaṃ, corabhayaṃ, aggibhayaṃ, udakabhayaṃ – imāni cattāri bhayāni. Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Ūmibhayaṃ, kumbhīlabhayaṃ [kumbhīrabhayaṃ, kumbhīḷabhayaṃ (?) (kumbha + īra + a = bhaya)], āvaṭṭabhayaṃ, susukābhayaṃ – imāni cattāri bhayāni. Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Attānuvādabhayaṃ, parānuvādabhayaṃ, daṇḍabhayaṃ, duggatibhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
939已对照

(十五)四见

此中什么是四见?“苦乐是自作的”这样真实而确定的见生起;“苦乐是他作的”这样真实而确定的见生起;“苦乐是自作且他作的”这样真实而确定的见生起;“苦乐是非自作、非他作、无因而生的”这样真实而确定的见生起——这就是四见。

939Tattha katamā catasso diṭṭhiyo? ‘‘Sayaṅkataṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘paraṅkataṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘asayaṅkāraṃ aparaṅkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati – imā catasso diṭṭhiyo.
940已对照

四法。

五、五法的解说

(一)五下分结

九百四十、此中什么是五下分结?有身见、疑、戒禁取、欲欲、瞋恚——这就是五下分结。

940Tattha katamāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni? Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo – imāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni.
940已对照

(二)五上分结

此中什么是五上分结?色贪、无色贪、慢、掉举、无明——这就是五上分结。

940Tattha katamāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni? Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni.
940已对照

(三)五悭

此中什么是五悭?住处悭、家悭、利养悭、称誉悭、法悭——这就是五悭。

940Tattha katamāni pañca macchariyāni? Āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ – imāni pañca macchariyāni.
940已对照

(四)五著

此中什么是五著?贪著、瞋著、痴著、慢著、见著——这就是五著。

940Tattha katame pañca saṅgā? Rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo – ime pañca saṅgā.
940已对照

(五)五箭

此中什么是五箭?贪箭、瞋箭、痴箭、慢箭、见箭——这就是五箭。

940Tattha katame pañca sallā? Rāgasallaṃ, dosasallaṃ, mohasallaṃ, mānasallaṃ, diṭṭhisallaṃ – ime pañca sallā.
941已对照

(六)五心荒芜

九百四十一、此中什么是五心荒芜?对导师怀疑、犹豫、不胜解、不净信,对法怀疑、犹豫、不胜解、不净信,对僧怀疑、犹豫、不胜解、不净信,对学怀疑、犹豫、不胜解、不净信,对诸同梵行者忿怒、不悦、心受打击、成为荒芜——这就是五心荒芜。

941Tattha katame pañca cetokhilā? Satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, dhamme kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto – ime pañca cetokhilā.
941已对照

(七)五心缚

此中什么是五心缚?对诸欲未离贪、欲未离、爱恋未离、渴未离、热恼未离、爱未离;对身未离贪……对色未离贪……随其所欲地吃到腹满,耽于卧乐、倚乐、睡眠乐而住;为求某一天众而行梵行:“愿我以此戒、或以[此]禁行、或以[此]苦行、或以[此]梵行,成为天或成为某一天众。”——这就是五心缚。

941Tattha katame pañca cetaso vinibandhā? Kāme avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho; kāye avītarāgo hoti… rūpe avītarāgo hoti… yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati; aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’’ti – ime pañca cetasovinibandhā.
941已对照

(八)五盖

此中什么是五盖?欲欲盖、瞋恚盖、昏沉睡眠盖、掉举追悔盖、疑盖——这就是五盖。

941Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ – imāni pañca nīvaraṇāni.
941已对照

(九)五无间业

此中什么是五无间业?母亲的生命被夺去,父亲的生命被夺去,阿罗汉的生命被夺去,以恶心使如来出血,僧团被破——这就是五无间业。

941Tattha katamāni pañca kammāni ānantarikāni? Mātā jīvitā voropitā hoti, pitā jīvitā voropito hoti, arahanto jīvitā voropito hoti, duṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṃ uppāditaṃ hoti, saṅgho bhinno hoti – imāni pañca kammāni ānantarikāni.
941已对照

(十)五见

此中什么是五见?“自我死后无病,是有想的”——有些人如此宣称;“自我死后无病,是无想的”——有些人如此宣称;“自我死后无病,是非想非非想的”——有些人如此宣称;或者宣称现存众生的断灭、坏灭、无有;或者有些人宣称现法涅槃——这就是五见。

941Tattha katamā pañca diṭṭhiyo? ‘‘Saññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, ‘‘asaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, ‘‘nevasaññīnāsaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññāpenti, diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadanti – imā pañca diṭṭhiyo.
942已对照

(十一)五怨

九百四十二、此中什么是五怨?杀生、不与取、欲邪行、虚妄语、[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类——这就是五怨。

942Tattha katame pañca verā? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā – ime pañca verā.
942已对照

(十二)五衰患

此中什么是五衰患?亲属衰患、财物衰患、疾病衰患、戒衰患、见衰患——这就是五衰患。

942Tattha katame pañca byasanā? Ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ – ime pañca byasanā.
942已对照

(十三)不忍的五种过患

此中什么是不忍的五种过患?对众人是不可爱、不可意的,是多怨的,是多过失的,昏昧而命终,身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱——这就是不忍的五种过患。

942Tattha katame pañca akkhantiyā ādīnavā? Bahuno janassa appiyo hoti amanāpo, verabahulo ca hoti, vajjabahulo ca, sammūḷho kālaṅkaroti, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati – ime pañca akkhantiyā ādīnavā.
942已对照

(十四)五怖畏

此中什么是五怖畏?活命的怖畏、恶名的怖畏、于众怯畏的怖畏、死的怖畏、恶趣的怖畏——这就是五怖畏。

942Tattha katamāni pañca bhayāni? Ājīvakabhayaṃ, asilokabhayaṃ, parisasārajjabhayaṃ, maraṇabhayaṃ, duggatibhayaṃ – imāni pañca bhayāni.
943已对照

(十五)五现法涅槃论

九百四十三、此中什么是五现法涅槃论?

(甲)在此,某个沙门或婆罗门是如此说、如此见者:“朋友,当这个自我具备、具足五欲功德而纵情享乐时,到此为止,朋友,这个自我就已达到最上现法涅槃。”有些人如此宣称现存众生的最上现法涅槃。

(乙)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在,我不说它不存在;然而,朋友,这个自我并非到此为止就已达到最上现法涅槃。那是什么原因呢?朋友,诸欲是无常的、苦的、变易之法,由于它们的变易、变化,而生起愁、悲、苦、忧、恼。朋友,当这个自我已离诸欲……乃至……成就并住于初禅时,到此为止,朋友,这个自我就已达到最上现法涅槃。”有些人如此宣称现存众生的最上现法涅槃。

(丙)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在。我不说它不存在。然而,朋友,这个自我并非到此为止就已达到最上现法涅槃。那是什么原因呢?在那里凡有寻、伺者,即因此而被称为粗劣。朋友,当这个自我寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅时,到此为止,朋友,这个自我就已达到最上现法涅槃。”有些人如此宣称现存众生的最上现法涅槃。

(丁)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在。我不说它不存在。然而,朋友,这个自我并非到此为止就已达到最上现法涅槃。那是什么原因呢?在那里凡与喜相关的心之踊动,即因此而被称为粗劣。朋友,当这个自我离喜……乃至……成就并住于第三禅时,到此为止,朋友,这个自我就已达到最上现法涅槃。”有些人如此宣称现存众生的最上现法涅槃。

(戊)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在。我不说它不存在。然而,朋友,这个自我并非到此为止就已达到最上现法涅槃。那是什么原因呢?在那里凡心对‘乐’的关注,即因此而被称为粗劣。朋友,当这个自我舍断乐……乃至……成就并住于第四禅时,到此为止,朋友,这个自我就已达到最上现法涅槃。”有些人如此宣称现存众生的最上现法涅槃。这就是五现法涅槃论。

943Tattha katame pañca diṭṭhadhammanibbānavādā? (Ka) idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi [evaṃdiṭṭhi (syā.)] – ‘‘yato kho, bho, ayaṃ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Kha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Kāmā hi, bho, aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā. Tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Yato kho, bho, ayaṃ attā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Ga) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha vitakkitaṃ vicāritaṃ etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Gha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha pītigataṃ cetaso uppilāvitaṃ, etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Ṅa) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha sukhapīti cetaso ābhogo, etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. Ime pañca diṭṭhadhammanibbānavādā.
944已对照

五法。

六、六法的解说

(一)六诤根

九百四十四、此中什么是六诤根?忿、覆蔑、嫉、谄、恶欲、执取自见——这就是六诤根。

944Tattha katamāni cha vivādamūlāni? Kodho, makkho, issā, sāṭheyyaṃ, pāpicchatā, sandiṭṭhiparāmāsitā – imāni cha vivādamūlāni.
944已对照

(二)六欲贪

此中什么是六欲贪?欲贪即依家之法。于可意的诸色中,依家的贪、极贪、心的极贪;于可意的诸声中……乃至……于可意的诸香中……乃至……于可意的诸味中……乃至……于可意的诸所触中……乃至……于可意的诸法中,依家的贪、极贪、心的极贪——这就是六欲贪。

944Tattha katame cha chandarāgā? Chandarāgā gehasitā dhammā. Manāpiyesu rūpesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo, manāpiyesu saddesu…pe… manāpiyesu gandhesu…pe… manāpiyesu rasesu…pe… manāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… manāpiyesu dhammesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ime cha chandarāgā.
944已对照

(三)六违逆事

此中什么是六违逆事?于不可意的诸色中,心的嫌恨、抵触、暴戾、粗言、心的不满意;于不可意的诸声中……乃至……于不可意的诸香中……乃至……于不可意的诸味中……乃至……于不可意的诸所触中……乃至……于不可意的诸法中,心的嫌恨、抵触、暴戾、粗言、心的不满意——这就是六违逆事。

944Tattha katamāni cha virodhavatthūni? Amanāpiyesu rūpesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa, amanāpiyesu saddesu…pe… amanāpiyesu gandhesu…pe… amanāpiyesu rasesu…pe… amanāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… amanāpiyesu dhammesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – imāni cha virodhavatthūni.
944已对照

(四)六爱身

此中什么是六爱身?色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱——这就是六爱身。

944Tattha katame cha taṇhākāyā? Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā – ime cha taṇhākāyā.
945已对照

(五)六不恭敬

九百四十五、此中什么是六不恭敬?对导师不恭敬、不顺从而住,对法不恭敬、不顺从而住,对僧不恭敬、不顺从而住,对学不恭敬、不顺从而住,对不放逸不恭敬、不顺从而住,对亲厚不恭敬、不顺从而住——这就是六不恭敬。

945Tattha katame cha agāravā? Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya agāravo viharati appatisso, appamāde agāravo viharati appatisso, paṭisanthāre agāravo viharati appatisso – ime cha agāravā.
945已对照

(六)六衰退法

此中什么是六衰退法?乐着事务、乐着闲谈、乐着睡眠、乐着聚众、乐着交往、乐着妄衍——这就是六衰退法。

945Tattha katame cha parihāniyā dhammā? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, saṃsaggārāmatā, papañcārāmatā – ime cha parihāniyā dhammā.
946已对照

(七)另外的六衰退法

九百四十六、此中什么是另外的六衰退法?乐着事务、乐着闲谈、乐着睡眠、乐着聚众、难受劝性、恶友性——这就是六衰退法。

946Tattha katame aparepi cha parihāniyā dhammā? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā – ime cha parihāniyā dhammā.
946已对照

(八)六喜悦近伺

此中什么是六喜悦近伺?以眼见色后,近伺于处在喜悦位的色;以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,近伺于处在喜悦位的法——这就是六喜悦近伺。

946Tattha katame cha somanassupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha somanassupavicārā.
946已对照

(九)六忧近伺

此中什么是六忧近伺?以眼见色后,近伺于处在忧位的色;以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,近伺于处在忧位的法——这就是六忧近伺。

946Tattha katame cha domanassupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā …pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha domanassupavicārā.
946已对照

(十)六舍近伺

此中什么是六舍近伺?以眼见色后,近伺于处在舍位的色;以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,近伺于处在舍位的法——这就是六舍近伺。

946Tattha katame cha upekkhupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha upekkhupavicārā.
947已对照

(十一)六依家的喜悦

九百四十七、此中什么是六依家的喜悦?于可意的诸色中,依家的心的适、心的乐,由心触所生的适、乐的感受,由心触所生的适、乐的受;于可意的诸声中……乃至……于可意的诸香中……乃至……于可意的诸味中……乃至……于可意的诸所触中……乃至……于可意的诸法中,依家的心的适、心的乐,由心触所生的适、乐的感受,由心触所生的适、乐的受——这就是六依家的喜悦。

947Tattha katamāni cha gehasitāni somanassāni? Manāpiyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā, manāpiyesu saddesu…pe… manāpiyesu gandhesu…pe… manāpiyesu rasesu…pe… manāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… manāpiyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – imāni cha gehasitāni somanassāni.
947已对照

(十二)六依家的忧

此中什么是六依家的忧?于不可意的诸色中,依家的心的不适、心的苦,由心触所生的不适、苦的感受,由心触所生的不适、苦的受;于不可意的诸声中……乃至……于不可意的诸香中……乃至……于不可意的诸味中……乃至……于不可意的诸所触中……乃至……于不可意的诸法中,依家的心的不适、心的苦,由心触所生的不适、苦的感受,由心触所生的不适、苦的受——这就是六依家的忧。

947Tattha katamāni cha gehasitāni domanassāni? Amanāpiyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā, amanāpiyesu saddesu…pe… amanāpiyesu gandhesu…pe… amanāpiyesu rasesu…pe… amanāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… amanāpiyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – imāni cha gehasitāni domanassāni.
947已对照

(十三)六依家的舍

此中什么是六依家的舍?于处在舍位的诸色中,依家的心的非适非不适,由心触所生的不苦不乐的感受,由心触所生的不苦不乐受;于处在舍位的诸声中……乃至……于处在舍位的诸香中……乃至……于处在舍位的诸味中……乃至……于处在舍位的诸所触中……乃至……于处在舍位的诸法中,依家的心的非适非不适,由心触所生的不苦不乐的感受,由心触所生的不苦不乐受——这就是六依家的舍。

947Tattha katamā cha gehasitā upekkhā? Upekkhāṭṭhāniyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā, upekkhāṭṭhāniyesu saddesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu gandhesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu rasesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu phoṭṭhabbesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – imā cha gehasitā upekkhā.
948已对照

(十四)六见

九百四十八、此中什么是六见?或者他生起“我有我”这样真实而确定的见;或者他生起“我没有我”这样真实而确定的见;或者他生起“我以我认知我”这样真实而确定的见;或者他生起“我以我认知非我”这样真实而确定的见;或者他生起“我以非我认知我”这样真实而确定的见;或者他又有这样的见——“我的这个我,是能言者、能受者,于处处长久领受善恶诸业的果报;它不是所生的,[过去]不曾有;它不是所生的,[未来]不将有;[它]是恒常的、坚固的、常恒的、不变易之法”——或者他生起这样真实而确定的见。这就是六见。

948Tattha katamā cha diṭṭhiyo? ‘‘Atthi me attā’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘natthi me attā’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘attanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘attanā vā anattānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘anattanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; atha vā panassa evaṃdiṭṭhi hoti – ‘‘so me ayaṃ attā vado vedeyyo tatra tatra dīgharattaṃ kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paccanubhoti. Na so jāto nāhosi, na so jāto na bhavissati, nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’’ti vā panassa saccato thetato diṭṭhi uppajjati. Imā cha diṭṭhiyo.
949已对照

六法。

七、七法的解说

(一)七随眠

九百四十九、此中什么是七随眠?欲贪随眠、瞋恚随眠、慢随眠、见随眠、疑随眠、有贪随眠、无明随眠——这就是七随眠。

949Tattha katame sattānusayā? Kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo – ime satta anusayā.
949已对照

(二)七结

此中什么是七结?欲贪结、瞋结、慢结、见结、疑结、有贪结、无明结——这就是七结。

949Tattha katamāni satta saṃyojanāni? Kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ – imāni satta saṃyojanāni.
949已对照

(三)七缠

此中什么是七缠?欲贪缠、瞋缠、慢缠、见缠、疑缠、有贪缠、无明缠——这就是七缠。

949Tattha katamāni satta pariyuṭṭhānāni? Kāmarāgapariyuṭṭhānaṃ, paṭighapariyuṭṭhānaṃ, mānapariyuṭṭhānaṃ, diṭṭhipariyuṭṭhānaṃ, vicikicchāpariyuṭṭhānaṃ, bhavarāgapariyuṭṭhānaṃ, avijjāpariyuṭṭhānaṃ – imāni satta pariyuṭṭhānāni.
950已对照

(四)七非正法

九百五十、此中什么是七非正法?是无信者,是无惭者,是无愧者,是少闻者,是懈怠者,是失念者,是劣慧者——这就是七非正法。

950Tattha katame satta asaddhammā? Assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassatī hoti, duppañño hoti – ime satta asaddhammā.
950已对照

(五)七恶行

此中什么是七恶行?杀生、不与取、欲邪行、虚妄语、离间语、粗恶语、杂秽语——这就是七恶行。

950Tattha katamāni satta duccaritāni? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – imāni satta duccaritāni.
950已对照

(六)七慢

此中什么是七慢?慢、过慢、慢过慢、卑慢、增上慢、我慢、邪慢——这就是七慢。

950Tattha katame satta mānā? Māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno – ime satta mānā.
951已对照

(七)七见

九百五十一、(甲)此中什么是七见?在此,某个沙门或婆罗门是如此说、如此见者:“朋友,由于这个自我是有色的,由四大所成,为父母所生,身坏之时即断灭、坏灭,死后不存在,到此为止,朋友,这个自我就是完全断灭的。”有些人如此宣称现存众生的断灭、坏灭、无有。

(乙)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在,我不说‘它不存在’;然而,朋友,这个自我并非到此为止就完全断灭。朋友,还有另一个自我,是天界的、有色的、属于欲界的、以段食为食的。那个自我你不知道、看不见;我则知道它、看见它。朋友,当那个自我身坏之时断灭、坏灭,死后不存在,到此为止,朋友,这个自我就是完全断灭的。”有些人如此宣称现存众生的断灭、坏灭、无有。

(丙)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在,我不说‘它不存在’;然而,朋友,这个自我并非到此为止就完全断灭。朋友,还有另一个自我,是天界的、有色的、意所成的、具足一切大小肢体、诸根无缺的。那个自我你不知道、看不见;我则知道它、看见它。朋友,当那个自我身坏之时断灭、坏灭,死后不存在,到此为止,朋友,这个自我就是完全断灭的。”有些人如此宣称现存众生的断灭、坏灭、无有。

(丁)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在,我不说‘它不存在’;然而,朋友,这个自我并非到此为止就完全断灭。朋友,还有另一个自我,它完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,到达空无边处。那个自我你不知道、看不见;我则知道它、看见它。朋友,当那个自我身坏之时断灭、坏灭,死后不存在,到此为止,朋友,这个自我就是完全断灭的。”有些人如此宣称现存众生的断灭、坏灭、无有。

(戊)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在,我不说‘它不存在’;然而,朋友,这个自我并非到此为止就完全断灭。朋友,还有另一个自我,它完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,到达识无边处。那个自我你不知道、看不见;我则知道它、看见它。朋友,当那个自我身坏之时断灭、坏灭,死后不存在,到此为止,朋友,这个自我就是完全断灭的。”有些人如此宣称现存众生的断灭、坏灭、无有。

(己)另有一位对他如此说:“朋友,你所说的那个自我确实存在,我不说‘它不存在’;然而,朋友,这个自我并非到此为止就完全断灭。朋友,还有另一个自我,它完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,到达无所有处。那个自我你不知道、看不见;我则知道它、看见它。朋友,当那个自我身坏之时断灭、坏灭,死后不存在,到此为止,朋友,这个自我就是完全断灭的。”有些人如此宣称现存众生的断灭、坏灭、无有。

(庚)另有一位对他如此说:“你所说的那个自我确实存在,我不说‘它不存在’;然而,朋友,这个自我并非到此为止就完全断灭。朋友,还有另一个自我,它完全超越无所有处,到达非想非非想处。那个自我你不知道、看不见;我则知道它、看见它。朋友,当那个自我身坏之时断灭、坏灭,死后不存在,到此为止,朋友,这个自我就是完全断灭的。”有些人如此宣称现存众生的断灭、坏灭、无有。这就是七见。

951(Ka) tattha katamā satta diṭṭhiyo? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘‘yato kho, bho, ayaṃ attā rūpī cātumahābhūtiko [cātummahābhūtiko (sī. syā.)] mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Kha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho bho añño attā dibbo rūpī kāmāvacaro kabaḷīkārabhakkho. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammāsamucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Ga) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā dibbo rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Gha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Ṅa) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Ca) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Cha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho pana eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. Imā satta diṭṭhiyo.
952已对照

七法。

八、八法的解说

(一)八烦恼事

九百五十二、此中什么是八烦恼事?贪、瞋、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举——这就是八烦恼事。

952Tattha katamāni aṭṭha kilesavatthūni? Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ – imāni aṭṭha kilesavatthūni.
953已对照

(二)八懈怠事

九百五十三、此中什么是八懈怠事?

(甲)在此,比丘有工作应当做。他这样想:“我将有工作要做;而我做工作时身体会疲劳,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第一种懈怠事。

(乙)再者,比丘已做完工作。他这样想:“我做了工作;而我做工作时身体已疲劳,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第二种懈怠事。

(丙)再者,比丘有路应当走。他这样想:“我将有路要走;而我走路时身体会疲劳,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第三种懈怠事。

(丁)再者,比丘已走完路。他这样想:“我走了路;而我走路时身体已疲劳,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第四种懈怠事。

(戊)再者,比丘到村落或市镇乞食,没有得到粗的或细的食物足量的满足。他这样想:“我到村落或市镇乞食,没有得到粗的或细的食物足量的满足;因此我的身体疲劳、不堪作业,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第五种懈怠事。

(己)再者,比丘到村落或市镇乞食,得到了粗的或细的食物足量的满足。他这样想:“我到村落或市镇乞食,得到了粗的或细的食物足量的满足;因此我的身体疲劳、不堪作业,简直像浸湿的豆子,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第六种懈怠事。

(庚)再者,比丘生起了轻微的病。他这样想:“我生起了这轻微的病;躺下是有理由的,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第七种懈怠事。

(辛)再者,比丘刚从病中起身,病愈不久。他这样想:“我刚从病中起身,病愈不久;因此我的身体虚弱、不堪作业,我还是躺下吧!”于是他躺下,不发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。这是第八种懈怠事。这就是八懈怠事。

953Tattha katamāni aṭṭha kusītavatthūni? (Ka) idha bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati. Kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu. (Kha) puna caparaṃ bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ. Kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu. (Ga) puna caparaṃ bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘maggo kho me gantabbo bhavissati. Maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu. (Gha) puna caparaṃ bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ. Maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ catutthaṃ kusītavatthu. (Ṅa) puna caparaṃ bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa me kāyo kilanto akammañño. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu. (Ca) puna caparaṃ bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa me kāyo kilanto akammañño māsācitaṃ maññe. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu. (Cha) puna caparaṃ bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho. Atthi kappo nipajjituṃ. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ sattamaṃ kusītavatthu. (Ja) puna caparaṃ bhikkhu gilānā vuṭṭhito [gilānavuṭṭhito (saddanībhi) a. ni. 6.16 pāḷiyā ṭīkā passitabbā] hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa me kāyo dubbalo akammañño. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu. Imāni aṭṭha kusītavatthūni.
954已对照

(三)于八世间法中心的抵触

九百五十四、此中什么是于八世间法中心的抵触?于得的极贪,于不得的对抗,于名声的极贪,于无名声的对抗,于赞的极贪,于毁的对抗,于乐的极贪,于苦的对抗——这就是于八世间法中心的抵触。

954Tattha katamesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto? Lābhe sārāgo, alābhe paṭivirodho, yase sārāgo, ayase paṭivirodho, pasaṃsāya sārāgo, nindāya paṭivirodho, sukhe sārāgo, dukkhe paṭivirodho – imesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto.
955已对照

(四)八非圣言说

九百五十五、此中什么是八非圣言说?于未见说见,于未闻说闻,于未觉说觉,于未识说识,于已见说未见,于已闻说未闻,于已觉说未觉,于已识说未识——这就是八非圣言说。

955Tattha katame aṭṭha anariyavohārā? Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā, diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā – ime aṭṭha anariyavohārā.
956已对照

(五)八邪性

九百五十六、此中什么是八邪性?邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定——这就是八邪性。

956Tattha katame aṭṭha micchattā? Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi – ime aṭṭha micchattā.
957已对照

(六)八种人的过失

九百五十七、此中什么是八种人的过失?(甲)在此,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,[说]“我不记得,我不记得”,正是借不忆念开脱。这是第一种人的过失。

(乙)再者,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,就顶撞诘责者:“你这愚人、无能者说的话算什么?难道你也认为该说我吗?”这是第二种人的过失。

(丙)再者,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,就反加[过]于诘责者:“你也犯了某某罪,你先悔除吧!”这是第三种人的过失。

(丁)再者,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,以他事遮掩他事,把话引向外,显露出怒、瞋与不悦。这是第四种人的过失。

(戊)再者,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,在僧团中挥舞手臂而说。这是第五种人的过失。

(己)再者,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,不顾僧团、不顾诘责者,就带着罪随意而去。这是第六种人的过失。

(庚)再者,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,[说]“我没有犯,然而我也不是没有犯”,沉默着恼害僧团。这是第七种人的过失。

(辛)再者,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,这样说:“诸具寿,你们为何对我如此过分地操心?现在我要舍弃学处而还俗了!”他舍弃学处而还俗之后,这样说:“诸具寿,现在你们满意吧!”这是第八种人的过失。这就是八种人的过失。

957Tattha katame aṭṭha purisadosā? (Ka) idha bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno [codiyamāno (sī. syā.) a. ni. 8.14] ‘‘na sarāmi na sarāmī’’ti assatiyāva nibbeṭheti. Ayaṃ paṭhamo purisadoso. (Kha) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva paṭippharati – ‘‘kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena! Tvampi nāma maṃ bhaṇitabbaṃ maññasī’’ti! Ayaṃ dutiyo purisadoso. (Ga) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva [codakasseva (syā.) a. ni. 8.14] paccāropeti – ‘‘tvampi khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno. Tvaṃ tāva paṭhamaṃ paṭikarohī’’ti. Ayaṃ tatiyo purisadoso. (Gha) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno aññenāññaṃ paṭicarati, bahiddhā kathaṃ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Ayaṃ catuttho purisadoso. (Ṅa) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno saṅghamajjhe bāhāvikkhepakaṃ bhaṇati. Ayaṃ pañcamo purisadoso. (Ca) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno anādiyitvā saṅghaṃ, anādiyitvā codakaṃ, sāpattikova [āpattikova (ka.) a. ni. 8.14] yenakāmaṃ pakkamati. Ayaṃ chaṭṭho purisadoso. (Cha) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘‘nevāhaṃ āpannomhi, na panāhaṃ anāpannomhī’’ti tuṇhībhūto saṅghaṃ viheseti. Ayaṃ sattamo purisadoso. (Ja) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno evamāha – ‘‘kiṃ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṃ mayi byāvaṭā. Idānāhaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī’’ti. So sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha – ‘‘idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā’’ti. Ayaṃ aṭṭhamo purisadoso. Ime aṭṭha purisadosā.
958已对照

(七)八无想论

九百五十八、此中什么是八无想论?“自我是有色的,死后无病”——他们宣称它是无想的;自我是无色的……乃至……亦有色亦无色的……乃至……非有色非无色的……乃至……“自我是有边的,死后无病”——他们宣称它是无想的;“自我是无边的,死后无病”——他们宣称它是无想的;“自我是亦有边亦无边的,死后无病”——他们宣称它是无想的;“自我是非有边非无边的,死后无病”——他们宣称它是无想的。这就是八无想论。

958Tattha katame aṭṭha asaññīvādā? ‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; arūpī attā…pe… rūpī ca arūpī ca…pe… nevarūpīnārūpī…pe… ‘‘antavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; ‘‘anantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; ‘‘antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; ‘‘nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti. Ime aṭṭha asaññīvādā.
959已对照

(八)八非想非非想论

九百五十九、此中什么是八非想非非想论?“自我是有色的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的;“自我是无色的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的;“自我是亦有色亦无色的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的;“自我是非有色非无色的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的;“自我是有边的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的;“自我是无边的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的;“自我是亦有边亦无边的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的;“自我是非有边非无边的,死后无病”——他们宣称它是非想非非想的。这就是八非想非非想论。

959Tattha katame aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā? ‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘arūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘rūpī ca arūpī ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘nevarūpīnārūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘antavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘anantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti. Ime aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā.
960已对照

八法。

九、九法的解说

(一)九嫌恨事

九百六十、此中什么是九嫌恨事?[想]“他曾对我作无益”而嫌恨生起;[想]“他正对我作无益”而嫌恨生起;[想]“他将对我作无益”而嫌恨生起;[想]“他曾对我所爱、可意者作无益”……乃至……[想]“正作无益”……乃至……[想]“将作无益”而嫌恨生起;[想]“他曾对我所不爱、不可意者作有益”……乃至……[想]“正作有益”……乃至……[想]“将作有益”而嫌恨生起。这就是九嫌恨事。

960Tattha katamāni nava āghātavatthūni? ‘‘Anatthaṃ me acarī’’ti āghāto jāyati; ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti āghāto jāyati; ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti āghāto jāyati; ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari’’…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati; appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati. Imāni nava āghātavatthūni.
961已对照

(二)九人垢

九百六十一、此中什么是九人垢?忿、覆蔑、嫉、悭、诳、谄、虚妄语、恶欲、邪见——这就是九人垢。

961Tattha katamāni nava purisamalāni? Kodho, makkho, issā, macchariyaṃ, māyā, sāṭheyyaṃ, musāvādo, pāpicchatā, micchādiṭṭhi – imāni nava purisamalāni.
962已对照

(三)九种慢

九百六十二、此中什么是九种慢?更胜者的“我是更胜的”之慢,更胜者的“我是相等的”之慢,更胜者的“我是更劣的”之慢,相等者的“我是更胜的”之慢,相等者的“我是相等的”之慢,相等者的“我是更劣的”之慢,更劣者的“我是更胜的”之慢,更劣者的“我是相等的”之慢,更劣者的“我是更劣的”之慢——这就是九种慢。

962Tattha katame navavidhā mānā? ‘‘Seyyassa seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘seyyassa sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘seyyassa hīnohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisassa seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisassa sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisassa hīnohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnassa seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnassa sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnassa hīnohamasmī’’ti māno – ime navavidhā mānā.
963已对照

(四)九以渴爱为根本的法

九百六十三、此中什么是九以渴爱为根本的法?缘于渴爱而有遍求,缘于遍求而有获得,缘于获得而有抉择,缘于抉择而有欲贪,缘于欲贪而有耽著,缘于耽著而有占有,缘于占有而有悭吝,缘于悭吝而有守护;因守护之故,便有执杖、执刀、争吵、争执、诤论、尔汝相斥、离间语、虚妄语等种种恶不善法生起——这就是九以渴爱为根本的法。

963Tattha katame nava taṇhāmūlakā dhammā? Taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkho, ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādāna-satthādāna-kalaha-viggahavivāda-tuvaṃtuvaṃ-pesuñña-musāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti – ime nava taṇhāmūlakā dhammā.
964已对照

(五)九所动摇

九百六十四、此中什么是九所动摇?“我是”——这是所动摇;“是我”——这是所动摇;“我就是这个”——这是所动摇;“我将有”——这是所动摇;“我将是有色的”——这是所动摇;“我将是无色的”——这是所动摇;“我将是有想的”——这是所动摇;“我将是无想的”——这是所动摇;“我将是非想非非想的”——这是所动摇——这就是九所动摇。

964Tattha katamāni nava iñjitāni? ‘‘Asmī’’ti iñjitametaṃ, ‘‘ahamasmī’’ti iñjitametaṃ, ‘‘ayamahamasmī’’ti iñjitametaṃ ‘‘bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘rūpī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘arūpī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘saññī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘asaññī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’’nti iñjitametaṃ – imāni nava iñjitāni.
965已对照

(六至九)九所思量等

九百六十五、此中什么是九所思量……九所颤动……九所妄衍……九所造作?“我是”——这是所造作;“是我”——这是所造作;“我就是这个”——这是所造作;“我将有”——这是所造作;“我将是有色的”——这是所造作;“我将是无色的”——这是所造作;“我将是有想的”——这是所造作;“我将是无想的”——这是所造作;“我将是非想非非想的”——这是所造作——这就是九所造作。

965Tattha katamāni nava maññitāni… nava phanditāni… nava papañcitāni… nava saṅkhatāni? ‘‘Asmī’’ti saṅkhatametaṃ, ‘‘ahamasmī’’ti saṅkhatametaṃ, ‘‘ayamahamasmī’’ti saṅkhatametaṃ, ‘‘bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘rūpī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘arūpī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘saññī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘asaññī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ – imāni nava saṅkhatāni.
966已对照

九法。

十、十法的解说

(一)十烦恼事

九百六十六、此中什么是十烦恼事?贪、瞋、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧——这就是十烦恼事。

966Tattha katamāni dasa kilesavatthūni? Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ, ahirikaṃ, anottappaṃ – imāni dasa kilesavatthūni.
967已对照

(二)十嫌恨事

九百六十七、此中什么是十嫌恨事?[想]“他曾对我作无益”而嫌恨生起;[想]“他正对我作无益”而嫌恨生起;[想]“他将对我作无益”而嫌恨生起;[想]“他曾对我所爱、可意者作无益”……乃至……[想]“正作无益”……乃至……[想]“将作无益”而嫌恨生起;[想]“他曾对我所不爱、不可意者作有益”……乃至……[想]“正作有益”……乃至……[想]“将作有益”而嫌恨生起;或者于非处嫌恨生起——这就是十嫌恨事。

967Tattha katamāni dasa āghātavatthūni? ‘‘Anatthaṃ me acarī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari’’…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati – imāni dasa āghātavatthūni.
968已对照

(三)十不善业道

九百六十八、此中什么是十不善业道?杀生、不与取、欲邪行、虚妄语、离间语、粗恶语、杂秽语、贪欲、瞋恚、邪见——这就是十不善业道。

968Tattha katame dasa akusalakammapathā? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi – ime dasa akusalakammapathā.
969已对照

(四)十结

九百六十九、此中什么是十结?欲贪结、瞋结、慢结、见结、疑结、戒禁取结、有贪结、嫉结、悭结、无明结——这就是十结。

969Tattha katamāni dasa saṃyojanāni? Kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, issāsaṃyojanaṃ, macchariyasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ – imāni dasa saṃyojanāni.
970已对照

(五)十邪性

九百七十、此中什么是十邪性?邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定、邪智、邪解脱——这就是十邪性。

970Tattha katame dasa micchattā? Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi, micchāñāṇaṃ, micchāvimutti – ime dasa micchattā.
971已对照

(六)十事邪见

九百七十一、此中什么是十事邪见?“没有布施,没有供养,没有祭祀;没有善作、恶作之业的果与异熟;没有此世,没有他世;没有母,没有父;没有化生的众生;世间没有正行的、正行道的沙门、婆罗门,自己以证智证知此世与他世之后加以宣说。”——这就是十事邪见。

971Tattha katamā dasavatthukā micchādiṭṭhi? Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā [samaggatā (ka.)] sammā paṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti – ayaṃ dasavatthukā micchādiṭṭhi.
972已对照

(七)十事边执见

九百七十二、此中什么是十事边执见?“世间是常”,或“世间是无常”,或“世间有边”,或“世间无边”,或“命即是身”,或“命异身异”,或“如来死后存在”,或“如来死后不存在”,或“如来死后既存在又不存在”,或“如来死后既非存在又非不存在”——这就是十事边执见。

972Tattha katamā dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi? Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā – ayaṃ dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.
973已对照

十法。

十一、渴爱行的解说

(一)取内[者]

九百七十三、此中什么是取内[者]的十八渴爱行?有“我是”,有“我如此是”,有“我如是是”,有“我异样是”,有“我将有”,有“我将如此有”,有“我将如是有”,有“我将异样有”,有“我是常”,有“我是无常”,有“我或是”,有“我或如此是”,有“我或如是是”,有“我或异样是”,有“但愿我是”,有“但愿我如此是”,有“但愿我如是是”,有“但愿我异样是”。

973Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya? Asmīti hoti, itthasmīti hoti, evasmīti hoti, aññathāsmīti hoti, bhavissanti hoti, itthaṃ bhavissanti hoti, evaṃ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti, asasmīti hoti, sātasmīti hoti, siyanti hoti, itthaṃ siyanti hoti, evaṃ siyanti hoti, aññathā siyanti hoti, apāhaṃ siyanti hoti, apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti, apāhaṃ evaṃ siyanti hoti, apāhaṃ aññathā siyanti hoti.
974已对照

九百七十四、怎样而有“我是”呢?不分开任何一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,获得“我是”之欲,获得“我是”之慢,获得“我是”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“我如此是”,或“我如是是”,或“我异样是”。

(二)怎样而有“我如此是”呢?“我是刹帝利”,或“我是婆罗门”,或“我是吠舍”,或“我是首陀罗”,或“我是在家者”,或“我是出家者”,或“我是天”,或“我是人”,或“我是有色的”,或“我是无色的”,或“我是有想的”,或“我是无想的”,或“我是非想非非想的”——如是而有“我如此是”。

(三)怎样而有“我如是是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,我同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,我同样是婆罗门”,或“如那人是吠舍,我同样是吠舍”,或“如那人是首陀罗,我同样是首陀罗”,或“如那人是在家者,我同样是在家者”,或“如那人是出家者,我同样是出家者”,或“如那人是天,我同样是天”,或“如那人是人,我同样是人”,或“如那人是有色的,我同样是有色的”,或“如那人是无色的,我同样是无色的”,或“如那人是有想的,我同样是有想的”,或“如那人是无想的,我同样是无想的”,或“如那人是非想非非想的,我同样是非想非非想的”——如是而有“我如是是”。

(四)怎样而有“我异样是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,我并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,我并非同样是婆罗门”,或“如那人是吠舍,我并非同样是吠舍”,或“如那人是首陀罗,我并非同样是首陀罗”,或“如那人是在家者,我并非同样是在家者”,或“如那人是出家者,我并非同样是出家者”,或“如那人是天,我并非同样是天”,或“如那人是人,我并非同样是人”,或“如那人是有色的,我并非同样是有色的”,或“如那人是无色的,我并非同样是无色的”,或“如那人是有想的,我并非同样是有想的”,或“如那人是无想的,我并非同样是无想的”,或“如那人是非想非非想的,我并非同样是非想非非想的”——如是而有“我异样是”。

(五)怎样而有“我将有”呢?不分开任何一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,获得“我将有”之欲,获得“我将有”之慢,获得“我将有”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“我将如此有”,或“我将如是有”,或“我将异样有”。

(六)怎样而有“我将如此有”呢?“我将是刹帝利”,或“我将是婆罗门”,或“我将是吠舍”,或“我将是首陀罗”,或“我将是在家者”,或“我将是出家者”,或“我将是天”,或“我将是人”,或“我将是有色的”,或“我将是无色的”,或“我将是有想的”,或“我将是无想的”,或“我将是非想非非想的”——如是而有“我将如此有”。

(七)怎样而有“我将如是有”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,我将同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,我将同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我将同样是非想非非想的”——[如是而]有“我将如是有”。

(八)怎样而有“我将异样有”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,我将并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,我将并非同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我将并非同样是非想非非想的”——如是而有“我将异样有”。

(九)怎样而有“我是常”呢?不分开任何一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,[执]“我是恒常的,我是坚固的,我是常恒的,我是不变易之法”——如是而有“我是常”。

(十)怎样而有“我是无常”呢?不分开任何一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,[执]“我将断灭,我将坏灭,我将不存在”——如是而有“我是无常”。

(十一)怎样而有“我或是”呢?不分开任何一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,获得“我或是”之欲,获得“我或是”之慢,获得“我或是”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“我或如此是”,或“我或如是是”,或“我或异样是”。

(十二)怎样而有“我或如此是”呢?“我或是刹帝利”,或“我或是婆罗门”,或“我或是吠舍”,或“我或是首陀罗”,或“我或是在家者”,或“我或是出家者”,或“我或是天”,或“我或是人”,或“我或是有色的”,或“我或是无色的”,或“我或是有想的”,或“我或是无想的”,或“我或是非想非非想的”——如是而有“我或如此是”。

(十三)怎样而有“我或如是是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,我或同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,我或同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我或同样是非想非非想的”——如是而有“我或如是是”。

(十四)怎样而有“我或异样是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,我或并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,我或并非同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我或并非同样是非想非非想的”——如是而有“我或异样是”。

(十五)怎样而有“但愿我是”呢?不分开任何一法,而于色……受……想……诸行……识,获得“但愿我是”之欲,获得“但愿我是”之慢,获得“但愿我是”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“但愿我如此是”,或“但愿我如是是”,或“但愿我异样是”。

(十六)怎样而有“但愿我如此是”呢?“但愿我是刹帝利”,或“但愿我是婆罗门”,或“但愿我是吠舍”,或“但愿我是首陀罗”,或“但愿我是在家者”,或“但愿我是出家者”,或“但愿我是天”,或“但愿我是人”,或“但愿我是有色的”,或“但愿我是无色的”,或“但愿我是有想的”,或“但愿我是无想的”,或“但愿我是非想非非想的”——如是而有“但愿我如此是”。(十七)怎样而有“但愿我如是是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,但愿我同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,但愿我同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,但愿我同样是非想非非想的”——如是而有“但愿我如是是”。

(十八)怎样而有“但愿我异样是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,但愿我并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,但愿我并非同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,但愿我并非同样是非想非非想的”——如是而有“但愿我异样是”。

974Kathañca asmīti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ [anavakārī (sī. ka.)] karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ asmīti chandaṃ paṭilabhati, asmīti mānaṃ paṭilabhati, asmīti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – itthasmīti vā evasmīti vā aññathāsmīti vā. (2) Kathañca itthasmīti hoti? Khattiyosmīti vā, brāhmaṇosmīti vā, vessosmīti vā, suddosmīti vā, gahaṭṭhosmīti vā, pabbajitosmīti vā, devosmīti vā, manussosmīti vā, rūpīsmīti vā, arūpīsmīti vā, saññīsmīti vā, asaññīsmīti vā, nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ itthasmīti hoti. (3) Kathañca evasmīti hoti? Parapuggalaṃ [paraṃ puggalaṃ (syā.)] upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṃ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṃ brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso tathāhaṃ vessosmīti vā yathā so suddo tathāhaṃ suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho tathāhaṃ gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito tathāhaṃ pabbajitosmīti vā, yathā so devo tathāhaṃ devosmīti vā, yathā so manusso tathāhaṃ manussosmīti vā, yathā so rūpī tathāhaṃ rūpīsmīti vā, yathā so arūpī tathāhaṃ arūpīsmīti vā, yathā so saññī tathāhaṃ saññīsmīti vā, yathā so asaññī tathāhaṃ asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṃ nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ evasmīti hoti. (4) Kathañca aññathāsmīti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṃ tathā khattiyosmīti vā yathā so brāhmaṇo nāhaṃ tathā brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso nāhaṃ tathā vessosmīti vā, yathā so suddo nāhaṃ tathā suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho nāhaṃ tathā gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito nāhaṃ tathā pabbajitosmīti vā, yathā so devo nāhaṃ tathā devosmīti vā, yathā so manusso nāhaṃ tathā manussosmīti vā, yathā so rūpī nāhaṃ tathā rūpīsmīti vā, yathā so arūpī nāhaṃ tathā arūpīsmīti vā, yathā so saññī nāhaṃ tathā saññīsmīti vā, yathā so asaññī nāhaṃ tathā asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ aññathāsmīti hoti. (5) Kathañca bhavissanti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ bhavissanti chandaṃ paṭilabhati, bhavissanti mānaṃ paṭilabhati, bhavissanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – itthaṃ bhavissanti vā, evaṃ bhavissanti vā, aññathā bhavissanti vā. (6) Kathañca itthaṃ bhavissanti hoti? Khattiyo bhavissanti vā, brāhmaṇo bhavissanti vā, vesso bhavissanti vā, suddo bhavissanti vā, gahaṭṭho bhavissanti vā, pabbajito bhavissanti vā, devo bhavissanti vā, manusso bhavissanti vā, rūpī bhavissanti vā, arūpī bhavissanti vā, saññī bhavissanti vā, asaññī bhavissanti vā, nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ itthaṃ bhavissanti hoti. (7) Kathañca evaṃ bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṃ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṃ brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ bhavissanti hoti. (8) Kathañca aññathā bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṃ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṃ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ aññathā bhavissanti hoti. (9) Kathañca asasmīti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti – evaṃ asasmīti hoti. (10) Kathañca sātasmīti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti – evaṃ sātasmīti hoti. (11) Kathañca siyanti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ siyanti chandaṃ paṭilabhati, siyanti mānaṃ paṭilabhati, siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – itthaṃ siyanti vā, evaṃ siyanti vā, aññathā siyanti vā. (12) Kathañca itthaṃ siyanti hoti? Khattiyo siyanti vā, brāhmaṇo siyanti vā, vesso siyanti vā, suddo siyanti vā, gahaṭṭho siyanti vā, pabbajito siyanti vā, devo siyanti vā, manusso siyanti vā, rūpī siyanti vā, arūpī siyanti vā, saññī siyanti vā, asaññī siyanti vā, nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ itthaṃ siyanti hoti. (13) Kathañca evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṃ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ evaṃ siyanti hoti. (14) Kathañca aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ aññathā siyanti hoti. (15) Kathañca apāhaṃ siyanti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ apāhaṃ siyanti chandaṃ paṭilabhati, apāhaṃ siyanti mānaṃ paṭilabhati, apāhaṃ siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – apāhaṃ itthaṃ siyanti vā, apāhaṃ evaṃ siyanti vā, apāhaṃ aññathā siyanti vā. (16) Kathañca apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti? Apāhaṃ khattiyo siyanti vā, apāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā, apāhaṃ vesso siyanti vā, apāhaṃ suddo siyanti vā, apāhaṃ gahaṭṭho siyanti vā, apāhaṃ pabbajito siyanti vā, apāhaṃ devo siyanti vā, apāhaṃ manusso siyanti vā, apāhaṃ rūpī siyanti vā, apāhaṃ arūpī siyanti vā, apāhaṃ saññī siyanti vā, apāhaṃ asaññī siyanti vā, apāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti. (17) Kathañca apāhaṃ evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ apāhaṃ evaṃ siyanti hoti. (18) Kathañca apāhaṃ aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṃ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṃ na tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṃ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ apāhaṃ aññathā siyanti hoti.
975已对照

这就是取内[者]的十八渴爱行。

(二)取外[者]

九百七十五、此中什么是取外[者]的十八渴爱行?有“以此我是”,有“以此我如此是”,有“以此我如是是”,有“以此我异样是”,有“以此我将有”,有“以此我将如此有”,有“以此我将如是有”,有“以此我将异样有”,有“以此我是常”,有“以此我是无常”,有“以此我或是”,有“以此我或如此是”,有“以此我或如是是”,有“以此我或异样是”,有“以此但愿我是”,有“以此但愿我如此是”,有“以此但愿我如是是”,有“以此但愿我异样是”。

975Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya? Iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hoti, iminā evasmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṃ bhavissanti hoti, iminā evaṃ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā sātasmīti hoti, iminā siyanti hoti, iminā itthaṃ siyanti hoti, iminā evaṃ siyanti hoti, iminā aññathā siyanti hoti, iminā apāhaṃ siyanti hoti, iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti, iminā apāhaṃ evaṃ siyanti hoti, iminā apāhaṃ aññathā siyanti hoti.
976已对照

九百七十六、(一)怎样而有“以此我是”呢?分开某一法,而于色……受……想……诸行……识,获得“以此我是”之欲,获得“以此我是”之慢,获得“以此我是”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“以此我如此是”,或“以此我如是是”,或“以此我异样是”。

(二)怎样而有“以此我如此是”呢?“以此我是刹帝利”,或“以此我是婆罗门”,或“以此我是吠舍”,或“以此我是首陀罗”,或“以此我是在家者”,或“以此我是出家者”,或“以此我是天”,或“以此我是人”,或“以此我是有色的”,或“以此我是无色的”,或“以此我是有想的”,或“以此我是无想的”,或“以此我是非想非非想的”——如是而有“以此我如此是”。

(三)怎样而有“以此我如是是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此我同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此我同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我同样是非想非非想的”——如是而有“以此我如是是”。

(四)怎样而有“以此我异样是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此我并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此我并非同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我并非同样是非想非非想的”——如是而有“以此我异样是”。

(五)怎样而有“以此我将有”呢?分开某一法,而于色……受……想……诸行……识,获得“以此我将有”之欲,获得“以此我将有”之慢,获得“以此我将有”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“以此我将如此有”,或“以此我将如是有”,或“以此我将异样有”。

(六)怎样而有“以此我将如此有”呢?“以此我将是刹帝利”……乃至……或“以此我将是无色的”,或“以此我将是有想的”,或“以此我将是无想的”,或“以此我将是非想非非想的”——如是而有“以此我将如此有”。

(七)怎样而有“以此我将如是有”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此我将同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此我将同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我将同样是非想非非想的”——如是而有“以此我将如是有”。

(八)怎样而有“以此我将异样有”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此我将并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此我将并非同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我将并非同样是非想非非想的”——如是而有“以此我将异样有”。

(九)怎样而有“以此我是常”呢?分开某一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,[执]“以此我是恒常的,我是坚固的,我是常恒的,我是不变易之法”——如是而有“以此我是常”。

(十)怎样而有“以此我是无常”呢?分开某一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,[执]“以此我将断灭,我将坏灭,我将不存在”——如是而有“以此我是无常”。

(十一)怎样而有“以此我或是”呢?分开某一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,获得“以此我或是”之欲,获得“以此我或是”之慢,获得“以此我或是”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“以此我或如此是”,或“以此我或如是是”,或“以此我或异样是”。

(十二)怎样而有“以此我或如此是”呢?“以此我或是刹帝利”,或“以此我或是婆罗门”,或“以此我或是吠舍”,或“以此我或是首陀罗”,或“以此我或是在家者”,或“以此我或是出家者”,或“以此我或是天”,或“以此我或是人”,或“以此我或是有色的”,或“以此我或是无色的”,或“以此我或是有想的”,或“以此我或是无想的”,或“以此我或是非想非非想的”——如是而有“以此我或如此是”。

(十三)怎样而有“以此我或如是是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此我或同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此我或同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我或同样是非想非非想的”——如是而有“以此我或如是是”。

(十四)怎样而有“以此我或异样是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此我或并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此我或并非同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我或并非同样是非想非非想的”——如是而有“以此我或异样是”。

(十五)怎样而有“以此但愿我是”呢?分开某一法,而于色……乃至……受……想……诸行……识,获得“以此但愿我是”之欲,获得“以此但愿我是”之慢,获得“以此但愿我是”之见。当那存在时,便有这些所妄衍:“以此但愿我如此是”,或“以此但愿我如是是”,或“以此但愿我异样是”。

(十六)怎样而有“以此但愿我如此是”呢?“以此但愿我是刹帝利”,或“以此但愿我是婆罗门”,或“以此但愿我是吠舍”,或“以此但愿我是首陀罗”,或“以此但愿我是在家者”,或“以此但愿我是出家者”,或“以此但愿我是天”,或“以此但愿我是人”,或“以此但愿我是有色的”,或“以此但愿我是无色的”,或“以此但愿我是有想的”,或“以此但愿我是无想的”,或“以此但愿我是非想非非想的”——如是而有“以此但愿我如此是”。

(十七)怎样而有“以此但愿我如是是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此但愿我同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此但愿我同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此但愿我同样是非想非非想的”——如是而有“以此但愿我如是是”。

(十八)怎样而有“以此但愿我异样是”呢?比照他人:“如那人是刹帝利,以此但愿我并非同样是刹帝利”,或“如那人是婆罗门,以此但愿我并非同样是婆罗门”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此但愿我并非同样是非想非非想的”——如是而有“以此但愿我异样是”。

这就是取外[者]的十八渴爱行。

如是,这些取内[者]的十八渴爱行,这些取外[者]的十八渴爱行,把那一切合为一聚、总摄起来,便有三十六渴爱行。如是,这样的过去的三十六渴爱行,未来的三十六渴爱行,现在的三十六渴爱行,把那一切合为一聚、总摄起来,便有一百零八渴爱行。

976(1) Kathañca iminā asmīti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā asmīti chandaṃ paṭilabhati, iminā asmīti mānaṃ paṭilabhati, iminā asmīti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā itthasmīti vā, iminā evasmīti vā, iminā aññathāsmīti vā. (2) Kathañca iminā itthasmīti hoti? Iminā khattiyosmīti vā, iminā brāhmaṇosmīti vā, iminā vessosmīti vā, iminā suddosmīti vā, iminā gahaṭṭhosmīti vā, iminā pabbajitosmīti vā, iminā devosmīti vā, iminā manussosmīti vā, iminā rūpīsmīti vā, iminā arūpīsmīti vā, iminā saññīsmīti vā, iminā asaññīsmīti vā, iminā nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ iminā itthasmīti hoti. (3) Kathañca iminā evasmīti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṃ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṃ brāhmaṇosmīti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṃ nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ iminā evasmīti hoti. (4) Kathañca iminā aññathāsmīti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṃ tathā khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṃ tathā brāhmaṇosmīti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ iminā aññathāsmīti hoti. (5) Kathañca iminā bhavissanti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā bhavissanti chandaṃ paṭilabhati, iminā bhavissanti mānaṃ paṭilabhati, iminā bhavissanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā itthaṃ bhavissanti vā, iminā evaṃ bhavissanti vā, iminā aññathā bhavissanti vā. (6) Kathañca iminā itthaṃ bhavissanti hoti? Iminā khattiyo bhavissanti vā…pe… iminā arūpī bhavissanti vā, iminā saññī bhavissanti vā, iminā asaññī bhavissanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ iminā itthaṃ bhavissanti hoti. (7) Kathañca iminā evaṃ bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṃ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṃ brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ iminā evaṃ bhavissanti hoti. (8) Kathañca iminā aññathā bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṃ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṃ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ iminā aññathā bhavissanti hoti. (9) Kathañca iminā asasmīti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ [avakārī (sī.)] karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti – evaṃ iminā asasmīti hoti. (10) Kathañca iminā sātasmīti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti – evaṃ iminā sātasmīti hoti. (11) Kathañca iminā siyanti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā siyanti chandaṃ paṭilabhati, iminā siyanti mānaṃ paṭilabhati, iminā siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā itthaṃ siyanti vā, iminā evaṃ siyanti vā, iminā aññathā siyanti vā. (12) Kathañca iminā itthaṃ siyanti hoti? Iminā khattiyo siyanti vā, iminā brāhmaṇo siyanti vā, iminā vesso siyanti vā, iminā suddo siyanti vā, iminā gahaṭṭho siyanti vā, iminā pabbajito siyanti vā, iminā devo siyanti vā, iminā manusso siyanti vā, iminā rūpī siyanti vā, iminā arūpī siyanti vā, iminā saññī siyanti vā, iminā asaññī siyanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā itthaṃ siyanti hoti. (13) Kathañca iminā evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṃ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā evaṃ siyanti hoti. (14) Kathañca iminā aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā aññathā siyanti hoti. (15) Kathañca iminā apāhaṃ siyanti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā apāhaṃ siyanti chandaṃ paṭilabhati, iminā apāhaṃ siyanti mānaṃ paṭilabhati, iminā apāhaṃ siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti vā, iminā apāhaṃ evaṃ siyanti vā, iminā apāhaṃ aññathā siyanti vā. (16) Kathañca iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti? Iminā apāhaṃ khattiyo siyanti vā, iminā apāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā, iminā apāhaṃ vesso siyanti vā, iminā apāhaṃ suddo siyanti vā, iminā apāhaṃ gahaṭṭho siyanti vā, iminā apāhaṃ pabbajito siyanti vā, iminā apāhaṃ devo siyanti vā, iminā apāhaṃ manusso siyanti vā, iminā apāhaṃ rūpī siyanti vā, iminā apāhaṃ arūpī siyanti vā, iminā apāhaṃ saññī siyanti vā, iminā apāhaṃ asaññī siyanti vā, iminā apāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti. (17) Kathañca iminā apāhaṃ evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā apāhaṃ evaṃ siyanti hoti. (18) Kathañca iminā apāhaṃ aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṃ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṃ na tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṃ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā apāhaṃ aññathā siyanti hoti. Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya. Iti imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṃsa taṇhāvicaritāni honti. Iti evarūpāni atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭhataṇhāvicaritasataṃ hoti.
977已对照

九百七十七、此中什么是世尊于《梵网》记说中所说的六十二见执?四常见论、四一分常见论、四边无边论、四不死矫乱论、二无因生论、十六有想论、八无想论、八非想非非想论、七断灭论、五现法涅槃论——这就是世尊于《梵网》记说中所说的六十二见执。

977Tattha katamāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā? Cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatikā, cattāro antānantikā, cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā, soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā, aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca diṭṭhadhammanibbānavādā – imāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatāti.
已对照

小事分别终。